Xe không kính:
“Từ nơi em gửi đến nơi anh
Những đoàn quân trùng trùng ra trận
Như tình yêu nối lời vô tận
Đông TS nối Tây TS”
Năm 1970, tập thơ Vầng trăng, quầng lửa của Phạm Tiến Duật ra đời. Tiếng thơ của người chiến
sĩ hoạt động trên tuyến đường Trường Sơn cất lên hào hùng, tươi trẻ và hồn nhiên kì lạ. Thơ
Phạm Tiến Duật thể hiện tình cảm yêu nước và chí khí anh hùng của thế hệ thanh niên trong cuộc
chiến tranh chống Mĩ. Một trong những bài thơ tiêu biểu của ông là “Bài thơ về tiểu đổi xe k kính”.
Bài thơ đã ghi lại những nét ngang tàng, dũng cảm và lạc quan của người chiến sĩ lái xe trong
binh đoàn vận tải quân sự trên tuyến đường TS.
Nét độc đáo được bộc lộ ngay từ nhan đề bài thơ. Hai chữ “Bài thơ” nói lên cách khai thác hiện
thức: Không phải chỉ viết về những chiếc xe không kính, chỉ viết về hiện thực khốc liệt của chiến
trnah, mà chỉ yếu là khai thác chất thơ cút lên từ hiện thực ấy. Tuổi trẻ VN vượt lên những khó
khăn, khắc nghiệt nhất của chiến tranh.
PTD đã thành công trong việc sáng tạo nên một hình ảnh rất thực. Đó là những chiếc xe không
kính trên tuyến đường TS. Ta có thể hình dung ra được hình ảnh những chiếc xe không kính đang
hiên ngang vượt qua mưa bom bão đạn, đi qua mọi địa hình: đèo cao, dốc thẳm, khe suối, ngầm
sông, chạy trong mưa gió, đêm tối mịt mùng chỉ vì một mục tiêu duy nhất: Chi viện cho miền Nam.
Hình tượng độc đáo vì chiếc xe mang sức mạnh thần ki của một dân tộc đang chiến đấu vì một
quyết tâm sắt đá "xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước”. Nó còn thể hiện cuộc chiến đấu diễn ra trên
mặt trận giao thông vận tải, trên con đường chiến lược Trường Sơn là vô cùng ác liệt, dữ dội, con
người và binh khí kĩ thuật mang tầm vóc kì vĩ sử thi hào hùng.
“Không có kính không phải vì xe không có kính
Bom giật bom rung kính vỡ đi rồi”.
Câu thơ dưới hình thức hỏi đáp, nêu rõ nguyên nhân kính vỡ, là do bom đạn làm cho chiếc xe trở
nên độc đáo. Điệp ngữ từ “không” làm cho âm hưởng thơ hùng tráng, gợi tả không khí ác liệt nơi
chiến trường. Giọng điệu ngang tàn, phù hợp với nét tình cách dũng cảm, đầy nghị lực của chiến
sĩ. Những chiếc xe độc đáo, mang đầy thương tích vẫn hiên ngang ra trận.
Trong sự khốc liệt của chiến tranh những người chiến sĩ vẫn giữ một tư thế hiên ngang:
“Ung dung buồng lái ta ngồi

Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng”.
Cái ngồi ung dung, đàng hoàng làm chủ tình thế. Một cái nhìn bao la, khoáng đạt nơi chiến
trường. Hai chữ "ta ngồi " cùng điệp từ "nhìn " thể hiện sự tập trung cao độ cùng tư thế “ung
dung”, thoải mái của người chiến sĩ bất chấp hiểm nguy. . Những cái nhìn khoáng đạt “nhìn đất” “n
trời”, “n thẳng”. Dũng mãnh và hiên ngang.


Những câu thơ tiếp theo đã khắc họa rõ nét hình ảnh những người chiến sĩ lái xe trên tuyến
đường Trường Sơn, hình ảnh trung tâm của bài thơ:
“Nhìn thấy gió vào xoa mắt đắng
Thấy con đường chạy thẳng vào tim
Thấy sao trời và đột ngột cánh chím
Như sa như ùa vào buồng lái.”
Khổ thơ như mở ra một không gian rộng lớn, những cung đường chiến lược phía trước: Nhìn thấy
gió, thấy con đường, thấy sao trời và thấy cả cánh chim. Ta hình dung được từng đoàn xe đang nối
đuôi nhau trên con đường rộng lớn, tiến về phái trước bất chấp hiểm nguy. Vì xe không có kính
nến gió vào làm cay đôi mắt. Từ đôi mắt “đắng” lại nhìn thấy như con đường đang chạy thẳng vào
tim mình. Đó là con đường chiến đấu chính nghĩa vì lẽ sống, vì tình thương, vì độc lập tự do của
đất nước và dân tộc. Ban đêm sao trên trời tỏa sáng lấp lánh cùng với cánh chim cũng như “ùa
vào buồng lái”. Chữ “đột ngột” và từ “ùa” đã diễn tả tốc độ của ra trận của tiểu đội xe k kính.
Hai khổ thơ tiếp theo liên kết với nhau nhấn mạnh sự lạc quan của những người chiến sĩ:
“Không có kính, ừ thì có bụi,
Bụi phun tóc trắng như người già
Chưa cần rửa, phì phéo châm điếu thuốc.
Nhìn nhau mặt lấm cười ha ha”
“Không có kính ừ thì ướt áo
Mưa tuôn, mưa xối như ngoài trời
Chưa cần thay, lái trăm cây số nữa
Mưa ngừng, gió lùa khô ngay thôi.”
Cấu trúc thơ lặp lại: “không có” – “ừ thì” vang lên như một sự thách thức, coi thường hiểm nguy.

Giọng điệu ngang tàn, nghịch ngợm. Nếu khổ thơ trên nói đến "gió" thì khổ thơ tiếp theo nói đến
"bụi". Gió bụi tượng trưng cho gian khổ, thử thách. Chữ "ừ thì" vang lên như một thách thức, chấp
nhận, mặc kệ tất cả mọi hiểm nguy. Những câu thơ thật đến từng chi tiết. Mái tóc xanh của các
anh cũng bị bụi biến thành mái tóc trắng như người già, đến mặt cũng lấm tấm bụi. Nhưng chưa
cần rửa, “phì phèo” hút một điếu thuốc, nhìn khuôn mặt lấm của nhau cười “ha ha”. Một nụ cười
lạc quan, một tinh thần tươi trẻ, đầy ý chí, nghị lực đã khiến những khó khăn, những ác liệt của
chiến tranh chỉ như một hạt bụi nhanh chóng bị xóa nhòa bởi nụ cười vui tươi. Hết gió, hết bụi lại
đến mưa:
“Không có kính ừ thì ướt áo
Mưa tuôn, mưa xối như ngoài trời”


Thế là người lính nếm trải đủ mùi gian khổ: gió bụi, mưa rừng. Mưa đã "tuôn"tất nhiên phải
"xối" .Bao nhiêu áo quần ướt sạch vì ngồi trong buồng lái mà "như ngoài trời". Nhiệt tình cách
mạng của người lính không còn là trừu trợng nữa mà được tính bằng những cung đường "lái
trăm cây số nữa". Cung đường ấy trong bom đạn, mưa tuôn phải trả giá bằng bao mồ hồi, xương
máu! Nhưng có hề chi đâu vì “mưa ngừng gió lùa mau khô thôi”. Nhịp thơ hốt hả như một khác
nhạc vui tươi, sôi nổi. Tất cả đã làm nổi bật phẩm chất dũng cảm, lạc quan, coi thường khó khăn,
gian khổ của người lính lái xe.
Hai khổ thơ 5 và 6 đã khắc họa tình đồng đội đầy cảm động của những người chiến sĩ:
“Những chiếc xe từ trong bom rơi
Đã về đây họp thành tiểu đội
Gặp bạn bè suốt dọc đường đi tới
Bắt tay nhau qua cửa kính vỡ rồi.”
“Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời
Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy
Võng mặc chông chênh đường xe chạy
Lại đi, lại đi trời xanh thêm.”
Những chiếc xe không kính từ khắp các tuyến đường TS đã gặp nhau, họp thành một tiểu đội. Tình
đồng đội như tình anh em ruột thịt đã làm nên cái bắt tay đầy cảm động. Hình như chính ô kính vỡ

ấy đã khiến họ gần nhau hơn, làm cho cái bắt tay thêm chặt, tình đồng đội thêm thắm thiết. Trong
giấy phút nghỉ ngơi, họ dựng lên một chiếc bếp HC. Vì thiếu thốn nên buộc phải dùng chung một
chiếc bát, một đôi đũa. Ấy thế mà họ không hề than vãn. Vẫn vui vẻ cùng ăn, cùng trò chuyện. Hình
tượng người lính lại thêm một nét đẹp mới: Đó là tình cảm gắn bó, chia ngọt sẻ bùi như anh em
một nhà. Câu thơ ân dụ “Lại đi, lại đi trời xanh thêm” đã diễn tả không khí bay bổng, phơi phới,
ngập tràn niềm tin chiến thắng. Chỉ cần vượt qua khó khăn, chỉ cần tiến bước, không lùi trời sẽ lại
“xanh thêm”, sẽ có ngày độc lập, tự do.
Khổ thơ cuối để lại ấn tượng mạnh trong lòng người đọc không chỉ vì cái dữ dội, ác liệt của chiến
tranh mà còn bởi tinh thần của người chiến sĩ được bộc lộ chân thành nhất:
“Không có kính, rồi xe không có đèn,
Không có mui xe, thùng xe có xước
Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước
Chỉ cần trong xe có một trái tim”.
Điệp ngữ từ không như những chặng đường gập ghềnh, khúc khuỷu, đầy chông gai, bom đại, kết
hợp với nhịp thơ dồn dập, những mất mát, khó khăn dần hiện ra. Chiếc xe như một dũng sĩ kiên
cường, 3 cái "Không có"và chỉ có 1 cái "có". Xe không chỉ không có kính mà còn không có đèn, mui
xe không có, thùng xe bị xước. Tất cả đều chân thật đến từng chi tiết, diễn tả cái khó, cái thiếu, cái


gian nan, cái ác liệt của chiến tranh. Ấy thế má xe vẫn chạy, bởi cho dù có bao nhiêu cái “không”
thì chỉ cần một cái “có” này là đủ. Người chiến sĩ khẳng định, “chỉ cần trong xe có một trái tim”.
"Trái tim"- hình ảnh hoán dụ thể hiện sức mạnh chiến đấu, ý chí kiên cường của người chiến sĩ lái
xe trẻ vì sự nghiệp giải phóng miền Nam thân yêu, vì sự nghiệp thống nhất đất nước. Ta chợt nghĩ,
có lẽ nào là trái tim đang cầm lái. Phải chăng, câu thơ cuối đã làm sáng lên toàn bộ chủ đề của tác
phẩm. Đó là sức mạnh, là sự lạc quan, là tinh thần bất chấp khó khăn của người chiến sĩ lái xe k
kính trên tuyến đường TS – Thế hệ xẻ dọc TS đi cứu nước.
BTVTĐXKK là bài thơ mang âm hưởng mộc mạc, gần gũi, chân thật với lời nói thường mà nhạc
điệu, hình ảnh, ngôn ngữ rất đẹp. Tác phẩm đã làm nức lòng bao thế hệ thanh niên thời chống Mĩ.
Và cho đến ngày hôm nay, bài thơ vẫn giúp ta hiểu hơn về tâm hồn, tình cảm và cuộc sống của các
chiến sĩ. Chúng ta – thế hệ trẻ của VN, phải luôn phấn đấu hết sức mình, luôn giữ một thái độ lạc

quan, vượt qua mọi khó khăn, hoàn thiện bản thân và sống tốt hơn cho đất nước hôm nay và mai
sau.