Sưë 20â tûâ 15/03/2002
TIN TÛÁC
SÛÅ KIÏÅN VÙN HOẤ
- Nhûäng àiïìu k th vïì giẫi Oscar
- Oscar nùm nay sệ thåc vïì ai?
VÊËN ÀÏÌ HƯM NAY
- Vò sao viïåc tu bưí tûúång tấng hai nhâ sû bõ
chêåm lẩi?
VÙN HOẤ VIÏÅT NAM
- Sûå tđch Tûá bêët tûã
THÏË GIÚÁI NGHÏÅ THÅT
- Hưìn thû phấp
KHẤM PHẤ
- Kho bấu hoấ thẩch àưåc nhêët vư nhõ trïn
thïë giúái
VÙN HOẤ CẤC NÛÚÁCÁ
- Gưëm: Sûå kïët tinh ca àêët, nûúác vâ lûãa
LƯËI SƯËNG
- Khi phấi àểp ht thëc
CHÊN DUNG VÙN HOẤ
- Denzen Washington vâ giẫi Oscar
NGHÏÅ THÅT SƯËNG
- Tònh u vâ àưi cấnh
LÛÚÅM LÙÅT
- Tốc vúái têm l vâ tđnh cấch ca bẩn
CHÕU TRẤCH NHIÏÅM NƯÅI DUNG
Àưỵ Trung Nghơa
BIÏN TÊÅP
Nguỵn Hûúâng,
Hoâng Oanh, Thanh Huìn

Mổi kiïën vâ bâi viïët. àống gốp xin gûãi vïì
Ban biïn têåp Bấo àiïån tûã VDC Media
292 Têy Sún - Hâ Nưåi
Tel: 04 5372788
Email:
1


TIN TÛÁC
Ngây hưåi vùn hoấ tíi trễ cấc dên tưåc Têy
Ngun lêìn thûá IV

àûúåc trûng bây trong triïín lậm nây àưåc àấo úã
chưỵ nố khưng miïu tẫ vễ àểp ca nhûäng loâi
hoa quen thåc, àûúåc nêng niu mâ lẩi khai thấc
vễ àểp tûâ nhûäng loâi hoa dẩi, thêåm chđ lâ nhûäng
loâi hoa chûa cố tïn, nhûäng loâi hoa mâ đt ngûúâi
àïí túái. Nối nhû ch nhên ca cåc triïín lậm
thò àố chđnh lâ nhûäng loâi hoa “dûúái chên
ngûúâi”...

Àûúåc sûå cho phếp ca thûúâng trûåc Tónh u,
HÀND - UBND, UBMTTQ Viïåt Nam tónh Kon
Tum, tónh àoân Kom Tum vinh dûå àậ àûúåc àùng
cai “Ngây hưåi vùn hoấ tíi trễ cấc dên tưåc Têy
Ngun” lêìn thûá IV trong hai ngây 16 vâ17/3/
2002. Àêy lâ hoẩt àưång vùn hoấ lúán àïí tíi trễ
4 tónh Têy Ngun: Gia Lai, Àùỉk Lùỉk, Kom
Tum vâ Lêm Àưìng giúái thiïåu vïì nïìn vùn hoấ
àùåc sùỉc ca dên tưåc mònh nhû tc ëng rûúåu

cêìn, àấnh cưìng chiïng, nhûäng àiïåu ma xoang...
Tẩi àêy cng sệ diïỵn ra Liïn hoan cấc àưåi tun
truìn xung kđch thanh niïn, àua thuìn àưåc
mưåc trïn sưng ÀùỉkBla, gùåp mùåt tun dûúng
thanh niïn tiïn tiïën xët sùỉc trïn cấc lơnh vûåc
xêy dûång vâ bẫo vïå Tưí qëc.

Vúái ch àïì “Lúâi cỗ hoang”, triïín lậm ẫnh àưåc
àấo nây àậ têåp húåp àûúåc 108 bûác ẫnh nghïå thåt
tuåt vúâi. Nố lâ mưåt cấi nhòn tưn vinh sûå hoang
dẩi mong manh, mưåt nhêåt k ghi chếp cht tònh
vúái thên phêån nhỗ bế ca cỗ cêy bïn trúâi. Thêåt
àng vúái lúâi nhêån xết ca nhûäng ngûúâi àïën vúái
triïín lậm: “Cỗ hoang dûúái chên ngûúâi” thûåc sûå
lâ mưåt triïín lậm “lẩ lng” àïì cao sûå “tuåt diïåu
khố ngúâ” ca sinh thấi tûå nhiïn.

Festival Hụë 2002 sệ cố nhiïìu chûúng trònh
nghïå thåt lúán ca cấc nûúác

Album “Nhêåt thûåc” ca nhẩc sơ Ngổc Àẩi
àậ àûúåc cêëp phếp phất hânh

UBND tónh Thûâ a
Thiïn Hụë vûâa cho biïët
sệ cố nhiïì u chûúng
trònh nghïå thåt lúán
vúá i sûå tham gia c a
nhiïì u nûúá c àûúå c tưí
chûá c trong Festival

Hụë diïỵn ra vâo thấng
5/2002 túái. Àố lâ cấc chûúng trònh nghïå thåt
ca cấc nûúác thåc khưëi Asean, Trung Qëc,
Phấp, Hân Qëc, Nhêåt Bẫn... Tiïu biïíu nhêët lâ
chûúng trònh nghïå thåt ca Phấp, vúái sûå gốp
mùåt ca àoân nghïå thåt Royal de Luxe - mưåt
trong nhûäng àoân kõch nưíi tiïëng ca chêu Êu.
Àẩo diïỵn chûúng trònh lâ Jean Luc Courcoult
vâ 30 diïỵn viïn vúái nhûäng tiïët mc hoânh trấng
khai thấc tûâ huìn thoẩi phûúng Àưng, gùỉn vúái
k thåt ma hiïån àẩi.

Sau mưåt loẩt nhûäng
trùỉc trúã, nhûäng tai nẩn
chûa tûâng cố, àậ cố lc
nhẩc sơ Ngổc Àẩi àậ tûúãng
nhû khưng côn à kiïn
nhêỵ n trûúá c nhûä n g u
cêìu cùỉt xến... Nhûng rưìi
cëi cng nhẩc sơ cng
phẫi chêëp nhêån “hy sinh”
hai bâi (nhûng tûâ chưëi viïåc tu sûãa phêìn nưåi dung
chđnh). Nhû vêåy lâ “Nhêåt thûåc” sệ ra mùỉt bẩn
u nhẩc vúái 7 tònh khc. D khưng à 9 bâi
nhû dûå àõnh, nhûng dên trong giúái nhẩc vêỵn
“àưìn” vúái nhau rùçng “nghe cng phï lùỉm”. Album nây sệ ra mùỉt trong khoẫng trung tìn
thấng 3 túái, vâ tiïëp ngay sau àố lâ liveshow ca
Ngổc Àẩi vâ Trêìn Thu Hâ.

Lêìn àêìu tiïn triïín lậm ẫnh nghïå thåt vïì hoa

dẩi úã Àâ Lẩt
Cåc triïín lậm mang tïn “Cỗ hoang dûúái
chên ngûúâi” sệ diïỵn ra tûâ ngây 10 àïën 25/3 úã
trung têm Hoâ Bònh (Àâ Lẩt). Nhûäng bûác ẫnh

Cưng bưë danh sấch cấc ûáng cûã viïn giẫi
thûúãng Booker Prize
Theo BBC (11/3),
giẫi thûúãng sấch danh
giấ nhêët ca nûúác Anh
cng nhû ca thïë giúái
2


TIN TÛÁC
(Booker Prize) trõ giấ hún 60 nghòn bẫng vûâa
àûúåc cưng bưë ngây hưm qua. Hai ûáng cûã viïn
nùång k nhêët ca nùm nay lâ “Sûå thêåt vïì Tûúáng
cûúáp Kelly” ca nhâ vùn Peter Carey vâ “The
Blind Assassin” ca nûä vùn sơ Margaret Atwood.
Àêy lâ hai tiïíu thuët tûâng àoẩt giẫi thûúãng
nây cấc nùm trûúác àêy. Nùm ûáng cûã viïn khấc
lâ “Last Samurai” (Helen DeWitt), “The Keepers Of Truth” (Michael Collins), “The Years
With Laura Diaz”, “Atomised” (Michel
Houellebecq) vâ “Madame” (Antoni Libera). Kïët
quẫ chđnh thûác sệ àûúåc cưng bưë vâo ngây 13/5
túái tẩi Lêu àâi Dublin, núi sệ diïỵn ra bíi tiïåc
chiïu àậi vúái sûå tham dûå ca Tưíng thưëng Ai Len
hún mưåt thấng sau àố, ngây 15/6. Hai tấc giẫ
àoẩt giẫi nây nùm vûâa rưìi lâ David Malouf (Remembering Babylon) vâ Alistair Macleod (No

Great Mischief).

Trûng bây lêu dâi bưå sûu têåp khưíng lưì ca
nhâ t ph Julius Wernher
Theo BBC
(11/3), bưå sûu têåp
nghïå
thå t
khưí n g lưì gưì m
hâ n g trùm bûá c
tranh vâ nhiïì u
àưì trang sûác qu
giấ sệ àûúåc trûng bây lêu dâi tẩi London thúâi
gian túái. Àêy lâ bưå sûu têåp tûâng thåc quìn súã
hûäu ca t ph ngûúâi Anh Julius Wernher
(1850-1912) àûúåc Cú quan bẫo tưìn Di sẫn Anh
mua lẩi. Bưå sûu têåp gưìm 650 bûác tranh ch ëu
àûúåc vệ vâo nhûäng nùm àêìu ca thïë k 16 vâ
mưåt sưë tûúång lâm bùçng cấc chêët liïåu qu hiïëm
nhû: ngâ voi Chêu Phi, men Limoges, gưëm sûá
Sevres, àưìng thúâi Phc hûng... Trûúác àêy nhâ
t ph Julius Wernher (sưëng vâo thúâi Nûä hoâng
Victoria) mua chng bùçng sưë tiïìn thu nhêåp tûâ
viïåc bấn vâng vâ kim cûúng khai thấc àûúåc úã
Chêu Phi. Khi ưng mêët, di sẫn nây àûúåc thûâa kïë
lẩi cho chấu trai lâ Nicholas Phillips. Àïën nùm
1991, ngûúâi chấu nây cng qua àúâi. Lo súå bưå sûu
têåp sệ bõ chuín ra nûúác ngoâi, Cú quan Bẫo tưìn
Di sẫn Anh àậ àûáng ra bẫo lậnh vâ mua lẩi.
T ph Julius Wernher bùỉt àêìu sûu têåp cấc


tấc phêím nghïå thåt kïí tûâ nùm 1888 (sau khi
ưng lêåp gia àònh). Thúâi àố, Wernher giâu lïn
nhanh chống nhúâ nhûäng khoẫn tiïìn khưíng lưì
thu àûúåc tûâ khai thấc vâng vâ kim cûúng úã Chêu
Phi, vúái sûå trúå gip ca nhâ nghiïn cûáu lõch sûã
nghïå thåt ngûúâi Àûác Wilhelm von Bode (18451929).

63.000 euro cho chiïëc ấo cëi cng ca
Napoleon
Trong cåc bấn àêëu giấ lư di vêåt vâ k vêåt cố
liïn quan àïën Hoâng àïë Napoleon ca nûúác
Phấp, tưí chûác tẩi Fontainebleau trong tìn qua,
chiïëc ấo cëi cng mâ võ hoâng àïë nây mùåc trûúác
khi chïët trong thúâi k bõ lûu àây úã Saint-Hếlêne
àậ àûúåc bấn vúái giấ 63.000 euro. Giấ bấn nây
vûúåt hún rêët nhiïìu so vúái dûå kiïën ban àêìu ca
ban tưí chûác khi nhêån àõnh rùçng chiïëc ấo chó cố
thïí àûúåc trẫ vúái giấ tûâ 9 àïën 12 nghòn euro. Bûác
chên dung ca Napoleon, vêåt ch àẩo trong cåc
bấn àêëu giấ nây, àậ àûúåc mưåt nhâ sûu têìm ngûúâi
M mua vúái giấ 150 nghòn euro.

Thïm mưåt bûác tranh múái vïì Nûä hoâng Anh
Ngây 11/3, Ban tưí chûác
lïỵ k niïåm Àấm cûúái vâng
ca Nûä hoâng Anh tẩi Australia àậ cho ra mùỉt cưng
chng bûác tranh múái vïì Nûä
hoâ n g do mưå t nûä hoẩ sơ
ngûúâ i Nigeria Chinwe

Chukwuogo-Roy vệ . Bûá c
tranh àùåc tẫ Nûä hoâng trong
chiïëc ấo lïỵ triïìu xanh, àùçng
sau lâ mư phỗng hònh ẫnh
Nhâ hấ t opera Sydney úã
Australia, toâ Taj Mahal úã Ê’n Àưå, toâ nhâ Qëc
hưåi úã London, võnh Montego úã Jamaica... “Nûä
hoâng cố tđnh cấch hïët sûác quẫng g iao, úã bâ hưåi
t nhûäng àûác tđnh thưng minh, hâi hûúác, quën
r vâ hïët sûác rưång lûúång. Tưi hy vổng thïí hiïån
àûúåc nhûäng àûác tđnh àố trong bûác tranh ca
mònh”- Chukwuogo-Roy nối. Cng trong khn
khưí k niïåm nây, tẩi lêu àâi Windsor (London),
mưåt triïín lậm ẫnh vïì Nûä hoâng Anh cng múã
3


TIN TÛÁC
cûãa cho cưng chng àïën tham quan.

Elizabeth Taylor àûáng àêìu danh sấch 300
ph nûä àểp nhêët thïë giúái
Àêy lâ kïë t
quẫ thùm dô ca
bấo Sunday Express c a Anh
ngâ y 10/3. Nûä
diïỵ n viïn àiïå n
ẫnh M gưëc Anh
nây nùm nay àậ
70 tíi, nưíi tiïëng

nhúâ cấc vai diïỵn
trïn mâ n ẫ n h
cng nhû 8 lêìn kïët hưn ca mònh. Tiïëp theo lâ
cấc huìn thoẩi mân bẩc khấc nhû Andrey
Hepburn (mêët nùm 1983), Grace Kelly (mêët
nùm 1982) vâ Ava Gardner (mêët nùm 1990). 18
trong 20 võ trđ àêìu tiïn àïìu thåc vïì cấc ngưi
sao àiïån ẫnh ngoẩi trûâ Cưng nûúng Diana (mêët
nùm 1997, úã võ trđ 14) vâ siïu mêỵu Kate Moss
(võ trđ 16). Trong 10 võ trđ àêìu tiïn cố Sophia
Loren, Marylin Monroe, Brigitte Bardot,
Catherine Zeta Jones, Lauren Bacall vâ Vivien
Leigh.

Bấn àêëu giấ hoẩ phêím trõ giấ nhêët ca
Rembrandt
Theo BBC
(10/3), bûác tranh
qu giấ nhêët ca
hoẩ sơ bêåc thêìy
ngûúâ i Hâ Lan
Rembrandt sệ
àûúåc àem ra bấn àêëu giấ vúái mûác giấ ûúác àoấn
gêìn 28 triïåu bẫng. Bûác hoẩ Minerva (Cha tïí
ca chiïën tranh vâ sûå khưn ngoan) cao 1,2m (4
foot Anh) àûúåc vệ vâo nùm 1635. Cåc bấn àêëu
giấ sệ àûúåc tưí chûác vâo ngây 17/3 ngay tẩi thânh
phưë Maastricht (Hâ Lan), vúái àiïìu kiïån anh
ninh àûúåc duy trò úã mûác cao nhêët tûâ trûúác àïën
nay, búãi ngûúâi ta lo súå nẩn àẩo chđch vâ khng

bưë. Ûúác tđnh cåc bấn àêëu giấ sệ thu ht khoẫng
200 nhâ bn tranh têìm cúä àïën tûâ 13 nûúác trïn
thïë giúái. Trûúác àêy bûác hoẩ tûâng thåc quìn
súã hûäu ca nhiïìu ch nhên khấc nhau nhû nhâ
thiïët kïë mấy ht bi chên khưng Electrolux,
sau àố àïën Baron Bich, ưng ch têåp àoân sẫn
xët bt bi lúán nhêët thïë giúái Bic. Nùm ngoấi,
mưåt tay bn àưì cưí úã New York àậ mua nố vúái
giấ 20 triïåu bẫng.
Thanh Huìn - Nguỵn Hûúâng

4


SÛÅ KIÏÅN VÙN HOẤ

Nhûäng àiïìu
k th vïì
giẫi Oscar
Nùm 1927, tẩi M, Louis Mayer ch hậng
MGM gúåi thânh lêåp Viïån Hân lêm Nghïå thåt
vâ Khoa hổc àiïån ẫnh (Academy of Motion, Picture Arts and Sciences) têåp húåp cấc nhâ sẫn xët
phim àïí àấp ûáng àôi hỗi ca diïỵn viïn vâ k
thåt viïn vâ thay àưíi bưå mùåt ca ngânh àiïån
ẫnh. Sau àố nẫy ra kiïën thânh lêåp cấc giẫi
thûúãng, Cedric Gibbons vệ mưåt ngûúâi àân ưng
khoẫ thên lìn thanh kiïëm vâo trong mưåt cån
phim, kïët húåp mưåt maket ca George Stanley
lâm thânh mưåt pho tûúång bùçng húåp kim àưìng
vâ thiïëc mẩ vâng. Trûúác nùm 1931 pho tûúång

khưng cố tïn, chó gổi chung lâ tûúång ca Viïån
Hân lêm àiïån ẫnh. Theo mưåt truìn thuët phưí
biïën ca Hollywood (kinh àư àiïån ẫnh M) thò
cư thû k Margaret Herrick mưåt hưm nhòn pho
tûúång lâm giẫi thûúãng àậ thưët lïn: Trưng giưëng
ch Oscar ca tưi quấ. Côn cố chuån mưåt ngûúâi
chun viïët tin vùåt trïn cấc bấo úã Hollywood
tïn lâ Sydney Skolsky mưåt hưm nhòn pho tûúång
nối mưåt cêu àa: Anh cố àiïëu xò gâ nâo khưng,
Oscar? Mưåt ngûúâi thûá ba lâ Bette Davis, ngưi
sao àiïån ẫnh M cố chưìng lâ Harmon Oscar cng
rêët giưëng pho tûúång. Tûâ àố ngûúâi ta àậ lêëy tïn
Oscar àùåt cho pho tûúång.
Oscar cố 23 giẫi, cố thïí cố giẫi ph. Àêìu tiïn
do thânh viïn ca Viïån Hân lêm (2000 ngûúâi)
tiïën cûã trong cấc lơnh vûåc sẫn xët, àẩo diïỵn,
diïỵn xët, kõch bẫn, quay phim, sấng tấc nhẩc.
Trẫi qua nhiïìu cêëp trong Viïån lûåa chổn, cëi
cng dûåa trïn mưåt danh sấch 5 ngûúâi tiïu biïíu

cho mưỵi ngânh, Hưåi àưìng giấm khẫo bỗ phiïëu
kđn.
Cho túái nay hâng nùm àậ cố 27 giẫi Oscarr
àậ àûúåc trao. Àấng ch cố: Charlie Chaplin
àẩo diïỵn phim Lime light (Àên xò) trònh chiïëu
nùm 1952 nhûng hai mûúi nùm sau, nùm 1972,
ưng múái àûúåc trao giẫi Oscar.
Marlon Brando àûúåc giẫi Oscar vïì phim Le
parrain (Ngûúâi cha àúä àêìu) nhûng ưng àậ khûúác
tûâ, u cho mưåt nûä thanh niïn da àỗ àổc mưåt bâi

phất biïíu trong lïỵ trao giẫi lïn ấn cấc hânh àưång
àưëi xûã tân bẩo vúái ngûúâi da àỗ àûúåc miïu tẫ trong
phim ẫnh. Nùm 1986, nûä diïỵn viïn Marle Marlin 21 tíi, cêm vâ àiïëc àậ nhêån giẫi Oscar lêìn
thûá nhêët tûâ tay ngûúâi bẩn diïỵn ca cư lâ William Hurt. Cố nhiïìu trûúâng húåp anh em trai, chõ
em gấi, cha vâ con cng àûúåc trao giẫi Oscar
trong cng mưåt nùm nhû: Nùm 1930 Douglas
Shearer nhêån giẫi êm thanh hay nhêët trong
phim Big House (Ngưi nhâ lúán) àưìng thúâi em
gấi anh lâ Norma Shearer lơnh giẫi diïỵn viïn
nûä hay nhêët trong phim The Divorcee (Ly dõ
chưìng). Nùm 1943 hai anh em Julius vâ Philip
G.Estein cng àûúåc giẫi kõch bẫn phim hay nhêët
lâ phim Casablanca. Cng nùm àố, Walter
Hudson nhêån giẫi diïỵn xët hay nhêët trong
phim Le Trếsor de la Sierra Madre (Kho bấu úã
Sierra Madre) trong lc con ưng lâ John Hudson
nhêån giẫi vïì àẩo diïỵn hay nhêët. Nùm 1964, hai
anh em Richard Ma. vâ Robert B. Sherman àïìu
àûúåc giẫi bâi hất hay nhêët trong phim Mary
Poppins. Nùm 1974 vïì phim Le Parrain II
(Ngûúâi cha àúä àêìu – phêìn 2) Carmine (bưë) lơnh
giẫi vïì êm nhẩc hay nhêët, àưìng thúâi con lâ
Francis Coppola nhêån giẫi àẩo diïỵn hay nhêët.
Nùm 1989, hai anh em Christophe vâ Wolfgang
Lauenstein àïìu àûúåc giẫi kõch bẫn phim hay
nhêët trong phim ngùỉn – hoẩt hònh Balance (Cấi
cên). Nùm 1996 hai anh em Ethan vâ Joel Coen
cng àûúåc giẫi kõch bẫn phim hay nhêët trong
phim Fargo.
Thanh Huìn


5


SÛÅ KIÏÅN VÙN HOẤ

Oscar
nùm nay
sệ thåc
vïì ai?

Oscar ln lâ mưåt sûå kiïån sưë mưåt, vâ thu ht
nhiïìu ngûúâi quan têm bêåc nhêët trïn thïë giúái.
Nùm nâo cng vêåy, àïí tòm àûúåc ngûúâi xûáng
àấng nhêån giẫi thûúãng cao qu nây nhûäng
ngûúâi cố trấch nhiïåm ln phẫi lâm viïåc hïët
sûác vêët vẫ, cùng thùèng, vâ quẫ thûåc àêy lâ mưåt
cưng viïåc hïët sûác khố khùn. Trûúác vư sưë nhûäng
ûáng cûã viïn sấng giấ àûúåc àïì cûã, viïåc chổn àûúåc
mưåt ngûúâi trong sưë àố lâ àiïìu chùèng dïỵ dâng
gò. Trûúác thïìm lïỵ trao giẫi Oscar nùm nay (sệ
diïỵn ra vâo ngây 24/3 túái), chng ta hậy cng
nhau àiïím mùåt nhûäng ûáng cûã viïn ca giẫi
Oscar 2002.
Àiïím àấng ch àêìu tiïn trong cåc àua
lêìn nây lâ Vua nhêỵn (13 àïì cûã) vâ Trđ tụå tuåt
vúâi vâ Cưëi xay giố àỗ (mưỵi phim 8 àïì cûã). Ngoâi
ra côn cố Trong phông ng vâ Cưng viïn
Gosford. Thûúâng thò phim nâo dêỵn àêìu cåc
àua vúái nhiïìu àïì cûã nhêët sau àố àïìu chiïën thùỉng

giẫi quan trổng nhêët lâ Oscar phim xët sùỉc
nhêët. Nhûng àiïìu thêìn diïåu àố cố xẫy ra vúái
Cha nhêỵn hay khưng khi lêu nay Viïån Hân
lêm Nghïå thåt vâ Khoa hổc àiïån ẫnh M
khưng hïì trao giẫi nây cho phim thåc thïí loẩi
phiïu lûu mẩo hiïím- mâ trong trûúâng húåp ca
Vua nhêỵn lẩi bõ gấn thïm hai chûä “thêìn bđ”?
Bùçng chûáng rộ râng: Mưåt Harry Potter vâ hôn
àấ ph thu tuy àậ trúã thânh phim cố doanh
thu cao nhêët nùm 2001 nhûng do lâ phim thêìn
bđ nïn chó àûúåc àïì cûã 3 giẫi Oscar vïì mùåt k
thåt: thiïët kïë trang phc, nhẩc phim vâ chó
àẩo nghïå thåt.

Theo Ban tưí chûác, tưíng cưång cố túái 51 nûúác
gûãi phim túái tham dûå giẫi Oscar cho giẫi “Phim
nûúác ngoâi xët sùỉc nhêët” (hún 5 nûúác so vúái
nùm trûúác). Àùåc biïåt nùm nay mưåt sưë nûúác chûa
tûâng tham gia Oscar cng àậ gûãi phim tham
dûå nhû: Urugoay, Tanzania, Armenia vâ
Kyrgyzstan. Con sưë trïn àậ khiïën cho Ch tõch
u ban xết duåt giẫi Oscar dânh cho phim
nûúác ngoâi - ưng Mark Johnson, ngûúâi sẫn xët
phim nưíi tiïëng “What lies beneath” - bưëi rưëi vò
khưng cố thúâi gian xem phim, xết duåt. Hâng
nùm theo àng lïå, cấc nûúác phẫi gûãi phim cố
dêëu xấc nhêån àïì cûã ca Cc àiïån ẫnh nûúác àố
túái cho Viïån Hân lêm Àiïån ẫnh M trûúác ngây
31/10, vâ U ban trïn sệ phẫi xết duåt chổn
ra 5 phim sau cng vâo vông chung kïët mâ

ngûúâi ta quen gổi lâ “àïì cûã giẫi Oscar”.
Theo danh sấch àïì cûã 5 phim nûúác ngoâi sau
cng vâo vông chung kïët àûúåc cưng bưë hưm 12/
2 vûâa qua, thò 2 phim cố nhiïìu khẫ nùng nhêët
lâ “Amế l ie” (Phấ p ) vâ “Àêë t khưng ngûúâ i ”
(Bosnia). Ba phim côn lẩi lâ “Thụë” (Ê’n Àưå),
“Con ca cư dêu” (Argentina) vâ mưåt phim
chùèng mêëy nưíi tiïëng lâ “Eilling” ca Na Uy.
Cåc àua tranh chó xoay vông giûäa hai phim
àêìu bẫng ca Phấp vâ ca Bosnia. “Àêët khưng
ngûúâi” ca àẩo diïỵn Danis Tanovic nối vïì Ciki
(do Branko Djuric àống) kïí vïì mưåt anh lđnh
Bosnia côn sưëng sốt sau khi lẩc vâo vông vêy
ca qn Serbia do sûúng m cng vúái ngûúâi
bẩn bêët àùỉc dơ lâ Nino tòm cấch thoất khỗi bậi

6


SÛÅ KIÏÅN VÙN HOẤ
mòn mâ hổ àang bõ kểt. Mưåt cêu chuån àún giẫn pha lêỵn hâi
hûúác, trưån vúái bi kõch àïí nối lïn tđnh nhên bẫn côn sốt lẩi giûäa
cåc nưåi chiïën àêỵm mấu. Bưå phim nây vûâa qua àậ àoẩt giẫi Quẫ
cêìu vâng - mưåt giẫi thûúãng cao qu khấc ca ngânh àiïån ẫnh.
Àưëi th ca “Àêët khưng ngûúâi” lâ bưå phim “Amếlie” - ùn
khấch nhêët trong nùm tẩi Phấp vâ nhiïìu qëc gia khấc. Amếlie
lâ tïn ca mưåt cư gấi hêìu bân súám mưì cưi mể, sưëng cư àưåc. Mưåt
hưm tònh cúâ cư tòm àûúåc mưåt cấi hưåc nhỗ dûúái giûúâng sất chên
tûúâng bïn trong cố hưåp àưì chúi trễ con. Cư bùỉt àêìu ài àiïìu tra
xem gia àònh nâo àậ tûâng sưëng úã àêy, vâ sau cng cư àậ tòm

àûúåc mưåt ngûúâi àân ưng àûáng tíi, cư bên trao cho ưng hưåp àưì
chúi vâ nêëp nhòn vễ vui sûúáng ca mưåt ngûúâi vûâa tòm lẩi àûúåc
nhûäng k niïåm êëu thú ca mònh. Tûâ àố Amếlie ln tòm cấch
kđn àấo gip àem lẩi niïìm vui cho mổi ngûúâi, cho àïën mưåt ngây
tònh u àïën vúái têm hưìn cao thûúång nây... Àẩo diïỵn ca bưå
phim lâ Jean Pierre, vúái nưåi dung hêëp dêỵn, vúái diïỵn xët tuåt
vúâi ca nhên vêåt Amếlie, bưå phim nây àậ àoẩt thïm mưåt sưë
giẫi ca Liïn hoan phim Cesar (Phấp) vûâa qua.
Àố lâ nhûäng àïì cûã cho giẫi “Phim nûúác ngoâi hay nhêët”.
Ngoâi ra àïì cûã cho giẫi “Phim xët sùỉc nhêët”, “Diïỵn viïn chđnh
xët sùỉc nhêët”, “Diïỵn viïn ph xët sùỉc nhêët” vâ mưåt sưë giẫi
quan trổng khấc cng lâ mưåt bâi toấn khố àưëi vúái Ban giấm
khẫo.

Cưëi xay giố àỗ (Moulin Rouge)
Àêy lâ mưåt bưå phim nhẩc kõch nối vïì mưëi tònh ngang trấi
ca nâng k nûä tâi sùỉc vển toân trong quấn rûúåu nưíi tiïëng
Moulin Rouge úã Paris nùm 1899. Diïỵn viïn chđnh: Nicole
Kidman, Ewan McGregor. Phim àûúåc àïì cûã giẫi phim hay nhêët.

Ngây têåp luån (Training Day)
Phim nối vïì mưåt cẫnh sất bâi trûâ ma ty bõ biïën chêët, dêỵn
dùỉt mưåt cẫnh sất múái vâo nghïì ài têåp sûå, nhûng lẩi dẩy ngûúâi
ta con àûúâng h hốa. Hai diïỵn viïn chđnh trong phim àïìu àûúåc
àïì cûã Oscar lâ Denzel Washington (vai chđnh) vâ Ethan Hawke
(vai ph).

Ali
Phim nối vïì cåc àúâi phûác tẩp ca vộ sơ quìn Anh huìn
thoẩi Cassius Clay, ngûúâi vïì sau àưíi tïn thânh Mohammed

Ali. Trong phim cố àïì cêåp àïën sûå xen lêỵn giûäa nghïì nghiïåp vúái
chđnh trõ trong cåc àúâi ca ưng. Hai diïỵn viïn trong phim Will
Smith (àûúåc àïì cûã Oscar vai chđnh) vâ Jon Voight (vai nhâ
bấo, àûúåc àïì cûã vai ph).
7


SÛÅ KIÏÅN VÙN HOẤ
Nhêåt k tiïíu thû Jones
Àêy lâ bưå phim hâi àùåc biïåt, kïí vïì mưåt ph
nûä trễ húi dû cên cưë têåp luån àïí xëng cên àïí
àûúåc àân ưng u mïën, nhûng cëi cng cư àậ
nhêån ra rùçng con ngûúâi chó hẩnh phc nhêët
khi àûúåc lâ chđnh mònh. Vúái diïỵn xët tuåt vúâi
ca Renee Zellweger - cư àậ àûúåc àïì cûã Oscar
nûä diïỵn viïn chđnh, àống cẩnh Hugh Grant.

Phi ûng hẩ cấnh (Black hawk down)
Vúái nưåi dung hêëp dêỵn, àûúåc thïí hiïån búãi tâi
nùng ca àẩo diïỵn àêìy nhiïåt huët. Bưå phim
nây àậ àûúåc àïì cûã giẫi Oscar vïì àẩo diïỵn, quay
phim vâ êm thanh. Àêy lâ cêu chuån vïì cåc
àưí bưå ca mưåt àún võ àùåc nhiïåm M xëng Somalia bõ phẫn kđch phẫi rt trong thêët bẩi. Diïỵn
viïn: Josh Harnett, Ewan McGregor.

Tònh u cay àùỉng (Vanilla Sky)
Phim nối vïì mưåt gậ àểp trai, giâu cố, ûa
quën r àân bâ, mưåt hưm chđnh hùỉn àậ phẫi
mang gûúng mùåt mếo mố, xêëu xđ do bõ ngûúâi
tònh c trẫ th. Tûâ àố, anh ta àậ trúã thânh con

ngûúâi khấc... Diïỵn viïn chđnh: Tom Cruise,
Cameron Diaz, Penelope Cruz. Vúái lûåc lûúång
diïỵn viïn hng hêåu nhû vêåy nhûng phim chó
àûúåc àïì cûã giẫi Oscar cho ca khc hay nhêët.
ÚÃ thïí loẩi Oscar dânh cho Nûä diïỵn viïn ph,
Ban giấm khẫo xem ra àậ xấc àấng khi dânh
àïì cûã cho Kate Winslet (trong phim Iris nối vïì
nûä vùn sơ Iris Murdoch), Jennifer Connelly (vai
vúå ca nhâ toấn hổc Nash trong Trđ tụå tuåt
vúâi) vâ Marisa Tomei (tûâng àoẩt giẫi Oscar Nûä
diïỵn viïn ph trong Em hổ Vinny cấch àêy àậ
10 nùm, nay lẩi chối sấng trong Trong phông
ng vúái vai ngûúâi mể trễ tùçng tõu vúái châng trai
múái lúán) nhûng ngûúâi ta cho rùçng hổ lẩi thiïëu
sốt khi khưng dânh àïì cûã cho Cameron Diaz

(trong Tònh u cay àùỉng, vai cư gấi tûå tûã vò
thêët tònh).

3 phim àûúåc àïì cûã giẫi hiïåu quẫ àùåc biïåt
(k xẫo):
- Trên Chêu Cẫng: Bưå phim nối vïì cåc
chiïën giûäa Nhêåt vâ M tẩi Trên Chêu Cẫng úã
thïë chiïën 2 nhòn tûâ hai phđa.
- Trđ thưng minh nhên tẩo: Phim nối vïì cêåu
bế rư bưët ài tòm cha mể, àậ bỗ cêåu lẩc mưåt mònh
trong rûâng sêu. Haley Joel Osment àống.
- Cha nhêỵn.

3 phim hoẩt hònh àûúåc àïì cûã giẫi Oscar

phim hoẩt hònh hay nhêët:
- Ngûúâi rûâng Shrek: Phim kïí vïì mưåt gậ
khưíng lưì xêëu xđ ài cûáu cưng cha, vúái nhûäng
nưỵ lûåc ca mònh nhâ lâm phim àậ àoẩt doanh
thu túái 267 triïåu USD cho bưå phim nây.
- Cêu chuån àưì chúi phêìn cëi (Monster):
Bưå phim kïí vïì mưåt xûúãng qu chun chïë tẩo
àưì chúi cho qu con nhúâ nùng lûúång lêëy tûâ tiïëng
thết súå hậi ca trễ nhỗ, phim àậ thu àûúåc 250
triïåu USD.
- Ch bế thiïn tâi (Jimmy Neutron): Phim
kïí vïì mưåt cêåu bế chïë tẩo àûúåc phi thuìn àïí ài
cûáu bưë mể bõ ngûúâi ngoâi hânh tinh bùỉt.
- Trđ tụå tuåt vúâi (A Beautiful Mind): Phim
àậ àoẩt giẫi Quẫ cêìu vâng 2002 nối vïì cåc àêëu
tranh chưëng bïånh têm thêìn phên liïåt ca nhâ
toấn hổc John Nash tûâng àoẩt giẫi Nobel. Cùåp
diïỵn viïn Russell Crowe vâ Jennifer Connelly
trong phim nây àậ àoẩt giẫi Quẫ cêìu vâng vâ
Bafta (Anh).
Nguỵn Hûúâng - Thanh Huìn

8


VÊËN ÀÏÌ HƯM NAY

VỊ SAO VIÏÅC TU BƯÍ TÛÚÅNG TẤNG
HAI NHÂ SÛ BÕ CHÊÅM LẨI?
Con ngûúâi ta sinh ra, lúán lïn, giâ ài vâ cëi

cng lẩi trúã vïì vúái cội vơnh hùçng, àố lâ mưåt qui
låt ca tẩo hốa, khưng ai cûúäng lẩi àûúåc. Chđnh
vò vêåy, cng vúái thúâi gian, trïn thïë giúái nêíy sinh
nhiïìu phûúng thûác mai tấng khấc nhau. Ú’ nûúác
ta chó cố 4 pho tûúång cưët xûúng, trong àố àấng
qu hún cẫ lâ tûúång ca hai nhâ sû V Khùỉc
Trûúâng vâ V Khùỉc Minh (thïë k 17) úã cha
Àêåu, Hâ Têy, hai “bẫo qëc” ca Viïåt Nam. Tuy
nhiïn, hiïån nay cẫ hai pho tûúång nây àïìu trong
tònh trẩng xëng cêëp nghiïm trổng...
Trïn thïë giúái ch ëu cố nhûäng hònh thûác
mai tấng nhû: Thưí tấng hay àõa tấng. Àõa àưång
tấng ca dên tưåc Cao Sún (Trung Qëc). Hoẫ
tấng, thu tấng vâ hẫi tấng cng lâ mưåt hònh
thûác ca thu tấng. Huìn tấng hay tấng treo
chó gùåp úã mưåt sưë vng nhû cấc huån Hûng Vùn,
Quấn Liïn, huån Cng ca tónh Tûá Xun
(Trung Qëc thúâi cưí àẩi). Nham mưå thuìn quan
tấng cng lâ mưåt hònh thûác huìn tấng thêëy úã
Tam Hiïåp, Trûúâng Giang, Ba Àưng thåc Têy
Ngẩc (Trung Qëc). Thiïn tấng hay àiïíu tấng,
chó xët hiïån úã thúâi xa xûa tẩi Têy Tẩng. Phong
tấng, dậ tấng, th tấng vâ lưå thiïn tấng cng lâ
nhûäng hònh thûác ca thiïn tấng. Duy hai thi
hâi ca hai thiïìn sû úã cha Àêåu khưng giưëng
vúái cấc hònh thûác mai tấng úã trïn, nïn lc àêìu
àûúåc àùåt tïn lâ thiïìn tấng. Nhûng úã Hûng n
cng cố mưåt pho tûúång àậ bõ giùåc Phấp àưët chấy
mâ chêët bưìi bïn ngoâi giưëng vúái chêët bưìi tûúång
V Khùỉc Minh, nhûng lâ tûúång àang nùçm ng,

nïn thay chûä thiïìn tấng bùçng tûúång tấng (dng
sún ta bao bổc bïn ngoâi lâm thânh tûúång àïí
tấng).
Phûúng thûác lâm thânh tûúång bùçng sún ta
àïí tấng nhû úã cha Àêåu chûa tûâng thêëy úã trïn
thïë giúái, hay nối àng hún chûa thêëy cưng bưë
trïn cấc phûúng tiïån thưng tin àẩi chng. Vò àậ

ch àïën tấng thûác khấ àưåc àấo nây nïn TS
Nguỵn Lên Cûúâng chun gia ngânh cưí nhên
hổc, àûúåc Trûúâng ÀH Bordeaux I (Phấp), ÀH
Tubingen (CHLB Àûác) vâ thấng 7.2000 vûâa qua
Trûúâng ÀH Y khoa Quẫng Têy (Trung Qëc)
múâi thuët trònh. Ngûúâi nghe hỗi nhiïìu vâ thûåc
sûå quan têm àïën cấch mai tấng àùåc biïåt àố. Múái
àêy tiïën sơ Bob Brier úã Trûúâng ÀH Long Island,
New York (M) àïì nghõ TS Nguỵn Lên Cûúâng
gûãi cho mưåt têëm ẫnh thiïìn sû V Khùỉc Minh
àïí àùng vâo cën “Tûâ àiïín bấch khoa vïì xấc
ûúáp ca thïë giúái”.
Àûúåc nhên dên coi lâ “qëc bẫo”, thïë giúái
quan têm, trên trổng, nhûng àậ 4 nùm trưi qua
kïí tûâ khi nguy cú hy hoẩi hai pho tûúång cố xấ
l nhâ sû V Khùỉc Minh vâ V Khùỉc Trûúâng
àûúåc mưåt loẩt bấo vâ àâi truìn hònh khêín cêëp
bấo àưång. Giûäa nùm ngoấi, Bưå VH-TT cng àậ
phï duåt phûúng ấn tu bưí (vúái kinh phđ 300
triïåu àưìng). Nhûäng tûúãng thïë lâ àậ xong xi,
vêåy mâ cho àïën Hưåi cha Àêåu nùm nay, du
khấch giêåt mònh thêëy tònh cẫnh tûúång bõ hû

hỗng khưng chó y chang nhû c, mâ côn trêìm
trổng hún. Pho tûúång V Khùỉc Minh cố vïët nûát
úã trấn àậ to, dâi thânh mưåt vïët cùỉt chếo nûãa
trấn. Trïn àêìu gưëi àậ xët hiïån vïët rẩn, lúáp sún
ph ngoâi cố hiïån tûúång bong trốc. Pho tûúång
V Khùỉc Trûúâng côn àau thûúng hún.
9


VÊËN ÀÏÌ HƯM NAY
Trûúác hïët phẫi nối ngay rùçng, vïët nûát trïn
trấn vâ mùåt ca thiïìn sû V Khùỉc Minh àậ cố
ngay tûâ trûúác nùm 1983. Trong 2 bûác ẫnh tû
liïåu sưë 00894 vâ 00928 chp nùm 1931 hiïån
lûu trûä tẩi Viïån Thưng tin KHXH, tûúång côn
bống nûúác sún vâ khưng cố mưåt vïët nûát nâo.
Nhû vêåy, chó sau vâi chc nùm, do tûúång àïí
trong am cẩnh cha rêët êím ûúát nïn àậ tẩo vïët
nûát. Riïng vïët nûát úã hai àêìu gưëi, theo lúâi c V
Vùn Tun (ngûúâi xậ Nguỵn Trậi), khoẫng
àêìu nhûäng nùm ca thêåp k 40 cố hai ngûúâi
ngoẩi qëc túái xem pho tûúång. Chng àậ dng
batoong àêåp vúä àêìu gưëi àïí xem bïn trong cố
xûúng khưng. Cấc c trong lâng àậ dng nhûåa
trấm àïí trất lẩi. Nay vïët nûát nây àang cố xu
hûúáng nûát rưång hún.
Nùm 1986 cố mưåt àoân phêåt tûã miïìn Nam
ra thùm àậ dêng lïỵ mưåt têëm ấo câ sa. Têëm ấo
àûúåc gêëp lẩi àùåt trong lưìng kđnh trûúác mùåt pho
tûúång. Khưng ngúâ chåt chui vâo rưìi khoết

thng bng tûúång àïí lưi ấo vâo trong àố lâm
tưí. Khi phất hiïån thò moi mậi múái hïët vẫi trong
àố ra. Do àïí trong lưìng kđnh nïn xûúng cố xu
hûúáng bõ phên hy; theo TS Lï Huy Chđnh,
ch nhiïåm khoa Vi sinh Trûúâng Àẩi hổc Y Hâ
Nưåi thò do àưå êím cao, nhiïỵm khín, nêëm mưëc
tẩo quấ trònh phên hy thên xấc nhâ sû... Cho
àïën nay, ngoâi lưỵ thng úã bng, bân tay trốc
lúã, hû nất, chó côn mưåt phêìn nhỗ, côn trưng rộ
xûúng àêìu gưëi bõ vúä. Lâ ngûúâi theo dội rêët sất
sao hiïån trẩng ca pho tûúång, ưng Dûúng Vùn
L (Bđ thû Àẫng y xậ Nguỵn Trậi) cho biïët:
“Gêìn àêy tûúång xëng cêëp ngây câng nghiïm
trổng, àùåc biïåt lưỵ thng úã bng tûúång àậ cố hiïån
tûúång nûát rưång ra xung quanh”.
Nhû vêåy, sau 300 nùm tưìn tẩi, hai toân thên
Xấ Lúåi nây - mưåt minh chûáng cho kïët quẫ tu
hânh ca 2 nhâ sû, àưìng thúâi chûáng tỗ k thåt
ûúáp xấc vư cng tinh xẫo ca ngûúâi Viïåt Nam
xûa... cố nguy cú bõ hy hoẩi vâ nguy cú êëy rộ
lïn tûâng ngây. Nhêån thûác àûúåc nguy cú nây,
nhiïìu nùm trûúác àêy cấc cú quan chûác nùng,
àõa phûúng... àậ bân cấch tu bưí àïí bẫo tưìn hai
tûúång tấng. Ban àêìu cố hai phûúng ấn àûúåc
trònh bây. Phûúng ấn thûá nhêët do Tiïën sơ
Nguỵn Lên Cûúâng, chun gia ngânh cưí
nhên hổc, ngûúâi àậ phc ngun thânh cưng

hâng trùm bưå xûúng ngûúâi cưí trong sët 35
nùm qua vâ cng lâ mưåt trong nhûäng ngûúâi

àêìu tiïn nghiïn cûáu thi hâi thiïìn sû V Khùỉc
Minh, àûa ra. Phûúng ấn nây dûåa trïn cấc sưë
liïåu vïì nhên trùỉc hổc sệ khưi phc hoân trẫ
lẩi hònh thïí àng ngûúâi thûåc ca hai pho
tûúång. Nhûng àïí thûåc hiïån thò phẫi dúä tûúång
ra, sùỉp xïëp lẩi cêëu trc bïn trong cho àng tû
thïë ca hai võ Thiïìn sû. Phûúng ấn thûá hai:
bẫo quẫn tu bưí theo phûúng chêm “hỗng àïën
àêu sûãa àïën àêëy, cưë gùỉng giûä ngun gưëc ca
tûúång”. Phûúng ấn nây sệ kïët húåp hâi hôa giûäa
viïåc giûä ngun bẫn hai pho tûúång vâ cấc
ngun tùỉc bẫo tưìn bẫo tâng thưng thûúâng
mâ chng ta àang ấp dng.
Sau khi nghiïn cûáu, cố nhiïìu kiïën àïì xët
rùçng nïëu thûåc hiïån theo phûúng ấn mưåt sệ cố
nhiïìu ëu tưë khưng bẫo àẫm àûúåc ngun
trẩng ca tûúång. Hún nûäa àêy lâ tûúång hai võ
Thiïìn sû àậ tu hânh àùỉc àẩo, àûúåc nhên dên
tưn thúâ, bêët cûá sûå thay àưíi nâo vïì hònh dấng,
diïån mẩo ca tûúång àïìu sệ gêy phẫn cẫm. Vò
thïë, nhiïìu ngûúâi àậ àïì xët chổn phûúng ấn
hai àïí tu bưí tûúång hai võ Thiïìn sû V Khùỉc
Minh vâ V Khùỉc Trûúâng. C thïí, tûúång
Thiïìn sû V Khùỉc Minh àûúåc sún thïëp cêín
thêån nhiïìu lêìn àïí xấc àõnh mêìu sùỉc ph húåp.
Côn tûúång Thiïìn sû V Khùỉc Trûúâng do bõ
thiïn nhiïn phong hốa khưng giûä ngun
hònh dấng nïn sệ àûúåc chùỉp gùỉn nhûäng chưỵ
hû hỗng, chónh sûãa, sún ph mêìu sùỉc vâ tuåt
àưëi khưng thấo dúä tûúång.

Phûúng phấp àậ lûåa chổn nhûng viïåc tu
bưí hai pho tûúång dûúâng nhû vêỵn dêåm chêm
tẩi chưỵ. Nhêët thiïët khưng phẫi lâ thiïëu tiïìn,
búãi chđnh quìn tónh Hâ Têy, cng nhû nhâ
cha hïët sûác quan têm àïën 2 pho tûúång. Giûäa
nùm ngoấi, Bưå VH-TT cng àậ phï duåt dûå
ấn tu bưí hai pho tûúång, àưìng thúâi chó àõnh cho
Viïån Khẫo cưí lâ àún võ thûåc hiïån. Nhûng ngây
14/9/2001, Viïån Khẫo cưí àậ tûâ chưëi khưng àẫm
nhiïåm trổng trấch nây vúái l do sûác khỗe ca
ưng Viïån trûúãng. Vò thïë Súã Vùn hốa - Thưng
tin tónh àậ rêët khêín trûúng xin phếp àûúåc chổn
àún võ thûá 2 lâ Bẫo tâng Lõch sûã Viïåt Nam
àûáng ra thûåc hiïån dûå ấn. Mưåt lêìn “àưíi ch” lâ
10


VÊËN ÀÏÌ HƯM NAY
mưåt lêìn dûå ấn phẫi thêím àõnh lẩi. Ưng Phẩm
Qëc Qn - Giấm àưëc Bẫo tâng cho biïët: “Vïì
mùåt khoa hổc, dûå ấn chó phẫi chónh sûãa àưi cht.
Tuy nhiïn, hiïån nay cấc bïn vêỵn chûa thưëng
nhêët àûúåc vúái nhau vïì cấch thûác tiïën hânh,
nhêët lâ viïåc mang pho tûúång vïì Hâ Nưåi...”.
Sưë lâ, trong hai pho tûúång nối trïn, pho
tûúång V Khùỉc Minh đt bõ hû hẩi, chó phẫi diïåt
khín bïn trong, phc ngun cấc vïët nûát
bùçng sún ta, sau àố ph quang dêìu bẫo quẫn
pho tûúång lâ xong. Vò cưng viïåc khấ àún giẫn,
nïn cố thïí thûåc hiïån ngay tẩi cha trong thúâi

gian 1 thấng. Nhûng àưëi vúái pho tûúång V
Khùỉc Trûúâng thò khưng thïí th cưng nhû vêåy,
vò xûúng ài vâ xûúng chây àậ rúâi ra ngoâi,
nïn phẫi ào àẩc bùçng mấy mốc hiïån àẩi àïí xấc
àõnh lẩi chiïìu cao vâ tíi tấc ca nhâ sû. Àïí
ngùn chùån quấ trònh phên hy xûúng àang
diïỵn ra, xûúng phẫi àûúåc nhng vâo dung dõch
thy tinh bùçng phûúng phấp sol-gel, sau àố
tẩo tûúång phêìn chên tay bõ vúä theo àng tû
thïë ngưìi thiïìn vâ àng vúái giẫi phêỵu (búãi lệ
pho tûúång V Khùỉc Trûúâng àậ bõ hû hẩi vâ
àûúåc sûãa chûäa lẩi vâo nùm 1914, cố thïí cố sûå
chónh lẩi tû thïë ngưìi cho thùèng hún, do àố khưng
côn giûä àûúåc hònh dấng ban àêìu, cố nhiïìu sai
biïåt vïì mùåt giẫi phêỵu)... Viïåc phc chïë nây rêët
phûác tẩp, àôi hỗi sûå trúå gip ca cấc phûúng
tiïån hiïån àẩi vâ vúái thúâi gian đt nhêët khoẫng 3
thấng.

Chđnh vò vêåy, nïëu khưng mang tûúång vïì
Hâ Nưåi thò khưng thïí àẫm bẫo àûúåc vïì mùåt k
thåt. TS Nguỵn Lên Cûúâng cho biïët: “Mang
tûúång vïì Hâ Nưåi (dûå kiïën sệ tu bưí tẩi Bẫo tâng
Lõch sûã Viïåt Nam) lâ viïåc àûúng nhiïn, cấc
chun gia k thå t úã Bưå Tû lïå n h Lùng
(nhûäng ngûúâi sệ àûúåc tham khẫo kiïën vïì k
thåt tu bưí) cng khùèng àõnh phẫi nhû vêåy”.
Thïë nhûng têm l ca khưng đt ngûúâi lâ e ngẩi
sûå di chuín, thêåm chđ côn cho rùçng: Nïëu àậ
mang vïì Hâ Nưåi thò phẫi quay camera 24/24

giúâ àïí giấm sất thi cưng. Ưng Dûúng Vùn L
cho biïët: “Ngay tûâ nùm 1983, khi chuín pho
tûúång V Khùỉc Minh ra Bïånh viïån Bẩch Mai
àïí chp X quang phc v cho viïåc nghiïn cûáu,
ngûúâi dên àậ phẫn àưëi rêët ghï, chng tưi khi
àố àậ phẫi giẫi thđch hïët nhệ, nhûng hổ cng
chó cho mang ài 3 ngây”.
Cho túái thúâi àiïím nây, àïí thûåc hiïån dûå ấn,
nhêët thiïët phẫi cố sûå tun truìn rưång rậi
àïí mổi ngûúâi hiïíu àûúåc sûå cêìn thiïët phẫi mang
pho tûúång ra khỗi cha trong thúâi gian sûãa
chûäa. Ưng L àûa ra gúåi : “Nïëu nhûäng ai cẫm
thêëy chûa n têm, thò cố thïí cûã 2-3 ngûúâi ra
theo dội viïåc tu bưí”. Xết cho cng, sûå e ngẩi
nối trïn chó chûáng tỗ rùçng mổi ngûúâi quan têm
àïën thânh cưng ca dûå ấn, vâ mong mën pho
tûúång àûúåc bẫo vïå an toân. Hiïån nay, Bẫo
tâng LSVN àang tiïën hânh viïåc thỗa thån
vúái cấc bïn liïn quan àïí cố thïí giẫi quët ưín
thỗa vêën àïì nây.
P.V

11


VÙN HOẤ VIÏÅT NAM

Sûå tđch
Tûá bêët tûã


(tiïëp theo sưë 19)

Tûâ sưë trûúác, Sùỉc mâu vùn hốa àậ giúái thiïåu cng bẩn àổc Têm thûác dên gian vïì Tûá bêët tûã, Lïỵ hưåi Tûá bêët tûã...
Trong sưë nây, Sùỉc mâu vùn hốa tiïëp tc giúái thiïåu àïí bẩn àổc tham khẫo vïì Sûå tđch Tûá bêët tûã.

Tiïn Dung - Chûã Àưìng Tûã
Chûã Àưìng Tûã lâ ngûúâi xậ Dẩ Trẩch, huån
Khoấ i Chêu, tónh Hûng n, cha lâ Chûã
Trûng, mể hổ Bânh. Khi Àưìng Tûã biïët nối thò
mể mêët. Sau khưng may nhâ lẩi bõ chấy, ca
cẫi khấnh kiïåt. Hai cha con chó côn mẫnh khưë
thay nhau che thên ài àấnh cấ kiïëm ùn qua
ngây. I’t lêu sau, ngûúâi cha mang bïånh rưìi chïët.
Àưìng Tûã thûúng cha khưng mën cha chïët mâ
phẫi chưn trìng liïìn lêëy chiïëc khưë duy nhêët
mai tấng cho cha. Tûâ àố, Àưìng Tûã úã trìng.
Anh thûúâng xin ùn cẩnh bïën sưng; ùn xin ca
nhâ bn hóåc xấch cêìn tre ài cêu cấ.
Thúâi àố, vua Hng Vûúng thûá 18 cố cư con
gấi tïn lâ Tiïn Dung hònh dấng xinh àểp, thïì
khưng lêëy chưìng, thđch ài du ngoẩn.
Mưåt ngây, thuìn ca cưng cha Tiïn Dung
ghế qua vng nây, cúâ xđ rúåp trúâi, mâu sùỉc rûåc
rúä. Àang ngêm mònh dûúái nûúác, Chûã Àưìng Tûã
súå quấ vưåi chẩy lïn bậi sưng. Ú’ àố, anh thêëy cố
mưåt núi lau lấch mổc àêìy, bưën bïì kđn àấo, cỗ
dây àùåc, úã giûäa cố mưåt bậi cất trưëng bên túái àố
vi mònh trong cất n têm khưng súå ai nhòn
thêëy.
Mưåt lất sau, thuìn ca Tiïn Dung túái.

Nhên ngùỉm phong cẫnh, thêëy bïn cẩnh cố lm
lau sêåy rêåm rẩp, cưng cha mën tùỉm. Cấc hêìu
gấi bên vêy mân kđn xung quanh, nêëu nûúác
thúm, bùỉc giûúâng cho cưng cha ngưìi. Khưng
ngúâ chưỵ Tiïn Dung tùỉm lẩi àng vâo chưỵ Àưìng

Tûã vi mònh. Tiïn Dung giưåi nûúác, cất cûá trưi
dêìn, thên hònh Àưìng Tûã lưå dêìn ra. Àưìng Tûã
thển quấ nhûng khưng biïët trưën vâo àêu,
hoẫng súå tấi mùåt. Tiïn Dung vưën khưng àõnh
lêëy chưìng, trûúác tònh cẫnh nây cho àêy lâ
dun k ngưå do trúâi sùỉp àùåt bên thån theo
thiïn kïët dun cng Àưìng Tûã.
Vua Hng nghe tin hïët sûác giêån dûä. Tiïn
Dung khưng dấm quay trúã vïì nhâ àânh úã lẩi
vúái dên àõa phûúng bn bấn kiïëm sưëng. Dêìn
dêìn lêåp thânh mưåt khu chúå sêìm ët núi àêy,
khấch nûúác ngoâi ra vâo mua bêën têëp nêåp. I’t
lêu sau, Àưìng Tûã trúã thânh ch bn. Thúâi àố,
cố nhâ bn lúán àïën chó cho anh cấch lâm giâu.
Àưìng Tûã nghe theo dng thuìn bn vûúåt
biïín. Bưỵng thêëy xa xa phđa Nam cố mưåt núi
như lïn cao. Àưìng Tûã lêëy lâm lẩ bên lấi thuìn
vâo àố. Àêy lâ mưåt quẫ ni nưíi tiïëng úã biïín
Nam Hẫi, trïn ni cố àưång Qunh Viïn, cẩnh
sûúân ni cố giïëng nûúác ngổt vâ trong vùỉt. Ngây
thûúâng cấc thuìn bn hay qua àêy lêëy nûúác
ngổt. Àưìng Tûã thđch quấ chẩy ngay lïn ni,
chó chưëc lất àậ lïn cao sất àónh, thêëy trong àưång
cố khoẫng trưëng cố thïí dûång àûúåc lêu àâi, dinh

thûå, phẫng phêët nhû àưång Tiïn úã.
Àưìng Tûã gùåp mưåt c giâ tốc bẩc, tay xấch
gêåy cố dêy båc tiïën lẩi gêìn. Nhòn phong dẩng
ưng cố vễ phi thûúâng, Àưìng Tûã àoấn ngay lâ
mưåt êín sơ cố àẩo àûác cao bên bûúác túái kđnh cêín
ci châo. C giâ cho biïët tïn c lâ Phêët Quang,
12


VÙN HOẤ VIÏÅT NAM
tïn chûä lâ Minh Chûúng hiïåu lâ Àùçng Hẫi tiïn
sinh, ch àưång Qunh Viïn, mưåt trong ba mûúi
sấu cung tiïn ca nhâ trúâi. Àưìng Tûã sau àûúåc
ưng c truìn dẩy bđ quët. Trûúác khi ra vïì,
ưng c tùång Àưìng Tûã cấi gêåy vâ chiïëc nốn rưìi
nối: Viïåc thiïng chđnh lâ àêy, anh hậy gùỉng
giûä lêëy.
Àưìng Tûã vïì thuìn nối rộ àêìu ài vúái Tiïn
Dung, Tiïn Dung tónh ngưå bên thưi têët cẫ
chuån bn bấn, chia têët cẫ tâi sẫn cho dên
nghêo, rưìi trúã lẩi àónh ni theo võ Tiïn ưng.
Trúâi tưëi, vúå chưìng cưng cha phẫi úã tẩm lẩi ven
búâ sưng Cấi, cùỉm gêåy che nốn àïí trấnh giố
sûúng. Bưỵng nhiïn, àïm àố, tûå nhiïn thânh
quấch, lêu àâi mổc lïn, cố cẫ lđnh hêìu nhû úã
cung vua. Chó vâi thấng sau, têët cẫ quan lẩi
dên chng kếo àïën chêìu chûåc.
Cố kễ trong triïìu biïët chuån àố têu lïn
Hng Vûúng. Vua Hng nghe xong giêån dûä
sai Lẩc hêìu àem qn àấnh dểp. Tiïn Dung

khưng dấm phẫn cha. Khoẫng nûãa àïm hưm àố,
giố bậo bưỵng nưíi lïn, mêy àen kõt, àấ bay cất
vi, cêy gêåy nhâ àưí, rưìi cẫ mưåt vng àêët st lúã
biïën thânh mưåt cấi àêìm lúán. Khi quan qn
triïìu àònh vûúåt sưng sang thò chùèng thêëy gò nûäa.
Vïì sau, dên àõa phûúng cẫm àûác hêåu Àưìng
Tûã vâ Tiïn Dung nïn lêåp àïìn thúâ, rưìi gổi àêìm
àố lâ àêìm Nhêët Dẩ (àêìm mưåt àïm), gổi bïën sưng
lâ bïën Mận Tr.

Thấnh Giống
Vïì àúâi Hng Vûúng
thûá sấu, thiïn hẩ thấi
bònh, dên giâu cố, vua
khưng triïìu cưëng nhâ
Ên bïn Tâ u . Vua Ên
thêëy vêåy giẫ cúá ài tìn
th, mën àem qn sang cûúáp nûúác Nam.
Vua Hng Vûúng lo súå vúâi qìn thêìn vâo
hỗi mểo àấnh giùåc. Cố ngûúâi phûúng sơ têu
rùçng: Bïå hẩ nïn kïu khêën vúái Long Qn, ngâi
sai thiïn tûúáng xëng gip múái xong. Vua nghe
lúâi lêåp àân chay, cng cêëp ba ngây cêìu khêën.
Bưỵng àêu, trúâi nưíi cún dưng, sêëm sết êìm êìm,

mûa nhû trt nûúác. Bưỵng thêëy mưåt c giâ cao
hún chđn thûúác, mùåt mi to lúán, mây rêu bẩc
trùỉng ngưìi úã ngậ ba àûúâng cûúâi nối ma hất. Ai
nêëy àïìu thêëy lẩ cho rùçng khưng phẫi ngûúâi
thûúâng bên vâo têu vua. Vua thên hânh ra

châo múâi c giâ túái àân lâm chay, cúm rûúåu thïët
àậi nghiïm chónh. C giâ cng khưng ùn ëng
vâ cng khưng nối nùng gò.
Vua Hng hỗi c: - Giùåc Bùỉc sùỉp xêm phẩm
nûúác Nam, thua àûúåc ra sao xin c chó bẫo gim
cho.
Mưåt hưìi lêu, c giâ bưëc thễ rưìi quay lẩi nối
vúái vua Hng: - Ba nùm nûäa têët cố giùåc. Nhâ
vua nïn tòm khùỉp thiïn hẩ mâ tòm lêëy ngûúâi
k tâi, phấ àûúåc giùåc.
Nối xong, c giâ bay vt lïn trúâi biïën mêët.
Vua Hng múái sûåc tónh chđnh lâ Long Qn
hiïån hònh.
Ba nùm sau, ngoâi biïn giúái cêëp bấo cố giùåc
Ên àïën. Vua Hng nhúá lúâi Long Qn dùån, sai
sûá ài khùỉp núi cêìu hiïìn tâi. Bêëy giúâ úã thưn Ngư
Xấ, xậ Ph Àưíng, huån Tiïn Du cố mưåt ngûúâi
àân bâ sưëng trinh tiïët khưng lêëy chưìng, lâm
nghïì trưìng rau. Mưåt àïm mûa to giố lúán, sấng
hưm sau tónh dêåy ra vûúân tûúái rau, bâ thêëy
rång rau bõ ai dêỵm nất, giûäa vûúân cố mưåt vïåt
chên rêët lúán. Bâ àûa chên mònh vâo ûúám thûã,
rưìi hấi nhûäng lấ rau côn lẩi àem vïì nêëu canh
ùn. Ùn xong thêëy àưång trong mònh, tûâ àố mang
thai. Thêëy bâ bưỵng dûng mang thai, dên lâng
cho lâ bêët chđnh àíi bâ ra khỗi lâng. Bâ dúâi
sang Àưng Xun, sau dúâi vïì xốm Ban thưn Ph
Àưíng hiïån nay chúâ mận nguåt.
Ngây mưìng 7 thấng Giïng, bâ sinh àûúåc mưåt
con trai. Àậ ba nùm, àûáa trễ vêỵn khưng biïët nối

biïët cûúâi, chó nùçm ngûãa khưng ngưìi dêåy àûúåc.
Nghe tin sûá giẫ ài cêìu tâi túái lâng êëy, bâ mể nối
búän cng con: - Àễ àûúåc mưåt cht con trai chó
biïët ùn ëng, khưng àûáng khưng ngưìi àûúåc, lâm
sao cố thïí àấnh giùåc lêåp cưng lơnh thûúãng ca
vua bấo àïìn cưng ún cho mể.
Nghe vêåy, ngûúâi con bưỵng nhiïn biïët nối, cêåu
bẫo vúái mể: - Mể hậy gổi sûá giẫ túái àêy cho con.
13


VÙN HOẤ VIÏÅT NAM
Ngûúâi mể lêëy lâm kinh ngẩc chẩy ài bấo
vúái lấng giïìng. Bâ con thêëy vêåy xui ngûúâi mể
cûá lâm theo cêåu bế xem sao, rưìi tûác tưëc ài gổi
sûá giẫ àïën.
Sûá giẫ àïën núi trưng thêëy cêåu bế bên hỗi: Àûáa trễ kia sao gổi ta àïën àêy lâm gò?
Àûáa bế ngưìi dêåy bẫo vúái sûá giẫ rùçng: - Sûá
giẫ hậy vïì têu vúái vua àc cho ta mưåt con ngûåa
sùỉt cao 18 thûúác, mưåt thanh kiïëm dâi 7 thûúác
vâ mưåt cấi nốn sùỉt, àem lẩi àêy cho ta. Ta ra
trêån àấnh giùåc, vua côn phẫi lo gò nûäa.
Sûá giẫ vưåi quay vïì têu vúái vua. Vua nghe
xong mûâng rúä thêëy àng nhû lúâi Long Vûúng
nùm trûúác. Vua lêåp tûác sai thúå rên àc ngûåa sùỉt,
rên kiïëm sùỉt, rưìi sai ngûúâi àûa àïën cho àûáa bế.
Sûá giẫ túái lâng Ph Àưíng, bâ mể súå hậi rùçng
tai hổa sùỉp túái, lo lùỉng àûáa trễ nối xùçng giúâ
khưng biïët lâm sao. Àûáa bế thêëy vêåy cûúâi rưìi
nối vúái mể: - Mể mau àûa nhiïìu cúm rûúåu cho

con ùn ëng. Viïåc àấnh giùåc xin mể àûâng lo.
Tûâ àố, àûáa bế mưỵi ngây mưåt lúán, cúm gẩo
trong nhâ khưng à ni. Ngûúâi mể phẫi cêåy
nhúâ hâng xốm cng gốp gẩo ni cêåu vêỵn
khưng à. Vẫi vốc cẫ lâng dưìn lẩi may qìn
ấo cho cêåu vêỵn thiïëu, nhâ cûãa khưng vûâa
phẫi lêëy cỗ lau dûång tẩm mưåt cấi nhâ to cho
cêåu úã.
Khi giùåc Ên kếo àïën chên ni Chêu Sún,
cng vûâa lc sûá giẫ àem ngûåa sùỉt, kiïëm sùỉt vâ
nốn sùỉt àïën cho cêåu bế. Cêåu vûún vai àûáng
dêåy, ngûúâi cao hún mûúâi thûúác, ngûãa mùåt lïn
trúâi, hùỉt húi vâi chc tiïëng, vung kiïëm thết
vang: - Ta lâ Thiïn tûúáng nhâ trúâi àêy? Nối
rưìi nhẫy lïn ngûåa sùỉt, cêìm kiïëm xưng ra trêån.
Ngûåa thêìn chưìm lïn hđ dâi mưåt tiïëng, phi nhû
bay, nhấy mùỉt àậ àïën trûúác qn vua. Thiïn
tûúáng xung kiïëm ài trûúác, quan qn ài sau
tiïën sất àưìn giùåc. Ngâi xưng vâo trêån, qn
Ên bõ chïët dûúái lûúäi kiïëm ca ngâi khưng biïët
bao nhiïu mâ kïí. Kiïëm gậy, ngâi nhưí bi tre
cẩnh àûúâng thay kiïëm àấnh giùåc. Tûúáng giùåc
Ên bõ giïët tẩi trêån, qn giùåc tan tấc, sưë côn
sưëng sốt qu lẩy xin hâng.

Àấnh giùåc xong, ngâi phi ngûåa vïì àïën ni
Ninh Sốc thò cẫ ngûúâi vâ ngûåa cng bay lïn trúâi.
Vua khưng biïët lêëy cấch gò bấo àấp cưng ún
bên phong lâm Ph Àưíng Thiïn Vûúng, sai lêåp
miïëu thúâ trïn nïìn nhâ c tẩi lâng Ph Àưíng.

Àïën àúâi L, gia phong lâm Xung Thiïn Thêìn
Vûúng

Thấnh Mêỵu Liïỵu Hẩnh
Nhên vêåt Liïỵu Hẩnh lâ sûå thïí hiïån ca ph
nûä Viïåt Nam mưåt thúâi. Bâ cố mưåt cåc sưëng bònh
thûúâng nhû bao ngûúâi ph nûä khấc, bâ lâ biïíu
trûng cho tâi thú vùn ca ph nûä Viïåt Nam, bâ
lâ sûå thïí hiïån khất vổng mën àûúåc giẫi phống
khỗi nhûäng låt lïå hâ khùỉc ca chïë àưå phong
kiïën àưëi vúái ngûúâi ph nûä Viïåt Nam, bâ lâ sûå
thïí hiïån cho tinh thêìn àêëu tranh chưëng lẩi
nhûäng ấp bûác, bêët cưng trong xậ hưåi. Cåc àúâi
bâ vúái ba lêìn giấng trêìn lâ sûå mư phỗng têm
hưìn ngûúâi Viïåt ca cẫ mưåt giai àoẩn lõch sûã.
Theo truìn thuët, Liïỵu Hẩnh vưën lâ cưng
cha Qunh Hoa, con gấi Ngổc Hoâng Thûúång
àïë, vò trốt àấnh rúi chến ngổc giûäa lc thiïët triïìu
nïn Ngổc Hoâng nưíi giêån àây xëng trân gian.
Qunh Hoa àûúåc àêìu thai vâo mưåt gia àònh dên
thûúâng Lï Thấi Cưng vâo nùm Thiïn Hûåu àúâi
vua Lï Anh Tưng (1557). Vò lâ Tiïn giấng trêìn,
sûå thấc sinh ca Qunh Hoa cố nhiïìu ëu tưë
khấc thûúâng. Bâ vúå Lï Thấi Cưng mang thai
quấ ngây sinh àậ lêu mâ vêỵn chûa sinh. Sët
thúâi k mang thai, bâ khưng ùn thõt cấ, chó ùn
hoa quẫ. Lo súå, Lï Thấi Cưng múâi àẩo sơ túái chûäa
bïånh cho bâ. Àẩo sơ cho Lï Thấi Cưng nùçm
mưång biïët chuån Qunh Hoa àấnh rúi chến
ngổc bõ àây xëng hẩ giúái. Lï Thấi Cưng tónh

mưång vûâa lc vúå ưng sinh hẩ mưåt àûáa con gấi.
Tûúng truìn, khi àố, hûúng thúm ngâo ngẩt
khùỉp nhâ. Nhúá túái giêëc mưång, ưng àùåt tïn con
lâ Giấng Tiïn. Nhû bao cư gấi khấc, Giấng Tiïn
lúán lïn trong vông tay êu ëm ca cha mể, àûúåc
hổc hânh tûã tïë, giỗi vùn thú.
Àïën tíi lêëy chưìng, Giấng Tiïn àûúåc gẫ cho
Àâo Lang, con ni mưåt ngûúâi bẩn ca Lï Thấi
Cưng. Àâo Lang nghơa lâ châng trai dûúái gưëc
àâo. Tûúng truìn khi Qunh Hoa cưng cha
àưåt ngưåt bõ giấng xëng trêìn àêìu thai vâo nhâ
14


VÙN HOẤ VIÏÅT NAM
hổ Lï, thiïn àònh àậ cố sùỉp àùåt sùén mưåt cåc
hưn nhên mưn àùng hưå àưëi cho cưng cha sau
nây. Àâo Lang vưën lâ mưåt chôm sao trïn thûúång
giúái àûúåc cûã xëng trêìn dûúái dẩng mưåt àûáa trễ
sú sinh bõ bỗ rúi bïn gưëc cêy bđch àâo nhâ hổ
Trêìn. Cêåu bế àûúåc Trêìn Cưng ni cho àïën
ngây lúán khưn gẫ cho Giấng Tiïn.
Lêëy chưìng, Giấng Tiïn lâm trôn bưín phêån
ca ngûúâi vúå hiïìn, dêu thẫo. Nâng àậ cố mưåt
gia àònh hẩnh phc vúái hai àûáa con xinh xùỉn.
Cåc sưëng àang n vui thò nâng hïët hẩn ài
àây phẫi vïì thûúång giúái. Nâng àưåt ngưåt ra ài
vâo nùm 21 tíi bỗ lẩi chưìng vâ con thú.
Vïì thûúång giúái, vò côn nùång dun trêìn, cưng
cha Qunh Hoa ln sêìu nậo. Ngổc Hoâng

dng à mổi cấch cng khưng lâm Qunh Hoa
ngi nưỵi nhúá trêìn gian. Trûúác sûå khêín nâi ca
nâng, Ngổc Hoâng àânh phẫi cho nâng giấng
trêìn lêìn nûäa, tấi húåp gia àònh.
Lêìn giấng trêìn nây, cưng cha Qunh Hoa
mang tïn Liïỵu Hẩnh. Liïỵu Hẩnh thûúâng ài
ngao du khùỉp thiïn hẩ. Nâng àậ hai lêìn cố cåc
hưåi ngưå àâm àẩo thú vùn cng Phng Khùỉc
Khoan.

têåp àưng àẫo úã Kinh sû. Vua sai ài trûâ cha
Liïỵu, nûãa àûúâng àïìu chïët cẫ. Vua lêëy lâm lẩ,
khưng biïët lâm thïë nâo àânh gấc lẩi. Tûâ àố, cha
Liïỵu câng ngưng. Dên àõa phûúng lâ nhûäng nẩn
nhên thûúâng xun, thêåm chđ, cha Liïỵu àưåt
nhêåp lâng xốm ca dên bùỉt cẫ xậ lïånh nếm
xëng giïëng, bùỉt hâo mc, xậ trûúãng treo lïn
cânh cêy khiïën cho chïët àối. Hóåc àïm àïm mùỉc
vộng trïn cêy nùçm ca hất lẫnh lốt...
Bêëy giúâ trong qn cố ngûúâi hiïën kïë chó cố
Nưåi Àẩo trâng Thûúång sû Phêåt tấi sinh múái trûâ
àûúåc Liïỵu Hẩnh. Ngun phấi Nưåi Àẩo trâng
bêëy giúâ cố ba ngûúâi: Nhêåt Quang, Nguåt
Quang vâ Ngổc Quang lâ con ca Thûúång sû.
Vua Lï cho múâi Tiïìn Quan ra gip nûúác. Tiïìn
Quan hển hưm sau sệ túái. Hưm sau, Tiïìn Quan
cng hai thấnh túái kinh biïíu diïỵn phếp thåt
cho nhâ vua xem. Thêëy phấp thåt huìn ẫo
ca tam thấnh, vua Lï mûâng rúä phong ba ưng
lâm thưëng lơnh thûúång tûúáng, giao cho ba vẩn

qn lđnh, 300 quan lẩi theo àấnh Liïỵu Hẩnh.

Trïn àûúâng ngao du, Liïỵu Hẩnh gùåp gúä vâ
kïët dun cng mưåt thû sinh ngûúâi lâng Sốc,
Nghïå An, vưën lâ hêåu dụå ca Àâo Lang. Khấc
vúái lêìn trûúác, àêy lâ cåc hưn nhên khưng cûúái
xin mai mưëi. Sưëng vúái châng thû sinh khưng àûúåc
bao lêu, Liïỵu Hẩnh lẩi àïën hển phẫi vïì trúâi.

Tiïìn Quan giẫ lâm thûúâng dên mang theo
kiïëm, cûúäi bẩch mậ mưåt mònh ài thùèng vâo àiïån
cha Liïỵu úã Sng Sún àïí khiïu khđch. Tiïìn
Quan xëng ngûåa giẫ mâi kiïëm úã thïìm cung,
cho ngûåa ëng nûúác sëi. Liïỵu Hẩnh bên ra
nghïnh tiïëp. Tiïìn Quan nối: Ta tûâ chưỵ vua àïën
nghe triïìu àònh tuín mưå phûúng sơ trûâ nâng
biïët cố biïën mën àïën cûáu. Sau mưåt hưìi trô
chuån, Liïỵu Hẩnh mang hïët 3000 mêåt phấp
trònh diïỵn cho Tiïìn Quan xem, mong chó bẫo
nhûäng chưỵ sú húã.

Ú’ thiïn cung, Liïỵu Hẩnh vêỵn khao khất
cåc àúâi trêìn thïë. Nâng lẩi xin giấng trêìn lêìn
nûäa. Àûúåc Ngổc Hoâng cho phếp Liïỵu Hẩnh
mang theo hai cư Qụë, Thõ nhùçm àêët Phưë Cất,
Thanh Hốa, núi sún thy hûäu tònh giấng trêìn.
Tûâ àố, Liïỵu Hẩnh thûúâng hiïín linh, ngûúâi lânh
àûúåc phc, kễ ấc mang vẩ. Thêëy thïë, dên trong
vng súå hậi, cng nhau lêåp àïìn thúâ phng,
triïìu àònh nghe tin àưìn tûúãng lâ u quấi cho

qn túái phấ tan àïìn thúâ Liïỵu Hẩnh. Tûác giêån,
Liïỵu Hẩnh ra tay trûâng phẩt lâm bïånh dõch
lan trân, vua Lï kïu gổi ngûúâi hiïìn tâi gip
nûúác trûâ u. Vua côn ra lïånh tưí chûác thi ph
thy tuín ngûúâi tâi. Thåt sơ bưën phûúng t

Biïët rộ phấp thåt ca Liïỵu Hẩnh, Tiïìn
Quan cấo tûâ ra ài, cng nhõ thấnh bây binh bưë
trêån. Bất bưå kim cûúng àûúåc cûã ài tiïn phong,
cấnh tẫ cố Hùỉc Hưí thêìn tûúáng, cấnh hûäu cố Bẩch
Xâ thêìn tûúáng, trung qn cố Lc àinh, Lc
giấp thêìn tûúáng, hêåu qn cố Thêåp nhõ ngun
soấi thêìn tûúáng. Têët cẫ cng nhêët loẩt tiïën àïën
àiïån Sng Sún. Giao chiïën àậ ba ngây, tiïìn binh
ca cha Liïỵu àẩi bẩi. Cha Liïỵu cng Qunh
Hoa, Qụë Hoa, Àâo Hoa, Hẩnh Hoa rt vâo cung
cưë th. Sau bõ Tiïìn Quan dng phếp thåt bùỉt
àûúåc giẫi vïì cung. Thïë Tưn Phêåt thêëy cha Liïỵu
lêm vâo thïë cng bên cûúäi mêy àïën cûáu. Cha
Liïỵu xin quy y theo Phêåt cẫi ấc tu thiïìn.
15


VÙN HOẤ VIÏÅT NAM
Sún Tinh
Sún Tinh
ngûúâ i àưå n g
Lùng
Sún,
huån Thanh

Xun, ph
Gia Hûng, àẩo
Hûng Hốa, xûá
Sún Têy. Bưë lâ Rûúác Thấnh Tẫn vïì ni Nghơa Lơnh
ưng Nguỵ n
thùm vua cha Hng Vûúng
Cao Hẩnh, mể lâ Àinh Thõ Àiïn. Khi ưng Hẩnh
70 tíi, bâ Àiïn cng àậ hún 50 múái sinh àûúåc
con trai tûúáng mẩo phi phâm, hònh dung tën
t, dấng ngûúâi hiïn ngang khưi ngư gêëp vẩn
ngûúâi thûúâng, àùåt tïn lâ Nguỵn Tën.
Lïn sấu tíi, bưë mêët, Nguỵn Tën àưíi tïn
lâ Nguỵn Hụå. Nùm lïn bẫy tíi. mể con dùỉt
nhau lïn ni Ngổc Tẫn ng cû. Nguỵn Hụå
àûúåc Ma Thõ ch ni Ngổc Tẫn nhêån lâm con
ni, sau àưíi tïn thânh Nguỵn Chiïu Dung.
Mưåt nùm sau, mể mêët Ngun Chiïu Dung úã
lẩi Ngổc Tẫn cng Ma Thõ. Mưåt hưm Chiïu
Dung vâo rûâng chùåt phẫi cêy thêìn gùåp Sún
Tinh àẩi thêìn tïn gổi Tinh Thêìn Tûã Huy thiïn
tûúáng, àûúåc trao cêy gêåy àêìu sinh àêìu t àïí
cûáu gip àúâi. Tûâ àố, Nguỵn Chiïu Dung tûå
xûng thêìn sû, thûúâng ài ngao du thiïn hẩ. Mưåt
hưm trïn àûúâng àïën chêu Trung Àưå (côn gổi lâ
chêu Trûúâng Sa), xậ Ma Xấ, ưng bưỵng thêëy trễ
con chùn trêu xm àấnh mưåt con rùỉn bên bỗ ra
ba mûúi àưìng mua lẩi con rùỉn rưìi dng gêåy
thêìn cûáu rùỉn. Rùỉn àen vưën lâ Thy Tinh con
trai Long Vûúng. Cẫm tẩ cưng ún cûáu Thy
Tinh, Long Vûúng ban cho Sún Tinh sấch ûúác.


Lc bêëy giúâ, vua Hng Vûúng thûá 18 (Hng
Dụå Vûúng) àống àư úã Viïåt Trò sưng Bẩch Hẩc,
lêëy hiïåu nûúác Vùn Lang, th àư lâ Phong Chêu.
Vua Hng múã cåc thi tâi kến rïí cho cưng cha
M Nûúng Ngổc Hoa. Nghe tin, Sún Tinh vâ
Thy Tinh cng xin àûúåc diïån kiïën.
Vua cẫ mûâng bên ngûå giấ sưng Bẩch Hẩc
xem t thđ. Lc bêëy giúâ, Sún Tinh àïën àêìu sưng.
Thu Tinh trúã vïì àấy sưng. Khoẫnh khùỉc bưỵng
thêëy dông sưng mêy mûa nưíi lïn. sống cưìn cìn
cån, âo âo giố cën, cấ ra lúáp lúáp, kònh ngû
vẩn dùåm, trúâi àêët mõt m, thiïn hònh vẩn trẩng
xët qu nhêåp thêìn. Ngûúâi ngoâi nhòn vâo
kinh hưìn lẩc phấch. Sún Tinh bên tay trấi cêìm
sấch, tay phẫi cêìm gêåy, miïång niïåm thêìn ch,
tay chó mưåt cấi, bưỵng thêåt k quấi, hưët nhiïn
ng nhẩc bay àïën giûäa sưng, ni cao vẩn
trûúång, th rûâng chẩy àïën têën cưng Thy Tinh.
Mưåt tiïëng trưëng nưíi lïn giûäa sưng, qn thy
tan tânh, tiïu biïën mưåt cấch huìn diïåu.
Vua khưng biïët gẫ cưng cha cho ai bên xa
giấ vïì cung rưìi triïåu hai võ Sún Tinh vâ Thy
Tinh triïåu kiïën bẫo rùçng: Trêỵm chó cố mưåt viïn
ngổc Lam Àiïìu (mưåt con gấi) trûúác chûa kến
àûúåc rïí, nay cẫ hai khanh àïìu lâ anh hng,
khưng biïët gẫ cho ai. Vêåy ai cố thïí àem sđnh lïỵ
àïën trûúác thò trêỵm gẫ con gấi cho.
Sún Tinh nhúâ cố sấch ûúác chín bõ xong lïỵ
vêåt àïën àốn cưng cha trûúác. Thy Tinh àïën

sau, nưíi giêån dêng nûúác tiïën àấnh Sún Tinh.
Do cố sấch ûúác lẩi cố phếp thåt bđ mêåt ca
thêìn tiïn cho nïn Thy Tinh khưng sao hẩi
àûúåc. Àêët nûúác àûúåc thanh bònh.
P.Oanh

16


THÏË GIÚÁI NGHÏÅ THÅT
thûúãng, àïí ngoẩn, àïí tòm àïën mưåt th vui giẫi
trđ vư cng nghơa...

Hưìn
t

thû

ûâ khi chûä Hấn ra
àúâi úã Trung Qëc thò
nghïå thåt thû phấp
vâ th chúi chûä Hấn
c n g bùỉ t àêì u xë t
hiïån...

phấp

Chúi chûä, mưåt th chúi tao nhậ
c a nhûä n g ngûúâ i àam mï vâ
hûúáng túái cấi àểp. Nhûäng khưëi chûä

vng vûác vúái nết mấc, nết sưí, nết
phêíy... mâ chûáa àûång trong mònh
cẫ triïët l sưëng trong hânh trònh
cåc àúâi ca nhûäng ngûúâi tẩo nïn
chng. Trong chûä cố hưìn, viïët chûä
àậ àûúåc nêng lïn thânh nghïå
thåt - gổi lâ nghïå thåt thû phấp
hay côn gổi lâ thû hổa.

Nhûäng ưng àưì xûa nay khưng côn, nhûng
nhûäng ngûúâi tâi hoa viïët chûä àểp thò vêỵn cố.
Nhûäng ngûúâi mn nùm c vêỵn thûúâng gùåp
nhau àïí ngùỉm nghđa thû phấp - nhûäng bûác
tranh chûä, nết viïët nhû phûúång ma rưìng bay
àấng àïí ngûúâi thûúãng lậm phẫi têëm tùỉc ngúåi
khen tâi. Chùèng thïë mâ úã Hâ Nưåi àậ vâ vêỵn tưìn
tẩi nhûäng ngộ nhỗ trïn phưë Trâng Tiïìn sêu hun
ht, hâng quấn nếp hai bïn tûúâng, sûå ưìn âo àïí
ngoâi phưë lúán, ài sêu vâo bïn trong àố lâ bẩn sệ
àïën nhâ ca nhûäng ưng àưì mï chúi chûä. Thûã
mưåt lêìn dûâng chên úã nhûäng ngưi nhâ nhû thïë,
àưëi vúái nhûäng ngûúâi khưng biïët àïën chûä Hấn
thò chó lâ àïí ngùỉm chûä, côn vúái nhûäng ngûúâi àậ
am hiïíu tûúâng têån vâ coi nố nhû mưåt mưn nghïå
thåt rưìi thò àiïìu àố àưìng nghơa vúái viïåc àïën àïí

Nhâ c lang Bấch cấch lưëi ngộ mưåt têëm
mânh thûa. C lang ln cố khấch, ngûúâi àïën
nhúâ xem mẩch, bưëc thëc, ngûúâi àïën àâm àẩo
vïì thû phấp. Lẩi cố ngûúâi chó vò u tiïëng mâ

àïën ngùỉm nhòn c viïët chûä Nho, rưìi xin chûä vïì
treo lêëy “khûúác”. C Bấch nùm nay àậ ngoâi
tíi cưí lai hy. C mïånh thy nïn vốc ngûúâi húi
àêåm. C viïët chûä Chên chûä Lïå àểp lùỉm, thi
thoẫng c cng viïët lưëi thẫo.
Cấch àêy khoẫng chûâng 40 nùm, àïën phưë
Hâng Bưng hêìu chuån vâ xem c Tûá Phûúng
thẫo chûä. C Tûá Phûúng rêu bẩc nùm chôm,
dấng phûúng phi, àơnh àẩc. C ngưìi trïn chiïëc
chiïëu àiïìu, giêëy hưìng, bt lưng, mûåc Tâu àïí
trûúác mùåt, chûä treo lúáp lúáp sau lûng. C Tûá
nhêåp thêìn ma bt, chûä âo ẩt hiïån lïn trïn
mùåt giêëy thùỉm hưìng, mûåc àen bống lấng.
Viïët chûä cng lâ cẫ mưåt nghïå
thåt, chùèng hẩn nhû viïët chûä
“v” (vộ) thò ngûúâi viïët phẫi
tûúãng tûúång nhû nghe cố tiïëng
sùỉt tiïëng vâng bïn tai, chûä múái
sùỉc sẫo, cố khđ phấch. Khi viïët
chûä “vùn” lẩi phẫi nghơ túái sûå
nho nhậ, ưn hôa nhû cố tiïëng
àân thấnh thốt ngên nga khoan
nhùåt.
Chûä Hấn thêm thy lùỉm, nhû chûä “nhêỵn”
gưìm chûä “àao” bïn trïn chûä “têm”, khi viïët nố
cêìn phẫi àïí têm hưìn bònh lùång, thû thấi... Ngûúâi
khưng am tûúâng chûä Hấn chó nhòn vâo thû phấp
thưi cng thêëy thđch, àố cng chđnh lâ cấi sûå
thêìn tònh ca ngûúâi chúi chûä vêåy. Giưëng nhû
ta àổc thú Àûúâng, mùåc d khưng hiïíu hïët nghơa,

nhûng êm hûúãng àổc lïn vêỵn thêëy sûúáng tai.
Ngay trong vùn hổc ca ta cng àậ ghi nhêån
thû phấp cng àûúåc khùỉc hổa nhû mưåt thûá nghïå
thåt cao cẫ. Tấc giẫ Nguỵn Tn cng àậ
tấi hiïån vễ àểp àêìy khđ phấch àố thưng qua
nhên vêåt Hën Cao trong tấc phêím “Chûä ngûúâi
tûã t”. Thû phấp ca ưng àẩt àïën mûác ngûúâi ta
phẫi thưët lïn: “Cố chûä ưng Hën mâ treo trong
17


THẾ GIÚÁI NGHÏÅ THÅT
nhâ thò nhû cố vêåt bấu úã trïn àúâi...”
Ú’ Viïåt Nam, nghïå thåt thû hổa xët hiïån
vâo khoẫng giûäa thïë k thûá 8, vâ lûu truìn
mậi àïën bêy giúâ vâ cẫ ngân sau... Nhùỉc àïën nghïå
thåt thû hổa ngûúâi ta thûúâng kïí àïën nhûäng
bêåc tiïìn bưëi nhû: Lï Xn Hôa, Nguỵn Vùn
Bđnh, Lẩi Cao Ngun... búãi hổ lâ nhûäng ngûúâi
cố cưng trong viïåc gòn giûä vâ phất triïín nghïå
thåt thû phấp úã Viïåt Nam.
Chùèng thïë mâ àêìu xn àïën Qëc Tûã Giấm
xin chûä àậ trúã thânh thối quen ca nhiïìu ngûúâi
dên Hâ Nưåi hưm nay. Cng vò thïë mâ danh ca

c Cung Khùỉc Lûúåc àậ àûúåc nhiïìu ngûúâi biïët
àïën. C tûâng nối: “Thû hổa àểp nhû giang sún
gêëm vốc vêåy, chûä lâ hưìn, lâ àúâi, phẫi nêng niu
vâ gòn giûä nố...”. Cố lệ vò vêåy mâ chûä ca c
àểp nhû tranh vệ. Mưỵi mưåt chûä lâ mưåt sûå gûãi

gùỉm, mưåt ûúác vổng c gûãi cho àúâi. Ngûúâi xin
chûä “Àûác”, kễ xin chûä “Têm”, ngûúâi xin chûä
“Phc”... thêåm chđ côn cố ngûúâi xin cẫ àưi cêu
àưëi dâi, c vêỵn sùén lông. Àố phẫi chùng lâ nghïå
thåt, lâ cấi hưìn ca thû phấp mâ mưỵi khi ai
àố cêìm bt viïët lâ ngay lêåp tûác ngûúâi ta thêëy
ấnh lïn niïìm vui, sûå thùng hoa, cấi thêìn trong
tûâng con chûä.
Nguỵn Hûúâng

18


KHẤM PHẤ

Kho bấu
hoấ thẩch
àưåc nhêët vư
nhõ trïn thïë
giúá i
Hún 30 nùm lẩi àêy, loâi chim thu tưí úã Àûác vêỵn àûúåc coi lâ sûå khúãi ngun
súám nhêët trong cấc loâi chim trïn thïë giúái. Thấng 9/1989 cấc nhâ khẫo cưí àậ
phất hiïån 3 bưå xûúng chim hoấ thẩch cố hònh dẩng àùåc biïåt úã khu vûåc Bùỉc
Phiïëu thânh phưë Triïìu Dûúng tónh Liïn Minh (Trung Qëc). Qua nhêån àõnh
ca cấc chun gia, chng lâ nhûäng con chim sưëng úã Àẩi Trung sinh súám hún
so vúái chim thu tưí úã Àûác 25 triïåu nùm, sau nây nố àûúåc mïånh danh lâ Long àiïíu Trung Hoa.
Tẩi àêy, ngûúâi ta côn phất hiïån ra xûúng th hoấ thẩch súám nhêët trïn thïë giúái cố biïåt danh lâ C
Quẫ Liïu Ninh. Àïën nay àậ phất hiïån àûúåc 6 loẩi vúái 14 lúáp vâ gêìn 20 loâi hoấ thẩch. Àưång vêåt cố:
xûúng chim, cấ ra, bô sất, cưn trng... Vïì thûåc vêåt cố: tng, bấch tấn, ngùn lẩnh (bẩch quẫ) vâ cấc loâi
thûåc vêåt bõ tûã... Vò thïë, núi àêy àûúåc mïånh danh lâ kho bấu hoấ thẩch àưåc nhêët vư nhõ trïn thïë giúái àưìng

thúâi úã àêu cng xët hiïån cấc loâi hoấ thẩch qu hiïëm nhû: chim Khưíng tûã, loâi chim thu tưí, chim lưng
ài. Tđnh chđnh xấc úã trïn àậ chûáng minh l lån tiïën hoấ súám nhêët ca cấc nhâ khoa hổc Trung Qëc
vïì loâi chim. Tưíng diïån tđch khu vûåc bẫo vïå tûå nhiïn qìn thïí chim hoấ thẩch rưång 46,3 km2, phên bưë
úã 22 lâng trong thânh phưë Bùỉc Phiïëu, bao gưìm úã cấc thưn Tûâ Gia Tûã vâ thưn Tng Th Doanh Tûã.
Do diïån tđch túng àưëi lúán, cưng tấc quẫn l gùåp khố khùn nïn ngûúâi ta àậ thânh lêåp Ban quẫn l khu
vûåc bẫo tưìn thiïn nhiïn. Nùm 1998 theo “Quy àõnh quẫn l khu vûåc bẫo tưìn thiïn nhiïn qìn thïí chim
hoấ thẩch Bùỉc Phiïëu, ngûúâi ta àûa ra quy àõnh vâ låt cố liïn quan àïën khu vûåc bẫo tưìn thiïn nhiïn vâ
quẫn l nhûäng di chó hoấ thẩch, múã rưång àïí bẫo vïå di tđch hoấ thẩch bùçng låt phấp. Nhûäng trêìm tđch
vâ nhûäng di chó hoấ thẩch úã àêy khưng chó lâ tâi sẫn ca riïng Trung Qëc mâ côn lâ tâi sẫn ca cẫ thïë
giúái, do àố nùm 2000, Trung Qëc àậ àùng cai cấc hưåi nghõ vïì chim hoấ thẩch vâ thûåc vêåt hoấ thẩch cưí
thïë giúái.
Bùỉc Phiïëu àûúåc xïëp lâ àõa àiïím tham quan chđnh trong thúâi k diïỵn ra hưåi nghõ. Cấc cêëp lậnh àẩo
rêët coi trổng viïåc bẫo vïå cấc di chó hoấ thẩch sinh vêåt cưí ca Bùỉc Phiïëu. Nùm 1998, Qëc hưåi Trung
Qëc àậ phï chín àûa khu bẫo tưìn thiïn nhiïn Bùỉc Phiï lïn cêëp qëc gia, khu bẫo tưìn qìn thïí
chim hoấ thẩch vâ cấc vng lên cêån xung quanh lâ àõa àiïím l tûúãng cho viïåc thùm dô, nghiïn cûáu àïí
àûa ra àấp ấn trẫ lúâi sûå khúãi ngìn tiïën hoấ cố liïn quan àïën loâi chim trïn thïë giúái. Àiïìu nây khưng chó
ng hưå vâ àõnh ra nhûäng cú súã hổc thuët vïì loâi chim tiïën hoấ tûâ khng long loẩi nhỗ. Cấc loâi th úã
khu vûåc Trûúng Hoâ vâ sưng Kim Thõ Nhiïåt cng cố nghơa vư cng quan trổng àưëi vúái viïåc thùm dô
kïët quẫ tòm kiïëm quấ trònh khúãi ngun vâ tiïën hoấ ca nhûäng loâi àưång vêåt cố v.
Long àiïíu Trung Hoa sệ vưỵ cấnh bay lïn tûâ àêy, nố cng sệ khưng chó trúã thânh bẫo tâng hoấ thẩch
àưåc nhêët vư nhõ trïn thïë giúái mâ têët ëu sệ thc àêíy sûå phất triïín mang tđnh lõch sûã khoa hổc tiïën hoấ
trïn toân thïë giúái.
Thuyhtg
19


VÙN HOẤ CẤC NÛÚÁC

GƯËM:


SÛÅ KÏËT TINH CA ÀÊËT,
NÛÚÁC VÂ LÛÃA
Gêìn sên bay qëc tïë Chiang Kai Shek, cấch
Àâi Loan 30 km vïì phđa Nam lâ Yingge, mưåt
thõ trêën nhỗ àûúåc nhiïìu ngûúâi biïët àïën nhû mưåt
lâng nghïì truìn thưëng. Àïën Yingge, bẩn sệ
têån mùỉt chûáng kiïën nhûäng sẫn phêím gưëm
truìn thưëng ca Àâi Loan àûúåc tẩo ra tûâ àêët,
nûúác, lûãa vâ tûâ nhûäng bân tay khếo lếo ca
ngûúâi thúå th cưng Yingge.
“Hsieh Yu Ming cẫm thêëy hậnh diïån vúái bûác
ẫnh ca mể anh thã nhỗ. Ngây êëy mể anh múái
chó lâ mưåt cư bế con, cư bế àûáng trûúác cùn nhâ
nhỗ cố cấi ưëng àân ngóçn ngêo, nhẫ khối tûâ cấi
xûúãng gưëm c k. Chng tưi nhêån ra ngưi nhâ
êëy lâ núi chng tưi àang àûáng, búãi vêỵn côn àêy
cấi ưëng khối ca ngây xûa...”. Ming u cùn gấc
ca anh hún bêët cûá núi nâo trïn trấi àêët, mùåc
d àố chó lâ têìng hai ca cấi xûúãng gưëm, núi
ngûúâi cha thên u ca Ming àậ tûâng truìn
nghïì cho anh. Vâ bêy giúâ, sau nhiïìu nùm trưi
qua, cng àậ túái lc Ming truìn nghïì lẩi cho
thïë hïå sau. Thêåm chđ, anh sùén lông dẩy cho têët
cẫ nhûäng ai quan têm. Àố lâ nhûäng ngûúâi thúå
gưëm tûâ khùỉp núi àưí vïì, lâ l trễ con úã nhûäng
trûúâng hổc àõa phûúng, lâ cấc con anh vâ ngay
cẫ nhûäng du khấch chó bêët chúåt ghế thùm.
Du khấch àïën núi nây àïí àûúåc nghe nhûäng
cêu chuån kïí vïì nghïì gưëm úã Yingge, vâ àïí
mang vïì theo hânh trang ca mònh nhûäng sẫn

phêím gưëm àûúåc tẩo ra tûâ nhûäng àưi tay khếo
lếo ca nhûäng ngûúâi thúå th cưng úã àêy. Têët
nhiïn, xûúãng ca Hsieh Yu Ming chó lâ mưåt
trong nhûäng xûúãng gưëm úã Yingge. Cấch thån
tiïån nhêët àïí ài tûâ th àư túái àêy lâ bùçng tâu
hỗa. Vêën àïì lâ lâm sao tòm àûúåc àng tuën

àûúâng trong hïå thưëng ga tâu khưíng lưì ca th
ph Àâi Bùỉc. Tiïëp àố lâ viïåc giẫi mậ bẫng giúâ
tâu àùåc kđn. Nhûng tưët nhêët hậy hỗi àûúâng
nhûäng ngûúâi khn vấc úã àố. Chuën tâu àïën
Yingge thûúâng àốn khấch tûâ àûúâng tâu sưë 1
vâ sệ phẫi mêët khoẫng nûãa giúâ tâu chẩy.
Phưë Gưëm àûúåc quy hoẩch lẩi vâo thấng 4/
2000. Ú’ àêy, Khu Trung têm Thûúng mẩi
Hsin Wang àûúåc xêy dûång hoân toân bùçng
gưëm. Hai bïn àûúâng àûúåc lất gẩch vâ trưìng
nhûäng hâng cêy con mâ khưng lêu nûäa chng
sệ trúã nïn cao lúán vâ tỗa bống mất. Núi àêy
côn cố cấc nhâ hâng, quấn bar vâ cẫ mưåt quấn
câ phï hïët sûác hiïån àẩi nûäa.
Nhûäng sẫn phêím gưëm àûúåc bây bấn úã àêy
phong ph vïì chng loẩi vâ mâu sùỉc. Ngûúâi
dên Yingge rêët ch trổng cấch sùỉp àùåt mâu
sùỉc trïn nhûäng sẫn phêím ca mònh. Tuy
nhiïn, hổ cng khưng vò thïë mâ lâm mêët ài
vễ àểp chên thûåc ca chêët gưëm. Trong nhûäng
mêỵu mậ àûúåc ûa chång cố àưì sûá trấng men
bống vúái cấc mâu vâng, àỗ vâ àen. Loẩi àưì
gưëm nưíi tiïëng ca Yingge lâ Chiao-chic àûúåc

lâm tûâ àêët sết. Àố lâ nhûäng sẫn phêím lâm
dûúái dẩng cấc biïíu tûúång, sûã dng trong nghïå
thåt trang trđ àïìn, miïëu Trung Qëc.
20


ÀỂP

Ngoâi ra côn cố nhûäng bûác tûúång nhỗ vâ
àưì trang trđ lâm bùçng gưëm trấng men vâng,
nêu vâ xanh lấ cêy, “chếp” lẩi kiïíu dấng tûâ
àúâi nhâ Tưëng. Nhiïìu kiïíu dấng tûâ àúâi nhâ
Tưëng. Nhiïìu kiïíu êëm pha trâ truìn thưëng
cho cấc c ưng vúái chêët men àỗ, da bô hóåc
nêu lâ nhûäng loẩi nung úã nhiïåt àưå cao cng
àûúåc trang trđ rêët àểp. Cố hâng ngân loẩi:
vng, trôn, dểt, bất giấc; dấng ln, mêåp, dâi
hay hònh rưìng, thiïn nga... Nhûng d hònh gò
ài nûäa chùng nûäa, nố cng àïìu cố chûác nùng
lâ cấi êëm àïí pha trâ. Vâ giấ cẫ thò cng à
loẩi, nhûng khưng phẫi quấ àùỉt vâ cng côn
ty thåc vâo sûå àưåc àấo ca mêỵu mậ, k thåt
trang trđ cng nhû chêët lûúång ca àêët sết.

Phđa sau Trung têm Thûúng mẩi Hsin
Wang lâ mưåt lúáp hổc dânh cho trễ em. Bïn
trong lúáp hổc nây lâ mưåt quang cẫnh bưån bïì
nhûäng àêët sết, khn, bt vệ vâ mâu... Ngûúâi
“àiïìu khiïín” cấc hoẩt àưång lưån xưån úã àêy chđnh
lâ Hsieh Yu Ming. Anh cố vễ rêët thđch th vúái

cưng viïåc nây, thónh thoẫng lẩi quất êìm lïn
vúái bổn trễ. Trong khi nhûäng àûáa trễ hïët sûác
sưi nưíi vâ say sûa nhâo nùån. Nhûäng du khấch
may mùỉn àûúåc múâi ài tham quan Viïån bẫo
tâng. Mổi àưì vêåt trûng bây úã àêy àïìu àûúåc àùåt
úã nhûäng võ trđ cưë àõnh. Cấc mấy mốc vâ lô nung
c àïìu àang vêån hânh vâ lâm ra sẫn phêím àïí
trẫ hâng cho nhûäng àún àùåt hâng. Ming hâo
hûáng giúái thiïåu vúái mổi ngûúâi vïì cấc thûá trûng
bây núi àêy. Anh giẫi thđch vïì cấch thûác tẩo
ra nhûäng cấi bất khấc nhau: bất “Tưëng”, “ÊmDûúng”, “Xanh lam nhẩt”... Ming côn tûå hâo
chó ra trong sưë cấc thûá trûng bây núi àêy
nhûäng àưì gưëm mâ bưë mể anh àậ sûã dng, thêåm
chđ cố cẫ nhûäng chiïëc sổt c k mâ ngây xûa
hổ àậ tûå tẩo àïí àûång àưì gưëm khi mang ra chúå
bấn.
Mưåt niïìm vui ấnh lïn khn mùåt Ming, anh
tûå hâo vò àậ lâm àûúåc àiïìu mâ bưë mể k vổng:
lûu truìn nghïì gưëm cho thïë hïå mai sau... Du
khấch àïën Phưë Gưëm Yingge àïìu cố chung mưåt
têm l: mua câng nhiïìu câng tưët nhûäng sẫn
phêím gưëm, phêìn vò vễ àểp toất ra tûå thên
chng, phêìn vò têëm lông ca ngûúâi dên lâng
gưëm.
Thanh Huìn

21


LƯËI SƯËNG


Khi phấi àểp ht thëc
Ngây nay, mưåt sưë thanh niïn thđch nhòn
phấi àểp ngêåm àiïëu thëc vâ cong mưi phẫ khối
nhû mưåt sûå hiïëu k trûúác cấi múái lẩ. Tuy nhiïn,
àûâng cư gấi nâo cho rùçng àân ưng thđch th
àiïìu àố. Khi bẩn ht thëc trûúác mùåt àân ưng,
bẩn thêëy mònh chùèng thua kếm gò hổ, côn àân
ưng thêëy bẩn thêåt quấi gúã vò theo hổ nïëu ph
nûä mën bònh àùèng thò cố thïí phêën àêëu vïì trđ
tụå vâ võ thïë xậ hưåi. Chùèng cố châng trai nâo
àưìng tònh cho bẩn gấi mònh ht thëc.

“Romantic” hay lâ sûå thïí hiïån “cấi tưi” thúâi
hiïån àẩi
Xin cố lúâi trûúác, nhûäng ngûúâi àểp ht thëc
trong bâi viïët nây hoân toân khưng phẫi lâ
ngûúâi ca “xậ hưåi”: hû hỗng, cave, giang hưì;
vúái hổ, ht thëc lâ chuån àûúng nhiïn. Àa
sưë hổ lâ ngûúâi đt nhiïìu cố àõa võ, thânh àẩt trong
cåc sưëng, cẫm nhêån àûúåc húi thúã ca cåc sưëng
hiïån àẩi rêët nhanh. Hổ coi trổng cấi tưi vâ sûå
bònh àùèng nam nûä. Hổ khưng mêëy quan têm
àïën dû lån xậ hưåi, cấi chđnh lâ mònh phẫi
“sưëng”. Hổ cng cố thïí lâ nhûäng cư gấi trễ, mưåt
cht cấ tđnh, mưåt cht ài trûúác thúâi àẩi hôa
quån vúái khối thëc lấ àïí lâm nïn hổ, riïng
biïåt, àêåm nết.
Th. hổc nùm thûá hai úã mưåt trûúâng nghïå
thåt. Xinh gấi, ùn mùåc àểp, Th. cố àưi mưi

dun dấng biïët nối nhûäng lúâi hay àểp àïí
ngûúâi ta u. Vâo mưỵi bíi chiïìu, Th. hay ngưìi
ëng câ phï vâ ht thëc lấ mưåt mònh. Cư bẫo:
“Em thêëy ht thëc cng bònh thûúâng. Con gấi
mâ, àưi lc cng cêìn tư vệ thïm mưåt cht lậng

mẩn”. Th. ht “ba sưë” àậ àûúåc gêìn mưåt nùm. Cú
thïí khưng phẫn ûáng, cố cng àûúåc, khưng cố
cng chùèng sao. Nhûng Th. khưng khi nâo mua
thëc cẫ bao àïí sùén trong ngûúâi. Vúái Th, ht
thëc lấ lâ mưåt thối quen; (Th. múã ngóåc: “Thối
quen tưët hay xêëu lâ ty thåc vâo quan niïåm
ca mưỵi ngûúâi”); nố chûa phẫi lâ mưåt ngûúâi bẩn
àậ vâ sệ khưng thïí thiïëu.
Khi lêìn àêìu tiïn chẩm mưi vâo àiïëu thëc
lấ thò Ng, hổc trung cêëp Tâi chđnh úã bậi Phc
Xấ, côn lâ mưåt cư nûä sinh cêëp III trûúâng L.Q.À.
Xinh gấi vúái àưi chên ngûúâi mêỵu, Ng lâ mc
tiïu theo àíi ca nhiïìu châng trai. X. lâ mưåt
trong sưë àố. Dẩo nùm 1998, giúái trễ Hâ Nưåi côn
rưå lïn phong trâo lïn cêìu Chûúng Dûúng ngưìi
àốn giố sưng Hưìng, giang tay hưn nhau giưëng
Jack vâ Rose trong “Titanic”, X .vâ Ng. àậ cố
mùåt úã àêy. Bẫo mậi mâ X. khưng chõu bỗ thëc,
Ng. nối: “Anh àûa em ht thûã!”. Cư àậ ho sùåc
sa ngay sau húi thëc Vina êëy. Rưìi tûâ àố, mưỵi
lc vùỉng X, Ng. lẩi mang thëc ra ht. Thối
quen àố cố trong cư àïën bêy giúâ. Ng. bẫo: “Ngây
êëy con gấi hiïìn lânh nïn ht thëc côn thêëy
ghï gúám. Bêy giúâ thò thûúâng”.

H. lâ SV ca mưåt trûúâng ÀHDL tẩi Hâ Nưåi.
Vúái cấi thïë giúái mâ cư àang cố trong tay, bưë mể
biïët lâm ra tiïìn, bẩn chúi cng biïët cấch tiïu
tiïìn “àng chưỵ”; H. bêy giúâ àậ chấn ngêëy lïn
v trûúâng, mua sùỉm m phêím, qìn ấo àïí
chûáng tỗ mònh sânh àiïåu. Tûå nhiïn H. mën
ht àûúåc thëc lấ. Mưåt phêìn lâ do tấc àưång ca
phim ẫnh, phêìn nûäa lâ do bẩn trai H. mûúâi
thùçng thò cẫ mûúâi biïët ngêåm mếp àiïëu thëc.
22


ÀỂP
Nối chuån vúái bẩn gấi gò mâ cûá thúã phò phô
khối thëc vâo mùåt. H. cng mën khấc mêëy
àûáa con gấi xanh àỗ kia ài: Viïåc gò phẫi chõu
àûång bổn con trai nhû thïë. Nố ht àûúåc, mònh
cng ht àûúåc. Chùèng cêìn ai bây, H. vâo cấc
quấn câ phï Internet úã “phưë Têy” lùång lệ quan
sất cấc ph nûä nûúác ngoâi “check mail” vâ ht
thëc. Bêy giúâ H. ht rêët sânh àiïåu: cư bêåt lûãa
chêm thëc bùçng bao diïm mưåt tay, bao vùng
ài xa, lûãa úã lẩi; H. cố thïí nhẫ ba chûä “O” trôn
lưìng vâo nhau vúái chó mưåt húi thëc.
Nghïå sơ Thu Hâ (Nhâ hất kõch TW) lâ ch
nhên ca quấn câ phï Minh Minh. Àïën quấn
cố nhiïìu cư gấi, nhiïìu “ngûúâi àân bâ àểp” ht
thëc lấ. Nghïå sơ Hưìng Minh lâ mưåt ngûúâi nhû
thïë. Cao mưåt mết sấu lùm, nùång 60kg, chõ Minh
phân nân rùçng mònh ht thëc vêỵn bếo. Chõ

Minh ht thëc tûâ khi nhêån àûúåc nhiïìu lúâi khen
rùçng mònh cố àưi tay àểp, dun dấng. Mâ tay
àểp gùỉn àiïëu thëc lấ vâo sệ qu phấi hún trong
phim. Thïë lâ chõ ht. Tûâ thã “Sưng Hûúng”,
“Sưng Cêìu”, “Th àư”... cho àïën “Salem trùỉng”,
“Mai trùỉng” bêy giúâ, chõ Minh dûâng lẩi úã “555”.
Ngây ht nùm sấu àiïëu, lc cố bẩn bê hóåc bìn
thò thêåm chđ cẫ bao. Chõ Minh bẫo: “Ht thëc
chõ cẫm thêëy lậng mẩn. Nố gip chõ giẫi tỗa
àûúåc têm l, niïìm vui nưỵi bìn”.
Trïn àêy chó lâ mưåt trong nhiïìu l do khiïën
nhûäng ngûúâi àểp àùåt mưi vâo àiïëu thëc. Hổ
côn ht thëc vò quan hïå úã cú quan, ht vò bẩn
cng phấi ht, ht àïí theo kõp thúâi àẩi, chưìng
chùèng may mêët súám bõ ht hêỵng nïn tòm àïën
cho búát bìn, giẫi tỗa cùng thùèng, ht thëc
vò... nghêo (!), ht vò nhúá... Ai cng àûa àûúåc l
do cho mònh, nhûng têët cẫ àïìu khùèng àõnh hổ
khưng nghiïån, chó àún thìn lâ mưåt thối quen...
giưëng nam giúái vâ khấc nûä giúái. Cố mưåt àùåc
trûng lâm nïn sûå khấc biïåt giûäa phấi mẩnh vâ
phấi àểp ht thëc, àố lâ àõa àiïím. Ngûúâi àểp
khưng ht thëc ngoâi àûúâng, hẩn chïë ht úã
núi àưng ngûúâi vâ “hònh nhû” giêëu giïëm úã cú
quan. Hổ chó ht úã quấn câ phï (àa sưë), hai lâ
t têåp cng àấm bẩn chung súã thđch, ba lâ vïì
nhâ ht mưåt mònh.

“Sânh àiïåu” hay lâ sûå ëu àëi cố chổn lổc
Cûá àïën nhûäng ngây cëi tìn thò chõ L. lâm

úã mưåt cưng ty bẫo hiïím nûúác ngoâi tr súã tẩi
Viïåt Nam lẩi ghi vâo lõch hển ca mònh mưåt
cưng viïåc khưng thïí thiïëu: àố lâ lïn Búâ Hưì mua
thëc lấ. Chõ L. quen dng loẩi “Davidoff Light”
ca Àûác, àiïëu dâi, nưìng àưå vûâa phẫi. Chõ L. bẫo,
ht thëc Àûác tuy àùỉt nhûng mâ ngon, chó khưí
phẫi ài xa quấ, tûâ Cêìu Giêëy phẫi phống tđt lïn
Búâ Hưì múái cố. Thïë nïn, mưỵi lêìn chõ L. thûúâng
mua 3 àïën 5 bao àïí dng cho cẫ tìn. Chõ nối:
“Chó cố úã àêy, nhiïìu ngûúâi nûúác ngoâi sinh sưëng
vâ ài lẩi múái bấn loẩi thëc nây. Àùỉt nhûng
tiïìn nâo ca êëy. Nam giúái àưëi tấc ngûúâi ta cng
nïí”. Chõ L. kïí, trûúác àêy, ài bấn bẫo hiïím cho
nam giúái, àân ưng àûáng tíi, chõ vêỵn thûúâng
gêy êën tûúång bùçng cấch câi hoa lïn tai giưëng
àiïåp viïn “007” hay tm câ vẩt mâ khen: “Lôe
loểt quấ nhûng àểp trai àêëy!”. Bêy giúâ chõ mốc
thëc múâi rêët sânh àiïåu. Khưng biïët kïët quẫ
cưng viïåc tưët xêëu thïë nâo nhûng êën tûúång cûåc
mẩnh. Chõ L. nghơ rùçng mònh múái sấng tẩo ra
mưåt chiïu tiïëp thõ àưåc àấo.
Kïí cẫ àïën khi “gia àònh 555” tung ra mưåt
thânh viïn nûäa lâ “555 Menthol” thò V, sinh
viïn trûúâng cao àùèng VHNTQÀ cng chùèng
côn hâo hûáng vúái “chiïu tiïëp thõ khuën mẩi
vúá vêín” nây. Cư bẫo, cư àậ chấn ngêëy vúái dông
“Menthol” hay “bẩc hâ” Viïåt Nam rưìi. Chùèng
b nhai mưåt cấi kểo “Happydent” côn hún. V
bêy giúâ dng “Mild Seven Light”, àêìu lổc cố hai
lúáp than hoẩt tđnh vâ mi thúm ca qụë. V bẫo:

“Ht thëc Nhêåt Bẫn cố khấc, àùèng cêëp hùèn.
Bết ra phẫi thïë múái lâ sânh àiïåu”.
Giưëng nhû V, M. trûúâng ÀH Quẫn l kinh
doanh cng khưng chång dông bẩc hâ lùỉm. M
ht “Capri” àiïëu nhỗ nhû àêìu àa vúái hûúng
thúm cêy cỗ. M. bẫo, tưi ht ba àiïëu nây múái
bùçng bổn nố ht mưåt àiïëu “ba sưë”. Nưìng àưå
nicưtin đt hún, thúm hún vâ nûä tđnh hún. M. nối
xong vâ che tay chêm thëc rêët àiïåu nghïå. Vúái
M, viïåc àưët 15.000 àưìng/ngây tiïìn thëc khưng
quan trổng. Cấi chđnh lâ mònh phẫi thïí hiïån
sûå sânh àiïåu qua “nïìn vùn minh thëc lấ” nhû
thïë nâo.

23


LƯËI SƯËNG
Cố lệ xët phất tûâ quan niïåm ngûúâi àểp
ht thëc lâ “sânh àiïåu”, lâ “hiïån àẩi”, lâ “cấ
tđnh” mâ nố khấc vúái sûå nghiïån thëc ca nam
giúái. Phấi mẩnh ht trân lan, loẩi nâo hổ cng
cố thïí dng àûúåc. Ngûúâi àểp thò ngûúåc lẩi. Hổ
thûúâng “kinh qua” tûúng àưëi nhiïìu loẩi thëc
trûúác khi dûâng lẩi dng “chung thên” mưåt loẩi
nâo àố. Thûúâng lâ loẩi nhể nhêët cố thïí nhể:
Menthol Light, bẩc hâ... Chổn àûúåc mưåt loẩi
thëc, cố khi thêëy quấ nhiïìu ngûúâi dng rưìi
lẩi chuín sang loẩi khấc àïí tẩo sûå khấc biïåt.
Thïë nïn, khi phấi àểp ht thëc sânh àiïåu,

khưí chưìng khưí con, khưí ngûúâi u phẫi ài tòm
mua hưå vâ sûúáng nhêët lâ mêëy bâ bấn thëc
trïn Búâ Hưì.
Chó cêìn ngưìi vúái mưåt bâ bấn thëc úã Búâ Hưì
chûa àêìy nûãa tiïëng àưìng hưì chng tưi àậ thêëy
cẫ bẫy, tấm àẩi diïån ca phấi àểp ghế vâo mua.
Trễ thò cố mêëy cư bế cêëp III mua sang Hâng
Hânh ngưìi ëng câ phï. Nhúä nhúä thò vâi cư ưm
eo ngûúâi u hỗi thëc àïí vâo phưë cưí chúi “net”.
Cố cẫ nhûäng nûä cưng chûác bỗ giúâ hânh chđnh
mua thëc vïì ht cú quan. Bâ bấn thëc tûå
hâo rùçng mònh cố têët cẫ cấc loẩi àang thõnh:

Mild Seven, Capri, Davidoff, Mal trùỉng, Àun
xanh, More, kïí cẫ xò gâ sûäa. Bâ bẫo: “Cẫ Hâ
Nưåi cố mưỵi úã àêy, nhiïìu, rễ. Dûúái Cûãa Nam cng
cố nhûng mâ đt, kếm chêët lûúång”. Bâ cng bêåt
mđ rùçng, hổ mua thëc “thoấng” lùỉm, chùèng
hỗi giấ lïn xëng thïë nâo àêu, miïỵn lâ mua
àûúåc àng loẩi mònh dng.

Thay lúâi kïët
Tûâ gốc àưå ca mưåt cấi nhòn hiïån àẩi, têët
nhiïn cêìn tưn trổng cấi “tưi” ca ngûúâi khấc.
Tuy nhiïn, vò cấi “tưi” ca mònh mâ lâm ẫnh
hûúãng àïën sûác khỗe ca bẫn thên vâ gêy khố
chõu cho ngûúâi khấc thò cng nïn xem xết lẩi.
Chng tưi khưng cố bêët cûá lúâi bònh lån nâo
vïì vêën àïì nây xong xin trđch ra àêy lúâi nhêån
xết ca mưåt nhâ nghiïn cûáu têm l hưn nhên

gia àònh khi nhòn àiïëu thëc phò phêo trïn mưi
ngûúâi àểp: “Àêìu tiïn tưi cûåc k ngẩc nhiïn, rưìi
tưi cưë tòm xem cht nûä tđnh côn lẩi trong con
ngûúâi kia úã àêu. Àa phêìn hổ lâ dên chúi, vùn
nghïå sơ vâ doanh nhên. Trong àưi mùỉt hổ, hai
ngốn tay kểp thëc cố cấi gò àố ngang tâng,
bêët cêìn, tûâng trẫi vâ phống àậng. Vâ tưi tûå
dûng thêëy hổ àấng ngúâ, khưng thïí tin cêåy”.
Hoâng Oanh
(Theo SVVN)

24


CHÊN DUNG VÙN HOẤ

Denzen Washington
vâ giẫi Oscar

C

ëi tìn qua, Denzel Washington va nhêån
giẫi thûúãng qëc gia dânh cho nhûäng diïỵn viïn
da mâu cố nhiïìu tiïën bưå trong nghïì nghiïåp. Àêy
lâ lêìn thûá 5 trong vông 7 nùm qua, Denzel nhêån
giẫi Nam diïỵn viïn da mâu xët sùỉc nhêët nây.
Cng vúái vai viïn cúám biïën chêët trong Training Day, Denzel àûúåc àïì cûã giẫi Oscar - nam
diïỵn viïn 2002, àïì cûã Oscar th tû trong sûå
nghiïåp àiïån ẫnh. Ngûúâi ta dûå àoấn àêy lâ lêìn
àêìu tiïn Denzel nhêån àûúåc Oscal sau ba lêìn

“ht ‘. 73 lïỵ trao giẫi Oscar trưi qua vâ chó cố 15
ngûúâi da àen chiïën thùỉng, vâ chó mưåt ngûúâi
trong sưë hổ giêåt àûúåc Oscar - diïỵn viïn hay nhêët.
Cấch àêy 2 nùm, khi Denzel tûúãng chûâng chẩm
tay túái Oscar thò ngay trûúác lïỵ trao giẫi àậ nưí ra
cåc tranh lån gay gùỉt vïì mùåt tiïu cûåc trong
vai diïỵn ca Denzel vâ... “sû thua cåc àậ khiïën
cấi nhòn ca anh vïì mổi thûá thay àưíi hoân toân”.
Àiïån ẫnh tòm àïën anh tûâ nhûäng ngây múái
lúán. Tûâ ngûúâi cha lâm bưå trûúãng anh hổc àûúåc
sûác mẩnh ca diïỵn xët, trong khi nhûäng tiïëng

àưìng hưì ngưìi trong tiïåm cùỉt tốc ca mể nghe
nhûäng cêu chuån àậ khúi lïn lông u thđch
àûúåc kïí chuån trong cêåu bế Denzel. Rưìi cha
mể chia tay, cng lâ lc àiïån ấnh lêëp àêìy sûå cư
àún vúái hâng loẩt vai diïỵn: nhâ hoẩt àưång chưëng
ch nghơa phên biïåt chng tưåc trong Cry Freedom, gậ nư lïå dng cẫm trong Glory, viïn th
lơnh da àen trong Malcolm X... Khưng ngûâng
phêën àêëu àïí giûä vûäng tïn tíi, Denzel xët
hiïån qua cấc bưå phêån àa dẩng: Philadelphia,
The Pelican Brief, The Siege, The Bone Collector... Bêy giúâ, ngûúâi xem nối àïën anh nhû
mưåt gậ àân ưng tûå ch, àơnh àẩc vúái cấc vai
diïỵn têån têm, hâi hûúác hay àêåm nết phiïu lûu
vúái sûå thưng minh bêím sinh àêìy “gúåi cẫm”.
ÚÃ tíi 48, liïåu àậ àïën lc anh sệ àûúåc Viïån
Hân lêm àiïån ẫnh M cưng nhêån? “Khưng nghi
ngúâ gò nûäa, cố mưåt nêëc thang cao nhêët cho diïỵn
viïn da àen úã Hollywood. Mưåt bûác tûúâng tẩo
nïn tûâ nhûäng thânh kiïën bïìn vûäng. Nhûng

tưi vêỵn nối vúái mònh rùçng àố chó lâ mưåt bûác
tûúâng thy tinh mâ ai àố cố thïí àêåp vúä úã mưåt
àiïím nâo àố. Cố thïí tưi khưng lâm àûúåc àiïìu
àố nhûng ngûúâi khấc sệ lâm “. Cố thïí bùỉt gùåp
lông hy vổng àậ đt nhiïìu cay àùỉng vâ mỗi mïåt
àố qua phất biïíu ca anh vïì thêìn tûúång Ai
Pacino: “Ưng êëy khưng hïì àoẩt giẫi Oscar nâo
tûâ cấc vai diïỵn giấ trõ trong cấc phim Godfather, Serpico, Dog Day Aftemoon... nhûng lẩi
àoẩt Oscar tûâ bưå phim “ûúát ất “ Scent of a
woman. Cố lệ tưi nïn vâo vai mưåt tïn sất nhên
mấu lẩnh thò múái mong àoẩt giẫi”.
Thanh Huìn

25