SƯË 14 tûâ 26/01 - 01/02/2002
TIN TÛÁC
SÛÅ KIÏÅN VÙN HOẤ
- 10 sûå kiïån vùn hoấ nưíi bêåt nùm 2001
GIẪI THÛÚÃNG QUẪ CÊÌU VÂNG 2002
- Nicole Kidman: Vinh quang vâ thêët bẩi
VÊËN ÀÏÌ HƯM NAY
- Chúå tònh: Àêu ca riïng ai
THÏË GIÚÁI NGHÏÅ THÅT
- Christina Aguilera: Phẫi chùng lẩi mưåt
Britney kïë tiïëp?
- 10 CD nhẩc hay Viïåt hay nhêët trong nùm 2001
VÙN HOẤ CẤC NÛÚÁC
- Lïỵ tiïỵn ma àưng úã nûúác Nga
KHẤM PHẤ
- Ngûúâi Ai Cêåp àậ dng diïìu trong xêy dûång
kim tûå thấp?
KHOA HỔC THÛÚÂNG THÛÁC
- Hưåi chûáng nghiïån tivi
NGHÏÅ THÅT SƯËNG
- Hai con chim gấy
QUIZ
- Nïìn nghïå thåt Anh thïë k 18
TRANG VÙN HỔC
- Truån ngùỉn: Àïm lấ àưí
CHÕU TRẤCH NHIÏÅM NƯÅI DUNG
Àưỵ Trung Nghơa
BIÏN TÊÅP
Nguỵn Hûúâng, Lï Hâ, Thu Dûúng
Hoâng Oanh, Thanh Huìn

Mổi kiïën vâ bâi viïët. àống gốp xin gûãi vïì
Ban biïn têåp Bấo àiïån tûã VDC Media
292 Têy Sún - Hâ Nưåi
Tel: 04 5372788
Email:
1


Tin tûác
2002 - Nùm du lõch Vùn hoấ

Ma cung àònh Hụë

Nùm 2002 àậ àûúåc Chđnh ph vâ Tưíng cc
Du lõch chổn lâ Nùm Du lõch vùn hoấ. Theo ưng
Phẩm Tûâ, Phố Tưíng cc trûúãng Tưíng cc Du
lõch Viïåt Nam: L do chổn nùm du lõch trïn lâ
trong nùm nay diïỵn ra Festival Hụë vúái sûå tham
gia ca nhiïìu nûúác trïn thïë giúái. Nhên sûå kiïån
nây, Tưíng cc Du lõch cng sệ hưỵ trúå cấc àõa
phûúng khấc trong cẫ nûúác àïí cng vúái Hụë biïën
cấc lïỵ hưåi vùn hoấ thânh sẫn phêím ca du lõch
Viïåt Nam, múã ra hûúáng phất triïín du lõch lïỵ
hưåi, du lõch vùn hoấ.
Nùm qua, lûúång khấch qëc tïë àïën Viïåt Nam
àẩt hún 2,3 triïåu lûúåt ngûúâi, vúái cấc thõ trûúâng
chđnh lâ Trung Qëc, M, Nhêåt Bẫn, Phấp,
Anh... Tưíng thu nhêåp xậ hưåi tûâ cấc hoẩt àưång
du lõch ûúác àẩt 20.500 t àưìng, tûúng àûúng
1,36 t USD. Viïåt Nam lâ mưåt trong 60 nûúác

trïn thïë giúái àẩt doanh thu Du lõch hún 1 tó USD.
Ngânh Du lõch Viïåt Nam àậ cố ch trûúng
tẩo ra nhûäng sẫn phêím du lõch àùåc th, chun
àïì cho tûâng nùm. Theo àố, nùm 2003 sệ lâ nùm
du lõch thïí thao, trong àố trổng têm lâ SEA
Games 2003. Bïn cẩnh àố, ngânh cng quët
têm giûä vûäng vâ phất huy danh hiïåu “Àiïím du
lõch thên thiïån” nhùçm thu ht ngây câng nhiïìu
hún du khấch àïën Viïåt Nam.

Khai qåt gêìn 100 mưå vô cố niïn àẩi 2.000 2.500 nùm úã Bâ Rõa-Vng Tâu
Theo tin tûâ Viïån Khẫo cưí hổc Viïåt Nam ngây
21/1, sau mưåt thúâi gian khai qåt khu mưå vô cưí
Cưìn Hẫi Àùng, huån Cưn Àẫo (lâ khu mưå lúán
thåc loẩi hònh mưå vô lêìn àêìu tiïn phất hiïån

tẩi tónh Bâ Rõa - Vng Tâu), àoân khai qåt àậ
phất hiïån àûúåc gêìn 100 mưå vô. Cấc mưå vô cố
hònh cêìu àấy trôn, hóåc lưìi nhổn, phêìn lúán mưå
vô cố cưí thùỉt miïång loe xiïn. Mưå àûúåc lâm bùçng
àêët sết pha nhiïìu cất hẩt thư. Trong khu vûåc
khai qåt cho thêëy cố khu vûåc chưn têåp trung
tûâ 20 - 30 mưå. Bïn cẩnh nhûäng di vêåt trïn, àoân
côn tòm thêëy mưåt sưë niïu, bất (cố thïí lâ àưì tu
tấng) vâ trïn 20 cưng c àấ ghê àệo. Theo àấnh
giấ ban àêìu, nhûäng àưì vêåt nây àûúåc sûã dng
cấch àêy tûâ 2.000 - 2.500 nùm.

Triïín lậm vùn hoấ Viïåt Nam tẩi Liïn hiïåp qëc
Tûâ ngây 28/1/2002 àïën

ngây 8/2/2002, tẩi tr súã
c a Liïn hiïå p që c ,
Geneve - Thu Sơ sệ diïỵn
ra Triïín lậm vùn hoấ Viïåt
Nam. Àêy lâ hoẩ t àưå n g
nùç m trong kïë hoẩ c h
thûúâng niïn ca Liïn hiïåp
qëc mang tïn: “Àưëi thoẩi
giûäa cấc nïìn vùn hoấ”.
Tẩi cåc triïín lậm lêìn
nây, Viïåt Nam ch ëu giúái thiïåu vïì nghïå thåt
tẩo hònh (tranh, tûúång) vâ trang phc àiïín hònh
ca cấc dên tưåc Viïåt Nam. Vïì tranh, tûúång cố
79 tấc phêím ca 66 tấc giẫ tiïu biïíu cho tûâng
thïë hïå tûâ nùm 1925 nhû: Trêìn Vùn Cêín, Hoâng
Tđch Tr, Phan Kïë An... cho àïën nay nhû Diïåp
Qu Hẫi, Lï Quẫng Hâ, Àoân Vùn Ngun...
trong àố 53 tấc phêím àûúåc rao bấn vúái giấ tûâ
300 àïën 50.000 USD. Ngoâi ra, cåc triïín lậm
côn trûng bây trang phc ca 30 dên tưåc thiïíu
sưë vâ 5 bưå ấo la Hâ Àưng.

Nùm 2001: Cung cêëp bùng hònh lưìng tiïëng
dên tưåc cho cấc tónh miïìn ni
Thûåc hiïån Chó thõ 39/CT-TTg ca Th tûúáng
Chđnh ph, trong nùm 2001, Bưå Vùn hoấ Thưng
tin àậ thûåc hiïån cấc nhấnh chûúng trònh mc
tiïu vùn hốa cấc tónh miïìn ni cố hiïåu quẫ.
Trong àố, cố cấc mc tiïu hưỵ trúå phûúng tiïån
cho trïn 300 xậ thåc diïån àùåc biïåt khố khùn;

bưìi dûúäng cấn bưå Vùn hoấ Thưng tin vng àùåc
biïåt khố khùn... Bưå Vùn hoấ Thưng tin cng àậ
2


Tin tûác
chó àẩo sêu sất viïåc xêy dûång àúâi sưëng vùn hốa
Têy Ngun, vng biïn giúái. Nhiïìu àõa phûúng
àang triïín khai thûåc hiïån cấc àïì ấn phất triïín
vùn hốa nhû Bùỉc Giang triïín khai àïì ấn bẫo
tưìn di sẫn vùn hốa cấc dên tưåc thiïíu sưë... Nùm
2001, àậ cung cêëp cho cấc tónh miïìn ni 10 phim
truån, 17 sưë bùng hònh, mưỵi sưë 562 bùng cố lưìng
tiïëng dên tưåc thiïíu sưë.

Àùåt tïn mưåt sưë àûúâng, phưë múái úã Hâ Nưåi
HÀND thânh phưë Hâ Nưåi vûâa thưng qua
Nghõ quët àùåt tïn 12 àûúâng, phưë múái (gưìm 9
àûúâng mang tïn danh nhên, 2 àûúâng mang tïn
àõa danh, 1 àûúâng dẩng tïn khấc); àưìng thúâi àiïìu
chónh, bưí sung biïín tïn cho 4 àûúâng, phưë. Theo
àố, mưåt sưë àûúâng phưë tiïu biïíu múái àûúåc àùåt tïn
nhû: àûúâng Nguỵn Vùn Linh, Phẩm Hng,
phưë Lï Thanh Nghõ, phưë Lï Àûác Thổ.

Phất hiïån ba phïë tđch lúán úã Cất Tiïn
Àoân khẫo cưí hổc ca Trung têm Khẫo cưí
hổc thåc Viïån Khoa hổc xậ hưåi tẩi TP Hưì Chđ
Minh vâ Bẫo tâng Lêm Àưìng do tiïën sơ Bi Chđ
Hoâng dêỵn àêìu vûâa kïët thc àúåt khai qåt kếo

dâi gêìn hai thấng tẩi di tđch Cất Tiïn (huån
Cất Tiïn, Lêm Àưìng). Theo Bẫo tâng Lêm
Àưìng, cố àïën ba phïë tđch kiïën trc àưì sưå àậ àûúåc
phất hiïån, trong àố cố hai phïë tđch hònh chûä
nhêåt, vâ mưåt phêìn tûúâng thânh dâi 33m, cao
1,45m, dây 0,35 - 1,4m. Riïng tẩi gô sưë 3, qua
khai qåt àậ xët lưå mưåt àïìn thấp hònh vng
cố chên thấp khấ ngun vển.
Ngoâi ra àoân khẫo cưí côn phất hiïån hún 40
hiïån vêåt, àấng kïí nhêët gưìm vôi bònh Candy vâ
nhûäng mẫnh kim loẩi mâu vâng (khùỉc hònh voi,
lấ cêy, chûä viïët...), nhiïìu mẫnh àấ qu. Àùåc biïåt
àoân cng àậ phất hiïån mưåt chum bùçng sânh
hònh ưëng khấ lẩ, trong chûáa mưåt đt tro vâ bưåt
xûúng.

“Ưng giâ biïín cẫ” àậ ra ài!
Ưng lậo àấnh cấ Gregorio Fuentes, ngûúâi àậ
tẩo ngìn cẫm hûáng cho nhâ vùn M Ernest
Hemingway sấng tấc tiïíu thuët “Ưng giâ vâ
biïín cẫ”, vûâa qua àúâi tẩi qụ nhâ, hûúãng thổ

104 tí i . Fuentes lâ
ngun mêỵu ca nhên
vêåt Santiago trong cën
tiïíu thuët àûúåc phất
hâ n h nùm 1952 c a
Hemingway. Nùm 1954,
Hemingway àûúåc nhêån giẫi thûúãng Nobel , vâ
nùm 1961 ưng àậ tûå sất. Trûúác khi qua àúâi, ưng

àậ di chc àïí lẩi chiïëc du thuìn “Pilar” cho
Fuentes. “Ưng giâ biïín cẫ” àậ tùång lẩi chiïëc
thuìn nưíi tiïëng nây cho nhâ nûúác Cuba.
Sau khi cën tiïíu thuët ra àúâi, Fuentes trúã
nïn nưíi tiïëng vâ khưng cố gò ngẩc nhiïn khi sau
nây ưng àậ àûúåc rêët nhiïìu nhâ bấo vâ vùn sơ
thùm viïëng. Tẩi nhâ hâng Teresa, cấch nhâ
tûúãng niïåm Hemingway khưng xa, Fuentes
ln sùén sâng kïí cho cấc võ khấch nghe nhûäng
cêu chuån th võ tûâ cåc àúâi ca mònh. Viïåc kïí
chuån vâ cåc sưëng biïín cẫ àậ tỗ ra hûäu đch
àưëi vúái ngûúâi àân ưng nghiïån xò gâ nây: Ưng àậ
thổ túái 104 tíi.

“A Beautiful Mind” thùỉng àêåm tẩi giẫi Quẫ cêìu
vâng 2002
Khưng khấc so vúái dûå
àoấn ca giúái chun mưn,
tẩi Giẫi thûúãng Quẫ cêìu
vâng lêìn thûá 59 vûâa diïỵn ra
tẩi M, “Ngûúâi hng thânh
Rome” Russell Crowe àậ
vûúå t qua nhiïì u àưë i th
khấc àïí giânh giẫi thûúãng
Nam diïỵ n viïn xë t sùỉ c
Russell Crowe
nhêët. Lêìn nây thò chđnh “A
trong lïỵ trao giẫi
Beautiful Mind” àậ àem lẩi
thânh cưng cho anh. Bưå phim kïí vïì nhûäng

thùng trêìm trong cåc àúâi nhâ toấn hổc tûâng
àoẩt giẫi thûúãng Nobel John Nash. Sûå hoân hẫo
vïì kõch bẫn, àẩo diïỵn vâ diïỵn xët xûáng àấng
àem lẩi cho bưå phim liïìn mưåt lc 4 giẫi thûúãng
lúán: nam diïỵn viïn chđnh xët sùỉc nhêët, nûä diïỵn
viïn ph xët sùỉc nhêët, kõch bẫn phim hay nhêët
vâ cưët truån kõch tđnh nhêët.
Trong khi àố, “Moulin Rouge” àậ vûúåt qua 4
àưëi th nùång k khấc lâ “Nhêåt k tiïíu thû
Jones”, “Cưng viïn Gosford”, “Legally Blonde”
3


Tin tûác
vâ “Shrek” àïí giânh danh hiïåu phim ca kõch
xët sùỉc nhêët, àêy cng lâ danh hiïåu khưng cố
trong danh mc àûúåc trao giẫi ca giẫi thûúãng
Oscar danh giấ. Danh hiïåu Nûä diïỵn viïn hâi
kõch xët sùỉc nhêët thåc vïì khưng ai khấc ngoâi
“kiïìu nûä” Nicole Kidman.

Tưíng thưëng M G.Bush àống phim!
Khưng cố nghiïåp nhû cûåu
Tưíng thưëng R.Reagan nhûng
Tưíng thưëng M G.Bush cng sệ
tham gia vâo bưå phim àûúåc khúãi
quay ngây 23/1. Theo thưng tin
tûâ vùn phông Tưíng thưëng, trong
ngây nây, Tưíng thưëng sệ tham
gia vâo mưåt phim tâi liïåu quay

tẩi Nhâ trùỉng. 12 nhốm lâm
phim ca NBC sệ bưë trđ khùỉp
núi trong nhâ trùỉng àïí ghi hònh toân bưå hoẩt
àưång ca Tưíng thưëng. Ưng sệ nghe bấo cấo bíi
sấng vïì tònh hònh thïë giúái ca CIA, ùn trûa vúái
Phố Tưíng thưëng Cheney, thẫo lån vúái Tưíng
thưëng Litva Valdas Adamcus vâ tham dûå mưåt
cåc hổp ca Hưåi àưìng khoa hổc vïì àẩo àûác sinh
hổc, k mưåt dûå låt vâ cẫ cẫnh têåp thïí dc giûäa
giúâ.
Àêy lâ lêìn àêìu tiïn mưåt bưå phim tâi liïåu nhû
vêåy àûúåc thûåc hiïån vúái tïn gổi Nhâ trùỉng ca
Bush- Chấi phđa Têy thûåc sûå àïí phên biïåt vúái
bưå phim Chấi phđa Têy nưíi tiïëng ca Hollywood,
nối vïì cưng viïåc ca Nhâ trùỉng do Martin Sheen
th vai (bưå phim nây tûâng àûúåc nhiïìu giẫi
thûúãng vâ àûúåc àïì cûã giẫi Quẫ cêìu vâng phim
truìn hònh hay nhêët nùm 2002). Phim sệ àûúåc
chiïëu vâo ngây hưm sau (24/1), trïn kïnh truìn
hònh NBC ngay trûúác giúâ phất sống ca phim
truìn hònh nhiïìu têåp Chấi phđa Têy.
Nối vïì viïåc àống phim úã Nhâ trùỉng thò Tưíng

thưëng Bush khưng phẫi lâ ngûúâi àêìu tiïn; nùm
ngoấi, cûåu Tưíng thưëng Bill Clinton àậ “àống”
mưåt sưë cẫnh hâi trong phông bêìu dc vâ hânh
lang ca Nhâ trùỉng, trong àố cố cẫnh giùåt qìn
ấo vâ chẩy xe àẩp trong tû dinh, àûúåc chiïëu
trïn CNN. Cấc túâ bấo àùåt cêu hỗi, chùèng biïët,
“diïỵn viïn” G.Bush cố “cẩnh tranh” nưíi vúái hònh

ẫnh Tưíng thưëng M do Martin Sheen tẩo nïn
trong Chấi phđa Têy hay khưng?

Giẫi thûúãng thú Eliot thåc vïì mưåt nûä vùn sơ
Canầa
Tuí n têå p
Vễ àểp ca àûác
lang qn (The
Beauty of the
Husband) vûâ a
àem lẩi cho Nûä
vùn sơ Canầa
Carson Giẫi thûúãng thú TS Eliot 2001 trõ giấ
10.000 bẫng Anh. Àêy lâ tuín têåp thú àûúåc
àấnh giấ lâ “sêu sùỉc vâ àưåc àấo àïën mûác chua
cay”, phất hânh tẩi Anh vâ Bùỉc Ai Len nùm
vûâa rưìi. Nùm 2000, vùn sơ Carson àậ giânh àûúåc
mưå t së t hổ c bưí n g MacArthur (dâ n h cho
nghiïn cûáu sinh) trõ giấ 350.000 bẫng Anh. Bâ
côn giânh nhiïìu giẫi thûúãng vùn hổc trõ giấ
khấc.
Giẫi thûúãng thú TS Eliot àûúåc Hiïåp hưåi Thú
Eliot thânh lêåp vâo nùm 1953 nhùçm mc àđch
tùng cûúâng sûå hiïíu biïët vïì thú àûúng àẩi vâ
ni dûúäng tònh u thú ca cưng chng. Àêy
lâ giẫi thûúãng àûúåc àưìng tâi trúå búãi Hiïåp hưåi
cấc tưí chûác thưng tin sûã dng Internet vâ trang
web giẫi trđ Bol.com. Àûúåc biïët, Hiïåp hưåi Thú
Eliot àống vai trô chiïëc cêìu nưëi giûäa nhûäng
ngûúâi u thú thïë giúái vâ cấc nhâ xët bẫn sấch

úã Anh vâ Bùỉc Ai Len trong viïåc cung cêëp thưng
tin vïì êën phêím múái, cấc gûúng mùåt múái trong
lâng thú...
Huìn Oanh

4


Sûå kiïån vùn hoấ

10 sûå kiïån vùn hoấ nưíi bêåt
nùm 2001

Bùỉt àêìu tûâ nùm 1996, àêy lâ lêìn thûá 6 cấc nhâ bấo
chun viïët vïì vùn hoấ vùn nghïå úã Hâ Nưåi tưí chûác
bònh chổn 10 sûå kiïån vùn hốa àấng ch trong nùm.
Cåc bònh chổn nùm nay cố sûå tham dûå ca àẩi diïån
gêìn 30 àâi bấo Trung ûúng vâ àõa phûúng, trong àố
cố bấo Nhên Dên, Qn àưåi nhên dên, Thanh Niïn,
Lao Àưång, Àẩi Àoân Kïët, Tiïìn Phong, Tíi Trễ, Hâ Nưåi
Múái, Vùn nghïå Trễ, Gia àònh vâ Xậ hưåi, Sâi Gôn giẫi
phống, Thïí thao-Vùn hoấ, Ngûúâi lao àưång, Tin Tûác,
Àâi Truìn hònh Viïåt Nam, Àâi Tiïëng nối Viïåt Nam,
Kinh tïë-Àư thõ...

1. Àẩi hưåi Àẫng toân qëc lêìn thûá IX vúái
nhûäng quët sấch lúán vïì vùn hoấ. Trong àố mưåt
lêìn nûäa nhêën mẩnh nhiïåm v “xêy dûång nïìn
vùn hoấ tiïn tiïën, àêåm àâ bẫn sùỉc dên tưåc”, vâ
sûá mïånh ca vùn hoấ lâ “nhùçm xêy dûång con

ngûúâi Viïåt Nam phất triïín toân diïån”.
2. Låt Di sẫn vùn hoấ àậ àûúåc Qëc hưåi
thưng qua (cố hiïåu lûåc tûâ ngây 01/01/2002).
3. Nghõ àõnh xûã phẩt hânh chđnh trong lơnh
vûåc vùn hoấ-thưng tin lâ cú súã phấp l quan
trổng àïí tùng cûúâng hiïåu quẫ hoẩt àưång thanh
tra vâ cưng tấc quẫn l vùn hoấ.
4. Giẫi thûúãng Nhâ nûúác àúåt I àûúåc trao cho
174 tấc giẫ vâ cm cưng trònh. Àúåt phong danh
hiïåu nghïå sơ lêìn thûá 5 àậ trao danh hiïåu NSND
cho 22 nghïå sơ vâ danh hiïåu NSÛT cho 234
ngûúâi.
5. Àiïån ẫnh Viïåt Nam
tiïëp tc gùåt hấi thânh
cưng tẩi Liïn hoan phim
chêu Ấ - Thấ i Bònh
Dûúng: phim tâi liïåu lêìn
thûá 4 liïn tiïëp àoẩt giẫi
Phim ngùỉn xët sùỉc nhêët
vúái bưå phim Chưën qụ.

Cẫnh trong phim
“Chưën qụ”

6. Mưåt nùm “bưåi thu”
giẫi thûúãng qëc tïë ca
êm nhẩc Viïåt Nam. Àấng
ch nhêët lâ Vùn Hng
Cûúâng àoẩt giẫi “Nghïå sơ
biïíu diïỵn piano hay nhêët

thïë giúái” tẩi cåc thi piano thïë giúái lêìn thûá 45 tẩi
New York (M); Qunh
Trang àoẩ t giẫ i nhêë t
cåc thi “Tâi nùng êm
nhẩc chêu Ấ” tẩi Hong
Kong.

Qunh Trang
vâ thêìy hûúáng dêỵn

7. “Nhûäng ngây vùn hoấ Nga” khùèng àõnh
xu hûúáng hưåi nhêåp ca vùn hoấ Viïåt Nam vúái
vùn hoấ thïë giúái.
8. Giấo sû Trêìn Vùn Giâu hiïën 1.000 lûúång
vâng cho Hưåi Khoa hổc lõch sûã Viïåt Nam thânh
lêåp giẫi thûúãng mang tïn ưng.
9. Tiïíu thuët Hưì Qu Ly ca Nguỵn Xn
Khấnh giânh thùỉng lúåi “kếp”: Giẫi nhêët cåc thi
tiïíu thuët ca Hưåi Nhâ vùn Viïåt Nam vâ Giẫi
thûúãng Hưåi Nhâ vùn Hâ Nưåi 2000-2001.
10. Nhiïì u nghïå sơ nưí i
tiïëng qua àúâi: sûå ra ài àưåt
ngưåt ca Nghïå sơ Nhên dên
Lï Dung, cấc nhẩc sơ Trõnh
Cưng Sún, Nguỵ n Àònh
Ph c , Àoâ n Chí n , Àâ m
Linh, Mưång Lên, Vên Àưng,
nhâ vùn Nguỵn Vùn Bưíng,
àẩo diïỵn sên khêëu Nguỵn
Àònh Nghi, nghïå sơ Quấch

Thõ Hưì, t Trâ Ưn...

Nhẩc sơ
Trõnh Cưng Sún

5


Chên dung vùn hoấ

Nicole Kidman:

VINH QUANG VÂ THÊËT BẨI
Àưëi vúái Nicole Kidman, 2001 quẫ lâ mưåt nùm àêìy sống
giố trong cåc sưëng gia àònh, thïë nhûng thêët bẩi trong
cåc hưn nhên vúái nam tâi tûã Tom Cruise khưng ngùn nưíi
nhûäng thânh cưng liïn tiïëp àïën vúái cư. Chó cấch àêy vâi
ngây, cư àậ bûúác lïn àâi vinh quang àïí nhêån giẫi thûúãng
Quẫ cêìu vâng nûä diïỵn viïn nhẩc kõch xët sùỉc nhêët vúái
vai diïỵn trong phim “Moulin Rouge”.

N

icole Mary Kidman, sinh ngây 20/7/1967
tẩi Honolulu, Hawaii (M), trong mưåt gia àònh
cố hai chõ em. Bưë lâ nhâ nghiïn cûáu sinh vêåt
hổc Antony, mể Janelle lâ giẫng viïn y hổc,
em gấi Antonia lâ mưåt phống viïn truìn hònh.

Cố lệ đt ai ngúâ, nûä diïỵn viïn àiïån ẫnh àang

àưå toẫ sấng Nicole Kidman lẩi sinh ra úã M,
nhûng sau àố sưëng vâ trûúãng thânh úã c! Sûå
nghiïåp ca Nicole bùỉt àêìu khi cư theo cha mể
trúã vïì sinh sưëng úã c sau 3 nùm cha cư lâm
viïåc tẩi Washington D.C (Hoa K) vïì mưåt dûå
ấn khẫo cûáu bïånh ung thû v.
Gia àònh Kidman lêåp nghiïåp tẩi Longueville,
ngoẩi ư thânh phưë Sydney, núi cư bùỉt àêìu hổc
mưn v ballet khi múái lïn 4 tíi. The Wizard
of Oz lâ vúã kõch mâ cư thđch nhêët khi côn nhỗ.
Àïën khi àûúåc 6 tíi, cư bùỉt àêìu xët hiïån trïn
sên khêëu ca trûúâng vâ nhûäng bíi biïíu diïỵn
àïìu àûúåc tấn thûúãng nưìng nhiïåt. Nùm lïn 10
tíi, mưåt bûúác ngóåt diïỵn ra àưëi vúái Nicole khi
cư quët àõnh chuín sang nghânh kõch nghïå,
mưn hổc múái mễ nây cư àûúåc hổc lêìn àêìu tiïn
tẩ i trûúâ n g St. Martin Youth Theatre úã
Melbourne vâ Sydney’s Phillip Street Theatre.
Vúái thïë mẩnh vïì thïí hònh, nùm 14 tíi
Nicole àậ xët hiïån trïn phim truìn hònh
Bush Christmas (1983), bưå phim kïí vïì cêu
chuån ca mưåt nhốm thiïëu niïn ài tòm mưåt
con ngûåa àậ bõ kễ gian àấnh cùỉp. Sûå nghiïåp
tiïëp tc àïën vúái cư qua bưå phim BMX Bandits

(1983), Winners (1983), Five Mile Creek (1983,
do hậng phim Disney’s sẫn xët), Matthew and
Son (1984), Archer’s Adventure (1984), Wills &
Burke (1985), Windrider (phim Phất sng vâo
ma Giấng sinh 1986 ). Cú hưåi lẩi àïën, Nicole

Kidman khưng ngûâng tham gia diïỵn xët, lc
àố cư àûúåc nhiïìu ngûúâi biïët àïën qua bưå phim
truìn hònh nhiïìu têåp mang tïn Vietnam vúái
vai Megan Goddard, mưåt nûä sinh ca thêåp niïn
60 u mưåt thanh niïn 24 tíi, mưåt tay phẫn
àưëi chđnh ph c tham gia cåc chiïën tranh
xêm lûúåc Viïåt Nam. Cấc phim truìn hònh tiïëp
theo mâ Nicole àẫm nhiïåm lâ: Night Master,
The Bit Part... cho àïën Un Australiana a Roma
(1988) ca Italia, àïën thúâi àiïím àố, cư dậ hiïín
nhiïn trúã thânh mưåt ngưi sao nhiïìu tâi nùng
vâ triïín vổng.
Nùm 1988, Nicole Kidman xët hiïån trïn
sên khêëu Seymour Centre úã Sydney vúái cấc vúã
kõch: Steel Magnolias, Flirting, Emerald City
trûúác khi cư bûúác sang bûúác sang mân ẫnh lúán
vúái phim Dead Calm (1988) ca àẩo diïỵn Phillip
Noyce (àẩo diïỵn phim Ngûúâi M trêìm lùång).
“Tưi àậ ch àïën Nicole, vò cố lêìn tưi xem phim
Vietnam mâ cư th diïỵn. Tưi nghơ khưng phẫi
chó riïng tưi, mâ ngay cẫ chđnh cẫ Terry vâ
George Miller cng àậ tin chùỉc rùçng Nicole rêët
ph húåp vúái vai Rae Ingram trong phim. Cho
d lc àố trong àêìu tưi chó cố hònh ẫnh Debra
Winger, vâ Sigourney Weaver,” Phillip Noyce
àậ tiïët lưå nhû vêåy vâ cëi cng àậ chổn Nicole
cho phim ca ưng, cng chung àống vúái cư trong
6



Chên dung vùn hoấ
phim àố côn cố Sam Neill vâ Bill
Zane.
Sau mưåt thúâi gian ngùỉn tẩm
nghó dûúäng sûác, Nicole Kidman
trúã lẩi cưng viïåc vúái bưå phim
truìn hònh Bangkok Hilton,
cêu chuån vïì mưåt thiïëu niïn úã
c du lõch tûâ Ln Àưn sang
Thấi Lan àïí kïët bẩn vúái mưåt
nhiïë p ẫ n h gia. Nhûng chùè n g
may cư bõ lûúâng gẩt khi mang hưå
hânh l cho nhiïëp ẫnh gia vò
trong àố cố chûáa bùng phiïën. Cư
bõ àûa vâo nhâ giam Bangkok
Hilton. Nicole àậ biïíu diïỵn xët
sùỉc trong bưå phim truìn hònh
nây.
Trong khi tham dûå Liïn hoan
phim tẩ i Nhêå t Bẫ n , Nicole
Kidman lêìn àêìu tiïn àûúåc Tom
Cruise gổ i vâ më n cư àố n g
chung vúá i anh phim Days of
Thunder (1990) ca àẩo diïỵn
Tony Scott. Nicole Kidman nhêån
lúâi ngay vò cư àậ tûâng sưëng úã M
khi côn nhỗ, song cng lâ cú hưåi
àïí Nicole àống phim M vâ trúã
lẩi Hoa K? Nicole côn nhúá: “Khi
Tom àûáng lïn, chng tưi bùỉt tay

nhau. Tưi àậ cẫ m thêë y ngẩ i
ngng vò cao hún Tom chûâng vâi
cm. Cưå àậ lo lùỉng vïì chiïìu cao ca
mònh, vò cư cao túái 1,78m. Khi àổc
sú qua kõch bẫn, cư àậ mẩnh dẩn
hỗi cấc sẫn xët: “Côn chiïìu cao
ca tưi thò sao?,” vâ àậ nhêån àûúåc
cêu trẫ lúâi hïët sûác tûå nhiïn: “Àiïìu
àố khưng cố gò àấng quan têm àưëi
vúái Tom vâ dơ nhiïn, chng tưi
cng vêåy”. Nicole Kidman têm sûå
tiïëp: “Àố thêåt sûå lâ mưåt cú hưåi
hiïëm cố cho mưåt diïỵn viïn c
xët hiïån trïn mân ẫnh Hoa K.
Tưi àậ khưng àïí mêë t cú hưå i ,
ch n g tưi àậ àố n g chung vúá i
nhau 5 thấng úã Daytona Beach,
bùỉt àêìu tûâ thấng 11 nùm 1989,

chng tưi cố cú hưåi àïí tòm hiïíu
nhau.” Thấng 4 nam 1990, Tom
Cruise chđnh thûác ly dõ sau 3 nam
chùn gưëi vúái nûä diïỵn viïn Mimi
Rogers. Thïë lâ mưëi quan hïå giûäa
Nicole vâ Tom trúã nïn cưng khai,
hổ bùỉt àêìu chung sưëng hẩnh phc
vúái nhau kïí tûâ nhûäng tìn cëi
thûåc hiïån phim Days of Thunder.
Ngây 24 thấng 12 nùm 1990,
Nicole Kidman vâ Tom Cruise tưí

chûác hưn lïỵ bđ mêåt tẩi Telluride,
Colorado. Lẩ i mưå t nûä a , Nicole
Kidman cng àống chung Tom
trong phim Far and Away (1992)
vúái bưëi cẫnh tuåt àểp, àố lâ bưå
phim àûúåc quay bùçng phim nhûåa
vúái dẩng 70 ly. Tiïëp àố, cư lêìn lûúåt
xët hiïån trong cấc phim: Malice
(1993) vúái Alec Baldwin vâ Bill
Pullman, My Life (1993) vúá i
Michael Keaton.
Àïí phấ t triïí n nghïì nghiïå p ,
Nicole Kidman trúã lẩi hổc thïm tẩi
trûúâng Actors Studio, mưåt trûúâng
diïỵn xët nưíi tiïëng úã New York, núi
mâ cư nghơ rùçng àậ lâm thay àưíi
toân bưå cåc àúâi cư. Nicole tiïëp tc
sûå nghiïåp bùçng cấc phim: Batman
Forever (1995) ca àẩo diïỵn Joel
Schumacher, To Die For (1995)
ca àẩo diïỵn Gus Van Sant vâ Portrait of a Lady (1996) ca àẩo diïỵn
Jane Campion.
Ngây 10 thấng 9 nùm 1998,
lêìn àêìu tiïn trong nùm, Nicole trúã
lẩi sên khêëu kõch nghïå Donmar
Warehouse úã Ln Àưn trong
bíi trònh diïỵn khai mẩc vúã kõch
The Blue Room (sau nây hïët sûác
thânh cưng). Trong vúã àố, Nicole
àậ th diện 5 vai khấc nhau, vúái

nhûäng vai diïỵn àố, cư àậ giânh
àûúåc giẫi thûúãng Evening Standard Award.
7


Chên dung vùn hoấ
Mùåc d bêån rưån, Nicole
Kidman vêỵn dânh thúâi gian
àïí tiïëp tc àống phim, cư
vêỵn diïỵn xët trong phim
Eyes Wide Shut ca àẩo
diïỵn Stanley Kubrick, mưåt
phim têm l kinh dõ mâ àẩo
diïỵn bùỉt àêìu bêëm mấy tûâ
thấng 11 nùm 1996, nhûng
phẫi àïën ngây 31 thấng 1
nùm 1998 múái hoân thânh.
Thâ n h cưng nưë i tiïë p
thâ n h cưng, nhûng cå c
sưëng gia àònh bùỉt àêìu cố
dêëu hiïåu rẩn vúä, khi mâ
hiïëm hoi lùỉm hổ múái xët
hiïån cng nhau trûúác cưng
chng. Thêåt lâ ngẩc nhiïn
khi cåc hưn nhên ca àưi un ûúng nưíi tiïëng
nhêët Hoolywood nây lẩi àưí vúä. Thấng 2 nùm
2001, Nicole vâ Tom tun bưë ly thên, vâ sau
àố hổ chđnh thûác ly dõ ngây 8 thấng 8 nùm 2001
sau hún 10 nùm chung sưëng.


Àưí vúä trong hưn nhên,
nhûng thânh cưng vêỵn khưng
ngûâng àïën vúái Nicole Kidman.
Cư tiïëp tc gùåt hấi nhiïìu giẫi
thûúãng qëc tïë úã cấc phim:
Moulin Rouge (2001), The
Others (2001), mưåt bưå phim
kinh dõ ma quấi ca àẩo diïỵn
Têy Ban Nha Alejandro
Amenorbar. Vâ mưåt lêìn nûäa,
thânh cưng lẩi “gộ cûãa” nhâ
Nicole, khi àêìu nùm nay cư
giânh Giẫi thûúãng Quẫ cêìu
vâng nûä diïỵn viïn nhẩc kõch
xët sùỉc nhêët.
Mưå t bđ mêå t vûâ a àûúå c
Nicole “bêåt mđ”: “Tưi rêët thđch
viïët truån ngùỉn vâ nhûäng
chuën du lõch, vò úã àố cố nhiïìu thûá mâ tưi u
thđch. “ Vâ cư thûâa nhêån chuån tònh cẫm cng
cố ẫnh hûúãng khưng nhỗ àïën sûå nghiïåp diïỵn
xët. Àậ àïën lc: “Tưi cẫm thêëy cêìn thiïët phẫi
ch àïën viïåc chùm sốc bẫn thên vâ cấc con.”
Huìn Thanh

Sẫn phêím vùn hoấ...
(Tiïëp theo trang 29)

Phûúng Thu sệ giúái thiïåu album àêìu tay ca mònh. Sệ chó cố mưåt “sao” ra album cng
nhốm nây lâ Hưìng Nhung vúái Ngây khưng mûa - mưåt sûå kïët húåp giûäa cư vúái Qëc Trung vâ

ban nhẩc Phûúng Àưng.
- Trong thấng 2/2002 côn cố 2 album nhẩc hoâ têëu nhẩc Viïåt rêët th võ vâ hêëp dêỵn àố lâ:
Hẩ trùỉng (hoâ têëu nhûäng nhẩc phêím hay nhêët ca nhẩc sơ Trõnh Cưng Sún do Trêìn Mẩnh
Tën hoâ êm vâ cng vúái sûå tham gia ca ban nhẩc New Friends); thûá hai lâ CD hoâ têëu
guitar Tònh u tíi trễ ca ban nhẩc Yellow Bongo vúái guitarist Hoâng Minh vâ cêy saxo
Xn Hiïëu trong cấc nhẩc phêím rêët quen thåc: Qụ hûúng tònh u tíi trễ, Àiïåp khc
ma xn, Em vïì tinh khưi, Thiïn àûúâng mong manh, Mưåt ngây ma àưng...
Nguỵn Hûúâng

8


Vêën àïì hưm nay

Chúå tònh: Àêu ca riïng ai?
Nối àïën chúå tònh, nưíi tiïëng nhêët lâ chúå tònh
Sapa - mưåt àiïím du lõch hêëp dêỵn vúái cẫ khấch
du lõch cẫ trong vâ ngoâi nûúác. Nùçm úã phđa Bùỉc
cấch thõ xậ Lâo Cai 36 km. Núi àêy cố khđ hêåu
mất mễ quanh nùm, cố nhûäng ma àưng tuët
rúi trùỉng xốa. Chúå tònh Sapa lâ chúå ca ngûúâi
Dao, thûúâng hổp mưåt lêìn duy nhêët trong tìn
vâo tưëi thûá bẫy.
Tẩi sao ngûúâi ta lẩi gổi lâ chúå tònh? Chúå hiïíu mưåt cấch nưm na lâ núi cố mua cố bấn,
nhûng chúå tònh Sapa thò khấc, úã àêy cấi tònh
khưng ai bấn cng chùèng ai mua. Búãi cấi tònh
khưng ai bấn, cng chùèng ai mua, vâ nhû thïë
thò chúå tònh cố côn àûúåc gổi lâ chúå?

M


ưỵi dên tưåc trong cưång àưìng Viïåt Nam àïìu
cố mưåt bẫn sùỉc vùn hoấ riïng rêët àưåc àấo, àố lâ
mưåt trong nhûäng ëu tưë lâm nïn sûå phong ph
àa dẩng ca nïìn vùn hoấ Viïåt. Mưỵi vng miïìn
cố mưåt àùåc trûng, phong tc riïng. Nối àïën
nhûäng nết vùn hoấ àùåc trûng úã miïìn Bùỉc nûúác
ta khưng thïí khưng nối àïën cấc dên tưåc sinh
sưëng úã miïìn ni phđa Bùỉc.
Lêu nay khi nối àïën mưåt trong nhûäng nết
sinh hoẩt vùn hoấ truìn thưëng ca cấc dên
tưåc miïìn ni phđa Bùỉc, ngûúâi ta thûúâng hay kïí
cho nhau vư sưë cêu chuån vïì nhûäng phiïn
chúå tònh mâ dûúâng nhû chó nhûäng dên tưåc sưëng
núi àêy múái cố. Sau nhûäng ngây thấng cêìn c
lao àưång, cûá mưỵi dõp xn vïì, tiïët trúâi êëm ấp,
cỗ cêy àêm chưìi nẫy lưåc, àêy lâ khoẫng thúâi
gian hổ tûå cho phếp mònh nghó ngúi, lâ lc mổi
ngûúâi nhân rưỵi nhêët. Trong khưng khđ àốn
mûâng nùm múái, àốn châo nhûäng ngây lïỵ, hưåi
hê, ngûúâi dên miïìn ni lẩi tòm àïën vúái nhûäng
nết vùn hoấ truìn thưëng, vâ chúå tònh lâ mưåt
trong nhûäng nết sinh hoẩt khưng thïí thiïëu
trong àúâi sưëng nhûäng ngûúâi dên núi àêy vâ
thêåm chđ lâ cẫ nhûäng khấch du lõch tûâ núi khấc
àïën. Thïë nhûng trẫi qua thúâi gian, giúâ àêy,
chúå tònh àậ nhiïìu àưíi khấc.

Trúá trïu thay nhûäng ngûúâi u nhau lẩi lêëy
chúå lâm núi hển hô. Cng vò thïë mâ ngûúâi ta

thûúâng hiïíu chúå tònh lâ núi trao gûãi tònh cẫm,
hển hô, núi nhûäng cûã chó u àûúng diïỵn ra theo
phong tc, têåp quấn ty theo mưỵi àõa phûúng.
Vò vêåy, chúå vêỵn lâ núi àêìu mưëi, lâ àiïím ht ca
hêìu hïët nhûäng sinh hoẩt vùn hốa ca àưìng bâo
cấc dên tưåc vng cao.
Nhû thûúâng lïå, ngay tûâ chiïìu, cấc ph nûä
Dao àỗ àêìu qën khùn, trang phc hoa vùn sùåc
súä àđnh nhiïìu vông bẩc, khuy bẩc vâ nhiïìu àưìng
tiïìn nhỗ àậ têåp trung vïì dûúái phưë vâ úã sên nhâ.
Khưng khđ nhưån nhõp hún thûúâng lïå nhúâ nhûäng
êm thanh vui tai phất ra tûâ nhûäng chiïëc lc
lẩc xinh xùỉn trïn chiïëc khùn choâng àêìu ca
cấc cư gấi. Àưëi tûúång ca hổ lâ nhûäng châng
trai ngûúâi Dao trong trang phc Châm, khùn
cng mâu, tay àeo àưìng hưì vâ vai vấc àâi cấtxết...
Phong tc ca ngûúâi Dao khưng ngùn cẫn
ngûúâi àậ cố vúå, cố chưìng ài tòm bẩn tònh. Con
gấi 13, 14 tíi ài theo cấc chõ àïí lâm quen.
Nhûäng cư gấi trễ àểp thûúâng àûúåc rêët nhiïìu
châng trai àïí . Hổ vêy quanh, múã cất-xết cho
cư gấi mònh thđch nghe hóåc tấn tónh rưìi tùång
quâ k niïåm. Cư gấi khưng ûng thò bỗ quâ chẩy
vâ bõ nùỉm tay giûä lẩi. Àưång tấc nây gổi lâ “kếo”
9


Vêën àïì hưm nay
- mưåt biïíu hiïån cho sûå tỗ tònh quët liïåt. Cho
túái lc “chêëm” àûúåc mưåt châng, cư gấi sệ di

vâo tay ngûúâi àố mưåt vêåt àđnh ûúác. Vêåt àđnh
ûúác àố cố thïí lâ mưåt chiïëc nhêỵn, mưåt chiïëc vông
tay hay cấi lûúåc... Thïë lâ àấm àưng ưì lïn vâ tẫn
ra. Cư gấi quay vïì vúái cấc bẩn gấi ca mònh.
Mưåt lc sau khi n tơnh trúã lẩi, 2 hóåc 3 cư gấi
àûa cư bẩn ca mònh àïën “gûãi gùỉm” cho châng
trai nổ. Rưìi thò àưi bẩn tònh àûa nhau túái àêu
thò chó cố rùång Samu xâo xẩc múái biïët...
Ngûúâi Dao ngây nay trong têm tûúãng vêỵn
côn mang nùång tđnh cưång àưìng. Àố lâ ngun
nhên ca quan hïå hưn phưëi mang tđnh tẩp giao.
Àiïìu nây khưng côn thđch húåp vúái cåc sưëng
múái ca xậ hưåi. Cố lệ vò vêåy mâ chúå tònh Sapa
khưng côn tưìn tẩi nûäa.
Ngoâi chúå tònh Sapa, ngûúåc lïn Viïåt Bùỉc,
núi mỗm àêìu cao nhêët ca Tưí qëc thåc tónh
Hâ Giang cng cố mưåt chúå tònh. Àố lâ chúå tònh
Khau Vai cấch thõ trêën Mêo Vẩc 24 km vïì phđa
Àưng Nam. Chúå nây rêët đt ngûúâi biïët àïën vò
àûúâng xa, cheo leo. Nối àïën chúå lâ ngûúâi ta nhùỉc
àïën cấi tïn Dưëc cưíng trúâi, Quẫn Bẩ hay àónh
Mậ Pò Lêng quanh nùm mêy ph vúái nhûäng
vấch àấ tai mêo dûång àûáng.

lc chia tay bao giúâ cng àïí lẩi cho nhau vêåt
k niïåm vâ lúâi hô hển cho lêìn gùåp sau.
Côn cố mưåt chúå tònh nûäa úã Têy Bùỉc rêët đt
ngûúâi biïët àïën àố lâ chúå tònh Chêu Mưåc, thåc
thõ trêën Mưåc Chêu tónh Sún La. Ngây 1/9
Dûúng lõch hâng nùm lâ ngây tïët ca ngûúâi

H’Mưng, cng lâ phiïn chúå tònh duy nhêët trong
nùm. Gùåp hưm chúå àưng, con sưë ngûúâi àïën chúå
thûúâng vâo khoẫng tûâ 5 àïën 7 ngân ngûúâi. Chúå
khưng chó têåp trung dên trong vng mâ côn
thu ht rêët nhiïìu ngûúâi tûâ cấc núi khấc àïën.
Xa thò tûâ Phong Thưí, Lai Chêu, gêìn thò tûâ Hoâ
Bònh lïn hay trïn Sún La vïì.
Ngûúâi H’Mưng cố trang phc rêët àa dẩng.
Nâo lâ H’Mưng Àú (trùỉng), H’Mưng Àu (àen),
H’Mưng Si (àỗ), H’Mưng Lïnh (vâng), H’Mưng
Hoa... chđnh vò thïë mâ phiïn chúå nây thêåt àểp,
vúái cấc sùỉc ấo vấy rûåc rúä hoâ trưån vâo nhau
nhû mưåt rûâng hoa.
Khi xûa cåc sưëng côn nghêo, ngûúâi àïën chúå
phẫi ài bưå hóåc ài ngûåa mêët cẫ ngây trúâi, àïm
khưng vïì kõp thò phẫi ng lẩi. Bêy giúâ thò khấc,
phûúng tiïån ài lẩi chđnh ca àưìng bâo bêy giúâ
lâ xe mấy. Àûúâng àưng nhû trêíy hưåi. Cố nhûäng
châng trai gêìn àïën chúå thò dûâng xe àïí thay bưå
cấnh múái theo kiïíu dên tưåc cưí truìn. Trong
rûâng ngûúâi chen vai, ngûúâi ta thêëy cẫ nhûäng
khn mùåt ngú ngấc côn rêët trễ chó khoẫng 13
àïën 14 tíi lêìn àêìu xëng chúå.

Chúå tònh Khau Vai mưỵi nùm chó hổp mưåt
lêìn vâo ma xn (26/3 Dûúng lõch). Mưåt àùåc
àiïím khiïën chúå nây trúã nïn àưåc àấo lâ chúå chó
dânh riïng cho nhûäng ngûúâi lúä dõp “kïët tốc xe
tú” khi xûa tòm vïì hưåi ngưå... Lc trûúác vò mưåt l
do nâo àố ngûúâi con trai khưng lêëy àûúåc ngûúâi

con gấi mònh u cho nïn phẫi àúåi 365 ngây
múái àûúåc mưåt lêìn “thoẫ nưỵi nhúá mong”. Ngûúâi
àïën chúå khưng hùèn lâ nhûäng ngûúâi trễ, búãi cố
nhûäng cåc tònh cố dun nhûng khưng cố
phêån. Theo tc lïå thò vúå ca ngûúâi àân ưng nây
cng nhû chưìng ca ngûúâi àân bâ nổ khưng cố
quìn ngùn cẫn ngûúâi bẩn àúâi ca mònh ài gùåp
ngûúâi tònh xûa. Nhûäng ngûúâi àân ưng chung
tònh khưng chúâ bẩn úã giûäa chúå mâ tùỉt lưëi, àốn
àûúâng àïí súám gùåp lẩi dấng hònh ngûúâi con gấi
àùçm thùỉm, mùån môi nùm xûa.

Bùỉt cng nhõp vúái sûå phất triïín ca cåc
sưëng hiïån tẩi, cấnh con gấi, con trai mưỵi lêìn
xëng chúå àïìu chêìu chûåc úã tiïåm ën tốc àïí rệ
ngưi, gổt sûãa, xõt keo tốc. Sau àố, con trai r
con gấi ài ùn phúã rưìi chp ẫnh vâ chúâ bổc rùng
vâng. Àố lâ nhûäng lïå bưå tưëi thiïíu ca mưåt châng
trai khi mën bây tỗ tònh cẫm àïën cư gấi mâ
mònh thđch. Àiïìu nây phêìn nâo phẫn ấnh
nhûäng àưíi thay tđch cûåc trong cåc sưëng ca
cấc dên tưåc miïìn ni phđa Bùỉc nûúác ta. Thïë
nhûng chđnh nố cng tẩo ra nhiïìu phiïìn toấi,
lâm dang dúã khưng đt cấc cåc tònh!

ÚÃ chúå Khau Vai ngûúâi ta khưng kếo nhau
mâ hổ chùån àûúâng, nđu ấo, nhûäng tiïëng khốc
húân dưỵi vâ cẫ nhûäng tiïëng cûúâi... Àưi bẩn tònh

Àậ cố nhiïìu châng trai chó vò khưng à tiïìn

mâ khưng lêëy àûúåc ngûúâi mònh u àêm ra
bìn chấn, tđch cûåc hún thò quët têm lâm giâu
10


Vêën àïì hưm nay
bùçng mổi cấch. Nhûäng châng trai nghêo khố
cng phẫi chẩy theo tc lïå nhû vêåy thò quẫ lâ...
àấng khưí... Vò thïë àậ cố biïët bao ngûúâi phẫi àùåt
ra cêu hỗi: Liïåu nhûäng tc lïå àố cố cêìn thiïët
trong cåc sưëng hiïån nay?
Àïën chúå tònh ai cng àểp cng vui. Cố thïí
nối chúå tònh lâ àiïím khúãi àêìu cho mưåt tònh u
trong sấng. Búãi sûå gùåp gúä, ûng thån úã àêy vûâa
lâ dêëu hiïåu tỗ tònh vûâa lâ dêëu hiïåu àđnh ûúác.
Trong khi du lõch vùn hoấ ngây câng phất
triïín, viïåc àïën vúái nhûäng dên tưåc, àïën vúái miïìn
rûâng ni hoang sú lâ mưåt viïåc lâm cêìn thiïët.
Nhûng àấng nối lâ cố nhûäng kễ np bống àùçng
sau viïåc lâm tûúãng nhû cố đch àố àïí mang lúåi
vïì cho bẫn thên. Nhỗ thò lâ nhûäng chuån lûâa
àẫo tònh cẫm, nhûäng dõch v “àen” np bống,
ùn theo... nhûng khi àậ biïën tûúáng thânh
nhûäng v mưi giúái, bn ngûúâi thò quẫ thêåt
chuån àậ khưng hïì giẫn àún.

Tiïëng chúå tònh lâ thïë, vò vêåy àậ cố khưng
biïët bao nhiïu khấch du lõch tûâ khùỉp núi àưí vïì
tham gia phiïn chúå. Àố cng lâ mưåt l do khiïën
chúå tònh ngây nay khưng chó côn dânh riïng

cho nhûäng dên tưåc miïìn ni nûäa. Phất triïín,
giao thoa vùn hoấ lâ mưåt viïåc lâm cêìn thiïët, nố
gốp phêìn giúái thiïåu vùn hoấ ca mưåt vng,
miïìn, mưåt dên tưåc àïën vúái têët cẫ cưång àưìng
chung rưång lúán. Thïë nhûng chđnh nố cng lâm
nẫy sinh biïët bao vêën àïì àấng phẫi bân túái...
Dêìu sao thò chúå tònh vêỵn lâ mưåt hoẩt àưång
vùn hoấ cố tûâ lêu àúâi, àấnh dêëu mưåt nết son àưåc
àấo trong bûác tranh vùn hoấ ca cưång àưìng cấc
dên tưåc Viïåt Nam. Chúå tònh côn nhiïìu àiïìu phẫi
bân túái vâ àậ àïën lc lïn tiïëng bấo àưång vïì thûåc
trẩng nây trong cåc sưëng hiïån nay. Vêỵn chúå
tònh, vêỵn côn khen - chï...
Nguỵn Hûúâng

Con ngûåa nêu
vâ gấnh cc vâng
Hoâng Cưng Têm

Con ngûåa nêu chúã gấnh cc vâng

Con ngûåa nêu vâ gấnh cc vâng

Cư gấi nhỗ xëng phưë ngây giấp tïët

Thïm em nûäa thânh trúâi xn lưì lưå

Lùỉc búâm hđ vang ngûåa xua tan mỗi mïåt

Cấi rùng khïính n cûúâi em ngưì ngưå


Cư gấi cûúâi giôn tan nhû ma xn.

Chó bêëy nhiïu thưi à khiïën xn cûúâi.

Hoa cc thò vâng, mùỉt cư gấi mâu nêu
Trúâi trúã giố nïn mêy mâu tim tđm
Cố gò àêu sao lông anh bõn rõn
N cûúâi em hún húán cẫ trúâi xn.

11


Thïë giúái nghïå thåt

Christina
Aguilera:

Phẫi chùng lẩi
mưåt Britney
kïë tiïëp?
“Tưi khưng phẫi lâ mưåt Britney kïë tiïëp”,
Christina àậ khùèng àõnh nhû vêåy, mùåc d cư
cng cng lûáa tíi, cng lâ mưåt ngưi sao nhẩc
Pop ngay tûâ lûáa tíi thiïëu niïn, cng bùỉt àêìu
tûâ “ngưi nhâ chung”, cêu lẩc bưå Mickey Mouse
nhû Britney.
Khi àûúåc phỗng vêën lâ: Bẩn àậ phên biïåt
mònh nhû thïë nâo trûúác nhûäng ngûúâi nhû
Britney Spears hay nhûäng thêìn tûúång nhẩc

Pop thiïëu niïn khấc.
Christina Aguilera khưng ngêìn ngẩi: “ ƯÌ,
cng thêåt th võ vò tưi lâ mưåt fan hêm mưå ca
Britney, tưi cng lâ fan ca Mariah Carey,
ngûúâi mâ tưi cng hay bõ àem ra so sấnh, vâ
àêy quẫ lâ mưåt àiïìu ngẩc nhiïn th võ. Bẩn
biïët àêëy, tưi lâ bẫn thên mưỵi ngûúâi chng tưi
àïìu lâ nhûäng nghïå sơ riïng lễ. Tưi khưng phẫi
lâ Britney, vâ Britney cng khưng phẫi lâ tưi.
Tưi nghơ, àùåc biïåt lâ khi mổi ngûúâi nghe nhiïìu
vïì êm nhẩc ca tưi... mổi ngûúâi sệ dûát khoất
phên biïåt àûúåc tưi lâ ai”.
Sau hai nùm kïí tûâ ngây bûúác chên vâo lâng

êm nhẩc thïë giúái, Christina àậ àẩt àûúåc nhûäng
thânh cưng àïën bêët ngúâ vúái 4 àơa àún àûáng úã võ
trđ thûá nhêët, doanh sưë bấn ra ca album àêìu
tiïn àậ vûúåt qua con sưë 12 triïåu bẫn trïn toân
thïë giúái, tïn cư àûúåc quẫng cấo rêìm rưå trong
thúâi gian nghó giûäa nhûäng trêån àêëu Super Bowl,
àùåc biïåt cư àậ àûúåc nhêån giẫi Grammy cho nghïå
sơ múái xët sùỉc nhêët, phất ra album hất bùçng
tiïëng Têy Ban Nha, biïíu diïỵn cho Tưíng thưëng
vâ rêët nhiïìu thânh cưng khấc nûäa. Christina
vêỵn àang tiïëp tc khùèng àõnh mònh, rùçng cư
chđnh lâ giổng ca tiïn phong trong thïë hïå ca
cư.
Àïí àẩt àûúåc nhûäng thânh cưng nây thêåt
khưng hoân toân dïỵ dâng vúái Christina. Christina Maria Aguilera sinh ngây 18 thấng 12 nùm
1980, tẩi Staten Island, New York. Cha ca

Christina, Fausto Aguilera, lâ mưåt qn nhên
ngûúâi gưëc Ecuador, mể cư, Shelly, lâ mưåt nghïå
sơ chúi violin vâ piano ngûúâi Ai len. Cåc sưëng
àậ khưng àûúåc vui vễ nhû lâ nhûäng lúâi ca trong
album mâ cư u thđch, “The sound of music”
hay “Êm thanh ca bẫn nhẩc”. Cha mể cư chia
tay nhau khi Chistina múái lïn 7, cư àậ chuín
12


Thïë giúái nghïå thåt
túái sưëng tẩi Wextford, Pennsylvania (gêìn Pittsburgh) cng vúái mể vâ em gấi Rachel.

thânh mưëi quan têm ca cấc tấc giẫ vâ cấc nhâ
sẫn xët hâng àêìu trong lơnh vûåc êm nhẩc.

Christina lïn sên khêëu lêìn àêìu tiïn khi múái
lïn 6 tẩi cấc bíi biïíu diïỵn tâi nùng úã trûúâng
phưí thưng. Lïn 8 tíi, cư xët hiïån trong cåc
thi “Tòm kiïëm ngưi sao” trïn kïnh truìn hònh
qëc gia. Mùåc d thêët bẩi, cư vêỵn khưng nẫn
lông vâ xem àố nhû mưåt bâi hổc kinh nghiïåm.
10 tíi cư lẩi xët hiïån trûúác cưng chng, khi
àûúåc múâi hất qëc ca úã bíi lïỵ Pittsburgh
Steelers & Penguins. Sau àố, lc 12 tíi, cư
tham gia nhốm àưìng diïỵn trong cêu lẩc bưå
Mickey Mouse, xët hiïån trong cấc cåc biïíu
diïỵn úã Orlando cng vúái cấc ngưi sao sau nây
nhû Britney Spears vâ JC, Justin ca ban nhẩc
’Nsync. Sau 2 nùm, cấc cåc biïíu diïỵn kïët thc,

Christina thûã vêån may bùçng cấch ra nûúác ngoâi
àïí bưìi dûộng thïm tâi nùng êm nhẩc ca mònh.
Vâo nùm 1997, cư ài biïíu diïỵn úã rêët nhiïìu núi
xa xưi nhû Tokyo, Nhêåt Bẫn vâ Brasov, Rumania, nhûng cư ln hûúáng túái mưåt mc tiïu lâ:
“Tưi ln ln mong mën album riïng ca tưi
sệ àûúåc thu thanh vâ phất hânh trûúác khi tưi
tưët nghiïåp trung hổc”, Christina àậ nối nhû vêåy.
Cư hùèn lâ àậ sẫi àûúåc nhûäng bûúác ài nhanh
chống àïí àẩt mc tiïu àố.

Trong album àêìu tiïn cng tïn ca mònh,
Christina àậ àûúåc cấc tấc giẫ vâ cấc nhâ sẫn
xët lưỵi lẩc gip àúä rêët nhiïìu trong viïåc thïí
hiïån tâi nùng àùåc biïåt ca mònh. Cư nối: “Tưi
rêët hưìi hưåp khi lâm viïåc vúái nhiïìu tấc giẫ vâ
nhâ sẫn xët lúán trong album ca mònh”. Àïën
thấng 6 nùm 1999, mổi thûá dûúâng nhû àậ ài
vâo àng q àẩo ca chng, vâ àơa àún àêìu
tiïn ca Christina, “Genie in the bottle” hay
“Võ thêìn úã trong chai”, àậ úã ngun võ trđ àêìu
bẫng trong nùm tìn liïn tiïëp, àêíy album ca
cư lïn võ trđ àêìu tiïn ngay sau khi nố àûúåc phất
hânh vâo thấng 8 nùm 1999. Àơa àún tiïëp theo
ca cư “What a girl wants”, “Àiïìu mâ con gấi
mën”, àậ nhẫy lïn võ trđ àêìu tiïn trong bẫng
xïëp hẩng Billboard hot 100 nùm 2000, gip
àûa album ca cư lïn thânh àơa bẩch kim.
Vâ o thấ n g 2 nùm 2000, giẫ i thûúã n g
Grammy dânh cho nghïå sơä trễ xët sùỉc nhêët
àậ thåc vïì Christina. Nhúá lẩi bíi tưëi tuåt

diïåu àố, Christina nối: “Àố lâ c sưëc kinh ngẩc
àưëi vúái tưi, tưi hoân toân khưng chín bõ trûúác.

Àêìu nùm 1998, Christina thu thanh
bâi “Reflection”, bâi hất trong bưå phim
hoẩt hònh “Mulan” ca hậng phim Walt
Disney. Nhanh chống, cư àậ trúã thânh
mưåt ngưi sao. Têët cẫ bùỉt àêìu tûâ viïåc cư
gûãi bùng mêỵu cho cấc nhâ sẫn xët
phim sau khi àûúåc múâi thûã giổng cho
mưåt vai trong bưå phim. Àố lâ cấi bùng
àûúåc thu tẩi nhâ, trong àố Christina àậ
hất lẩi mưåt ca khc thânh cưng ca
Whisney Houston “I wanna run to you”
hay “Em mën chẩy àïën vúái anh”. Cấc
nhâ lâm phim àậ nhêån ra rùçng, hổ àậ
tòm thêëy mưåt giổng ca lúán. Chó hai ngây
sau, Christina àậ àûúåc múâi àïën phông
thu Los Angeles àïí thu thanh bâi “Reflection”. Cng trong cng tìn àố, cư
àậ k húåp àưìng vúái hậng àơa hất RCA.
Bâi hất sau nây àûúåc àïì cûã giẫi Quẫ
cêìu vâng dânh cho “Bâi hất àưåc àấo
nhêët trong phim”, côn Christina àậ trúã
13


Thïë giúái nghïå thåt

Bưỵng dûng
Trêìn Hoâng Thiïn Kim


Christina vâ Britney Spears

Album ca tưi àậ phất hânh quấ lêu àïí mâ cẩnh
tranh vúái cấc àưëi th khấc. Vò vêåy, tưi cho lâ tưi
khưng cố cú hưåi àïí chiïën thùỉng. Nhûng tưi àậ
hoân toân choấng ngúåp, sưëc vâ vui mûâng tưåt
àónh cng lc àố”.
Khưng chó hất bùçng tiïëng Anh, Christina
àậ thâ n h cưng khi thu thanh album “Mi
Reflejo” bùçng tiïëng Têy Ban Nha, phất hânh
vâo ma thu nùm 2000. Vâ trïn têët cẫ, Christina àang ngêåp trân trong vui sûúáng trûúác
nhûäng thânh cưng to lúán ca mònh, cư nối vïì
thânh cưng ca mònh “nố giưëng nhû àoẩn
àûúâng gêåp ghïình. Nhûng tưi nghơ lâ tưi àậ à
lúán, tưi àậ hổc àûúåc rêët nhiïìu àiïìu vïì bẫn thên
mònh. Lâm kinh doanh, nố bao gưìm vêën àïì vïì
quẫng cấo, sưë lûúång àơa bấn ra, lõch lûu diïỵn
dây àùåc vâ ta rêët dïỵ bõ ngêåp chòm trong àố.
Nhûng àưëi vúái tưi, àiïìu th võ nhêët lâ àûúåc giao
lûu vúái ngûúâi hêm mưå vâ tiïëp xc vúái mổi ngûúâi.
Tưi biïët rùçng àiïìu àố tuåt vúâi hún nhiïìu so
vúái doanh sưë àơa bấn ra. Tưi mën tẩ ún vò àiïìu
àố. Àún giẫn lâ tưi u cưng viïåc mònh àang
lâm”.
Trong bẫng chûä cấi thò chûä C ln kïë tiïëp
chûä B, nhûng trong lâng êm nhẩc thïë giúái,
Christina vêỵn àún giẫn lâ Christina, chûá khưng
phẫi lâ sûå kïë tiïëp ca Britney nhû ngûôi ta vêỵn
thûúâng gổi “the next-B”!

Àûác Minh

Bưỵng dûng cûúâi nhû cỗ
Bưỵng dûng mïìm nhû mêy
Bưỵng dûng bìn nhû nûúác
Nhòn lïn trúâi mûa bay
Bưỵng dûng ngûúâi trúã lẩi
Bïn mònh tay trong tay
Bưỵng dûng ngûúâi xa khët
Àïí giêëc mú àïm nay
Bưỵng dûng hiïìn nhû lấ
Rng rúi vïì cưåi cêy
Bưỵng dûng khưng gùåp nûäa
Mưåt chiïìu mûa bống mêy
Bưỵng dûng nghe tiïëng nhẩc
Nếp mònh vâo gốc khuya
Nễo vïì chên bûúác lẩc
Hưìn thu trân trïn mi...

14


Thïë giúái nghïå thåt

10 CD nhẩc Viïåt

hay nhêët trong nùm 2001
Nhòn lẩi thõ trûúâng êm nhẩc Viïåt Nam mưåt nùm qua, cấc fan hêm mưå àûúåc xïëp
vâo hâng “chun nghiïåp” cng khưng khỗi ngẩc nhiïn khi cố quấ nhiïìu CD àûúåc
tung ra trïn thõ trûúâng. Cố mưåt lđ do thêåt àún giẫn lâ cấc ca sơ àậ thânh danh cng

nhû múái nưíi àïìu liïn tc cho “trònh lâng” CD riïng ca mònh. Sưi àưång, cùng thùèng
vâ chùèng kếm phêìn khưëc liïåt, chng ta hậy àiïím lẩi nhûäng cåc cẩnh tranh ngêìm
êëy trong sưë 10 CD nhẩc Viïåt àûúåc bònh chổn hay nhêët nùm vûâa qua.

Mêy trùỉng bay vïì
Theo nhû àấnh giấ ca giúái chun mưn thò àêy lâ mưåt album tuåt vúâi. Phêìn
hoâ êm ca nố àûúåc coi lâ “sưë mưåt” trong cấc CD àûúåc tung ra trong nùm 2001 nây.
Tuy nhêån àûúåc rêët nhiïìu lúâi khen ngúåi nhû vêåy nhûng sưë lûúång ngûúâi nghe nố lẩi
đt, àơa bấn khưng mêëy chẩy. Cố lệ vò Thanh Lam bêy giúâ khưng lâ àiïím nống ca
giúái trễ nûäa, vâ ngûúâi nghe nhẩc àậ phẫi chúâ àúåi khấ lêu (sau hún 2 nùm lâm viïåc nố
múái àûúåc tung ra thõ trûúâng vò nhiïìu lđ do tïë nhõ).

Cố mưåt ngây
“Cố mưåt ngây” lâ tïn mưåt bâi hất sấng tấc àêìu tay ca Lam Trûúâng. Nïëu nhû
2 CD trûúác ca anh ài tiïn phong vïì hònh thûác thò CD nây cng khưng lâ ngoẩi lïå.
Tung ra giûäa thấng 10, ngay lêåp tûác “Cố mưåt ngây” àậ chiïëm lơnh thõ trûúâng vúái
12.000 bẫn tiïu th trong 2 tìn àêìu. Àêy quẫ lâ con sưë mú ûúác vúái cấc nhâ sẫn
xët, vâ àùåc biïåt lêìn àêìu tiïn nhûäng “àẩi gia” trïn thõ trûúâng àơa lêåu àânh bố tay.
Lđ do àún giẫn vò CD nây àûúåc thiïët kïë rêët kò cưng, nhòn giưëng nhû mưåt cën
Catalogue bòa cûáng vúái nhûäng têëm ẫnh thêåt êën tûúång. Vïì chêët lûúång êm thanh,
àùåc biïåt cố phêìn hoâ êm ca cấc nhẩc sơ tïn tíi nhû: Àûác Trđ, Hoâi Sa, Minh
Khang khấ hêëp dêỵn. 14 bâi hất trong àố khưng thûåc sûå múái nhûng qua giổng ca
Lam Trûúâng, khấn giẫ cố thïí àûúåc thûúãng thûác mưåt phong cấch, mưåt lưëi thïí hiïån
múái. So vúái “rûâng” CD àang hiïån diïån trïn thõ trûúâng thò “Cố mưåt ngây” bấn chẩy
nhêët vâ cng àùåc biïåt nhêët vïì quẫng cấo.

Nhûäng ngây xûa u dêëu
CD nây lâ mưåt bûúác ài àêìy tấo bẩo ca châng ca sơ trễ Quang Vinh. Ngay
trong tìn àêìu tiïn àậ bấn àûúåc 3.000 bẫn. Tuy hònh ẫnh bïn ngoâi húi àún àiïåu,
vêỵn lâ kiïíu design bòa giêëy, nhûng bïn trong thò quẫ lâ mưåt bêët ngúâ th võ, d

chêët giổng ca anh chûa thêåt àểp nhûng àậ àûúåc khùỉc phc nhiïìu nhúâ vâo khêu
hoâ êm xët sùỉc. Dêìu sao thò cng lâ thânh cưng bûúác àêìu ca anh châng trễ tíi
nây.
15


Thïë giúái nghïå thåt
Vïì vúái em
“Vïì vúái em” lâ sấng tấc àêìu tay ca M Lïå.
Têët cẫ 12 ca khc trong CD àûúåc chõ thïí hiïån
rêët kơ câng vâ cêín thêån. Trong CD nây cư àậ
cho khấn giẫ àûúåc thûúãng thûác tâi nùng àân
Senlo ca mònh sau 7 nùm hổc têåp. Vâ chng
ta cng khưng thïí khưng nhùỉc túái bòa ca CD
nây, nố giưëng nhû mưåt cën sấch bòa cûáng nhỗ
vúái toân bưå lúâi bâi hất vâ rêët nhiïìu bûác ẫnh àểp
do nhiïëp ẫnh gia Nguỵn Ấ thïí hiïån.

Em vêỵn chúâ
Thûåc sûå vúái album thûá hai nây, Thanh Thẫo
àậ lâm nïn mưåt lân sống nghe nhẩc mang tïn
mònh. Sau thânh cưng ca CD àêìu tay “Cố qụn
àûúåc àêu” nùm 1999, úã CD nây cư tûå khùèng àõnh
mònh bùçng cấch lâm hïët tûâ a-z. Ngay tûâ khi xët
hiïån, nố àậ tẩo nïn lân sống nghe nhẩc Thanh
Thẫo. Nhûäng bâi hất trễ trung sưi àưång nhû:
Ưi tònh u, Châng... nhanh chống chiïëm lơnh
àûúåc võ trđ trong lông khấn giẫ trễ. Bïn cẩnh
àố, nhûäng ca khc sêu lùỉng nhû: Xa vùỉng, u,
Em vêỵn chúâ... cng àûúåc cư thïí hiïån rêët thânh

cưng.

Châo em châo xinh tûúi
Cố thïí nối dên lâm àơa lêåu “kïët” nhêët CD
nây vò Thu Phûúng khưng quấ cêìu k vïì viïåc
trònh bây vỗ àơa. “Châo em! Châo xinh tûúi” lâ
ca khc nhẩc sơ Qëc Bẫo sấng tấc riïng cho
chõ. Àùåc biïåt, “Ng ngoan nhế ngây xûa” vâ
“Nhûäng ma hoa bỗ lẩi” lâ 2 ca khc àûúåc Thu
Phûúng thïí hiïån rêët thânh cưng. CD nây khưng
giúái hẩn lûáa tíi, hay têìng lúáp khấn giẫ. Trong
nùm 2002, Thu Phûúng sệ cho ra àúâi CD tiïëp
theo mang tïn “Nhû chûa bùỉt àêìu”.

Chuån lẩ
Ngay khi bùỉt àêìu, Bùçng Kiïìu àậ p múã rùçng
CD nây rêët khố nghe. Nhûng chđnh lúâi “cẫnh
bấo” àố ca anh lẩi kđch thđch àûúåc trđ tô mô
ca thđnh giẫ. Àïën lc phất hânh, ngay cẫ cấc
fan ca Bùçng Kiïìu cng lùỉc àêìu... nghe khưng

quen. “Chuån lẩ” lâ àiïím mưëc àấnh dêëu mưåt
phong cấch múái trong giổng hất vâ sấng tấc
ca Bùçng Kiïìu. Vỗ bòa khưng thêåt múái, hao hao
giưëng “Biïín trùỉng” ca Lam Trûúâng, nhûng
nhûäng hònh ẫnh àen trùỉng do Dûúng Minh
Long chp lẩi rêët êën tûúång.

Lúâi ru tònh
Nưíi bêåt trong CD nây chó cố 2 ca khc “Chưën

dêëu u xûa” vâ “Lúâi ru tònh”. CD nây khưng
hêëp dêỵn bùçng cấc CD trûúác nhûng Àan Trûúâng
vêỵn cố mưåt sưë lûúång fan hêm mưå khấ àưng àẫo.
Nối àïën ca sơ cố sưë lûúång CD nhiïìu nhêët thò
khưng ai khấc ngoâi Àan Trûúâng. Tuy nhiïn,
so vúái àưëi th chđnh lâ Lam Trûúâng thò Àan
Trûúâng àậ chõu mưåt bân thua trưng thêëy. Hi
vổng úã CD sau Àan Trûúâng sệ tẩo àûúåc nhûäng
bûúác àưåt phấ múái.

Nïëu nhû trốt u
Àưëi vúái Phûúng Thanh thò àêy lâ CD cư ûng
nhêët. Nghe nố bẩn sệ bõ bêët ngúâ trûúác mưåt
Phûúng Thanh hoân toân múái. Ca khc nưíi bêåt
lâ “Cưng quẩ” vâ “Nïëu nhû”. CD àûúåc trònh bây
khấ bùỉt mùỉt, hònh ẫnh àểp vâ mang àêåm phong
cấch “Phûúng Thanh”.

Mậi u
Nùm vûâa qua àûúåc xem lâ mưåt nùm àêìy
triïín vổng vúái M Têm. Vâ “Mậi u” lâ CD
àêìu tay ca cư, trong CD nây cố cấc “hit”gùỉn
liïìn vúái tïn tíi ca M Têm nhû: Tốc nêu mưi
trêìm, Mậi u, Nhế anh... Cấc ca khc àûúåc cư
thïí hiïån khấ thânh cưng nhûng phêìn hoâ êm
thò lẩi chûa thêåt tûúng xûáng. Àùåc biïåt ca khc
“u dẩi khúâ” ca Quang Huy àậ trưåi hùèn lïn
so vúái tïn tíi ca “Mậi u” mâ M Têm àậ hi
vổng rêët nhiïìu. Àiïìu th võ lâ khi mua CD nây
bẩn sệ àûúåc tùång kêm mưåt VCD ca khc “Tònh

nhû ngổn nïën” vúái nhûäng hònh ẫnh lung linh
huìn ẫo thêåt êën tûúång. Àêy lâ mưåt dêëu hiïåu
vui cho Phûúng Nam phim vâ cho M Têm khi
CD àûúåc khấn giẫ àốn nhêån thêåt nưìng nhiïåt.
Nguỵn Hûúâng

16


Vùn hoấ cấc nûúác

Lïỵ tiïỵn ma àưng
úã nûúác Nga

M

ưåt trong nhûäng lïỵ hưåi khố qụn ca
nûúác Nga lâ Lïỵ tiïỵn ma àưng. Lïỵ nây bùỉt
ngìn tûâ nïìn nưng nghiïåp, tûâ cưng viïåc àưìng
ấng ca nhûäng ngûúâi nưng dên, nhûäng ngûúâi
Mu-dđch, gổi theo tiïëng Nga. Ma àưng nûúác
Nga dêìy tuët, tuët ph kđn mùåt àêët, rång
àưìng, khiïën cho cêy cưëi khưng nêíy mêìm àûúåc,
nïëu kếo dâi mậi dïỵ sinh nẩn àối. Búãi vêåy, vúái
àêìu ốc thûåc tïë, ngûúâi nưng dên mong ma àưng
mau qua, mong ma xn mau àïën. á nghơa
ca Lïỵ tiïỵn ma àưng chđnh lâ nhû vêåy.
Lïỵ tiïỵn ma àưng lâ mưåt trong nhûäng ngây
hưåi dên gian vui vễ nhêët. Múã àêìu bíi lïỵ, nhûäng
ch bế tinh nhanh, mùåc qìn ấo dên tưåc truìn

thưëng, mâu sùỉc sùåc súä àûúåc chổn k lûúäng, cêìm
àëc àưët nhûäng hònh nưåm bùçng rúm vâ giễ
qìn ấo, àố lâ hònh ẫnh tûúång trûng ca bùng
tuët trong ma àưng lẩnh giấ. Trễ em vâ
ngûúâi lúán reo hô êìm ơ, ca hất, nhẫy ma xung
quanh hònh nưåm àang bưëc lûãa. Hổ mûâng vui
tiïỵn tûúång trûng ma àưng, hên hoan châo àốn
ma xn tûúi àểp, chín bõ khđ thïë bûúác vâo
mưåt ma gieo trưìng múái. Lïỵ tiïỵn ma àưng
thûúâng àûúåc tưí chûác úã nhûäng núi àưng ngûúâi
qua lẩi, cố quẫng trûúâng, ngậ tû àûúâng phưë,
mưåt cấnh rûâng àêìu lâng vâo nhûäng àïm àểp
trúâi. Têët cẫ giâ, trễ, nam, nûä àïìu tham dûå lïỵ

hưåi. Hổ nùỉm tay nhau nhẫy
àiïåu ma vông trôn. ÚÃã nûúác
Nga, àiïåu ma nây àậ cố tûâ thúâi
àẩi Thiïn Cha giấo. Hổ ma,
nhẫy theo lúâi ca bâi hất hóåc
theo mưåt àiïåu nhẩc nhêët àõnh.
Nhûäng àưång tấc giêåm chên,
khưng chó lâ mưåt tiïët mc nghïå
thåt, mâ côn lâ mưåt cấch sûúãi
êëm nhanh chống trong giấ rết.
Ngây nay, trễ em vâ ngûúâi lúán
ma vông trôn xung quanh
cêy thưng cng lâ hònh bống
ca Lïỵ tiïỵn ma àưng.

Trong ngây Lïỵ tiïỵn ma

àưáng, trïn nhûäng con àûúâng
lúán, nhûäng chiïëc xe ngûåa, vûâa
rung chng vâ lc lẩc, vûâa
àíi rûúåt nhau. Ngûåa àûúåc àeo
dẫi nẩm bẩc rêët àểp, côn xe
trûúåt àûúåc trang trđ bùçng thẫm. Ba con ngûåa
àûúåc thùỉng vâo mưåt cưỵ xe chẩy bùng bùng trïn
àûúâng. Nhûäng anh châng xâ-đch lấi xe ba ngûåa
àậä hën luån ngûåa mưåt cấch àùåc biïåt vâ hổ
cng phẫi lâ nhûäng con ngûúâi àêìy bẫn lơnh.
Mën phống trïn nhûäng con àûúâng úã lâng qụ
hóåc phưë xấ nûúác Nga trong nhûäng thïë k
trûúác àêy, ngûúâi xâ-ich phẫi lâ ngûúâi cố nhiïìu
k xẫo, k nùng, nhanh mùỉt, nhanh tay, àiïìu
khiïín mưåt lc ba con ngûåa phi nûúác àẩi trïn
nhiïìu àoẩn àûúâng cong, khc khuu, nhiïìu lc
phẫi xûã l nhûäng tònh hëng phûác tẩp nhû
khi hai xe ba ngûåa phẫi trấnh nhau úã quậng
àûúâng hểp khi ài ngûúåc chiïìu. Vâ àưi khi, d
khếo lếo àïën àêu ài nûäa, tai nẩn vêỵn cûá xẫy
ra...
Tûâ ngây xûa, trïn tuën àûúâng nưëi Mẩc Tû
Khoa vúái nhûäng tónh xa xưi úã Xi-bï-ri àậ cố ba
trùm trẩm bûu chđnh hoẩt àưång, úã àêy ngûúâi
àûa thû nhanh chống nhêët chđnhá lâ nhûäng con
ngûåa trẩm. Trïn nhûäng tuën àûúâng nây cố
nhûäng xe ngûåa chúã hâng ài chêåm rậi, nhûng
cng cố nhûäng xe ba ngûåa phống nhû bay,
giưëng nhû chuën tâu chúã hâng tưëc hânh vêåy.
Cho àïën khi xët hiïån àûúâng sùỉt thay thïë vâo

cëi thïë k XIX, trïn tuën àûúâng nây àậ cố
16.000 xâ- đch phc v. Hònh ẫnh nhûäng châng
17


Vùn hoấ cấc nûúác
xâ-đch
h i ï n
ngang, hâo
phống,
nhûäng cêu
chuån
tònh ngùỉ n
ng i , vưå i
vậ ,
thú
mưå n g àậ
àûúåc mư tẫ phêìn nâo trong nhiïìu truån ngùỉn,
tiïíu thuët ca cấc nhâ vùn Nga. Nhiïìu bâi hất
ca nhûäng châng xâ-đch cho àïën nay vêỵn côn
lûu lẩiá trong cấc tiïët mc biïíu diïỵn ca cấc ca sơ
chun nghiïåp úã Nga.
Ngoâi nhûäng mốn ùn cưí truìn dânh cho
ngây lïỵ ca ngûúâi Nga thò bấnh xêo lâ mốn
khưng thïí thiïëu trong Lïỵ tiïỵn ma àưng, giưëng

nhû bấnh chûng trong ngây Tïët ca Viïåt Nam.
Àố lâ nhûäng chiïëc bấnh mỗng lâm bùçng bưåt mò
cho lïn men cố trưån vúái trûáng gâ, bú, vấng sûäa,
vâ àûúåc rấn bùçng nhûäng chiïëc chẫo lûãa to nống

bỗng. Chiïëc bấnh xêo hònh trôn lâ tûúång trûng
cho mùåt trúâi thêìn linh mang lẩi húi êëm ma
xn, trân trïì sûác sưëng vâ hẩnh phc. Trong
ngây Lïỵ tiïỵn ma àưng, trễ em khoấi chđ nhêët
vò chng àûúåc tûå do vui àa, àưët hònh nưåm,
nhẫy ma, reo hô, nghõch ngúåm mâ khưng súå
bõ ai la mùỉng, ngûúåc lẩi, chng côn àûúåc ngûúâi
lúán khđch lïå; búãi vò chđnh hổ ngây xûa cng àậ
lâm nhû thïë àïí xua àíi bùng giấ, bậo tuët.
Khấch nûúác ngoâi àïën du lõch úã Nga, gùåp ngây
Lïỵ tiïỵn ma àưng thò vư cng thđch th, nhiïåt
tònh tham gia nhẫy ma ca hất, ùn nhûäng mốn
ùn cưí truìn, vui chúi thêu àïm, sët sấng.
Nhiïìu ngûúâi tiïëc rùçng Lïỵ tiïỵn ma àưng mưỵi
nùm chó diïỵn ra mưåt lêìn.
T.H

Thên gûãi bẩn àổc!
Nhû thûúâng lïå, ma àưng lẩnh lệo qua ài vâ ma xn thûá hai ca thiïn niïn k múái àậ
àïën. Vúái mưỵi ngûúâi trong chng ta ma xn - nùm múái, bao giúâ cng mang lẩi sûå êëm ấp, sûác
sưëng múái vâ biïët bao hy vổng... Nhûng nùm nay thò khấc, ngoâi viïåc àốn nùm múái theo tc lïå
truìn thưëng (tïët Ngun Àấn) nhû mổi nùm, chng ta côn cng nhau châo àốn ngây lïỵ
Valentine - ngây lïỵ Tònh u (14/2).
Trïn thïë giúái, ngây Valentine cố lệ lâ ngây àấng nhúá nhêët vúái têët cẫ mổi ngûúâi, búãi mưåt
àiïìu thêåt àún giẫn àố lâ ngây dânh riïng cho tònh u. Tònh u lc nâo vâ bao giúâ cng hiïån
diïån ngay cẩnh chng ta, nố lâ thûá khưng thïí thiïëu trong cåc sưëng mưỵi ngûúâi búãi ai trong
chng ta cng cố đt nhêët mưåt tònh u: tònh u gia àònh, tònh u thûúng con ngûúâi, tònh u qụ
hûúng, tònh u àưi lûáa... Cố nhûäng tònh u cố thïí thïí hiïån bùçng lúâi, bùçng hânh àưång, nhûng
cng cố nhûäng tònh u chûa bao giúâ àûúåc thïí hiïån ra bïn ngoâi. Vâ ngây lïỵ Tònh u lâ mưåt
dõp àùåc biïåt àïí mưỵi ngûúâi chng ta tûå thïí hiïån tònh u ca mònh vúái nhûäng ngûúâi chng ta u

qu nhêët. Cấc bẩn hậy ghi lẩi cho chng tưi têët cẫ suy nghơ ca mònh, cẫ nhûäng gò cấc bẩn mën
nối, mën thïí hiïån trong ngây lïỵ Tònh u nùm nay, chng tưi sệ gip cấc bẩn thûåc hiïån àûúåc
nhûäng mong ûúác àấng u àố ngay trïn tẩp chđ Sùỉc mâu vùn hốa, sưë àùåc biïåt àốn tïët Ngun
Àấn vâ ngây lïỵ Valentine.
Cố thïí lâ nhûäng lúâi nhùỉn gûãi túái mưåt ngûúâi nâo àố, hóåc àún giẫn lâ nhûäng lúâi nối chó àïí
cho... chđnh mònh... nhûng têët cẫ àïìu xët phất tûâ trấi tim ca bẩn, àố lâ àiïìu àấng qu vâ àấng
trên trổng nhêët. Xin hậy gûãi cho chng tưi theo àõa chó: thuyhtg@Âyahoo.com trûúác ngây 4/2/
2002. Hển gùåp lẩi cấc bẩn trong tẩp chđ Sùỉc mâu vùn hốa sưë túái.
18


Khấm phấ

Ngûúâi Ai Cêåp

àậ dng diïìu trong xêy dûång
kim tûå thấp?
Nhùỉc àïën viïåc xêy dûång cấc kim tûå thấp Ai
Cêåp, hùèn ngûúâi ta sệ mûúâng tûúång ngay ra cẫnh
hâng nghòn nư lïå h hc lùn nhûäng tẫng àấ
khưíng lưì bùçng àôn bêíy vâ nhûäng thanh lùn bùçng
gưỵ trôn. Tuy nhiïn, mưåt giấo sû hâng khưng tẩi
Hổc viïån Cưng nghïå California àậ bùçng thûåc
nghiïåm chûáng minh rùçng nhûäng khưëi àấ nùång
àố cố thïí àûúåc dõch chuín chó vúái mưåt vâi ngûúâi
sûã dng mưåt chiïëc diïìu àïí nêng.
Giấo sû Mory Gharib vâ nhốm nghiïn cûáu
ca mònh àậ thûã sûã dng mưåt chiïëc diïìu, mưåt hïå
thưëng rông rổc vâ mưåt giấ àúä àïí nêng mưåt ngổn
thấp nùång 6.900 cên Anh (3132,6 kg) vâ cao 15

feet (3 mết) theo chiïìu thùèng àûáng tẩi sa mẩc
cẩnh thânh phưë Palmdale, bang California. Mùåc
d cố giố thưíi mẩnh úã tưëc àưå 22 dùåm (35,4 km) /
giúâ nhûng àưåi nghiïn cûáu vêỵn nêng àûúåc ngổn
thấp úã lêìn thûã thûá hai.
Àïí lâm àûúåc àiïìu nây, àưåi nghiïn cûáu àậ tẩo
mưåt kïët cêëu khung àúä àún giẫn xung quanh ngổn
thấp vúái mưåt hïå thưëng rông rổc àùåt trûúác ngổn
thấp nây. Àónh ca ngổn thấp àûúåc båc vúái
nhûäng súåi dêy cho chẩy qua rông rổc vâ nưëi vâo
chiïëc diïìu. Vâ àïí hoân thânh cưng viïåc thò chó
cêìn mưåt vâi ngûúâi sûã dng dêy àûúåc nưëi vâo hïå
thưëng rông rổc. Giấo sû Mory Gharib cho biïët Eric

May, thânh viïn trong àưåi nghiïn cûáu ca ưng
vâ lâ ngûúâi cêìm diïìu, àậ bõ diïìu nhêëc bưíng lïn
vâ àưåi nghiïn cûáu àậ phẫi nhanh chống hẩ diïìu
xëng úã lêìn thûã thûá nhêët. Nhûng sau àố cẫ àưåi
àậ thânh cưng khi nêng àûúåc ngổn thấp lïn úã
lêìn thûã thûá hai. Mùåc d àiïìu kiïån giố khưng
àûúåc thån lúåi nhûng nhốm nghiïn cûáu vêỵn
nêng àûúåc ngổn thấp trong vông 25 giêy vâ
nhanh àïën mûác ngổn thấp bùçng bï tưng nây
àung àûa trïn khưng trong mưåt vâi giêy. Sau
khi ngổn thấp thưi àong àûa, nhốm nghiïn cûáu
lẩi àùåt ngổn thấp vâo võ trđ c theo chiïìu thùèng
àûáng. Viïåc tiïëp theo mâ nhốm nghiïn cûáu sệ
lâm lâ thûã nêng mưåt ngổn thấp lúán hún àïí chûáng
minh rùçng rêët cố thïí cấc cưng trònh nùång 300
têën ca Ai Cêåp cưí àẩi cng àûúåc nêng lïn vúái nưỵ

lûåc chó bùçng mưåt phêìn nhỗ so vúái nưỵi lûåc mâ cấc
nhâ nghiïn cûáu hiïån àẩi dûå àoấn.
Giấo sû Mory Gharib àậ bùỉt tay vâo dûå ấn
nâ y cấ c h àêy hai nùm sau khi Maureen
Clemmons, mưåt cưë vêën vïì kinh doanh, liïn hïå
vúái ưng vâ cấc àưìng nghiïåp ca ưng trong lơnh
vûåc nghiïn cûáu hâng khưng tẩi Hổc viïån Cưng
nghïå California. Clemmons trưng thêëy mưåt têëm
ẫnh trïn tẩp chđ Smithsonian chp hònh mưåt
ngổn thấp àang àûúåc nhêëc bưíng lïn mâ cư àậ
nêíy ra nghơ rùçng cấc nhâ xêy dûång Ai Cêåp cưí
19


Khấm phấ
àẩi cố thïí cng àậ dng diïìu àïí thûåc hiïån cưng
viïåc ca mònh dïỵ dâng hún. Têët cẫ nhûäng gò mâ
cư cêìn lc nây lâ mưåt chun gia hâng khưng cố
à trònh àưå àïí thûåc hiïån sấng kiïën ca cư.
L thuët dng diïìu nêng ca Clemmons
hoân toân khấc xa so vúái cấch nghơ thưng thûúâng
vêỵn cho rùçng hâng nghòn nư lïå chó dng sûác vâ
cấc cấc hïå thưëng thanh lùn àïí àùåt cấc tẫng àấ vâ
cấc ngổn thấp vâo àng võ trđ. Vêỵn chûa cố ai
phất minh ra mưåt hïå thưëng nâo tưët hún hùèn àïí
thûåc hiïån cưng viïåc nây vâ thêåm chđ cho túái ngây
nay viïåc di chuín cấc tẫng àấ cûåc nùång vêỵn tưën
rêët nhiïìu cưng sûác nïëu nhû khưng cố cấc thiïët bõ
lûåc.
Gharib cho rùçng nhiïìu thïë k sau k ngun

kim tûå thấp, con ngûúâi àậ khưng àẩt àûúåc tiïën
bưå àấng kïí nâo trong lơnh vûåc nây. Ưng nïu ra
mưåt vđ d lâ vâo nùm 1586, Toâ thấnh Vaticùng
chuín mưåt ngổn thấp Ai Cêåp nùång 300 têën àïën
Quẫng trûúâng Thấnh Peter nhûng àïí nêng àûúåc
khưëi àấ nây theo chiïìu thùèng àûáng àậ phẫi dng
74 con ngûåa vâ 900 ngûúâi sûã dng dêy thûâng vâ
cấc rông rổc.
Mùåc d Clemmons khưng àûúåc àâo tẩo vïì
khoa hổc vâ khẫo cưí hổc nhûng àûúåc sûå ng hưå
ca gia àònh, bẩn bê vâ nhûäng ngûúâi nhiïåt tònh,
cư àậ triïín khai thânh cưng mưåt dûå ấn cố thïí
lâm thay àưíi cấch nghơ hiïån nay vïì k thåt xêy
dûång thúâi cưí àẩi cng nhû cấch giẫi thđch cấc
biïíu tûúång cưí. Chùèng hẩn khi nghiïn cûáu cấc
cưng c mâ cấc nhâ xêy dûång kim tûå thấp Ai
Cêåp àậ sûã dng, cư àậ phất hiïån ra rùçng vêåt hònh
chûä thêåp bùçng àưìng cố mốc trôn úã trïn - vưën vêỵn
àûúåc coi chó lâ mưåt biïíu tûúång tưn giấo - lẩi cố
thïí àûúåc sûã dng àïí àiïìu khiïín dêy diïìu.
Nhốm nghiïn cûáu cho rùçng viïåc dng rông
rổc chó lâ mưåt bûúác tẩm thúâi vâ sệ chuín hùèn
sang sûã dng cấc loẩi túâi giưëng nhû cấc loẩi àûúåc
sûã dng àïí kếo bìm lïn úã cấc thuìn Ai Cêåp.
Gharib cho biïët: “Chng tưi lâm viïåc nây múái
mong mën chûáng tỗ rùçng khưng cêìn cưng nghïå
mâ chó cêìn mưåt chiïëc diïìu cng cố thïí nêng àûúåc
mưåt vêåt nùång. Chng tưi àang thûã nêng nhûäng
phiïën àấ nùång hún. Chng tưi cng àang chuín


bõ àïí thay thïë hïå thưëng giân giấo vâ rông rổc
thếp bùçng cấc hïå thưëng tûúng tûå lâm bùçng gưỵ
giưëng nhû nhûäng dng c cố thïí àậ àûúåc sûã
dng trïn cấc thuìn bìm Ai Cêåp”. Trïn quan
àiïím ca mưåt k sûû, ưng côn cho biïët thïm,
tûúãng thûåc hiïån viïåc di chuín nhûäng vêåt nùång
vúái đt ngûúâi lâ rêët lưgđch. Búãi vò, theo lúâi ưng, “ta
cố thïí tûúãng tûúång thêëy thêåt khố mâ phưëi húåp
hoẩt àưång ca hâng trùm nïëu khưng mën nối
lâ hâng nghòn ngûúâi khi thûåc hiïån mưåt cưng
viïåc khố khùn lâ nêng mưåt vêåt khưíng lưì. Viïåc
nây hoân toân khấc vúái khi ra lïånh cho hâng
nghòn lđnh têën cưng kễ th trïn mùåt trêån búãi vò
mưåt dûå ấn xêy dûång àôi hỗi mổi thûá phẫi àûúåc
àùåt úã võ trđ chđnh xấc”.
Cho àïën nay chûa cố bùçng chûáng chûáng tỗ
ngûúâi Ai Cêåp cưí àẩi sûã dng diïìu vâ rông rổc
àïí di chuín cấc khưëi àấ hay cấc vêåt nùång khấc.
Tuy nhiïn Clemmons àậ tòm àûúåc mưåt sưë chi
tiïët khấ th võ àïí khùèng àõnh rùçng dûå ấn ca
cư cố thïí àang ài àng hûúáng. Cư àậ tòm thêëy
trïn mưåt bûác tûúâng cố hoa vùn tẩi mưåt viïån bẫo
tâng úã Cairo, Ai Cêåp, mưåt vêåt thïí tûúng tûå cấnh
diïìu, dûúái àố cố mưåt vâi ngûúâi àûáng cẩnh nhûäng
vêåt thùèng àûáng trưng rêët giưëng nhûäng súåi dêy.
Gharib cho biïët nhốm nghiïn cûáu ca ưng
chó quan têm àïën viïåc tòm hiïíu xem liïåu cố khẫ
nùng ngûúâi Ai Cêåp àậ nhêån thûác àûúåc sûác giố
vâ liïåu cố khẫ nùng hổ àậ sûã dng sûác giố àïí
gip đch cho cåc sưëng ca mònh.

Giúâ àêy Gharib vâ nhốm nghiïn cûáu ca ưng
àậ nêng thânh cưng toâ thấp bï tưng nùång trïn
3 têën vâ hổ àang cố kïë hoẩch dng phûúng phấp
nây nêng mưåt vêåt nùång 10 têën vâ sau àố sệ tùng
dêìn trổng lûúång. Cëi cng, hổ hy vổng sệ àûúåc
phếp sûã dng phûúng phấp nây àïí nêng cấc
ngổn thấp hiïån côn nùçm úã mưåt khu ni àấ Ai
Cêåp.
Gharib cho rùçng trïn thûåc tïë cố thïí dng
mưåt chiïëc d thay cho dng diïìu. Mưåt cêu hỗi
àùåt ra lâ liïåu úã Ai Cêåp cố à giố àïí diïìu hóåc d
cố thïí bay àûúåc hay khưng? Àiïìu àấng mûâng
lâ úã cấc vng cố kim tûå thấp vâ cấc thấp àấ thò
khưng hiïëm cấc cún giố vúái tưëc àưå 30 dùåm/ giúâ.
Thẩc Phûúng

20


Khoa hổc thûúâng thûác

HƯÅI CHÛÁNG

”nghiïån” tivi

Cố lệ àiïìu àấng móa mai vâ cng th võ nhêët
trong cåc àêëu tranh sinh tưìn lâ chđnh nhûäng
cấi hêëp dêỵn nhêët, th võ nhêët lẩi chđnh lâ
nhûäng cấi dïỵ lâm hẩi ngûúâi ta nhêët. Cấ hưìi bõ
mùỉc cêu vò miïëng mưìi ngon trïn lûúäi cêu, con

chåt bõ mùỉc bêỵy cng chó vò miïëng bú thúm.
Nhûng đt ra chng cng tûå an i àûúåc rùçng
“cng chó vò mûu sinh mâ thưi”. Con ngûúâi cng
nùçm trong qui låt cåc sưëng nây mâ nhiïìu
khi chng ta lẩi khưng thïí an i rùçng “êu cng
chó vò mûu sinh”. Vò àưëi vúái con ngûúâi nhûäng
cấm dưỵ hẩi ngûúâi, vâ cẫ chïët ngûúâi nûäa, nhiïìu
khi chó àún giẫn lâ àïí thoẫ mận mưåt súã thđch,
mưåt th vui mâ thưi. Chùèng hẩn, khưng ai båc
phẫi ëng rûúåu àïí sưëng, mâ cng sệ chùèng cố
ai chïët vò khưng ht thëc. Àiïìu khố, thêåm chđ
lâ thấch thûác vúái mưỵi ngûúâi lâ nhêån ra àûúåc
àêu lâ giúái hẩn ca mưỵi trô tiïu khiïín hay ca
mưỵi súã thđch. Mưåt trong nhûäng thối quen, súã
thđch àûúåc nhiïìu ngûúâi biïët àïën nhêët chđnh lâ
xem tivi. Hêìu hïët mổi ngûúâi àïìu đt nhiïìu cố
nghơ ghết hóåc thđch vúái thối quen nây.
Ngûúâi ta àậ tûâng nghiïn cûáu ẫnh hûúãng ca
tivi trong nhiïìu thêåp k nay, nhûng thûúâng
chó têåp trung nghiïn cûáu bẩo lûåc trïn tivi cố
ẫnh hûúãng túái hiïån tûúång bẩo lûåc trong àúâi sưëng
hâng ngây nhû thïë nâo, vâ đt ch àïën nhûäng
cën ht chïët ngûúâi ca phûúng tiïån giẫi trđ
phưí biïën nây.
Thåt ngûä “nghiïån tivi” khưng thêåt sûå
chđnh xấc nhûng lẩi nối lïn àûúåc bẫn chêët ca
vêën àïì. Cấc nhâ têm l hổc vâ têm thêìn hổc àậ
xấc àõnh nhû vêåy lâ vò ngûúâi ta thûúâng dânh
quấ nhiïìu thúâi gian cho tivi, nhiïìu khi côn
ngoâi sûå kiïím soất vïì l trđ ca hổ. Nhiïìu ngûúâi

mën giẫm búát thúâi gian xem vâ cng àậ cưë
gùỉng àïí bỗ àûúåc thối quen nây nhûng thûúâng
rêët khố. Hún thïë, cấc nhâ khoa hổc cng tûâng
chûáng minh àûúåc viïåc ngûúâi àang trong quấ

trònh tûâ bỗ thối quen xem tivi cng cố triïåu
chûáng nhû úã ngûúâi àang cai nghiïån.
Tuy vêåy, àiïìu àố khưng cố nghơa xem tivi
lâ nguy hiïím. Ngûúåc lẩi, bẫn thên tivi vâ cấc
chûúng trònh truìn hònh lâ nhûäng phûúng
tiïån truìn thưng, giẫi trđ hûäu đch vâ quan
trổng. Vêën àïì chó phất sinh khi ngûúâi ta bưỵng
cẫm thêëy mònh xem tivi nhiïìu quấ, hổ mën
thoất ra khỗi tònh trẩng àố song lẩi thêëy khố
khùn. Àïí cai “nghiïån tivi”, chng ta cêìn hiïíu
rộ ngun nhên tẩi sao tivi lẩi cố sûác lưi cën
nhû vêåy.

Nhân rưỵi dïỵ lâm ngûúâi ta trúã nïn kếm linh
hoẩt
Thúâi gian mâ con ngûúâi tiïu phđ vâo th
xem tivi thêåt àấng ngẩc nhiïn. Hiïån nay, trung
bònh mưåt ngûúâi xem tivi đt nhêët 3 giúâ àưìng hưì
mưỵi ngây, bùçng 1/2 sưë thúâi gian dng cho viïåc
nghó ngúi giẫi trđ. Vúái tó lïå nây, thò nïëu mưåt
ngûúâi cố tíi thổ lâ 75 thò ngûúâi àố àậ sûã dng
9 nùm chó àïí ngưìi trûúác tivi. Nhiïìu ngûúâi biïån
minh cho viïåc xem tivi nhiïìu chó àún giẫn lâ
vò hổ thđch xem truìn hònh. Nhûng nïëu vêåy
thò tẩi sao cố nhiïìu ngûúâi lẩi cẫm thêëy húi lo

lùỉng vò mònh àậ xem tivi quấ nhiïìu? Trong
cåc thùm dô dû lån ca hậng Gallup vâo nùm
1992 vâ nùm 1999, thò 2/5 ngûúâi lúán vâ 7/10
trễ em àûúåc phỗng vêën àậ nối rùçng hổ àậ dânh
quấ nhiïìu thúâi gian àïí xem truìn hònh.
Nhûäng cåc thùm dô dû lån khấc cng cho
thêëy rùçng khoẫng 10% ngûúâi lúán tûå nhêån thêëy
mònh nghiïån tivi.
Àïí nghiïn cûáu nhûäng phẫn ûáng ca mưåt
ngûúâi àưëi vúái tivi, cấc nhâ nghiïn cûáu àậ dng
phûúng phấp àiïån nậo àưì àïí ghi lẩi nhûäng
21


Khoa hổc thûúâng thûác
rung àưång ca nậo, cng nhû cấc phûúng phấp
khấc àïí ào sûác àïì khấng ca da vâ nhõp tim
ca ngûúâi xem tivi. úã àêy cấc nhâ khoa hổc àậ
sûã dng phûúng phấp ESM (Exprience Sampling Model). Mưỵi nhâ khoa hổc àûúåc phất mưåt
cấi côi dng àïí phất hiïåu lïånh khi cêìn thiïët.
Mưỵi khi hổ nghe thêëy tiïëng côi, do chng tưi
ra hiïåu, thûúâng lâ 6 àïën 8 lêìn mưåt ngây vâ
kếo dâi trong vông 1 tìn, nhûäng ngûúâi tham
gia sệ ghi lẩi nhûäng gò hổ àang lâm vâ ghi lẩi
cẫm giấc ca hổ khi àố.
Vâ kïët quẫ thêåt nhû , nhûäng ngûúâi lc àố
àang xem tivi thò àïìu ghi lẩi rùçng hổ àang
cẫm thêëy thoẫi mấi nhûng lẩi bõ àưång. Mấy
àiïån nậo àưì cng chó cho thêëy khi hổ xem tivi
thò àêìu ốc ngûúâi xem đt bõ kđch thđch hún lâ

àổc.
Àiïìu àấng ngẩc nhiïn hún lâ úã chưỵ sau khi
xem tivi song ngûúâi ta cẫm thêëy thoẫi mấi hún
nhûäng lẩi cẫm thêëy bõ àưång vâ kếm linh hoẩt
hún. Nhûäng ngûúâi tham gia vâo àiïìu tra
phỗng vêën àïìu cố kiïën chung lâ hổ cẫm thêëy
tivi cố cấi gò àố lâm cho ngûúâi xem cố cẫm
giấc bõ mêët hïët khđ thïë vâ sinh lûåc, thêåm chđ
côn lâm cho hổ cẫm thêëy trưëng rưỵng. Thêåt khố
àïí têåp trung vâo mưåt viïåc gò àố sau khi xem
tivi. Ngûúåc lẩi vúái khi ngûúâi ta chúi thïí thao
vâ tham gia vâo cấc hoẩt àưång giẫi trđ vò lc
àố ngûúâi ta cẫm thêëy linh hoẩt vâ sung sûác
hún. Tốm lẩi, thûđ nghiïåm cho thêëy, sau khi
xem tivi ngûúâi ta thêëy têm trẩng khưng thïí
tưët hún trûúác khi xem.
Àng lâ khi àang nùçm dâi hóåc ngưìi thoẫi
mấi àïí xem tivi thò ngûúâi ta cẫm thêëy thû
giận. Nhûng chđnh vò cẫm giấc thû giận àïën
quấ nhanh nïn ngûúâi ta thûúâng dïỵ rúi vâo
trẩng thấi ngưìi xem mưåt cấch bêët àưång, hoân
toân thû giận. Nhûng nguy hiïím úã chưỵ lâ cẫm
giấc àố vêỵn côn kếo dâi sau àố, cho túái khi mân
hònh tivi àậ tùỉt vâ ngûúâi ta khưng côn sinh
khđ vâ khưng mën lâm cấc viïåc khấc.
Nhûäng loẩi thëc an thêìn cố tấc dng quấ
nhanh thò sệ dïỵ khiïën ngûúâi ta bõ ph thåc
nhiïìu hún so vúái cấc loẩi thëc cố tấc dng
dêìn dêìn búãi vò khi lûúång thëc hïët dêìn trong


cú thïí, ngûúâi ta cẫm thêëy tấc dng ca thëc
cng giẫm dêìn trong cú thïí hổ, rộ àïën mûác hổ
lẩi mën ëng tiïëp. Tûúng tûå nhû vêåy, ngûúâi
xem mú hưì cẫm thêëy rùçng hổ sệ cẫm thêëy
khưng thû giận bùçng nïëu khưng tiïëp tc xem
tivi nûäa, vò vêåy hổ khưng mën tùỉt tivi ài. Nhû
vêåy, àậ nghiïån ngûúâi ta lẩi câng nghiïån hún.
Vêåy trúá trïu thay, ngûúâi ta thûúâng xem tivi
nhiïìu hún dûå àõnh, thêåm chđ ngay cẫ khi hổ
thêëy khưng nïn xem quấ nhiïìu. Tûác lâ àậ diïỵn
ra tònh trẩng khưng kiïím soất nưíi thúâi gian
giẫi trđ àưëi vúái truìn hònh. Thđ nghiïåm ESM
cho thêëy, nhûäng ngûúâi câng xem tivi thò câng
thêëy khưng àûúåc hâi lông. Khi àûúåc ra hiïåu
bùçng côi, nhûäng ngûúâi xem nhiïìu tivi (tûác lâ
nhûäng ngûúâi xem tivi hún 4 tiïëng mưåt ngây)
thûúâng ghi lẩi rùçng hổ khưng thđch tivi so vúái
nhûäng ngûúâi đt khi xem tivi (tûác lâ nhûäng
ngûúâi xem tivi dûúái 2 tiïëng mưåt ngây). Àưëi vúái
mưåt sưë ngûúâi, vò cẫm giấc rùçng mònh àang lâm
nhûäng viïåc vư đch sệ khiïën hổ cẫm thêëy búát
hûáng th xem tivi. Cấc nhâ khoa hổc Nhêåt,
Anh vâ M àậ phất hiïån thêëy rùçng cẫm giấc
ên hêån thûúâng xẫy ra nhiïìu àưëi vúái nhûäng
khấn giẫ thåc têìng lúáp trung lûu hún so vúái
nhûäng ngûúâi thåc têìng lúáp giâu sang.

Thu ht sûå ch
Tẩi sao tivi lẩi cố sûác hêëp dêỵn, gêy sûå ch
àïën nhû vêåy? Mưåt phêìn àố lâ do “phẫn ûáng

àõnh hûúáng” (orienting response). Phẫn ûáng
nây lêìn àêìu àûúåc nhâ bấc hổc Ivan Pavlov nối
àïën vâo nùm 1927, phẫn ûáng àõnh hûúáng lâ
phẫi ûáng mang tđnh bẫn nùng ca con ngûúâi
àưëi vúái nhûäng sûå viïåc, hiïån tûúång lẩ vâ àưåt
ngưåt. Phẫn ûáng nây thïí hiïån úã chưỵ mấu dưìn
lïn nậo, nhõp tim chêåm hún vâ mẩnh mấu
khưng túái àûúåc nhûäng nhốm cú bùỉp chđnh.
Àiïìu àố thïí hiïån rùçng trong khi nậo chng ta
têåp trung vâo thu thêåp thưng tin thò hêìu nhû
toân bưå cú thïí lẩi bêët àưång.
Nùm 1986, Byron Reeves, nhâ khoa hổc ca
Àẩi hổc Stanford, Esther Thorson, Àẩi hổc Missouri vâ àưìng nghiïåp ca hổ àậ bùỉt àêìu nghiïn
cûáu liïåu nhûäng th thåt quay phim, nhû liïn
tc àưíi gốc quay, gêy tiïëng àưång àưåt ngưåt... cố

22


Khoa hổc thûúâng thûác
thïí thu ht àûúåc ngûúâi xem bùçng cấch kđch hoẩt
phẫn ûáng àõnh hûúáng khưng? Ào dẫi sống àiïån
tûâ ca bưå nậo con ngûúâi khi cố nhûäng tấc àưång
nhû vêåy, cấc nhâ nghiïn cûáu kïët lån rùçng
nhûäng th thåt nhû vêåy cng thûåc sûå thu ht
àûúåc sûå ch ca nậo bưå. Nhû vêåy, nhiïìu phêìn lâ
nhúâ hònh thûác, cấch thûác ca phûúng tiïån truìn
hònh chûá khưng phẫi nhúâ nưåi dung ca cấc chûúng
trònh truìn hònh mâ ngûúâi ta thđch xem tivi. Àêy
quẫ lâ mưåt phất hiïån hïët sûác th võ.

Phẫn ûáng àõnh hûúáng phêìn nâo giẫi thđch
àûúåc hiïån tûúång khấn giẫ thûúâng nhêån xết lâ:
“Nïëu bêåt tivi thò tưi khưng thïí khưng dấn mùỉt
vâo àố,” hay “Tưi khưng mën xem tivi nhiïìu
àïën nhû vêåy, nhûng tưi khưng thïí khưng nhû
vêåy” vâ “Tưi cẫm thêëy bõ thưi miïn mưỵi khi xem
tivi”. Trong nhiïìu nùm kïí tûâ khi Reeves vâ
Thorson xët bẫn tấc phêím tiïn phong ca hổ,
cấc nhâ khoa hổc câng têåp trung nghiïn cûáu
sêu hún vïì vêën àïì nây. Nhốm nghiïn cûáu do
Annie Lang àûáng àêìu thåc Àẩi hổc Indiana
àậ chûáng minh rùçng nhõp tim giẫm trong vông
tûâ 4 àïën 6 giêy sau mưỵi mưåt tấc àưång àõnh
hûúáng. Trong cấc àoẩn phim quẫng cấo, cấc
cẫnh phim vâ cấc àoẩn nhẩc, cûá mưåt giêy thò
ngûúâi ta thûúâng sûã dng mưåt th thåt nhû
vêåy, chđnh vò vêåy phẫn ûáng àõnh hûúáng ca
ngûúâi xem diïỵn ra gêìn nhû liïn tc khi xem
nhûäng loẩi phim nây.
Cấc nhâ chun mưn lâm cấc chûúng trònh
truìn hònh dânh cho trễ em cng thêëy rùçng
sûã dng nhûäng k xẫo nây cng lâm hiïåu quẫ
chûúng trònh tùng rộ rïåt. Nhûng cng khưng
nïn lẩm dng cấc cấch nây nïëu khưng mën
nậo bõ quấ tẫi. Cấc chûúng trònh video ca nhẩc
vâ cấc mêíu quẫng cấo thûúâng thay àưíi cẫnh
liïn tc vâ nhanh chđnh lâ nhùçm mc àđch thu
ht sûå ch ca khấn giẫ hún lâ nhùçm mc
àđch chuín tẫi thưng tin. Ngûúâi xem cố thïí
rêët nhúá tïn vâ nhận hiïåu ca sẫn phêím nhûng

chi tiïët vïì sẫn phêím àố thò lẩi thûúâng ài tûâ tai
nây sang tai kia. Lc àố phẫn ûáng àõnh hûúáng
bõ quấ tẫi. Khấn giẫ thûúâng cẫm thêëy mïåt vâ
oẫi, cẫm thêëy khưng thoẫi mấi vïì tinh thêìn mùåc
d vêỵn ch têm vâo mân hònh. Nghiïn cûáu theo
cấch ESM cng cho nhûäng kïët quẫ tûúng tûå.

Nhiïìu quẫng cấo hiïån nay sûã dng cấch thûác
rêët tinh vi, khưng quẫng cấo trûåc diïån. Nưåi dung
quẫng cấo rêët lưi cën nhûng lẩi khố nối lâ hổ
àang quẫng cấo sẫn phêím gò? Chđnh vò vêåy bẩn
khưng cêìn nhúá túái nhận mấc àố. Nhûng cấc nhâ
lâm quẫng cấo lẩi khùèng àõnh lâ hổ àậ thânh
cưng, àậ thu ht àûúåc sûå quan têm ca khấch
hâng vò thûåc chêët khấch hâng àậ nhúá mang
mấng vâ khưng ch àõnh vïì sẫn phêím àố nïn
khi hổ gùåp sẫn phêím àố trong thûåc tïë hổ sệ cẫm
thêëy th võ vâ quen thåc hún rưìi. Bẫn chêët
ca sûå thu ht ca êm thanh vâ ấnh sấng àưëi
vúái con ngûúâi cố ngìn gưëc sêu xa trong cåc
sưëng mưỵi ngûúâi. Nhâ khoa hổc Dafna Lemish,
Àẩi hổc Tel Aviv, côn dêỵn chûáng rùçng nhûäng
àûáa trễ múái àûúåc 6 àïën 8 tìn tíi àậ thđch
xem tivi, thđch xem cấc chûúng trònh truìn
hònh cố hònh ẫnh thay àưíi liïn tc vâ nhiïìu
mâu sùỉc nhû quẫng cấo. Côn nhûäng àûáa trễ
lúán chûa biïët lêỵy àậ biïët nghïín cưí nhòn ấnh
sấng rổi vâo qua khe cûãa sưí. Thiïn hûúáng nây
chûáng tỗ ngìn gưëc sêu xa ca phẫn ûáng àõnh
hûúáng.


Tivi lâ mưåt phêìn cåc sưëng
Chng ta khưng nïn phẫn ûáng thấi quấ.
Hêìu nhû khưng ai khun lâ cẫ ngûúâi lúán vâ
trễ con nïn ngûâng xem tivi. Nhûng vêën àïì chó
thêåt sûå lúán khi bẩn xem quấ nhiïìu mâ thưi.
Vêåy nhûäng ngûúâi xem tivi quấ nhiïìu cố
khấc gò nhûäng ngûúâi đt xem tivi hay khưng?
Hổ cố ghết liïn hïå vúái nhûäng ngûúâi khấc khưng?
Hổ cố trúã nïn xa lấnh cưng viïåc hay khưng?
Kïët quẫ thêåt àấng ngẩc nhiïn. Nhûäng ngûúâi
xem tivi quấ nhiïìu thûúâng cẫm thêëy lo lùỉng
vâ khưng hẩnh phc bùçng nhûäng ngûúâi xem đt
vâ thûúâng xem khưng ch têm.
Tiïë n s Robert D.Mcilwraith Àẩ i hổ c
Manitoba cng nghiïn cûáu nhûäng ngûúâi tûå
nhêån mònh lâ nghiïån tivi. Ưng phất hiïån ra
rùçng nhûäng ngûúâi tûå nhêån thûác àûúåc vïì bïånh
nghiïån ca mònh thûúâng dïỵ chấn chûúâng, mêët
trđ vâ khưng kiïím soất àûúåc nhûäng quan têm
ca mònh hún lâ nhûäng ngûúâi khưng bõ nghiïån
tivi. Chđnh nhûäng ngûúâi nây cho rùçng hổ xem
tivi àïí giïët thúâi gian nhân rưỵi vâ àïí thoất khỗi

23


nhûäng suy nghơ u tưëi. Nhûäng nghiïn cûáu khấc
nhiïìu nùm nay cng chûáng minh rùçng nhûäng
ngûúâi xem quấ nhiïìu tivi thûúâng khưng nhiïåt

tònh tham gia cấc hoẩt àưång xậ hưåi vâ cấc mưn
thïí thao vâ dïỵ bõ bếo mêåp hún lâ nhûäng ngûúâi
xem cố chûâng mûåc hóåc nhûäng ngûúâi gêìn nhû
khưng xem.

Mùåc dêìu vêåy chûa cố mưåt nhâ nghiïn cûáu
nâo cho tivi lâ cố tđnh gêy nghiïån. Tuy nhiïn,
d cố hay khưng khấi niïåm múái “nghiïån tivi”,
thò cng àậ cố vâi ngûúâi bõ chín àoấn lâ bõ
ph thåc vâo tivi, vâ cng cố hâng triïåu ngûúâi
cẫm thêëy rùçng hổ khưng dïỵ dâng àiïìu chónh
àûúåc lûúång thúâi gian dânh cho viïåc xem tivi.

Cố mưåt cêu hỗi phất sinh rêët tûå nhiïn lâ:
Liïåu ngûúâi ta bêåt tivi vò bìn chấn vâ cư àún
hay xem tivi lâm cho hổ cẫm thêëy bìn vâ cư
àún?

Nư lïå ca mân hònh mấy tđnh

Hún 25 nùm vïì trûúác, nhâ têm l hổc Tannis
M.MacBeth Williams, Àẩi hổc Columbia Anh
àậ têåp trung nghiïn cûáu cưång àưìng ngûúâi dên
sưëng trïn ni núi khưng cố tivi àïí xem àïën mậi
khi cố truìn hònh cấp vïì túái núi. Theo thúâi gian,
cẫ ngûúâi lúán lêỵn trễ em úã vng nây àïìu trúã nïn
thiïëu sấng tẩo hún, thiïëu kiïn nhêỵn hún.
Àưëi vúái mưåt sưë nhâ nghiïn cûáu, mưëi quan hïå
giûäa tivi vâ triïåu chûáng nghiïån tivi nùçm úã chưỵ
ngûúâi ta cẫm thêëy cố hiïån tûúång cai nghiïån khi

hổ cùỉt dêìn thúâi gian xem tivi. Trong nhiïìu thûã
nghiïåm, cấc gia àònh àậ tûå nguån hóåc àûúåc
thụ àïí ngûâng xem tivi, thûúâng lâ trong vông 1
tìn hóåc mưåt thấng. Nhiïìu gia àònh khưng thïí
chõu àûúåc khoẫng thúâi gian “ùn chay” àố. Àậ cố
rêët nhiïìu giai thoẩi tûúng tûå vïì viïåc cấc gia àònh
úã M thûåc hiïån chđnh sấch mưỵi nùm 1 tìn
khưng xem tivi.
Àưëi vúái nhûäng gia àònh àậ quen xem tivi
nhiïìu thò thêåt khưng dïỵ dâng cht nâo nïëu hổ
àõnh thay àưíi thối quen thay vò xem tivi thûúâng
xun nhû trûúác. Nhûng nhû vêåy cng khưng
cố nghơa lâ khưng thïí cai nghiïån àûúåc vâ khưng
cố nghơa lâ cấc gia àònh nhû vêåy sệ bõ nưí tung
nïëu cai nghiïån tivi. 3 hóåc 4 ngây àêìu hêìu hïët
nhûäng ngûúâi nây cẫm thêëy khưng thïí chõu àûång
nưíi, thêåm chđ àiïìu nây àng àưëi vúái nhûäng gia
àònh xem khưng nhiïìu lùỉm vâ hổ cng khưng
ngưìi khưng. Quấ nûãa cấc gia àònh trong nhûäng
ngây nhû vêåy cẫm thêëy bûåc tûác, hổ thêëy khưng
biïët phẫi lâm gò trong nhûäng lc rưỵi rậi mâ trûúác
kia dânh àïí xem tivi. Nhûäng ngûúâi sưëng mưåt
mònh thò bìn chấn vâ bûåc tûác.

Mùåc dêìu vêỵn côn đt ngûúâi nghiïn cûáu vïì ẫnh
hûúãng ca trô chúi àiïån tûã vâ mấy vi tđnh túái
ngûúâi sûã dng, nhûng thưng thûúâng ngun
tùỉc nây cng àng vúái cẫ hai loẩi hònh nây.
Trô chúi àiïån tûã thò thûúâng khiïën ngûúâi ta trúã
nïn têåp trung tû tûúãng vâo trô chúi vâ tấch

biïåt vúái thïë giúái bïn ngoâi, vò vêåy ngûúâi chúi
nhanh chống cẫm thêëy mën vâ cêìn phẫi chúi.
Tuy vêåy, trô chúi àiïån tûã cng cố mưåt àiïím khấc
lâ cố tđnh tûúng tấc. Nhiïìu trô chúi àiïån tûã cố
khẫ nùng theo kõp khẫ nùng ca ngûúâi chúi.
Mưåt ngûúâi cng phẫi mêët hâng thấng múái tòm
thêëy àưëi th chúi cúâ hóåc tennis ca mònh,
nhûng nhûäng trô chúi àậ àûúåc lêåp trònh thò lẩi
ngay lêåp tûác cố thïí cố nhûäng mûác àưå khố thấch
thûác ngûúâi sûã dng. Cấc trô chúi nây mang lẩi
nhûäng hêëp dêỵn lẩ thûúâng vâ gip con ngûúâi
câng ngây câng cố sûác bïìn bó phêën àêëu hún.
Nhûng mùåt khấc, phẫn ûáng àõnh hûúáng liïn
tc diïỵn ra vâ kếo dâi dïỵ khiïën ngûúâi chúi mïåt
mỗi. Bon trễ thûúâng cố cẫm giấc mïåt mỗi, chống
mùåt vâ bìn nưn sau khi chúi quấ lêu.
Nùm 1997, mưåt sûå kiïån lúán chûáng tỗ ẫnh
hûúãng ca cấc phûúng tiïån nây àưëi vúái con
ngûúâi àậ àûúåc ghi lẩi, khi àố 700 trễ em Nhêåt
Bẫn àậ phẫi àûa vâo bïånh viïån vò rêët nhiïìu
em trong sưë àố cố triïåu chûáng àưång kinh do chúi
trô chúi Pokïmon, trô chúi cố ấnh sấng nhêëp
nhấy liïn tc. Cấc triïåu chûáng bïånh gêy ra do
chúi trô chúi àiïån tûã khưng côn quấ xa lẩ nïn
chđnh cấc cưng ty sẫn xët phêìn mïìm hiïån nay
cng thûúâng xun phẫi cẫnh bấo vïì nhûäng
ẫnh hûúãng ngay tẩi mc hûúáng dêỵn chúi. Cấc
ph huynh thûúâng kïu ca rùçng nhûäng thay
àưíi liïn tc trïn mân hònh cấc trô chúi àiïån tûã
khiïën con hổ bõ mïåt mỗi vïì cú bùỉp chó ngay 15

pht sau khi chúi. Nhiïìu bẩn trễ, nhûäng ngûúâi
khưng tûå ch àûúåc, thûúâng vêỵn tiïëp tc chúi

24


d biïët lâ khưng tưët cho sûác khoễ.
Lang vâ Shyam Sundar cng àậ nghiïn cûáu
vïì ẫnh hûúãng ca mấy vi tđnh. Nghiïn cûáu ca
hổ cho thêëy rùçng tđnh ûu viïåt ca trang web lâ
àûúâng link, câng cố nhiïìu àûúâng link câng tưët.
Tuy vêåy, quấ nhiïìu àûúâng liïn kïët cng dïỵ lâm
cho ngûúâi àổc phất chấn. Cng giưëng nhû trô
chúi àiïån tûã, sûác hêëp dêỵn ca trang web lâ úã
tđnh tûúng tấc chûá khưng phẫi lâ nhûäng th
thåt tẩo hònh ẫnh.
Àưëi vúái ngây câng nhiïìu ngûúâi, cåc sưëng
trïn mẩng Internet ca hổ thûúâng quan trổng
hún, tûác thúâi hún vâ cố sûác ếp lúán hún so vúái
cåc sưëng ngoâi àúâi ca hổ. Ngây nay lâm sao
kiïím soất àûúåc cấc thối quen sûã dng cấc phûúng
tiïån truìn thưng thûåc sûå lâ mưåt thấch thûác hún
bao giúâ hïët. Tivi vâ mấy tđnh cố mùåt úã khùỉp mổi
núi. Mân ẫnh nhỗ vâ Internet khưng nhêët thiïët
phẫi lâm ẫnh hûúãng túái chêët lûúång ca cåc
sưëng thûúâng nhêåt khấc. Nïëu xem tivi àiïìu àưå
vâ cố chûâng mûåc thò tivi rêët cố lúåi cho ngûúâi xem,
vò nố tẩo ra cẫm giấc sẫng khoấi vâ n tơnh.
Nhûng nïëu thối quen àố lẩi ẫnh hûúãng túái viïåc
hổc hânh, cưng viïåc vâ sinh hoẩt xậ hưåi thò nố

lẩi trúã thânh mưåt vêën àïì cêìn àûúåc nhòn nhêån
nghiïm tc.

Mën tûâ bỗ thối quen?
Bẩn thûåc sûå khưng mën bõ quấ ph thåc
vâo tivi? Bẩn mën trấnh triïåu chûáng “nghiïån
tivi”? Bẩn cố thïí thûã cấc bûúác sau:
Tùng cûúâng nhêån thûác. Trûúác hïët àïí cai
nghiïån àûúåc, bẩn phẫi nhêån thûác àûúåc thối quen
àố àậ hònh thânh nhû thïë nâo? Thối quen àố
tiïu tưën thúâi gian ca bẩn nhû thïë nâo? Vâ
nhûäng tấc hẩi ca thối quen àố? Àïí lâm àûúåc
viïåc àố bẩn nïn cố nhêåt k ghi lẩi têët cẫ cấc
chûúng trònh bẩn àậ xem, chó cêìn trong vâi
ngây thưi. Qua àố bẩn sệ nhòn thêëy rộ nhûäng gò
bẩn àậ xem, trẫi qua, chó rộ bẩn àậ thđch cấc
chûúng trònh nhû thïë nâo vâ àậ hổc àûúåc gò tûâ
nhûäng chûúng trònh nhû vêåy.

Lâm cấc viïåc khấc thay thïë. Thûúâng thûúâng
sau bûäa tưëi, cấc gia àònh thûúâng lao vâo trûúác
mân hònh tivi. Àïí bỗ thối quen xem nhû vêåy
bẩn nïn dấn danh sấch cấc hoẩt àưång khấc vâo
t lẩnh, núi bẩn sệ cêët àưì ùn sau khi ùn àïí nố cố
thïí nhùỉc nhúã bẩn.
Bẩn cêìn rêët tónh tấo. Thûåc ra thò khưng phẫi
chûúng trònh nâo cng khiïën ngûúâi xem thđch
th ngay tûâ ban àêìu, nhûng nïëu khưng tùỉt tivi
ngay thò ngûúâi xem dïỵ rúi vâo trẩng thấi tô mô
mën xem cấi gò sùỉp xẫy ra. Chđnh vò vêåy, nïëu

khưng thêåt sûå quan têm àïën chûúng trònh nâo
àố thò bẩn hậy tùỉt tivi ài thò hún.
Phẫi biïët àùåt ra cấc giúái hẩn. Bẩn nïn àùåt
giúâ bùçng àưìng hưì hóåc phûúng tiïån gò àố àïí bấo
hiïåu rùçng àậ àïën giúâ ngûâng xem. Nhû vêåy sệ
hiïåu quẫ hún viïåc bẩn tûå nh rùçng mònh nïn
kïët thc vâo thúâi àiïím nâo.
Khoấ mưåt sưë kïnh truìn hònh vâ sûã dng
cấc chûúng trònh phêìn mïìm hẩn chïë xem. Hiïån
nay nhiïìu loẩi tivi cng nhû cố nhiïìu thiïët bõ
ài kêm tivi cố thïí gip ngûúâi xem tûå hẩn chïë
mònh xem mưåt sưë chûúng trònh cng nhû hẩn
chïë sưë giúâ xem.
Xem cố lûåa chổn. Bẩn khưng nïn lûúát qua
têët cẫ cấc kïnh truìn hònh àïí xem vâ chổn mâ
nïn chổn bùçng danh sấch chûúng trònh àậ àûúåc
àùng trïn bấo trûúác vò nhû vêåy sệ trấnh àûúåc
trûúâng húåp vò tô mô mâ xem.
Mưåt cấch nûäa cho bẩn lâ khưng nïn mua
nhiïìu tivi úã trong nhâ. Vâ nïn àïí tivi úã mưåt
phông mâ bẩn khưng hay sûã dng.
Tham dûå hổc hóåc tòm hiïíu vïì giấo dc
truìn thưng. Hiïån nay úã nhiïìu nûúác trïn thïë
giúái nhû Canada, c hay M, giấo dc vïì truìn
thưng àậ àûúåc àûa vâo nhâ trûúâng. Mưn hổc àậ
gip hổc sinh cố khẫ nùng phên tđch nhûäng
chûúng trònh chng xem, nghe vâ hún hïët gip
chng cố khẫ nùng lûåa chổn àng àùỉn khi sûã
dng tivi vâ cấc phûúng tiïån truìn thưng khấc.
Hâ Thu


25