SƯË 12 tûâ 12/01 - 18/01/2002
TIN TÛÁC
VÙN HỐA VIÏÅT NAM
- Sûå tđch cấc nûä thêìn Viïåt nam
VÊËN ÀÏÌ HƯM NAY
- Àẩo chđch tranh
VÙN HOẤ CẤC NÛÚÁC
- Vùn hoấ àa úã Chêu Ấ
CHÊN DUNG VÙN HOẤ
- Elvis Presley - huìn thoẩi ca Rock’n’Roll
KHẤM PHẤ
- Ngao du trïn mẩng Internet
KHOA HỔC THÛÚÂNG THÛÁC
- Lõch sûã chiïm tinh hổc úã Ai Cêåp
ÀỂP
- Ma ngư nïëp nûúáng
QUIZ
SẪN PHÊÍM VÙN HOẤ MÚÁI
ÀÕA CHĨ CHO BẨN
DU LÕCH
- Phưë Têy
TRANG VÙN HỔC
- Truån ngùỉn: Nûúác mùỉt chẫy xi
CHÕU TRẤCH NHIÏÅM NƯÅI DUNG
Àưỵ Trung Nghơa
BIÏN TÊÅP
Nguỵn Minh, Nguỵn Hûúâng,
Hoâng Oanh, Thanh Huìn, Kim Anh

Mổi kiïën vâ bâi viïët. àống gốp xin gûãi vïì
Ban biïn têåp Bấo àiïån tûã VDC Media

292 Têy Sún - Hâ Nưåi
Tel: 04 5372788
Email:
1


Tin tûác
Phất hiïån hai bưå sấch lẩ ca ngûúâi Thấi cưí
Àố lâ loẩi sấch viïët bùçng chûä Thấi cưí trïn lấ
cêy pay lan cấch àêy hâng trùm nùm. Cấc nết
chûä àûúåc viïët to, àïìu, àểp vâ rộ nhû khùỉc. Nưåi
dung hai bưå sấch lâ mưåt bẫn trûúâng ca hai têåp
vïì mưåt bưå tưåc ngûúâi Thấi cưí. Bưå sấch dây cố 200
trang, bưå mỗng 100 trang. Mưỵi trang lâ mưåt lấ
cêy mỗng khoẫng 2 mm, khưí rưång 5 cm, dâi 58
cm (khưng thêëy àấnh sưë trang). Bòa sấch lâ hai
thanh gưỵ bùçng sûâng mâu àen àûúåc chẩm trưí hoa
vùn àún giẫn. Bòa vâ cấc trang sấch àûúåc àc lưỵ
hai àêìu vâ xêu lẩi vúái nhau bùçng súåi dêy thûâng
àïí giúã àổc khỗi thêët lẩc hóåc dng àïí xấch khi
cêìn di chuín. Hiïån cố rêët đt giâ lâng vng cao
àổc àûúåc chûä Thấi cưí nây. Sấch àûúåc anh Vi Vùn
Thûáa - ngûúâi dên tưåc Thấi phất hiïån àûúåc úã
huån vng cao Con Cng (nghïå An) nùm
1990, 1998. Múái àêy anh àậ àem tùång hai bưå
sấch nây cho Thû viïån Nghïå An.

Nhâ hất Hưìng Hâ chđnh thûác lâ àiïím àïën ca
Nhâ hất tìng Trung ûúng
Ngây 3/1, Bưå Vùn hốa - Thưng tin, Cc nghïå

thåt biïíu diïỵn àậ lâm lïỵ bân giao Nhâ hất
Hưìng Hâ vïì sấp nhêåp vúái Nhâ hất tìng Trung
ûúng. Ngay trong bíi ra mùỉt, Nhâ hất tìng
Trung ûúng àậ cưng diïỵn vúã tìng múái Phô mậ
Thên Cẫnh Phc. NSÛT Hoâng Khiïìm, giấm
àưëc Nhâ hất tìng Trung ûúng cho biïët: Rẩp
Hưìng Hâ lâ mưåt àõa chó vùn hốa thûúâng xun
giúái thiïåu nghïå thåt tìng dên tưåc, tiïëp cêån
vúái mổi têìng lúáp khấn giẫ u mïën nghïå thåt
tìng lâ núi giao lûu vâ giúái thiïåu tìng àïën
vúái bẩn bê qëc tïë vâ khấch du lõch khi àïën thùm
th àư Hâ Nưåi.

Ma xn tưn vinh vùn hốa dên tưåc
Chûúng trònh M a
xn tưn vinh vùn hốa dên
tưåc sệ diïỵn ra tûâ ngây 31/
01 àïë n 16/02 (19 thấ n g
Chẩp Tên T àïën mng 5
Tïët Nhêm Ngổ) tẩi Nhâ
Thấi hổc (Vùn Miïëu - Qëc
Tûã Giấm) vâ Vûúân Giấm
Hâ Nưåi.

Trong chûúng trònh sệ cố triïín lậm thû phấp
vúái hún 300 bûác thû phấp Hấn - Nưm vâ nhiïìu
hưåi thẫo chun àïì. Ngây hưåi ngânh hâng th
cưng m nghïå Viïåt Nam sệ àûúåc tưí chûác tûâ 31/
01 àïën 9/02 (19 àïën 28 thấng chẩp Tên T) tẩi
Vûúân Giấm (Vùn Miïëu - Qëc Tûã Giấm). Ngoâi

ra, côn cố nhiïìu hoẩt àưång vùn hốa khấc nhû:
dêng hûúng tưn vinh danh nhên dên tưåc, phc
dûång cẫnh thi Àònh, àêëu cúâ ngûúâi, “xin chûä” cấc
nhâ thû phấp, giao lûu vùn hốa lâng nghïì, phưë
nghïì, hất ca tr, quan hổ, chêìu vùn... Àûúåc biïët,
nhûäng chûúng trònh tûúng tûå sệ àûúåc tưí chûác
trổng thïí hâng nùm vâo dõp àốn Xn tûâ nay
àïën nùm 2010.

20 khu du lõch vùn hoấ sệ àûúåc quy hoẩch tûâ
nùm 2002-2003
Theo tin tûâ Tưíng cc Du lõch Viïåt Nam, tûâ
àêìu nùm 2002 àïën nùm 2003 sệ tiïën hânh quy
hoẩch 20 khu du lõch vùn hoấ tẩi cấc vng àûúåc
xấc àõnh lâ trổng àiïím cẫ nûúác vïì du lõch. Trong
àố bao gưìm Sa Pa, Ba Bïí, Hûúng Sún, Tam Cưëc,
Cưí Loa, Bđch Àưång, Hưåi An, C Chi, Phong Nha,
Thấnh àõa M Sún... Cng tûâ àêìu nùm 2002,
Bưå VH-TT xc tiïën viïåc lêåp hưì sú cưng nhêån di
tđch lõch sûã àûúâng Hưì Chđ Minh thåc cấc tónh
Nghïå An, Hâ Tơnh, Quẫng Bònh, Quẫng Trõ,
Thûâa Thiïn - Hụë, Quẫng Nam, Kon Tum, Bònh
Phûúác, Àùỉk Lùỉk... àïí tiïën hânh tu bưí vâ àûa
vâo khai thấc phc v du khấch.

Àïm chêu Ấ
Àïm chêu Ấ lâ tïn gổi hoẩt àưång vùn hốa 10
nûúác chêu Ấ (Trung Qëc, Nhêåt Bẫn, Hân Qëc,
ÊË n Àưå , Viïå t Nam, Thấ i Lan, Inàưnïxia,
Malaixia, Philippin, Pakixtan) sệ diïỵn ra tẩi th

àư Viïn (Ấo) vâo tưëi 21/1/2002. Chûúng trònh
gưìm biïíu diïỵn ca ma nhẩc dên tưåc, thúâi trang
vâ êím thûåc. Bưå trûúãng Ngoẩi giao Ấo àậ nhêån
lúâi àưìng bẫo trúå cho hoẩt àưång vùn hốa nây. Viïåt
Nam chó tham gia tiïët mc thúâi trang vúái 30 bưå
ấo dâi múái nhêët kïët húåp tûúãng giûäa vùn hốa
cung àònh Viïåt Nam vâ hoâng gia chêu Êu ca
nhâ thiïët kïë Minh Hẩnh.
2


Tin tûác
Tûâ Tïët Nhêm Ngổ, ph sống chûúng trònh
truìn hònh tiïëng dên tưåc đt ngûúâi trïn cẫ nûúác

biïíu diïỵn phc v cưång àưìng ngûúâi Viïåt tẩi Thấi
Lan nhên àốn nùm múái.

Hiïån nay, cẫ nûúác cố 14 Àâi Phất thanh vâ
Truìn hònh àõa phûúng vâ Àâi Truìn hònh
khu vûåc phất chûúng trònh truìn hònh tiïëng
dên tưåc: Khú-me, Xtiïng, Chùm, ï, Bana,
Mưng, Thấi.... Àûúåc phếp ca Bưå Vùn hoấ Thưng
tin, Àâi Truìn hònh Viïåt Nam (VTV) àang
cng cấc àâi nối trïn khêín trûúng chín bõ cho
ngây phất sống kïnh truìn hònh tiïëng dên tưåc
qua vïå tinh, ph sống cẫ nûúác. ÚÃã bêët k àõa àiïím
nâo trong cẫ nûúác, chó cêìn mưåt ùng-ten chẫo cúä
nhỗ 9 (giấ 3 - 4 triïåu àưìng) lâ cố thïí thu àûúåc
chûúng trònh truìn hònh tiïëng dên tưåc. Dûå

kiïën kïnh nây sệ phất sống trong dõp Tïët Nhêm
Ngổ, thúâi lûúång 2 giúâ/ngây.

Bee Gees trúã thânh khấch múâi ca Hoâng gia Anh

Nhâ àiïu khùỉc Àiïìm Phng Thõ tùång Hụë thïm
nhiïìu tấc phêím nghïå thåt
Thâ n h phưë Hụë
vûâa tiïëp nhêån thïm
52 tấ c phêí m nghïå
thåt gưìm tûúång vâ
60 cë n sấ c h c a
nghïå sơ àiïu khùỉ c
Àiïì m Ph n g Thõ,
àûúå c chuí n vïì tûâ
Phấ p . Nùm 1993,
theo thoẫ thån giûäa
UBND thânh phưë Hụë vâ bâ Àiïìm Phng Thõ,
thânh phưë Hụë dânh ngưi nhâ sưë 1 Phan Bưåi
Chêu (Hụë) lâm núi trûng bây 150 bûác tûúång
vâ cấc sấng tấc khấc ca bâ. Àúåt nây lâ àúåt thûá
hai thânh phưë Hụë tiïëp nhêån cấc sấng tấc ca
bâ àïí hoân chónh nhâ trûng bây, nhùçm thu ht
khấch tham quan.

19 nghïå sơ, nghïå nhên Viïåt Nam tham gia Liïn
hoan lïỵ hưåi vâ lûu diïỵn tẩi Thấi Lan
Àố lâ lïỵ hưåi vùn hốa qëc gia lêìn thûá 16 àûúåc
tiïën hânh tûâ ngây 4/01 àïën 12/01/2002 tẩi Bùng
cưëc (Thấi Lan). Cố 14 qëc gia cûã àoân tham dûå

hoẩt àưång nây, trong àố àoân Viïåt Nam gưìm
cấc nghïå sơ thåc Nhâ hất Nhẩc nhể Trung ûúng
vâ mưåt sưë nghïå nhên. Kïët thc Liïn hoan, àoân
Viïåt Nam sệ úã lẩi khoẫng 10 ngây àïí tiïëp tc

Tẩi lïỵ àốn châo nùm
múái 2002, nhûäng ngûúâi
anh em trong gia àònh
êm nhẩc Bee Gees àậ
àûúåc Nûä hoâng Anh trao
tùång danh hiïåu Nhốm
nhẩc nưíi tiïëng vâ àûúåc
u thđch mổi thúâi àẩi.
Vúái trïn 110 triïåu bẫn
album àûúåc phất hânh
trïn toân thïë giúái, Bee
Gees hiïån vêỵn àang giûä võ trđ cao trong bẫng
top cấc ngưi sao ca nhẩc àûúåc u thđch nhêët tẩi
Anh, sau The Beatles, Evis Presley, Michael
Jackson vâ Sir Paul McCartney. Ngoâi ra, Bee
Gees côn àûúåc bònh chổn lâ nhốm nhẩc cố ca
khc àûúåc cấc ban nhẩc, ca sơ khấc trònh bây lẩi
nhiïìu nhêët nhû Boyzone vúái “Words”, Westlife
vúái “How deep is your love”, hay Steps, Destiny’s
Child cng trònh bây lẩi nhûäng bâi hất ca Bee
Gees vâ giûä àûúåc võ trđ cao trong cấc bẫng xïëp
hẩng.

Ronan Keating àûúåc bêìu lâm ch tõch lïỵ phất
giẫi MTV chêu Ấ

Phất biïíu tẩi cåc hổp
bấ o múá i àêy tẩ i Hưì n g
Kưng, nam ca sơ Ronan
Keating cho biïët anh àậ
nhêån lúâi múâi lâm ch tõch
lïỵ trao giẫi thûúãng MTV
chêu Ấ 2002 sệ àûúåc tưí
chûác vâo ngây 02/02/2002
tẩi sên vêån àưång cố mấi che úã Singapore. Cng
ch trò chûúng trònh lâ nûä ca sơ Mandy Moore.
Ngoâi vai trô lâ ngûúâi giúái thiïåu lïỵ trao giẫi,
Ronan Keating vâ Mandy Moore àïìu lâ nhûäng
ûáng cûã viïn sấng giấ cho giẫi thûúãng nam, nûä
ca sơ àûúåc u thđch nhêët tranh tâi cng mưåt
lûåc lûúång nghïå sơ chêu Ấ àûúåc xem lâ àưng àẫo
vâ sấng giấ nhêët tûâ trûúác àïën nay nhû Tẩ Àònh
Phong, Lûu Àûác Hoa, Coco Lee, Trõnh T Vùn,
Quấch Thiïån Ni, Vûúng Tõnh Vùn...
3


Tin tûác
M k niïåm ngây sinh danh ca Elvis Presley
Nhên k niïåm lêìn thûá
67 ngây sinh huìn thoẩi
nhẩ c Rock’n’Roll Elvis
Presley, tưë i 8/01, hâ n g
trùm ngûúâi hêm mưå àậ tưí
chûác mưåt bíi lïỵ tûúãng
niïå m àùå c biïå t . Elvis

Presley khưng chó àûúåc
tưn vinh lâ mưåt ca sơ mâ
côn lâ mưåt chiïën sơ, (vâo
nhûäng nùm 60 anh àậ phc v hai nùm trong
qn àưåi M vúái hâm trung sơ). Bíi lïỵ àûúåc
bùỉt àêìu bùçng mân khiïu v mang tïn “GI, Red,
White and Blues”, tiïëp àố lâ phêìn trònh chiïëu
bưå phim “GI Blues”, nối vïì cåc àúâi ca nghïå
sơ. Elvis Presley qua àúâi nùm 1977 úã tíi 42,
khi mâ tâi nùng vâ danh vổng ca anh àang úã
àưå “àúm hoa kïët trấi”.

Phấp khai mẩc “Nùm Victor Hugo”
Ngây 7/1, hổc sinh trïn toân nûúác Phấp
trûúác khi bûúác vâo mưåt tìn hổc múái àậ àổc to
nhûäng trđch àoẩn trong cấc tấc phêím nưíi tiïëng
ca nhâ vùn àẩi tâi Victor Hugo, múã ra mưåt
nùm cấc hoẩt àưång k niïåm nhên dõp sinh nhêåt
lêìn thûá 200 ca ưng, “Nùm Victor Hugo”.
Bưå trûúãng Vùn hoấ Phấp Jack Lang vúái ch
trûúng khuën khđch àổc cấc tấc phêím ca
Hugo trong nhûäng ngây àêìu nùm múái, bẫn thên
cng tham gia vâo hoẩt àưång nây tẩi trûúâng
D’Alembert úã Paris, khùèng àõnh: “Khưng gò
tuåt vúâi hún lâ àổc cho nhau nghe nhûäng tấc
phêím ca Victor Hugo”. “Vúái phong cấch trûä

tònh àêìy êm àiïåu, Victor Hugo tỗ ra khưng mïåt
mỗi trong cåc àêëu tranh chưëng lẩi ấn tûã hònh hònh phẩt hiïån vêỵn àang àûúåc ấp dng tẩi
nhiïìu qëc gia trïn thïë giúái, trong àố cố cẫ M”,

Bưå trûúãng Jack Lang kïët lån.

Chêu Êu bònh chổn th àư vùn hoấ
Thâ n h phưë
Bruges (Vûúng
që c Bó) vâ
Salamanque (Têy
Ban Nha) vûâ a
àûúåc bònh chổn lâ
th àư vùn hoấ
Mưåt gốc thânh phưë Bruges
ca chêu Êu. Àêy
lâ cåc bònh chổn àûúåc Liïn minh chêu Êu tiïën
hânh hâng nùm dûåa vâo tûúãng vùn hoấ ca
nùm àố. Bruges “Venise miïìn Bùỉc”, tûâng àống
vai trô quan trổng lâ àiïím giao nhau vïì vùn
hoấ vâ thûúng mẩi sët thúâi k trung cưí, hiïån
lûu giûä nhiïìu kïnh mûúng vâ nhâ cưí nhỗ rêët
àểp, thu ht rêët àưng du khấch, àùåc biïåt lâ tûâ
chêu M vâ Xûá súã hoa anh àâo. Àïí lâm nưíi bêåt
chêët “trung cưí” huìn bđ ht hưìn du khấch ca
“ngûúâi àểp ng trong rûâng”, tûâ 20/02/2002,
Bruges sệ tưí chûác nhiïìu hoẩt àưång vùn hoa áàùåc
sùỉc khưng chó trong nhâ mâ cẫ ngoâi phưë vûúái
sûå tham gia ca nhiïìu nghïå sơ vâ cấc nhâ hoẩt
àưång vùn hốa tïn tíi. Trong khi àố, nùm vùn
hoấ ca thânh phưë Salamanque cng àûúåc bùỉt
àêìu bùçng hâng loẩt cåc triïín lậm, khiïu v,
diïỵn kõch... Têët cẫ àïìu xoay quanh hai ch àïì
lúán: Salamanque, thânh phưë ca hiïíu biïët vâ

gùåp gúä; Salamanque, thânh phưë ca suy tû, trïn
nïìn ca sûå cên bùçng giûäa truìn thưëng vâ hiïån
àẩi.
Huìn Oanh

4


Vùn hốa Viïåt Nam

Sûå tđch
cấc nûä thêìn Viïåt Nam
N

ûä thêìn lâ nhûäng ngûúâi ph nûä (lâ nhên
vêåt huìn thoẩi hay nhên vêåt lõch sûã cố thûåc)
hóåc nhûäng vêåt thïí àûúåc nhên cấch hốa mang
nûä tđnh, àûúåc phong lâm thêìn linh, theo quan
niïåm dên gian. Hổ lâ nhûäng lûåc lûúång sấng
tẩo ra v tr, ra loâi ngûúâi hóåc nhûäng anh
hng vùn hốa cố k tđch rûåc rúä, nhûäng võ nûä
tûúáng àậ hy sinh vò nghơa lúán ca dên tưåc,
nhûäng k nûä àậ khai dên lêåp êëp, truìn th
cấc tri thûác ngânh nghïì, nhûäng bâ mể, ngûúâi
vúå, ngûúâi chõ cố tâi nùng hay àûác hẩnh... Trong
tẩp chđ Sùỉc mâu vùn hốa sưë 11, chng tưi àậ
giúái thiïåu vïì tc thúâ nûä thêìn ca ngûúâi Viïåt,
trong sưë 12 nây, chng tưi tiïëp tc giúái thiïåu
cng bẩn àổc sûå tđch vïì cấc nûä thêìn êëy.


Nûä thêìn mùåt trúâi vâ mùåt trùng
Vua trïn trúâi lâ Ngổc Hoâng cố hai con gấi
àểp. Ngổc Hoâng u q hai nâng lùỉm nïn
cho cấc nâng hâng ngây ln phiïn nhau ài
xem xết mổi viïåc ca hẩ giúái àïí bấo lẩi cho
nhâ Trúâi. Cư gấi àêìu tïn lâ Mùåt Trúâi àûúåc ngưìi
kiïåu hoa cố bưën ngûúâi khiïng. Bưën ngûúâi nây
chia lâm hai tưëp: mưåt tưëp giâ vâ mưåt tưëp trễ.
Tưëp cấc c giâ khiïng kiïåu ln ln lo lâm
trôn phêån sûå, chùm chó vâo cưng viïåc nïn cư
Mùåt Trúâi thûúâng ài mưåt vông rêët nhanh. Côn
tưëp trễ bẫn tđnh la câ nïn nhûäng lêìn àûúåc phên
cưng khiïng kiïåu thûúâng vïì mån. Vò thïë, mưỵi
lêìn Mùåt Trúâi ài vúái tưëp trễ thò ngây dâi, vâ ài
vúái tưëp giâ thò lẩi ngùỉn.
Mùåt Trùng lâ cư em tđnh tònh nống nẫy côn
hún cẫ cư chõ. Sûác nống ca cư àậ lâm hẩi cho
ngûúâi vâ mn vêåt khấ nhiïìu. ÊËy thïë mâ cư
vêỵn cûá chỗng lỗn, ài àêu cng sâ vâo khiïën
cho nhên dên vư cng kinh hậi. Trêìn gian khưí
súã vò cư. Mùåt Trùng, hổ àậ kïu ca rêët nhiïìu,
tiïëng thêëu lïn Thûúång giúái khiïën cho bâ mể

àậ àõnh lêëy tro mâ bưi lïn mùåt cư àïí giẫm búát sûác
nống ài. Nhûng Ngổc Hoâng chiïìu con, nïn
khưng àïí cho vúå lâm viïåc êëy. Bêëy giúâ úã dûúái trêìn
cố mưåt châng trai tïn lâ Quẫi. Quẫi lâ con mưì cưi
nhûng lẩi cố mưåt thên thïí cûåc k to lúán vâ sûác
khỗe tuåt vúâi. Trûúác nhûäng hânh àưång tai ấc
ca cư Mùåt Trùng, Quẫi quët têm trõ cho mưåt

mễ. Anh ta àốn àûúâng cư Trùng trïn mưåt àónh
ni cao vâ trûä sùén mưåt àưëng cất thêåt lúán. Hưm
êëy, cư Mùåt Trùng vêỵn quen thối c vûâa ài vûâa sâ
xëng àïí nhòn mn vêåt, Quẫi chúâ cho cư ta àïën
gêìn rưìi bêët thònh lònh bưëc cất nếm ti bi vâo
mùỉt, vâo mùåt mi cư. Cư Trùng àang rong chúi,
bõ têën cưng àưåt ngưåt, nhùỉm mùỉt lẩi nhûng àêët àậ
dđnh àêìy mùåt vâ chui cẫ vâo trong mùỉt. Cư ta hưët
hoẫng vưåi vt bay lïn cao, lẫng ra xa chưỵ Quẫi
àûáng. Tûâ àố trúã ài cư khưng dấm sâ xëng gêìn
mùåt àêët nûäa. Mùåt mi cư bõ cất dđnh chùåt nïn
khưng côn sấng àûúåc nhû xûa. Sau nây tđnh tònh
ca cư trúã nïn dõu dâng, hiïìn lânh hún, úã dûúái
trêìn ai cng thđch. Ngûúâi ta nối mưỵi lêìn cư ngoẫnh
mùåt xëng nhên gian thò lc àố lâ trùng rùçm, cư
quay lûng tûác lâ ba mûúi, mng mưåt, côn cư trúã
sang trấi, sang phẫi tûác lâ thúâi k trùng hẩ huìn
hóåc thûúång huìn. Côn nhûäng khi trùng qìng,
êëy lâ lc cất bi trất mùåt bõ giố thưíi bay tung ra.

Nûä thêìn La
Nûä thêìn La lâ mưåt cư gấi xinh àểp, dấng
ngûúâi ễo lẫ vâ cố tđnh hay húân dưỵi.
Nâng lâ con gấi Ngổc Hoâng. Sau nhûäng trêån
lt lưåi ghï gúám xẫy ra, sinh linh cêy cỗ àïìu bõ
diïåt hïët, trúâi bên cho nhûäng ngûúâi côn sưëng sốt
sinh con àễ cấi trïn mùåt àêët, sai Nûä thêìn La
xëng trêìn gian, ni sưëng loâi ngûúâi. Nûä thêìn
lâm phếp cho nhûäng hẩt giưëng gieo xëng àêët
nẫy mêìm, mổc thânh cêy, kïët bưng mêíy hẩt. La

chđn tûå vïì nhâ khưng cêìn gùåt vâ khưng phẫi phúi
5


Vùn hoấ Viïåt Nam
phống gò cẫ. Cêìn ùn, cûá ngùỉt bưng bỗ vâo nưìi lâ
la sệ thânh cúm.
Mưåt hưm, cư con gấi nhâ kia àang bêån viïåc.
Sên chûa quết dổn, cûãa kho cng chûa múã, la úã
ngoâi àậ n n kếo vïì. Cư gấi cëng qt vâ àêm
cấu. Sùén tay àang cêìm cấi chưíi, cư àêåp vâo àêìu
bưng la mâ mùỉng: Ngûúâi ta chûa dổn dểp xong
àậ bô vïì. Gò mâ hêëp têëp thïë.
Nûä thêìn La àang dêỵn cấc bưng la vâo sên,
thêëy sên, àûúâng bêín thóu rấc rûúãi àậ bûåc trong
lông, lẩi bõ phang mưåt cấn chưíi vâo àêìu, tûác lùỉm.
Cẫ àấm la àïìu thưët lïn:
- Mën mïåt thò ta cho mïåt ln. Tûâ nay cố
hấi tre, liïìm sùỉc cùỉt cưí tao, tao múái vïì.
Tûâ àố, nûä thêìn La dưỵi, nhêët àõnh khưng cho
la bô vïì nûäa. Ngûúâi trêìn gian phẫi xëng têån
rång lêëy tûâng bưng. Thêëy vêët vẫ mïåt nhổc quấ,
ngûúâi ta múái chïë ra liïìm hấi àïí cùỉt la cho
nhanh. Vâ la cng khưng tûå biïën thânh cúm
nûäa, mâ phẫi phúi phống, xay giậ cho ra gẩo. Sûå
húân dưỵi ca nûä thêìn La côn àưi khi cay nghiïåt
hún nûäa. Nûä thêìn vêỵn giêån sûå ph phâng ca
con ngûúâi, nïn nhiïìu lêìn àậ cêëm khưng cho cấc
bưng la nẫy núã. Cố kïët hẩt thò cng chó lâ la
lếp mâ thưi. Vò thïë sau nây mưỵi lêìn gùåt xong lâ

ngûúâi trêìn gian phẫi lâm lïỵ cng hưìn La, cng
lâ cng thêìn La. Cố núi khưng gổi nhû thïë thò
gổi lâ cng cúm múái. Cng hưìn La, cúm múái, do
cấc gia àònh tưí chûác trong nhâ mònh.
Cấc lâng, cấc bẫn cng phẫi múã nhûäng ngây
hưåi chung àïí cng thêìn La. Trong nhûäng ngây
hưåi êëy, múã àêìu cho cấc cåc tïë tûå vâ trô vui, lâ
mưåt “tiïët mc” hêëp dêỵn, gổi lâ “Rûúác bưng la”.
Cấc trô Trấm (Vơnh Ph), trô Triïng (Thanh
Hốa), trô thưíi t vâ cêy Hưìng (Nghïå An, Hâ
Tơnh... àïìu cố rûúác bưng la nhû vêåy).

Nâng Bên
Nâng Bên lâ con gấi ca Ngổc Hoâng nhûng
khấc vúái nhiïìu chõ em ca mònh, nâng Bên chêåm
chẩp vâ cố phêìn vng vïì. Tuy nhiïn, nâng Bên
vêỵn àûúåc cha mể u chiïìu. Ngổc Hoâng vâ
Hoâng Hêåu thûúng con thua em kếm chõ nhûng

khưng biïët lâm cấch nâo, múái bân nhau lêëy
chưìng cho nâng àïí nâng biïët thïm cưng viïåc
nưåi trúå trong gia àònh. Chưìng nâng Bên, cng
lâ mưåt ngûúâi trïn thïë giúái nhâ trúâi. Nâng u
chưìng lùỉm. Thêëy ma rết àậ àïën, nâng àõnh
têm may cho chưìng mưåt cấi ấo ngûå hân. Nhûäng
nâng vng vïì quấ, khi bùỉt àêìu rết, nâng Bên
àậ bùỉt àêìu cưng viïåc song cûá loay hoay mậi,
tòm àûúåc cấi nổ thò thiïëu cấi kia, xe àûúåc chó
thò chûa cố kim, àûa súåi vâo dïåt thò thoi, sët
lẩi hỗng. Àïën nưỵi trúâi àậ sùỉp sang xn rưìi

mâ chó múái may trổn àûúåc àưi cưí tay. Nhiïìu
ngûúâi trïn trúâi àậ chïë giïỵu nâng: “Nâng Bên
may ấo cho chưìng/May ba thấng rông múái trổn
cưí tay”.
Nhûng nâng Bên vêỵn khưng nẫn chđ. Nâng
may mậi qua thấng Giïng rưìi hïët thấng Hai,
cho túái khi ấo may xong thò vûâa lc trúâi hïët
rết. Nâng Bên bìn lùỉm. Thêëy con êu sêìu,
Ngổc Hoâng gẩn hỗi. Khi biïët chuån Ngổc
Hoâng cẫm àưång bên lâm cho trúâi rết lẩi mêëy
hưm àïí chưìng nâng mùåc thûã ấo. Tûâ àố thânh
lïå, hâng nùm vâo khoẫng thấng Ba tuy ma
rết àậ qua, ma nống àậ túái nhûng cố lc tûå
nhiïn rết lẩi mêëy hưm, ngûúâi ta gổi cấi rết àố
lâ rết nâng Bên. Tc ngûä cố cêu: “Thấng Giïng
rết àâi, thấng hai rết lưåc, thấng Ba rết nâng
Bên” lâ vò thïë.

M Giẩ
Thã êëy, nûúác ta gổi lâ nûúác Vùn Lang do
vua Hng lâm ch. Nûúác Vùn Lang bêëy giúâ
chûa àûúåc rưång lúán nhû ngây nay. Bêëy giúâ úã
phđa Nam, nûúác ta giấp vúái nûúác Tiïët Hêìu.
Nûúác nây cng lâ mưåt nûúác ngûúâi àưng ca
lùỉm. Hai nûúác Vùn Lang vâ Tiïët Hêìu cng
chung biïn giúái, ni liïìn ni, sưng liïìn sưng
vò thïë nhiïìu lc khưng phên biïåt àûúåc àêu lâ
ranh giúái. Àậ cố nhûäng kiïën lâ phẫi múã mưåt
cåc chiïën tranh àïí phên chia rộ râng àõa giúái.
Hai ưng vua ca hai nûúác àïìu lâ nhûäng ưng

vua hiïìn khưng mën àïí xẫy ra mưåt cåc àao
binh bên thỗa thån bùçng mưåt phûúng phấp
giẫi quët lânh mẩnh vâ hôa bònh: mưỵi bïn
cûã ra mưåt ngûúâi, cng mưåt giúâ, mưåt ngây, ra ài
tûâ nûúác mònh sang phđa nûúác kia. Hïỵ hai ngûúâi
nây gùåp nhau úã àêu thò lêëy núi àố lâm giúái
6


Vùn hoấ Viïåt Nam
hẩn biïn cûúng ca mưỵi nûúác.
Nhâ Vua cho ngûúâi ài rao khùỉp núi, tòm ngûúâi
tâi giỗi àïí àẫm nhêån trổng trấch nây, nhûng gêìn
àïën ngây hển vêỵn chûa tòm àûúåc ai vûâa . Lc êëy,
úã mưåt lâng qụ hễo lấnh, cố mưåt ngûúâi àân bâ khoễ
mẩnh, chó sưëng cố mưåt mònh. Vò úã cư àưåc lễ loi nïn
mậi túái ngây cëi cng sûá giẫ nhâ vua múái tòm túái
àûúåc. Khi biïët tin nây, bâ ta sưët sùỉng nhêån lúâi ngay.
Thêëy bâ ngûúâi to cao, khoễ mẩnh khấc thûúâng, sûá
giẫ khêëp khúãi mûâng thêìm vưåi àûa ngay bâ vïì ët
kiïën nhâ vua. Vua vui vễ cûã ngay bâ vâo cåc thi
ài bưå hưm sau. Sët àïm êëy, ngûúâi ta chín bõ cúm
nûúác cho bâ, vâ m Giẩ - tïn ngûúâi ph nûä êëy, àậ
ùn liïìn mêëy nong cúm lúán àïí túâ múâ sấng lâ bùỉt
àêìu vâo cåc thi àêëu.
Rẩng canh nùm, khi gâ vûâa gấy bấo canh tiïëng
thûá nhêët, m Giẩ àậ khúãi hânh. Bâ ài nhanh nhû
chim bay, mưỵi bûúác ca bâ vûúåt qua hai ba trấi
ni cao, nùm sấu ngổn àưìi lúán. Chûa àêìy nûãa bíi,
bâ àậ ài àûúåc mêëy trùm dùåm àûúâng. Àïën quấ trûa,

chên bâ àậ àùåt túái dậy Khai Trûúáng (ni Giùng
Mân) úã Nghïå An, vâ cëi cng bâ àậ gùåp ngûúâi
ca nûúác bïn kia úã phđa nam mưåt con àêo. Tûâ àố,
ngổn àêo trúã thânh biïn giúái phđa têy nam ca
nûúác Vùn Lang. Ngổn àêo êëy thåc dậy ni Nam
Giúái, nùçm úã giûäa àêët Tên Ê’ëp ca Hâ Tơnh vâ àêët
Bẫn Thong Kham ca nûúác Lâo ngây nay.
Nhâ vua nhúá cưng ún múã mang búâ cội ca bâ
bên lêëy tïn bâ àùåt ln cho ngổn àêo êëy. Chđnh lâ
àêo M Giẩ ngây nay.

Bâ cha Thûúång Ngân
Sau khi àûúåc kïët hưn vúái nâng cưng cha con
vua Hng Vûúng vâ àấnh àíi àûúåc Thy Tinh,
thêìn Tẫn Viïn (Sún Tinh) sưëng vúái vúå lâ Mõ Nûúng
mưåt cåc sưëng rêët ïm àïìm hẩnh phc. Hai vúå chưìng
sinh àûúåc mưåt con trai lêëy tïn lâ Mai vâ mưåt ngûúâi
con gấi lêëy tïn lâ La Bònh. La Bònh lâ mưåt ngûúâi
con gấi tuåt sùỉc cố nhiïìu tâi nghïå. Nâng thûúâng
theo cha lâ Tẫn Viïn ài khùỉp cấc ni non hang
àưång. Ài àïën àêu nâng cng quën luën vúái
phong cẫnh, lâm bẩn vúái hûúu nai, cêy cỗ. Cấc võ
Sún thêìn úã cấc ni non àïìu qu mïën nâng vâ
thûúâng àûúåc nâng bẫo ban gip àúä. Thûúång àïë hay
tin nhû vêåy rêët khen ngúåi Tẫn Viïn vâ Mõ Nûúng,

rưìi phong cho La Bònh lâm Thûúång ngân
cưng cha, cai quẫn têët cẫ 81 cûãa rûâng cội
Nam Giao.
Trúã thânh bâ cha ca rûâng xanh, thêìn

nûä La Bònh ln chùm chó, lâm hïët sûác cho
trôn trấch nhiïåm ca mònh. Nûä thêìn bây
vệ cho cấc loẩi mng th chim chốc cấch
sinh sưëng, leo trêo, ma hất, phẩt nhûäng
loâi ấc th gêy hẩi cho cấc sinh vêåt, thûúãng
cho nhûäng giưëng vêåt cố cưng. Nûä thêìn cng
rêët ch àïën giang sún nûúác Viïåt. Bâ àậ
hai lêìn hiïín linh êm ph cho tûúáng sơ nhâ
L, àấnh thùỉng giùåc Tưëng, tûúáng sơ nhâ
Trêìn àấnh thùỉng giùåc Ngun Mưng. Cấc
triïìu àẩi nây àïìu cố sùỉc phong tùång àïí tẩ
ún thêìn.
Cố mưåt lêìn vâo hưìi khúãi nghơa Lam Sún,
qn ta vûâa múái nhốm lïn, lûåc lûúång àang
ëu, Bònh àõnh vûúng Lï Lúåi àem th hẩ
vïì àống àưìn úã sấch Phẫn Ê’n. Bâ cha
Thûúång Ngân àậ túái bấo mưång, khun lâ
phẫi rt lui ngay vò úã àố àõa hònh bêët lúåi.
Bònh àõnh vûúng àang dng dùçng chûa kõp
quët àõnh thò quẫ nhiïn giùåc Minh àậ biïët,
chng àốn àûúâng vâ àấnh p qn ta.
Nghơa qn khưng chưëng cûå nưíi, tan tấc mưỵi
ngûúâi mưåt núi, Lï Lúåi vâ Nguỵn Trậi phẫi
lêìn mô trong àïm tưëi àïí thoất nanh vët
giùåc. Cưng cha Thûúång Ngân àậ hốa phếp
thânh mưåt bố àëc soi àûúâng, dêỵn cho vua
tưi Lï Lúåi vâo àûúåc àïën àêët Mûúâng n,
khưng bõ rúi vâo tay giùåc. Àïm êëy, võ tham
mûu trong qn nghơa lâ Nguỵn Trậi côn
àûúåc nûä thêìn bây vệ cho kïë sấch giûä gòn cùn

cûá úã ni Chđ Linh. Nguỵn Trậi cûá thïë têu
trònh vúái Lam Sún. Quẫ nhiïn bõ qn Minh
dểp ba bưën lêìn qn ta vêỵn rt vïì Chđ Linh
bẫo toân àûúåc lûåc lûúång.
Cưng cha Thûúång Ngân côn rêët thûúng
u dên chng. Nhûäng ngûúâi phẫi vûúåt
nhûäng sëi khe rûâng ni thûúâng àûúåc cưng
cha êm ph che chúã cho àûúåc chên cûáng
àấ mïìm. Vò vêåy dên chng khưng chó gổi lâ
thêìn, lâ cha mâ àïìu tưn lâm mể. Sùỉc phong
cấc triïìu àẩi tưn lâ cưng cha, nhûng nhên
dên cûá tưn lâ bâ mêỵu vâ gổi mưåt cấch cung
7


Vùn hoấ Viïåt Nam
kđnh lâ àûác Mêỵu Thûúång Ngân. Hổ thúâ bâ úã
khùỉp hang àưång ni non, vâ cẫ úã cấc àiïån thúâ
tẩi cấc gia àònh. Mưåt trong nhûäng ngưi àïìn lúán
nhêët thúâ Mêỵu Thûúång Ngân lâ àïìn Bùỉc Lưå nùçm
trïn àûúâng xe lûãa tûâ Bùỉc Giang ài Lẩng Sún.

Bâ Mêỵu Thoẫi
Bâ Mêỵu Thoẫi (Thoẫi lâ àổc tranh chûä Thu
mâ ra) tûác lâ bâ mể Nûúác. Sûå tđch ca bâ àïën
nay chûa àûúåc rộ râng, vò mưỵi núi hiïíu theo
mưåt cấch.
Cố thuët nối bâ lâ mưåt võ thêìn lûúäng tđnh,
cẫ nam cẫ nûä, cố tïn lâ Nhûä Nûúng. Tuy nhiïn,
àûúåc cấi chung nhau bống êm tđnh nùång hún,

nïn bâ àûúåc kïët hưn vúái võ vua dûúái nûúác lâ
Thu Tïì. Thûúång àïë phong cho bâ lâm Nhû
Nûúng Nam Nûä Nam Hẫi Àẩi Vûúng. Núi
chđnh àûúåc hên hẩnh thúâ bâ lâm thânh hoâng
lâ lâng Viïm Xấ, huån n Phong, tónh Bùỉc
Ninh.
Cố thuët lẩi nối mêỵu Thoẫi khưng phẫi lâ
mưåt bâ mâ chđnh lâ nhiïìu bâ. Cấc bâ àïìu lâ
con ca Lẩc Long Qn. Trong sưë con cấi sinh
ra, Lẩc Long Qn àậ chổn ba ngûúâi giao cho
viïåc quẫn lơnh sưng biïín nûúác Nam, àống dinh
cú úã sưng Nguåt Àûác. Mưåt bâ cố hiïåu lâ Thy
tinh àưång àònh Ngổc nûä cưng cha. Bâ thûá hai
cố hiïåu lâ Hoâng Bâ àoan khiïët phu nhên, vâ
bâ thûá ba lâ Tam giang cưng cha.
Cưng viïåc ca cấc bâ lâ coi sốc cấc sưng biïín,
lâm mûa vâ chưëng lt gip nhên dên. Nhûäng

nùm hẩn hấn, nhên dên cêìu àẫo lâ viïån àïën sûå
ph hưå ca cấc bâ. Cấc bâ cố nhiïìu bưå hẩ, giao
cho mưỵi ngûúâi trêën th mưåt núi. Nhû úã Thùng
Long, tûúáng tấ ca cấc nûä thêìn àïìu chia nhau
úã cấc lâng Nhêåt Chiïu, Quẫng Bưë, Têy Hưì, n
Ph. Àúâi Lï Vơnh Thổ cố lêìn thu quấi gêy loẩn,
dêng cao nûúác sưng Nhõ àậ trân vâo n Ph,
sau phẫi cêìu àïën cấc mêỵu Thoẫi múái khỗi àûúåc
nẩn l lt.
Cấc bâ cng thûúâng gip vâo nhûäng cåc
chiïën àêëu vïì qụ hûúng. Àúâi Lï Thấnh Tưng,
qn nhâ vua ài àấnh phûúng Nam, àïën vng

àêët thåc àõa phêån cấc huån àïën Ph Xun,
Kim Bẫng thò gùåp mưåt trêån cìng phong rêët
lúán. Cêìu khêín àïën cấc bêåc thêìn linh, cấc mêỵu
thy àậ cho mưåt tûúáng àïën dểp n giố. Vò thïë,
nhâ vua phong tùång cho tûúáng êëy lâ thûúång
àùèng thêìn, lêëy hiïåu lâ Nguåt Nga cưng cha.
Nguåt Nga cng àûúåc xem mưåt thêìn mêỵu ca
Thu cung.
Nhûäng ngây thanh bònh n ưín, cấc bâ mêỵu
Thoẫi thûúâng dng thuìn lan chêo qụë rong
chúi. Bâi vùn chêìu mêỵu Thoẫi cố cêu: “Bâ chêo
chúi 36 àưång tiïn” chđnh lâ àïí chó vâo viïåc êëy.
Àïí chiïìu cấc mêỵu, nhûäng ngây hưåi ma, hưåi
thu àïìu cố khêín cêìu sûå chûáng giấm cấc bâ.
...
Sûå tđch vïì cấc nûä thêìn Viïåt Nam côn cố rêët
nhiïìu nhûng vò àiïìu kiïån khưng cho phếp nïn
chng tưi chó chổn àùng mưåt sưë sûå tđch nûä thêìn
Viïåt Nam tiïu biïíu. Rêët mong nhêån àûúåc sûå
cẫm thưng tûâ phđa bẩn àổc.
Chiïu Dûúng

8


Vêën àïì hưm nay
thõ trûúâng. Viïc lâm nây àem lẩi khưng gò ngoâi
khoẫn lúåi nhån kïëch x cho nhûäng ngûúâi “thúå
vệ”.


Àẩo chđch
tranh
“Hưåi Danh mc tấc phêím nghïå thåt bõ
àấnh cùỉp” (ALR) àûúåc thânh lêåp vâo nùm 1991
úã Anh. Hưåi cố nhiïåm v thưëng kï sưë tấc phêím
bõ àấnh cùỉp àïí cung cêëp thưng tin cho cẫnh sất
vâ cấc cú quan chûác nùng trong viïåc àiïìu tra
vêën àïì nây. Tûâ khi thânh lêåp àïën nay Hưåi àậ
“sûu têåp” àûúåc mưåt con sưë khưíng lưì: 12.000 tấc
phêím nghïå thåt cố giấ trõ trïn thïë giúái àậ
“khưng cấnh mâ bay” mưåt cấch khố hiïíu.
“Hưåi Danh mc tấc phêím nghïå thåt bõ
àấnh cùỉp” cng khùèng àõnh thưng qua nhûäng
àiïìu tra, nghiïn cûáu ca mònh rùçng: “Bònh
qn mưỵi thấng cố túái 1.500 tïn tấc phêím ca
thïë giúái bõ “mêët tung tđch”. Trong bẫng xïëp hẩng
cấc tấc giẫ nưíi tiïëng thûúâng xun cố tranh bõ
àấnh cùỉp thò Picasso lâ danh hổa cố sưë lûúång
tranh bõ àấnh cùỉp nhiïìu nhêët. Tiïëp àố lâ Joan
Mics vâ Mare Chagell... Àêy lâ àiïìu nây àấng
àïí cho nhûäng ai u thđch nghïå thåt phẫi
quan têm.
Tranh bõ àấnh cùỉp lâ mưåt chuån, thïë nhûng
àùçng sau nhûäng bûác tranh bõ àấnh cùỉp àố côn
cố rêët nhiïìu àiïìu àấng bân túái. Thïë giúái àang
trân lan nẩn tranh giẫ. Thêåm chđ cố ngûúâi nối
tranh giẫ nhiïìu hún tranh thêåt, àiïìu nây quẫ
lâ chùèng ngoa cht nâo. Mưåt tấc phêím nưíi tiïëng
ca mưåt danh hổa àang cố gia nhanh chống
àûúåc sao chếp ra nhiïìu bẫná theo nhu cêìu ca


Àố lâ mưåt kiïíu ùn theo sûå nưíi tiïëng. Tranh
giẫ cố k nghïå mư phỗng siïu viïåt vâ theo dêy
chuìn, àïën nưỵi khưng dïỵ dâng phên biïåt ra
àêu lâ thêåt vâ àêu lâ giẫ. Thûåc tïë lâ cố quấ nhiïìu
ngûúâi u tranh bõ mùỉc lûâa. Thêåm chđ cẫ nhûäng
chun gia vïì tranh cng cố thïí bõ “ma ròu
qua mùỉt thúå”. Bẩn lâ mưåt ngûúâi chúi tranh sânh
àiïåu vâ nưíi danh? Bẩn cố chùỉc chùỉn rùçng trong
bưå sûu têåp tranh ca mònh cố tấc phêím ca cấc
danh hoẩ Rembrandt, Picasso, Van Gogh...? Sûå
thêåt lâ, d bẩn nối tranh ca tưi phẫi mua vúái
giấ hâng chc triïåu àư la thò cng chùèng cố cùn
cûá nâo àïí nối àố lâ mưåt bûác tranh thêåtã.
Mưåt vđ d àiïín hònh nhêët lâ c “hêỵng” ca
Cưng ty bẫo hiïím Hoẫ hoẩn vâ Hâng hẫi
Yasuda (Nhêåt Bẫn) vâ bûác tranh “Hoa hûúáng
dûúng” giẫ. Chẫ lâ cưng ty nây àậ khưng ngẩi
bỗ ra 39,9 triïåu àư la àïí cố àûúåc bûác hổa nưíi
tiïëng àố ca danh hoẩ Van Gogh tûâ cûãa hâng
bấn àêëu giấ Christie’s. Thïë nhûng theo mưåt
chun gia vïì hưåi hoẩ cố tïn De Robếcti thò ưng
cố dûå cẫm khưng tưët lânh lùỉm vïì ngìn gưëc ca
nố. Theo ưng, ngûúâi vệ nố khưng phẫi lâ Van
Gogh mâ do mưåt tấc giẫ cố tïn Claude Emile
Sehuijjerecker, ưng nây àậ mư phỗng theo bûác
tranh thêåt tûâ àêìu
thïë k 19 àïí bấn
chấc. Ngay tûâ hưìi
àố sûå kiïån nây àậ

bõ vúä lúã nhûng rưìi
ngûúâ i ta c n g
qụn ài mau
chống vâ thûåc tïë
bûác tranh giẫ vêỵn
tưìn tẩi cho àïën bêy
giúâ. Cố mưåt àiïìu
nûå c cûúâ i lâ bûá c
tranh giẫ àố àậ
tưìn tẩi ngốt hai
thïë k vâ giúâ àêy
nố khưng côn lâ
Mưåt hoẩ phêím ca Picasso
mưåt bûác tranh giẫâ
nua, hún thïë nûäa nố côn àûúåc gổi vúái cấi tïn
9


Vêën àïì hưm nay
nố lâm thïë giúái àẫo àiïn. Mưỵi mưåt tấc phêím
nghïå thåt cố giấ trõ lâ mưåt cưng trònh vơ
àẩi mâ lõch sûã àậ sẫn sinh ra, vâ nố chó cố
mưåt khưng hai. Nhûng thûåc tïë cố nhiïìu tấc
phêím nghïå thåt tinh ty àậ bõ hy hoẩi
trong chiïën tranh, l lt, thúâi gian vâ cẫ sûå
ngu dưët...

Mưåt sưë tấc phêím ca Monet

trûâu mïën “tranh cưí”???

Tuy nhiïn sûå thêåt vêỵn lâ sûå thêåt, vâ v viïåc
nây àậ àûúåc lêåt lẩi. Cëi cng thò cấc nhâ
nghiïn cûáu nghïå thåt Phấp mâ àiïín hònh lâ
Beroit Landais vâ chun gia nghïå thåt
G.Norman àïìu khùèng àõnh tấc giẫ ca bûác hổa
àố lâ Sehuijjerecker. Chó tiïëc rùçng trûúác khi
quët àõnh mua bûác tranh nây Cưng ty Nhêåt
Bẫn kïí trïn àậ cûã túái 40 chun gia hâng àêìu
vïì tranh túái kiïím tra mâ vêỵn bõ... “lûâa”.
Àêy chđnh lâ bâi hổc nhúá àúâi cho nhiïìu ngûúâi
u thđch nghïå thåt trïn thïë giúái. Hiïån nay
Phấp vâ Italia lâ hai nûúác cố àưåi ng lâm tranh
giẫ mẩnh nhêët. ÚÃ àêy mưỵi nùm cố túái vâi ngân
tấc phêím “kiïíu nhấi” nhû thïë ra àúâi, vâ hêìu
hïët nhûäng tấc giẫ nưíi tiïëng àïìu cố tranh “bõ
nhấi”. Nhûäng thúå vệ tranh giẫ nhû thïë àïìu lâ
nhûäng ngûúâi tûâng àûúåc àâo tẩo quy c vâ hún
thïë hổ côn cố mưåt biïåt tâi siïu viïåt, cng mưåt
bân tay tuåt vúâi vò thïë múái cố thïí lâm giẫ
tranh ca ngûúâi khấc àûúåc.
Àïí lâm tranh giẫ, hổ thûúâng vệ tûâ nhûäng
bẫn chp chûá khưng phẫi lâ bẫn gưëc, vâ mưåt
khi àậ bùỉt chûúác nhû thïë hổ cố thïí “nhấi” cẫ
chûä k. Do àố ai cố thïí àẫm bẫo rùçng tranh
mònh mua lâ thêåt?
Thêåt lâ nghõch l khi nhûäng bûác tranh àûúåc
coi lâ mưåt hònh thûác thïí hiïån cấi àểp, tưn vinh
giấ trõ thêím m ca thïë giúái nhûng cng chđnh

Cố nhûäng bûác tranh khưng chó bõ àấnh

cùỉp mưåt lêìn mâ thêåm chđ nhiïìu lêìn, chùèng
hẩn nhû bûác “Cư bế vâ bp bï” ca Picasso.
Nùm 1901 ưng cưng bưë tấc phêím nây, àïën
thấng 8/1949 bõ àấnh cùỉp, nhûng chó sau
mưåt tìn lïỵ ngûúâi ta lẩi tòm thêëy nố. Cho
àïën nùm 1992, khi ngûúâi ta câng phất hiïån
ra vễ àểp ca nố thò câng cố thïm nhiïìu kễ dôm
ngố. Lêìn thûá hai bûác tranh bõ àấnh cùỉp thêåt
tâi tònh nhûng phẫi mêët 5 nùm ngûúâi ta múái
tòm ra nố. Trong thûåc tïë cố nhûäng v trưåm tranh
bõ mêët mưåt lc hâng chc tấc phêím. Cố thïí kïí
ra àêy mưåt sưë vđ d, àiïín hònh nhû v mêët trưåm
tẩi Bẫo tâng Isabella Stemart Gardner (M)
nùm 1990, nhûäng tïn trưåm àậ nhùçm vâo nhûäng
kiïåt tấc ca Manet, Rembrandt, Verne, Degas...
tûúng xûáng vúái sưë tâi sẫn 300 triïåu àư la. Cố
rêët nhiïìu phûúng ấn àûa ra trong viïåc tòm hiïíu
xem ai lâ tấc giẫ ca v nây, thïë nhûng àïën
nay sûå thêåt vêỵn chòm trong n lùång...
Nhûäng kễ àấnh cùỉp tranh thûåc sûå lâ nhûäng
ngûúâi cố àêìu ốc vâ tđnh chun nghiïåp cao (biïët
àấnh giấ àng giấ trõ ca tranh). Àưëi vúái chng
tranh qu hún vâng, lâ mốn cố thïí tẩo ra lúåi
nhån kïëch s àïí lâm giâu. Thûåc tïë, bổn chng
cố nhiïìu mưëi àïí tiïu th tranh àấnh cùỉp nhû:
cấc bẫo tâng, gallery, nhâ sûu têåp. Trong sưë àố,
nhûäng nhâ sûu têåp ln lâ àõa chó bếo búã àêìu
tiïn mâ chng tòm àïën, sau àố múái lâ cấc gallery vâ bẫo tâng nghïå thåt.
Thïë giúái àậ cố tranh bõ lâm giẫ, bõ àấnh cùỉp,
khưng ai khưng lïn ấn tïå nẩn nây. Cố gò àẫm bẫo

chùỉc chùỉn rùçng mưåt ngây nâo àố, liïåu cấc kiïåt tấc
nghïå thåt ca chng ta khưng ra ài? Àố thûåc sûå
lâ mưåt vêën àïì àấng bìn. Búãi cố ngûúâi àậ nối
rùçng, di sẫn nghïå thåt bõ tân phấ àưìng nghơa
vúái sûå mai mưåt ca nïìn vùn minh nhên loẩi.
Nguỵn Hûúâng

10


Vùn hoấ cấc nûúác

Vùn hoấ ÀA
úã chêu Ấ

Àa bẩc
dng cho vua cha

Nïëu nhû thòa, dao vâ nơa lâ nhûäng vêåt dng quen
thåc ca ngûúâi chêu Êu, thò àa lâ thûá khưng thïí
thiïëu trong bûäa ùn ca ngûúâi chêu Ấ. Àa xët hiïån
lêìn àêìu tiïn úã cấc nûúác chêu Ấ tûâ bao giúâ vâ quan
niïåm ca cấc nûúác nây vïì cấch dng àa trong ùn
ëng nhû thïë nâo?

Ngûúâi Trung Qëc àậ khưng dng dao vâ
nơa trong bûäa ùn búãi theo quan niïåm ca hổc
thuët Khưíng Tûã, àố lâ nhûäng vêåt dng liïn
quan àïën bẩo lûåc vâ binh àao. Trong khi àố,
àa tûúång trûng cho sûå thanh cao vâ lông nhên

tûâ, àêy cng lâ hai nưåi dung chđnh ca hổc
thuët Khưíng Tûã. Mưåt l do nûäa khưng kếm
phêìn quan trổng àố lâ cấc mốn ùn ca ngûúâi
Trung Qëc thđch húåp vúái àa hún lâ dao, nơa.
Àiïìu nây cng phêìn nâo gêy khố khùn cho
ngûúâi chêu Êu khi lêìn àêìu tiïn ùn mốn ùn
Trung Qëc, tuy nhiïn, hổc dng àa cng
khưng phẫi lâ viïåc lâm quấ khố àưëi vúái cấc du
khấch, nhûäng con ngûúâi vưën ûa khấm phấ vâ
tòm tôi.
Ngûúâi chêu Êu khưng chó phẫi hổc cấch
dng àa mâ côn phẫi tòm hiïíu cấc quan niïåm
vïì àa. Ngûúâi Trung Qëc quan niïåm àấnh rúi
àa trong khi ùn lâ mưåt àiïìm gúä, trong khi àố,
àưëi vúái ngûúâi chêu Êu, viïåc lâm rúi àa lâ àiïìu
khưng thïí trấnh khỗi. Hay khi vâo bân ùn àûúåc
phc v mưåt àưi àa lïåch, ngûúâi Trung Qëc
cho rùçng àố lâ dêëu hiïåu ca nhúä tâu xe. Thïë
nhûng, àïí chếo àa lẩi àûúåc chêëp nhêån úã cấc
nhâ hâng ca nûúác nây. Khi mưåt khấch hâng
àïí chếo àa lïn nhau cố nghơa lâ anh ta àậ kïët
thc bûäa ùn vâ àang chúâ àïí thanh toấn. Hóåc
khi ngûúâi bưìi bân àậ hoân têët th tc thanh

toấn ca bẩn, anh ta cố thïí bùỉt chếo àa lïn
nhau àïí bấo hiïåu rùçng bẩn àậ cố thïí rúâi khỗi
nhâ hâng. Àiïìu mâ khưng chó Trung Qëc mâ
mưåt sưë nûúác chêu Ấ khấc nhû Nhêåt Bẫn, Hân
Qëc hay Viïåt Nam k nhêët lâ chưëng àa vâo
bất cúm, vò ngûúâi ta chó lâm àiïìu nây trong nghi

thûác tang lïỵ (khi àúm cúm cng ngûúâi chïët). Hún
nûäa àiïìu nây àưìng nghơa vúái viïåc thiïëu tưn
trổng ch nhâ hóåc nhûäng ngûúâi lúán tíi. Àiïìu
nûäa lâ bẩn àûâng bao giúâ vûâa cêìm àa vûâa chan
canh vâo bất, thay vâo àố, khi mën dng canh,
bẩn hậy àùåt àa xëng bïn cẩnh. Hay àûâng
bao giúâ chó thùèng àa vâo mùåt ngûúâi ngưìi àưëi
diïån (cho d àố lâ viïåc lâm vư hay cố ch àđch).
Nối chung, àïí trúã thânh mưåt du khấch hiïíu
biïët vïì Trung Qëc, khi àûúåc múâi àïën dng cúm
vúái mưåt gia àònh, tưët nhêët bẩn hậy “têåp” dng
àa, vò ngûúâi Trung Qëc xem àố lâ thấi àưå
trổng thõ àưëi vúái ch nhâ, hún nûäa trong bûäa
ùn bẩn cng chó àûúåc phc v mưỵi mònh àa.
Trong khi, ngûúâi chêu Êu thò hoân toân khấc,
viïåc dng dao, nơa hay àa tu thåc vâo sûå
lûåa chổn ca khấch vâ bẩn hoân toân khưng bõ
àấnh giấ gò khi àûúåc phc v àa nhûng àïì nghõ
àûúåc dng dao, nơa vâ ngûúåc lẩi.
Tu theo mûác àưå trổng thõ mâ ngûúâi Trung
Qëc àậi khấch nhûäng mốn ùn khấc nhau,
trong trûúâng húåp trổng thõ nhêët, khấch sệ àûúåc
múâi àêìu cấ hanh hóåc mai cua. M ưëng súåi dâi
tûúång trûng cho lúâi chc sưëng lêu, thûúâng àûúåc
múâi trong cấc dõp nùm múái, hay mûâng thổ, vò
vêåy, mưåt bất m “thûúång thổ” lâ mốn ùn mâ cấc
quan chûác thûúâng àûúåc múâi khi ngưìi vâo bân
11



Vùn hoấ cấc nûúác

Àa Trung Qëc

ùn Trung Qëc. ÚÃÃ khu vûåc miïìn trung Trung
Qëc, khi mưåt àûáa bế châo àúâi, thay lúâi thưng
bấo tin mûâng, ngûúâi bưë sệ múâi khấch nhûäng
quẫ trûáng låc lông àâo. Sưë trûáng chùén (6 hóåc
8 quẫ) vúái mưåt chêëm àen úã àêìu mưỵi quẫ cho bế
trai, sưë lệ (5 hóåc 7) khưng cố chêëm àen úã àêìu
cho bế gấi.
Mốn cấ àùåc biïåt àûúåc dng nhiïìu úã Trung
Qëc trong cấc bân tiïåc nùm múái. Cấ tûúång
trûng cho sûå giâu sang vâ thõnh vûúång. Tuy
nhiïn, khi ùn cấ, bẩn àûâng bao giúâ cố àõnh
lêåt p con cấ hay cưë gùỉng àïí gúä xûúng cấ, nhiïåm
v nây thåc vïì ngûúâi bưìi bân (nïëu ùn úã nhâ
hâng) hay ch nhâ (nïëu àûúåc múâi àïën ùn tẩi
gia àònh). Mưåt sưë ngûúâi Trung Qëc mï tđn, àùåc
biïåt ngû dên cho rùçng, lêåt p cấ tûúng àûúng
vúái viïåc àùỉm thuìn. Trong mưåt sưë trûúâng húåp
c thïí, mưåt sưë mốn ùn khấc cng tûúng àûúng
vúái lúâi chc may mùỉn nhû thõt gâ, thõt võt hay
hẩt dûa.
Nhêåt Bẫn lẩi cố nhûäng quan niïåm húi khấc
Trung Qëc vïì àa vâ cấch dng àa ùn. Trûúác
khi bùỉt àêìu ùn, ngûúâi Nhêåt Bẫn bao giúâ cng
dng àa lâm mưåt àưång tấc chc ùn ngon
miïång.
Àa bùỉt àêìu xët hiïån úã Nhêåt Bẫn cấch àêy

1.800 nùm. Àêìu tiïn chó vua cha hay thânh
viïn cấc gia àònh quìn qu múái àûúåc dng àa
(trûúác àố ngûúâi Nhêåt dng tay àïí ùn). Ngây
nay, àa àûúåc dng rưång rậi trong hêìu hïët cấc
nhâ hâng hay gia àònh ngûúâi Nhêåt.

Tuy nhiïn, ngûúâi Nhêåt cng cố mưåt vâi quan
niïåm àùåc biïåt vïì cấch dng àa. Khi thûåc khấch
dng àa àïí khua cố nghơa lâ hổ khưng hâi lông
vúái mốn ùn àûúåc phc v. Chổc chổc àa vâo
mưåt nùỉm àêëm tay lâ dêëu hiïåu ca sûå khiïu khđch
hay thấi àưå th àõch. Dng àa àẫo liïn hưìi trong
bất chûáng tỗ thûåc khấch àang cố kiïën gò cêìn
àïì xët vúái ch nhâ. Àïí bấo hiïåu chûa mën
kïët thc bûäa ùn, ngûúâi Nhêåt chó cêìn nùỉm chùåt
àa. Cấc àưi àa nhổn àêìu tûúång trûng cho
hânh àưång man rúå hóåc thiïëu thanh tao.
Chêët liïåu chđnh àûúåc dng àïí sẫn xët àa
lâ tre hóåc gưỵ. Ngûúâi Trung Qëc hay Nhêåt Bẫn
chó dng àa mưåt lêìn rưìi vûát ài. Vêën àïì àùåt ra
hiïån nay àố lâ sûå cẩn kiïåt tâi ngun rûâng
(hâng nùm Trung Qëc phẫi tiïu tưën hâng triïåu
mết khưëi gưỵ àïí sẫn xët àa). Gêìn àêy, cấc giúái
chûác hûäu quan cng nhû cấc nhốm hoẩt àưång úã
Trung Qëc àậ u cêìu chđnh ph nûúác nây ban
hânh lïånh “tấi sûã dng” àa. Cấc em hổc sinh
cêëp hai viïët thû cho Th tûúáng Chu Dung Cú
u cêìu ban hânh lïånh cêëm dng àa mưåt lêìn.
Sinh viïn àïì nghõ cấc cùng-tin trong trûúâng àẩi
hổc sûã dng mỵng thay cho àa dng mưåt lêìn.

Cấc nhốm khưng chđnh thûác ca nhûäng ngûúâi
dng Internet àậ tưí chûác phên phưëi nhûäng ti
àûång àa àïí mổi ngûúâi cố thïí mang theo vâ
dng lẩi. Mưåt sưë ca sơ nưíi danh ca Trung Qëc
cng tham gia vâo viïåc tranh àêëu cho mc tiïu
nây.
Mưåt sưë nhâ hâng Trung Qëc àậ hûúãng ûáng
cấc hoẩt àưång nây bùçng cấch rûãa vâ tấi sûã dng
àa. Thûúång Hẫi vâ mưåt sưë thânh phưë khấc hiïån
àang nghiïn cûáu lïånh cêëm mưåt phêìn viïåc sûã
dng àa mưåt lêìn.
Àa àïí ùn cố tûâ thúâi cưí àẩi úã Trung Qëc, đt
nhêët tûâ àúâi nhâ Tưëng, khoẫng 1.500 nùm trûúác
Cưng ngun. Àa tûâng lâ àêìu àïì cho vư sưë
truån dên gian ca àêët nûúác nây. Theo truìn
thưëng, àa àûúåc vốt bùçng tre, hóåc lâm bùçng gưỵ
mun, gưỵ trêìm, gưỵ tïëch, gưỵ thưng. Tuy nhiïn cấc
bêåc hoâng àïë lẩi thđch dng àa bẩc, vò ngûúâi
ta tin rùçng nïëu cố thëc àưåc trong àưì ùn, àa
bẩc sệ chuín sang mâu sêåm àen.

12


Vùn hoấ cấc nûúác
Cho àïë n giûä a nhûä n g nùm 80,
nhûäng àưi àa dng mưåt lêìn àûúåc
sẫn xët bùçng gưỵ bẩch dûúng hóåc
gưỵ dûúng liïỵ u múá i xë t hiïå n tẩ i
Àa

Trung Qëc. Loẩi àa nây àậ bùỉt àêìu
dng mưåt lêìn
àûúåc sûã dng trûúác àố rêët lêu úã Nhêåt
ca Nhêåt
Bẫn, Hân Qëc. Khi àố, chđnh quìn
Trung Qëc àậ cưí àưång viïåc sûã dng
loẩi àa dng mưåt lêìn àïí chưëng cấc chûáng bïånh
viïm nhiïỵm, vâ àậ tûâng cố lc u cêìu cấc tiïåm
ùn úã cấc thânh phưë ca Trung Qëc sûã dng
loẩi àa nây. Trung Qëc côn sẫn xët àa àïí
xët khêíu sang Hân Qëc, Nhêåt Bẫn vâ mưåt sưë
nûúác chêu Ấ khấc. Mêëy nùm gêìn àêy, l lt,

hẩn hấn hoânh hânh tẩi Trung
Që c khiïë n ngûúâ i ta quy ra
ngun nhên do rûâng bõ tân phấ.
Ngûúâi dên cấc nûúác dng àa
mưåt lêìn bùỉt àêìu thûác àûúåc hiïím
hoẩ ca viïåc lâm nây tûâ giûäa thêåp
niïn 90. Nhûäng ngûúâi u thiïn
nhiïn àậ lïn ấn Nhêåt vò 25 tó àưi
àa mâ nûúác nây sûã dng hâng nùm, hêìu hïët
àûúåc lâm bùçng gưỵ ca cấc qëc gia khấc. Tẩi
Hân Qëc, àa nhưm àậ àûúåc sûã dng rưång rậi,
cấch àêy sấu nùm, nûúác nây àậ cêëm viïåc sûã
dng àa mưåt lêìn. Vêën àïì àûúåc cấc nhâ mưi
trûúâng àấnh giấ cao úã àêy lâ ngûúâi dên bùỉt àêìu
quan têm àïën tấc àưång ca thối quen sinh hoẩt
lïn mưi trûúâng sinh thấi.
Thanh Huìn


Bỗ qụn
V Quang Cưn

Ngây nâo em àïën vúái anh
Trùng khưng lùån, giố ln thânh chiïm bao
Ta bay lïn têån têìng cao
Mêy bìn cng phẫi xưn xao vúái mònh
Thïë rưìi hai àûáa vư tònh
Bỗ qụn nhûäng võ ngổt lânh sau ta
Trúâi àưng, giố giêåt, àûúâng xa
Mỗi chên múái thêëy àúâi lâ mïnh mang
Ngêỵm mònh trong cội thïë gian
Nhòn sang nhau - chúåt nùỉng àang quấ chiïìu...
Thúâi gian côn àûúåc bao nhiïu
Cho ta lâm nưët nhûäng àiïìu bỗ qụn...

Ngây xûa
Nguỵn Vùn Huy

Tiïëng àân bng diïåu vúåi
Mêy lùång bay ngang trúâi
ÚÃ bïn kia nùm thấng
Con àô mẫi miïët trưi...
Ngûúâi lêu khưng trúã lẩi
Lc bònh xûa àậ tân
Ngưìi bïn búâ sưng vùỉng
Chúåt thêëy lông mïnh mang
Chó côn cêu hất c
Vêỵn vổng vïì àưi khi

Mâ ngây xûa d vêåy
Àậ nâo àêu cố gò
Mưåt ban mai àang àïën
Nhûäng ngây mú qua rưìi
ÚÃ bïn kia nùm thấng
Con àô mẫi miïët trưi...

13


Chên dung vùn hoấ

Elvis Presley

huìn thoẩi ca
Rock ‘n’ Roll

Elvis Aaron Presley
sinh ngâ y 8/1/1935 tẩ i Tupelo thå c bang
Mississipi, M, trong mưåt cùåp sinh àưi khưng
may mùỉn: anh trai Jesse Garon ca Elvis
Presley qua àúâi khi côn úã trong bng mể. Àiïìu
nây cố thïí giẫi thđch tẩi sao Elvis Presley lâ
ngûúâi con rêët cố hiïëu vúái mể tûâ thã côn niïn
thiïëu.
Thânh cưng lúán àêìu tiïn àûa Presley àïën
vúái sûå nghiïåp êm nhẩc lâ phêìn thûúãng 5 USD
trong mưåt cåc thi êm nhẩc úã àõa phûúng. Cêåu
bế múái 8 tíi Presley àậ trònh bây khấ thânh
cưng bẫn ballad bìn thï thẫm ca Redley

mang tïn “Old Shep”. Tiïëp àố, nhûäng ngây tham
gia hất thấnh ca trong dân àưìng ca ca nhâ thúâ
Pentecostal àïí lẩi nhûäng dêëu êën rêët àêåm nết
trong trong sûå nghiïåp êm nhẩc ca anh. Presley
cng chõu ẫnh hûúãng rêët lúán ca nhẩc àưìng qụ
vâ nhẩc blues vâ chđnh sûå kïët húåp ca hai dông
nhẩc àùåc th nây àậ tẩo nïn bẫn sùỉc êm nhẩc
khưng lêỵn vâo àêu àûúåc ca ưng hoâng nhẩc
Rock ca mổi thúâi àẩi.
Nùm 13 tíi, Presley cng gia àònh chuín
túái thânh phưë Memphis vâ trong nhûäng nùm

cëi phưí thưng, Presley trúã thânh mưåt châng
thanh niïn hûúáng ngoẩi vúái mấi tốc dâi, mẫnh
mai vâ qìn ấo loê loểt. Sau khi tưët nghiïåp,
Presley trúã thânh mưåt lấi xe tẫi, mưåt nghïì khiïën
Presley tiïëp tc mưåt phong cấch ùn mùåc khưng
giưëng ai ca mònh. Nhûng mùåc d cấch ùn mùåc
khấ “tay chúi”, Presley vêỵn rêët biïët kđnh trổng
ngûúâi trïn vâ hiïëu thån vúái mể giâ. Vâ chđnh
sûå hiïëu thån àố àậ àûa Presley àïën vúái phông
thu ca Hậng Sun Records àïí thu thanh bâi
hất “My Happiness” lâm quâ tùång sinh nhêåt
mể. Ngûúâi quẫn l ca phông thu Marion
Keisker rêët êën tûúång vúái chêët giổng àùåc biïåt vâ
khấc ngûúâi ca Presley vâ ngay sau àố ưng nây
bấo cấo vúái ưng ch ca Hậng Sun, nhâ sẫn
xët Sam Phillips vïì sûå phất hiïån nây. Sam
Phillips àậ chùm bùé m châ n g thanh niïn
Presley trong sët mưåt nùm rông trûúác khi àïí

anh cng vúái cêy ghi ta chúi nhẩc àưìng qụ
Scotty Moore vâ cêy ghi ta bass Bill Black tẩo
nïn mưåt sûå kïët húåp tuåt vúâi. Sam Phillips àậ
tòm thêëy úã Presley àiïìu mâ ưng àậ tûâng ao ûúác:
“mưåt cêåu bế da trùỉng hất giổng ca ca mưåt ngûúâi
da àen”.
Àơa nhẩc àêìu tiïn ca Presley lâ àơa nhẩc
ca hậng Sun mang tïn ca bẫn nhẩc rock
“That’s All Right (Mama)”, mưåt bùçng chûáng cho
giổng ca àêåm àâ vâ àa êm sùỉc ca Presley. Àấng
ch lâ mùåt B ca àơa lẩi lâ mưåt bâi hất àưìng
qụ “Blue Moon of Kentucky”, mưåt sûå sùỉp xïëp
cho thêëy Presley àang bûúác vâo mưåt loẩi nhẩc
hoân toân khấc, gêìn vúái kiïíu nhẩc Rock ‘n’
Blues. Sûå àốn nhêån hâo hûáng ca cưng chng
àậ gip Hậng Sun tung ra túái 20.000 bẫn.
Trong àơa thûá hai ca mònh, Presley tung ra
bâi hất “Good Rockin’ Tonight” ca Roy Brown
àûúåc tưn lïn búãi cấc bâi hất úã chêët giổng cao “I
Don’t Care If The Sun Don’t Shine”, “Milk Cow
Blues Boogie”. Nhû mưåt sûå tûúng phẫn, bâi hất
14


Chên dung vùn hoấ
“You’re A Heartbreaker” trïn mùåt B àem lẩi cho
àơa hất sûå thay àưíi mẩnh vïì tiïët têëu, khấ húåp vúái
chêët giổng luën lấy ca Presley. Cấc bâi hất
“Baby Let’s Play House”, “I’m Left”, “You’re
Right”, “She’s Gone” lâ sûå tiïëp nưëi ca mư-tđp nây

vâ àậ àûa Presley àïën vúái cấc chûúng trònh phất
thanh “The Grand Old Opry” vâ “Louisiana Hayride”. Mưåt loẩt chûúng trònh trûåc tiïëp bùỉt àêìu vâo
nùm 1955 vúái sûå gốp mùåt ca tay trưëng D.J.
Fontana câng lâm cho Preley trúã nïn nưíi tiïëng.
Presley bùỉt àêìu cấc cåc lûu diïỵn tẩi cấc cêu lẩc
bưå úã bang Arkansas, Louisiana vâ Texas vúái panư quẫng cấo: “Ưng hoâng nhẩc pop miïìn Têy”.
Khấn giẫ gêìn nhû bõ mï hóåc trûúác giổng ca ca
Presley, àiïåu ngoấy mưng quen thåc ca Presley
khi chẩy xư trïn sân diïỵn vâ xoâi ngûúâi trïn hai
gưëi úã nhûäng giai àiïåu kõch tđnh trúã thânh êën tûúång
khố phai trong lông cấc fan hêm mưå. Àơa hất cëi
cng Presley ghi cng Hậng Sun, bẫn cover bâi
hất “Mystery Train” ca Junior Parker, sau nây
àûúåc nhiïìu ngûúâi àấnh giấ lâ àơa single nhẩc Rock
‘n’ Roll cëi cng vúái nhõp àiïåu dưìn dêåp, giổng ca
cao vt cng tiïëng nhẩc àïåm ghi-ta àêìy lưi cën.
Nhûng Presley khưng thïí àûúåc cẫ nûúác M
biïët àïën vâ tưn thúâ nïëu thiïëu ài Àẩi tấ Tom Parker,
ngûúâi àậ àûa anh sang mưåt bûúác ngóåt múái trong
sûå nghiïåp êm nhẩc ca mònh. Tom Parker vưën lâ
ưng bêìu ca mưåt sưë ca sơ nhẩc àưìng qụ, trong àố
cố Hanhk Snow vâ Eddy Arnold. Àïí an i Sam
Phillips sau khi giânh àûúåc Presley, Tom Parker
thuët phc Sam Phillips rùçng ưng nây sệ cố
nhiïìu lúåi hún vïì mùåt tâi chđnh nïëu àïí Presley lẩi
cho mưåt hậng thu êm danh tiïëng hún. Hậng RCA
Records sùén sâng trẫ ngay 35.000 USD àïí cố àûúåc
Presley, mưåt con sưë khưng thïí tin àûúåc vâo thúâi
àiïím bêëy giúâ. Sûå àa dẩng trong di sẫn êm nhẩc
mâ Presley àûúåc thûâa kïë cng vúái mưåt chêët giổng

àùåc biïåt, khẫ nùng diïỵn àẩt àûúåc tû tûúãng, tònh
cẫm ca bâi hất àậ gip anh vûúåt qua nhûäng nết
vùn hoấ àêåm chêët àõa phûúng mâ anh thûâa hûúãng
tûâ nhûäng ngûúâi ài trûúác trong dông nhẩc Rock
‘n’ Blues. Sûå bng nưí sưë lûúång ngûúâi thđch dông
nhẩc Rock ‘n’ Roll mâ chđnh Presley vûâa lâ ngûúâi
tẩo ra vûâa lâ ngûúâi trong cåc khùèng àõnh rùçng
anh cố thïí thu ht àûúåc sưë àưng cưng chng u
nhẩc mâ nhiïìu ngûúâi trong àố chó múái chó úã tíi
thiïëu niïn.

Ngây 10/1/1956, chó hai ngây sau sinh
nhêåt lêìn thûá 21 ca mònh, Presley bùỉt àêìu
sûå nghiïåp úã RCA Records, Nashville. Àơa hất
àêìu tiïn ca anh tẩi RCA, “Heartbreak Hotel” - bâi vïì sûå tuåt vổng, lâ mưåt trong sưë
nhûäng àơa nhẩc pop gêy êën tûúång nhêët cho
túái thúâi àiïím àố. Àơa “Heartbreak Hotel”
nhanh chống àûúåc cưng chng M ûa chång
vâ trúã thânh àơa nhẩc sưë 1 trong sët 8 tìn
liïìn. Nố gip Presley giânh mưåt chưỵ àûáng
vûäng vâng trong lõch sûã nhẩc pop vúái tû cấch
àơa nhẩc àêìu tay lúán nhêët trong lõch sûã. Võ
trđ thûá 2 trong danh sấch cấc àơa hất àûúåc ûa
chång úã Anh ca “”Heartbreak Hotel” cng
gip cho Presley trúã nïn nưíi tiïëng úã chêu Êu.
Tiïë p theo nhûä n g thâ n h cưng bûúá c àêì u ,
Presley liïn tc àûáng àêìu trïn sên khêëu êm
nhẩc thïë giúái vúái cấc album bêët h nhû
“Hound Dog”/”Don’t Be Cruel”, “Love me Tender”, “Don’t be Cruel”, ...
Thúâi hoâng kim ca Presley cng khưng

kếo dâi àûúåc bao lêu. Sûå nưíi lïn ca Beatles
khiïën Presley trúã nïn lưỵi thúâi. Tuy nhiïn,
Presley vêỵn tòm kiïëm àûúåc ẫnh hûúãng ca
mònh tûâ nhûäng bâi hất cưí àiïín. Album “If
Everyday Was Like Christmas” phất hânh
nùm 1966 lâ mưåt thânh cưng bêët ngúâ ca
Presley, mưåt bâi hất vïì lïỵ hưåi thêåt tuåt vúâi
vâ khưng giưëng bêët cûá bâi hất nâo khấc trong
danh sấch àûúåc ûa chång lc bêëy giúâ. Nhûng
àïën nùm 1967, Presley thûåc sûå tåt dưëc khi
anh tham gia àống nhûäng bưå phim vư vưí nhû
Double Trouble, Speedway, Clambake and
Live A Little, Love A Little - vúái doanh thu
khấ nghêo nân.
Nhûng rưìi ưng hoâng nhẩc Rock hưìi sinh
ngay sau àố chó mưåt nùm. Nùm 1968, Tom
Parker húåp tấc vúái Àâi Truìn hònh NBC
phất mưåt chûúng trònh àùåc biïåt ca Presley
trong lïỵ Giấng sinh vúái nhûäng bâi thấnh ca
tûúng tûå nhû trong album His hand in mine
àêìu thêåp k 60 ca anh. Giấm àưëc sẫn xët
ca NBC phẫn àưëi thùèng thûâng vâ ng hưå
mưåt chûúng trònh gưìm nhûäng bâi hất Rock
‘n’ Roll hay nhêët ca Presley. Àêy thûåc sûå lâ
mưåt thấch thûác àưëi vúái Presley búãi anh àang

15


Chên dung vùn hoấ

úã thúâi k li tân ca mưåt ngưi sao. Chûúng trònh
àùåc biïåt ca Presley àûúåc phất ngây 3/12/1968
vâ tûâ àố trúã thânh mưåt trong nhûäng chûúng
trònh biïíu diïỵn nghïå thåt àûúåc chång nhêët
trong lõch sûã truìn hònh. Àố khưng chó lâ mưåt
chûúng trònh nghïå thåt hêëp dêỵn mâ côn lâ sûå
hưìi sinh ca mưåt ưng hoâng nhẩc Rock sau gêìn
10 nùm im tiïëng. Vúái chiïëc ấo da vâ cêy àân ghi
ta gưỵ, Presley gúåi lẩi hònh ẫnh ca mưåt thêìn
tûúång êm nhẩc mưåt thúâi vang bống trong trong
thêåp k 50.
Nùm 1969, lêìn àêìu tiïn Presley àïí rêu cho
giưëng vúái mưåt châng cao bưìi rêìu rơ trong khi bâi
hất A Change Of Habit ca anh lẩi trúã nïn
nghiïm tc hún. Àiïìu quan trổng hún, Presley
àậ trúã lẩi vúái sên khêëu thay vò úã phông thu vúái
cấc bíi biïíu diïỵn úã Las Vegas trong tiïëng nhẩc
àïåm ca hai nghïå sơ ghi-ta James Burton vâ
piano Glen.D.Hardin. Cng vúái sûå trúã lẩi ca
John Lennon, Presley trúã lẩi trong lông cưng
chng vúái bâi hất “The Wonder Of You” àûáng
àêìu trong danh sấch nhûäng bâi hất àûúåc ûa
chång úã Anh trong sët 6 tìn vâo ma hê
nùm 1970.
Nhûäng nùm àêìu ca thêåp k 70 lâ thúâi k
chûáng kiïën sûå li tân trong sûå nghiïåp êm nhẩc
ca Presley khi anh ngây câng lao sêu vâo
nghiïån ngêåp vâ cåc sưëng bïå rẩc. Cåc chia tay
vúái vúå nùm 1973 câng lâm cho cåc sưëng ca
Presley trúã nïn tưìi tïå vâ thên hònh ngây câng

trúã nïn phò nưån. Presley gc trïn sân diïỵn mưåt
vâi lêìn vò sûác khoễ suy sp vâ tûâ giậ cội àúâi ngây
16/8/1977 vò bïånh tim, kïët quẫ ca viïåc sûã dng
thëc an thêìn trong mưåt thúâi gian dâi. Niïìm an
i duy nhêët lâ sau khi anh qua àúâi, cấc àơa hất
ca anh bấn chẩy vúái con sưë k lc vâ àûáng àêìu
cấc danh sấch àơa hất àûúåc ûa chång úã nhiïìu
núi.
Sûå àống gốp ca Elvis Presley trong lõch sûã
êm nhẩc lâ àiïìu khố cố thïí so sấch. Vúái sûå kïët
húåp ca hai dông nhẩc ca ngûúâi da trùỉng vâ
da àen, sûå kïët húåp ca nhẩc àưìng qụ vúái nhẩc
Rock ‘n’ Blues, Presley àậ tẩo ra nhûäng àơa nhẩc
hay vâ àûúåc u thđch nhêët trong thïë k 20.
Presley - thêìn tûúång êm nhẩc cố ẫnh hûúãng sêu
sùỉc trong àúâi sưëng êm nhẩc vâ nïìn vùn hoấ M.

Presley - huì n
thoẩi êm nhẩc àậ
trúã thâ n h hònh
mêỵu cho cẫ mưåt thïë
hïå ca sơ vâ thanh
niïn M trong
nhûäng nùm 60.
Hâ n g
nùm,
hâng trùm ngûúâi
hêm mưå tâi nùng
ca Presley vêỵn t
hưåi tẩi Memphis àïí

k niïåm ngây sinh
nhêå t c a ưng
hoâng nhẩc Rock
‘n’ Roll ca mổi thúâi àẩi. Nùm nay, lïỵ k niïåm
àûúåc bùỉt àêìu bùçng mân khiïu v mang tïn “GI,
Red, White and Blues”, tiïëp àố lâ phêìn trònh
chiïëu bưå phim “GI Blues”, nối vïì cåc àúâi ca
nghïå sơ.
Thuâ Dûúng

Àấp ấn Quiz
1. E.
2. Àng. Thay bùçng nối khưng, nhiïìu ngûúâi chêu Ấ thïí hiïån sûå
khố chõu hay bêët àưìng quan àiïím bùçng nhûäng àiïåu bưå, cûã chó
trïn.
3B.
4. Àng
5. Àng. úã Brazil, khi nối chuån hổ sệ àûáng cấch xa nhau
khoẫng 15cm.
6. D. Nïëu khưng lâm nhû vêåy, ưng ch sệ khưng ngêìn ngẩi sa
thẫi bẩn ngay tûác thò.
7. Àng. Kiïíu khen ngúåi lõch sûå nây bùỉt ngìn tûâ mưåt trong
nhûäng qìn thêìn ca Nhêåt hoâng.
8. Àng. Ngûúâi Anh lõch sûå sệ khưng bao giúâ dng tay hóåc
chên àïí biïíu thõ mưåt thûá gò.
9. C. Àïí lông bân chên lưå ra ngoâi àûúåc xem lâ hânh vi khưng
thïí tha thûá úã cấc nûúác Hưìi giấo.
10. C.
Hoâng Oanh
16



Khấm phấ

Ngao du
trïn mẩng Internet

Hiïån tẩi, sưë ngûúâi duåt web àậ lïn túái con sưë hâng
triïåu. Vâ khi viïåc tham gia vâo cưång àưìng ẫo ngây
câng trúã nïn dïỵ dâng vâ chi phđ giẫm ài thò con sưë àố
sệ côn tùng nhiïìu hún nûäa. Búãi Internet thêåt ra chó lâ
nhûäng hònh ẫnh àûúåc hiïín thõ trïn mân hònh ngûúâi dng
nïn àưi khi nố àûúåc gổi lâ mưåt thïë giúái “ẫo”. Tuy nhiïn,
ngay cẫ trong thïë giúái khưng cố thûåc àố, con ngûúâi
cng cố thïí gùåp phẫi nhûäng nguy hiïím trong lc di
chuín. Bêët k núi nâo bẩn túái, d thûåc sûå bẩn vêỵn
khưng hïì phẫi ra khỗi nhâ àïí túái àố, bẩn ln cêìn cố
mưåt sûå nhẩy cẫm vâ cht đt kiïën thûác.

Àïí chuën du ngoẩn ca bẩn cố hiïåu quẫ cao
nhêët
Cố rêët nhiïìu viïåc àïí lâm trong thïë giúái
Internet (Cyberspace) vâ cố rêët nhiïìu trang web
(site) àấng àïí bẩn ghế thùm. Nïëu bẩn mën túái
mưåt àõa àiïím nâo àố, àún giẫn bẩn chó phẫi nhêåp
àõa chó vâo dông kïët nưëi. Hóåc bẩn cng cố thïí
sûã dng cấc mấy tòm kiïëm àïí tòm ra núi mâ bẩn
mën àïën.
Mểo nhỗ: Nïn chín bõ sùén mưåt kïë hoẩch
trûúác khi bûúác vâo thïë giúái ẫo. Bẩn cêìn phẫi xấc

àõnh rộ núi mònh cêìn túái hóåc ch àïì mònh cêìn

tòm. Bùçng cấch nây, bẩn sệ tiïët kiïåm àûúåc thúâi
gian vâ cẫ chi phẫi trẫ cho nhâ cung cêëp dõch
v truy cêåp.
Cố thïí bẩn sệ viïëng thùm mưåt bẫo tâng nưíi
tiïëng, nùỉm bùỉt nhûäng thưng tin múái nhêët,
tham gia vâo mưåt diïỵn àân hay phông thẫo
lån (chat room) àïí tham khẫo vâ bây tỗ quan
àiïím vïì lơnh vûåc mònh u thđch, mua mưåt cën
sấch hay mưåt àơa CD hóåc email cho mưåt ngûúâi
bẩn úã rêët xa.
Sấch, bấo, bẩn bê vâ nhûäng con ngûúâi mâ
bẩn tiïëp xc cố thïí àûa bẩn túái rêët nhiïìu trang
web. Mưåt khi bẩn àậ khúãi hânh, chđnh sûå tô
mô vâ thđch th ca bẩn sệ dêỵn bẩn túái nhiïìu
àõa àiïím hêëp dêỵn khấc nûäa.

Thưng tin - “Tiïìn tïå” ca thïë giúái ẫo
Mểo nhỗ: Mưỵi khi vâo mưåt web site, hậy tòm
hiïíu chđnh sấch riïng tû vïì àưå chđnh xấc, truy
cêåp, an ninh vâ kiïím soất thưng tin cấ nhên
cng nhû cấch mâ thưng tin ca bẩn àûúåc sûã
dng, liïåu nhûäng thưng tin mâ bẩn cung cêëp
17


Khấm phấ
cố àûúåc trao cho bïn thûá ba hay khưng. Khi bẩn
àùng nhêåp vâo Internet tûác lâ bẩn àang bûúác

vâo mưåt thõ trûúâng toân cêìu vúái àêìy à cấc loẩi
hâng hoấ, dõch v. Tuy nhiïn, loẩi tiïìn tïå ch
ëu trong thïë giúái nây lẩi lâ thưng tin. Bẩn tòm
kiïëm thưng tin tûâ nhûäng ngûúâi khấc vâ ngûúåc
lẩi, nhûäng ngûúâi khấc cng àang tòm kiïëm
thưng tin mâ bẩn cung cêëp. Cấc cưng ty ln
tòm cấch cố àûúåc lûúång thưng tin nhiïìu nhêët cố
thïí vïì bẩn, vïì thối quen mua hâng ca bẩn. Do
bẩn cố nhûäng thưng tin rêët riïng tû nïn bẩn
ln mën biïët nố sệ àûúåc thu thêåp vâ sûã dng
nhû thïë nâo. Cng giưëng nhû khi bẩn mang
theo tiïìn khi ài du lõch, bẩn ln mën giûä mưåt
sưë thưng tin bđ mêåt khi truy cêåp vâo Internet.
Thưng tin trïn Internet àûúåc thu thêåp qua
cẫ hai àûúâng: trûåc tiïëp vâ giấn tiïëp. Khi bẩn tham
gia vâo mưåt phông thẫo lån, nhêåp mưåt thưng
tin vâo bẫn tin, àùng k vâo mưåt site thûúng mẩi,
tham gia vâo mưåt cåc thi hay àùåt mua mưåt mùåt
hâng, bẩn hậy nghơ ngay rùçng mònh àang àûa
thưng tin cấ nhên vâo thïë giúái ẫo. Àố cố thïí hiïíu
nhû mưåt khoẫn phđ mâ bẩn cêìn phẫi trẫ àïí truy
nhêåp vâo mưỵi trang web.
Thưng tin ca bẩn cng cố thïí àûúåc thu thêåp
mưåt cấch giấn tiïëp mâ khưng àûúåc thưng bấo.
Chùèng hẩn, mưỵi bûúác ài ca bẩn trïn mưåt web
site àïìu àûúåc ghi nhêån thưng qua mưåt têåp tin
“cookies” àûúåc lûu lẩi trïn ưí cûáng mấy tđnh ca
bẩn sau lêìn àêìu tiïn àùng nhêåp vâo website
àố. Khi bẩn cố dõp trúã lẩi site nây, mấy tđnh sệ
múã lẩi têåp tin cookies àố vâ lêëy nhûäng thưng

tin lûu trûä àïí cố cấch châo hỗi khấc vúái nhûäng
ngûúâi múái vâo lêìn àêìu. Mấy tđnh cng cố thïí
gổi ra àng tïn ca bẩn. Nïëu bẩn tỗ ra thđch
th mưåt loẩi mùåt hâng nâo àố, àiïìu nây lêåp tûác
àûúåc ghi nhêån vâ trong nhûäng lêìn truy cêåp tiïëp
theo, bẩn sệ nhêån thêëy quẫng cấo trïn web site
àố chó ch trổng vâo nhûäng súã thđch ca bẩn.
Thưng qua nhûäng thưng tin trûåc tiïëp vâ
giấn tiïëp, cấc web site cố thïí àûa ra mưåt bûác
tranh toân cẫnh vïì bẩn vâ thêåm chđ cẫ gia àònh
bẩn. Nhûäng thưng tin kiïíu nây àống vai trô vư
cng quan trổng búãi nố gip nhûäng nhâ kinh
doanh trong thïë giúái ẫo xấc àõnh rộ hún mc
tiïu khấch hâng.

Bẫo àẫm tđnh riïng tû khi duåt web
Rêët khố cố thïí êín mònh khi bẩn àậ tham
gia vâo thïë giúái ẫo. Hậy chín bõ tinh thêìn àïí
nhêån cấc email quẫng cấo thêåm chđ cẫ nhûäng
banner mâ bẩn cẫm thêëy rêët ph húåp vúái súã
thđch ca mònh. Nhûäng thû rấc kiïíu nây cố
thïí sệ lâ mưåt àiïìu phiïìn toấi hóåc àưi khi côn
lâ mưåt mưëi nguy hiïím. Nïëu bẩn cẫm thêëy nghi
ngúâ, hậy xoấ ngay chng ài. Hậy tòm hiïíu xem
nhâ cung cêëp dõch v (ISP) cố nhûäng biïån phấp
gip phông ngûâa nhûäng thû kiïíu nây hay
khưng.
Mểo nhỗ: Cêìn phẫi biïët bẩn àang nối
chuån vúái ai. Khưng nïn àûa thưng tin cấ
nhên ca bẩn cho ngûúâi lẩ.

Cng giưëng nhû bêët k núi nâo khấc, thïë
giúái ẫo cng cố nhûäng kễ lûâa àẫo, bõp búåm. Vò
thïë, hậy giûä gòn mêåt khêíu ca bẩn. Àố cng
àûúåc coi nhû chòa khoấ àïí múã tâi khoẫn ca
mưỵi cấ nhên. Cêìn lûu , nhên viïn cung cêëp
dõch v khưng bao giúâ u cêìu bẩn phẫi cung
cêëp mêåt khêíu. Nïëu hổ cố lâm nhû vêåy, hậy tûâ
chưëi vâ ngay lêåp tûác phẫn hưìi túái nhâ cung
cêëp dõch v.
Khi mua hâng trûåc tuën, cêìn phẫi tuåt
àưëi cêín thêån khi cung cêëp sưë thễ bẫo hiïím xậ
hưåi, thễ tđn dng vâ àõa chó chuín hâng. Rêët
nhiïìu web site àậ mậ hoấ àïí bẫo mêåt thưng
tin cấ nhên mâ bẩn cung cêëp. Hậy tham khẫo
phêìn chđnh sấch bẫo vïå thưng tin cấ nhên
ca mưỵi website àïí biïët àûúåc cấch thưng tin
18


Khấm phấ
ca bẩn àûúåc mậ hoấ. Cưng nghïå nây àûúåc cẫi
tiïën vúái tưëc àưå ngây câng nhanh nhûng khưng
cố gò àẫm bẫo lâ nố sệ chẩy hoân hẫo.
Lo lùỉng vïì viïåc àïí thêët thoất thưng tin cấ
nhên khưng phẫi lâ mưåt àiïìu múái lẩ. Tuy nhiïn,
khẫ nùng ca mấy tđnh trong viïåc thu thêåp vâ
sùỉp xïëp mưåt lûúång lúán thưng tin vâ khẫ nùng
ca Internet trong viïåc tung thưng tin nây ra
toân cêìu àậ lâ gia tùng nhûäng lo lùỉng nây.
Nối chung, àẫm bẫo thưng tin cấ nhên hay

khưng, mưåt phêìn ph thåc vâo bẩn. Hậy tòm
kiïëm nhûäng thưng tin vïì bẫo àẫm tđnh riïng
tû. Nhûäng web site bẫo mêåt tưët thûúâng khưng
chó cố chđnh sấch bẫo mêåt thưng tin mâ côn
cung cêëp nố mưåt cấch rộ râng, cho bẩn quìn
chia sễ thưng tin cấ nhên vâ giẫi thđch rộ quấ
trònh sûã dng nhûäng thưng tin mâ bẩn cung
cêëp.

Bẫo hiïím trong xậ hưåi ẫo
Nhûäng tay duåt web cố kinh nghiïåm ln
cố mưåt cht đt vưën “bẫo hiïím du lõch” khi tham
gia vâo thïë giúái ẫo. Dûúái àêy lâ mưåt vâi mểo
nhỗ do cấc chun gia cung cêëp:
- Khưng trao mêåt khêíu ca bẩn cho bêët k
ai, ngay cẫ cho nhûäng ngûúâi xûng danh lâ nhâ
cung cêëp dõch v ca bẩn. Tâi khoẫn ca bẩn
cố thïí bõ àấnh cùỉp vâ mưåt lc nâo àố bẩn sệ
thêëy sûå thay àưíi trong hoấ àún thanh toấn cëi
thấng ca mònh.
- Trong thïë giúái ẫo, bẩn khưng tiïëp xc vúái
nhûäng con ngûúâi thêåt. Vò vêåy, khưng nïn cung
cêëp sưë thễ tđn dng, thễ bẫo hiïím xậ hưåi, àõa
chó nhâ cng nhû àiïån thoẩi.
- Cêín thêån khi bẩn tham gia vâo mưåt phông
thẫo lån. Mổi ngûúâi sệ biïët bẩn vâ cố thïí bùỉt
àêìu nhưìi nhết email vâo hôm thû ca bẩn. Àïí
cố thïí giêëu mònh, hậy sûã dng mưåt tïn hiïåu
(nickname) khấc.
- Email mang àưi cht tđnh cấ nhên nhûng

khưng hoân toân. Khưng nïn àûa nhûäng thưng
tin mâ bẩn mën giûä bđ mêåt vâo thû àiïån tûã.

Cố thïí nố sệ xët hiïån úã mưåt bẫn tin nâo àố
vâo ngây hưm sau.
- Hậy tòm hiïíu xem nhâ cung cêëp dõch v
cố thïí gip bẩn xoấ bỗ nhûäng thû rấc. Hậy
hổc cấch phên biïåt thû loẩi nây vâ xoấ bỗ nố
ài. Àûâng bao giúâ àổc vâ cng khưng bao giúâ
tẫi xëng hóåc chẩy nhûäng têåp tin àđnh kêm
trong thû gûãi tûâ mưåt àõa chó mâ bẩn khưng rộ
ngìn gưëc. Búãi mấy tđnh ca bẩn sệ cố nguy
cú bõ virus thêm nhêåp.
- Cố thïí bẩn sệ bõ lûâa. Nhûäng châo múâi câng
dïỵ tin thò bẩn câng dïỵ bõ lûâa.
- Hậy lûu con bẩn cng bẩn kiïím tra trûúác
khi cung cêëp thưng tin cấ nhên vâ tòm kiïëm
cấc chđnh sấch bẫo vïå khi vâo mưåt web site cố
u cêìu cung cêëp thưng tin dẩng nây. Nhiïìu
trang web dânh cho trễ em àûa ra u cêìu cố
sûå àưìng ca cha mể trûúác khi nhûäng àûáa trễ
cung cêëp thưng tin. Tuy nhiïn, cố nhiïìu web
site àậ cưng bưë rưång rậi hổ sệ sûã dng thưng
tin thu thêåp àûúåc theo bêët k hònh thûác nâo
mâ hổc mën.
Hậy cng lûúát web vúái con ca bẩn
Àûa con cng ài theo trong nhûäng chuën
du ngoẩn trong thïë giúái ẫo sệ àem lẩi kinh
nghiïåm cho cẫ bẩn vâ àûáa bế. Trûúác khi bùỉt
àêìu, hậy ghi nhúá, cấc trang web thûúâng thu

thêåp àûúåc mưåt lûúång thưng tin rêët lúán tûâ nhûäng
àûáa trễ, nhû tïn tíi, àõa chó email, súã thđch
vâ cấc hâng hoấ àûúåc ûa dng. Thưng tin kiïíu
nây cố thïí àûúåc thu thêåp thưng qua cấc hònh
thûác àùng k vâo cêu lẩc bưå hóåc tham gia vâo
mưåt cåc phỗng vêën trïn mẩng.
Thưng tin cấ nhên thu thêåp àûúåc sệ àûúåc
sûã dng àïí lêåp ra danh sấch khấch hâng.
Trong mưåt vâi trûúâng húåp, nhûäng thưng tin
nây côn àûúåc bấn cho nhûäng nhâ mưi giúái,
nhûäng ngûúâi nây sau àố sệ àem bấn vâ cho
thụ lẩi thưng tin. Àưi khi nhûäng thưng tin
kiïíu nây àûúåc àûa lïn trang dûúái dẩng “súã lûu
niïåm khấch hâng”, thưng tin thânh viïn, cấc
phông thẫo lån hay cấc trang ch do website
cung cêëp. Nhûäng thưng tin nây cố thïí gip
19


Khấm phấ
mưåt sưë ngûúâi tiïëp cêån vúái con bẩn mâ trong
nhiïìu trûúâng húåp, bẩn khưng hïì biïët.
Trễ con hổc sûã dng mấy tđnh rêët nhanh
nhûng do thiïëu kinh nghiïåm sưëng nïn chng
cố thïí cung cêëp nhûäng thưng tin mâ bẩn cêìn
giêëu kđn. Àêy lâ mưåt trong nhûäng l do vò sao
bẩn cêìn phẫi giấm sất trễ em khi chng tham
gia vâo thïë giúái Internet. Sau àêy lâ mưåt sưë àiïìu
bẩn nïn quan têm:
- Khấm phấ Internet cng vúái con bẩn. Àố

lâ cấch tưët nhêët àïí biïët àûúåc chng àậ ài túái
àêu trïn thïë giúái ẫo.
- Hậy sûã dng nhûäng chûúng trònh lổc chó
cho phếp túái mưåt sưë site vâ mưåt sưë ch àïì nhêët
àõnh. Nhûäng chûúng trònh kiïíu nây àûúåc cung
cêëp rêët nhiïìu tûâ phđa cấc nhâ cung cêëp dõch v
vâ trïn Internet.
- Hậy cho àûáa trễ biïët nghơa ca riïng tû
cấ nhên. Khuën khđch chng chó nïn trao àưíi
thưng tin khi àûúåc sûå cho phếp vâ giấm sất ca
bẩn.
- Cho àûáa trễ thêëy sûå khấc biïåt giûäa quẫng
cấo vâ giẫi trđ. Búãi àưi khi chng khưng thïí nhêån
biïët àûúåc nhûäng hònh ẫnh hoẩt hònh cố thïí lâ
núi thu thêåp thưng tin ca cấc cưng ty kinh
doanh.

Låt lïå trïn nhûäng con àûúâng ẫo
Trễ con sệ hânh àưång cố trấch nhiïåm hún
khi chng nùỉm àûúåc nhûäng quy tùỉc. Àêy chđnh
lâ l do dêỵn túái tûúãng lêåp ra mưåt giao kêo giûäa
cha mể vúái àûáa trễ khi chng bùỉt àêìu sûã dng
Internet. Dûúái àêy lâ mưåt sưë quy àõnh trïn “con
àûúâng ẫo” cng vúái cấch thïí hiïån ca nố qua
mưåt Giao kêo ẫo dânh cho nhûäng àûáa trễ chêëp
nhêån tn th quy tùỉc.

Giao kêo ẫo
Nhûäng quy àõnh dûúái àêy lâ nhùçm àẫm bẫo
cho sûå an toân ca tưi. Tưi sệ tn th chng

khi dẩo chúi trïn Internet.

- Tưi cố thïí vâo mẩng vâo thúâi gian ................,
trong vông.............
- Tưi cố thïí/khưng thïí vâo mẩng khi khưng
cố bưë mể ài cng;
- Tưi sệ khưng cung cêëp thưng tin cấ nhên
cng nhû thưng tin gia àònh khi khưng àûúåc
phếp ca cha mể;
- Mêåt khêíu chđnh lâ bđ mêåt ca tưi, tưi sệ
khưng trao nố cho bêët k ai.
- Tưi sệ khưng chêëp nhêån gùåp mưåt ngûúâi bẩn
trong thïë giúái ẫo hóåc gûãi cho bẩn hònh chp
ca tưi nïëu khưng àûúåc phếp ca bưë mể;
- Tưi cố thïí nhêån biïët àêu lâ mưåt quẫng cấo
vâ biïët rùçng cấc hònh ẫnh hoẩt hònh lâ khưng
cố thêåt, àố chó lâ nhûäng núi cưë gùỉng thu thêåp
thưng tin ca tưi àïí bấn;
- Tưi sệ tn th nhûäng quy àõnh nây khi úã
nhâ, úã trûúâng, úã thû viïån hay úã nhâ bẩn bê.
Àûác Minh

Nghïå thåt châo hâng
Bưë ca mưåt ngûúâi thúå àc àấ ưëm nùång. Trûúác khi qua àúâi
ưng dùån ngûúâi con trai khùỉc mưåt têëm bia cùỉm trïn mưå mònh.
Ngûúâi con vêng lúâi, sau àố mang hïët têm huët ca mònh
khùỉc mưåt têëm bia thêåt àểp vúái dông chûä: ”Mưå ca Trêìn X
cha ca thúå àấ Trêìn Y - chun khùỉc bia mưå, àc cưëi àấ, cưëi
xay bưåt. Bẫo àẫm. Giấ rễ.”


Quẫng cấo
- Quẫng cấo, mưåt sûác mẩnh ghï gúám cêåu nhó!
- Tẩi sao cêåu nối nhû vêåy?
- Rêët àún giẫn! Khi con gâ múái àễ trûáng, nố kïu cc tấc êìm
ơ. Nhûng khi con ngưỵng àễ, nố lùång im.
- ???
- Cho nïn trûáng gâ ai cng mua côn trûáng ngưỵng thò khưng.

20


Khoa hổc thûúâng thûác

Lõch sûã
chiïm tinh hổc
Chiïm tinh hổc àậ àống mưåt vai trô quan
trổng trong xậ hưåi kïí tûâ khi bùỉt àêìu cố nïìn vùn
minh thïë giúái vâ thêåm chđ cố thïí àậ cố tûâ trûúác
àố. Lõch sûã chiïm tinh hổc àậ cố tûâ rêët lêu, ngûúâi
ta tin rùçng ngìn gưëc ca nố bùỉt àêìu úã Hy Lẩp.
Tuy nhiïn, theo nghiïn cûáu múái nhêët ca cấc
nhâ khoa hổc, chiïm tinh hổc àậ ra àúâi trûúác àố
rêët nhiïìu vâ ngûúâi Ai Cêåp cưí àẩi àậ ûáng dng
thåt “bối toấn nây” àïí tiïn àoấn hêìu hïët cấc
vêën àïì diïỵn ra trong cåc sưëng thûúâng nhêåt.
Nhûäng ngûúâi Sumerian lâ cû dên àêìu tiïn
àõnh cû tẩi Mesopotamia tûâ khoẫng 4.000 nùm
trûúác Cưng ngun vâ lâ nhûäng ngûúâi àêìu tiïn
thúâ Thêìn Mùåt trúâi, Thêìn Mùåt trùng vâ Thêìn
Tònh ấi. Hổ coi nhûäng võ thêìn nây nhû lâ nhûäng

àêëng tưëi cao che chúã cho cåc sưëng bònh n ca
hổ. Tïn ca Thêìn mùåt trùng lâ Wanna; Thêìn
mùåt trúâi lâ Utu; vâ Thêìn Tònh ấi lâ Inanna. Vâ
nhûäng ngûúâi Sumeria chó thúâ cố 3 võ thêìn nây;
nhûng thûåc tïë thò cố rêët nhiïìu võ thêìn khấc cng
khưng kếm phêìn quan trổng àûúåc thúâ trong cấc
lùng têí m c a ngûúâ i Sumerian. Ngûúâ i
Akkandoan úã gêìn khu vûåc Sumer cng chổn
Thêìn Mùåt trúâi, Mùåt trùng vâ thêìn Tònh ấi àïí
thúâ; vâ chó thay tïn ca nhûäng võ thêìn nây mâ
thưi. Nối chung hêìu hïët cấc bưå lẩc àïìu thúâ ba võ
thêìn nây, chó cố àiïìu vúái tïn gổi khấc nhau. Viïåc
àùåt tïn cho cấc võ thêìn do cấc thânh viïn ca
cưång àưìng àố quët àõnh, gùỉn vúái mưåt dêëu tđch
nâo àố ca cưång àưìng.
Thây tu lâ nhûäng ngûúâi àêìu tiïn àẫm trấch
cưng viïåc “giao tiïëp” vúái cấc àêëng thêìn linh. Do
vêåy mâ hïå thưëng àïìn thúâ miïëu mẩo àûúåc tẩo ra
vâ hâng trùm nghòn ngûúâi vúái nhiïìu vai trô khấc
nhau àậ àïën àêy theo u cêìu ca cấc võ linh
mc chûác cao; nhẩc sơ... Mưåt trong nhûäng võ thây
tu nây àậ trúã thânh nhâ vua. Võ vua nây àậ lêåp
mưåt “cung àiïån” riïng vâ àùåt dûúái sûå cai quẫn
ca mưåt nhâ chiïm tinh hổc. Ngûúâi nây sệ lâ
mưåt nhâ “thưng ngưn” diïỵn giẫi vïì bêìu trúâi,
nhûäng dûå bấo vïì cấc hiïån tûúång tûå nhiïn nhû
nguåt thûåc, nhêåt thûåc... Vâ ngûúâi ta côn nối
rùçng “thây tu” lâ nhûäng nhâ chiïm tinh hổc àêìu

A

i
C
êå
p

tiïn. Àïí cố thïí “giao tiïëp” àûúåc vúái cấc võ thêìn
thò phẫi lêåp nhûäng “àïìn thúâ” trïn nhûäng ngổn
ni cao. Nhûäng “àïìn thúâ” qua thúâi gian sệ ngây
mưåt phất triïín thânh nhûäng cưng trònh kiïën trc
lúán hún àûúåc gổi lâ “ziggurats”.
Nhûäng thây tu ngûúâi Sumerian àûúåc xem
lâ nhûäng nhâ chiïm tinh hổc vâ hổ phẫi cố nhiïåm
v dûå àoấn chđnh xấc cấc hiïån tûúång tûå nhiïn,
mâ thúâi àố ngûúâi ta côn gổi lâ cấc hiïån thåc vïì
cấc àêëng siïu nhiïn. Thúâi àố, ngûúâi ta xem viïåc
tiïn tri lâ mưåt loẩi hònh nghïå thåt hún lâ khoa
hổc vò cấc thây tu àậ khưng à tâi nùng àïí “biïën
hoấ tinh xẫo” mổi sûå vêåt hiïån tûúång. Tuy nhiïn,
hổ àậ cố nhûäng thânh cưng bûúác àêìu trong viïåc
dûå àoấn hiïån tûúång nguåt thûåc; tiïëp àố sûå hưỵ
trúå ca toấn hổc àậ dêỵn àïën viïåc hònh thânh vâ
phất triïín ca låt vïì thiïn vùn hổc (Àêy lâ
àùåc àiïím àïí gip cấc nhâ khoa hổc phên biïåt
àûúåc sûå khấc nhau giûäa thiïn vùn hổc vâ chiïm
tinh hổc).
Thiïn vùn hổc lâ nhûäng nghiïn cûáu khoa
hổc vïì v tr, vïì cấc vò sao, vïì hânh tinh vâ
nhûäng chuín àưång ca chng. Chiïm tinh hổc
lâ nhûäng nghiïn cûáu tiïìn khoa hổc vïì nhûäng
ẫnh hûúãng ca nố àưëi vúái nhûäng hoẩt àưång ca

con ngûúâi. Cấc thây tu thûåc sûå rêët ch trổng
viïåc dûå àoấn cấc hiïån tûúång tûå nhiïn (thúâi tiïët,
v tr) nhû mưåt hònh thûácí thïí hiïån sûác mẩnh
21


Khoa hổc thûúâng thûác
quìn lûåc ca hổ. Tuy nhiïn, bùçng nhûäng nưỵ
lûåc ca bẫn thên, hổ têåp trung àïën sûå phất triïín
ca loẩi hònh chiïm tinh hổc. Hổ àậ àùåt àûúåc
lõch, xấc àõnh chu k hoẩt àưång ca mùåt trúâi,
mùåt trùng, cấc hânh tinh vâ cấc vò sao. Hổ cố
thïí chia mưåt nùm thânh 12 thấng dûåa trïn 12
chu k ca mùåt trùng trong mưåt nùm.
Vâo nùm 1.300 trûúác Cưng ngun, thåt
bối toấn dûåa vâo ngây sinh bùỉt àêìu hònh thânh.
Thåt bối toấn hay côn gổi lâ “Tûã vi” lâ nhûäng
tiïn àoấn cùn cûá vâo thúâi àiïím mâ nhûäng vò
tinh t xët hiïån vâ sûå tấc àưång con ngûúâi.
K ngun Assynian àậ àấnh dêëu mưåt bûúác
tiïën múái trong sûå phất triïín ca chiïm tinh hổc.
Giai àoẩn nây kếo dâi tûâ nùm 1.300 àïën 600
trûúác Cưng ngun. Ngûúâi Assynian àậ phất
hiïån ra cấc chm sao; thûåc tïë hổ àậ àõnh võ àûúåc
18 vò sao cng nùçm trong mưåt chm. Àïën nùm
600 trûúác Cưng ngun, hổ phất hiïån ra rùçng
mưåt sưë cấc vò sao húåp lẩi; mưåt sưë vò sao khấc
biïën mêët àïí hònh thânh chm sao cố tïn lâ
Zodial.
Ngûúâi Assynian àậ ch trổng àïën 5 hânh

tinh vâ nhûäng chuín àưång ca chng àưëi vúái
cấc chm sao nây. L do vò sao hổ lẩi ch trổng
nhû vêåy vò hổ tin rùçng nhûäng hânh tinh nây
lâ cấc võ thêìn hay đt nhêët lâ ngưi nhâ ca cấc võ
thêìn. Tïn ca nhûäng hânh tinh nây cng quen
nhû tïn mùåt trúâi hay tïn mùåt trùng chó àûúåc
thay bùçng tïn ca ngûúâi Hy Lẩp sau àố lâ tïn
ca ngûúâi Roman, cëi cng lâ tïn tiïëng Anh.
Thúâi Assynian, cấc hânh tinh cố tïn gổi
nhû sau: Sun = Shamash (Mùåt trúâi); Moon =
Sin (Mùåt trùng), Venus = Ishtar (Sao Kim),
Mercury = Nebo (Sao Thu), Mar = Nergal (Sao
Hoẫ), Satum = Ninurta (Sao Thưí); Tupite =
Marduk (Mưåc).
Thúâi k tiïëp theo trong lõch sûã ca thåt
chiïm tinh lâ Babylon Múái (600 – 300) trûúác
Cưng ngun. Cấc nhâ chiïm tinh hổc nưíi
tiïëng ca thúâi k nây lâ Kiddinu, Berossus,
Autipatrus, Aichinop vâ Sudines.
Thúâi k nây àûúåc biïët àïën nhúâ nhûäng lúâi tiïn
tri; àiïím bấo vïì nhûäng sûå kiïån chđnh xët hiïån.
Ngûúâi Hy Lẩp bùỉt àêìu gêy nhiïìu ẫnh hûúãng

lúán àïën chiïm tinh hổc vâo thïë k thûá 14 vâ 15
trûúác Cưng ngun. Àêy lâ thúâi k ca nhûäng
nhâ tiïn phong nưíi tiïëng vïì khoa hổc hiïån àẩi
nhû Plato; Pitago, ngûúâi ta àậ khùèng àõnh àûúåc
thuët “trấi àêët quay xung quanh mùåt trúâi”.
Trong khi àố, nhâ khoa hổc Euduxers lẩi cho
rùçng chiïm tinh hổc lâ àiïìu nûåc cûúâi; khưng ai

tin vâo nhûäng lúâi tiïn tri vïì cåc sưëng lẩi dûåa
vâo ngây sinh ca mònh. Tuy nhiïn, cấc nhâ
chiïm tinh hổc nhû Gritodemus; Apollognius
vêỵn tiïëp tc cưng viïåc nghiïn cûáu vïì chiïm tinh
hay tûã vi bối toấn.
Ngûúâi La Mậ cưí àẩi khưng chêëp nhêån thåt
“chiïm tinh” hóåc bối toấn nây. Nhûng vâo
khoẫng nùm 250 trûúác Cưng ngun; mưåt sưë
lûúång dên cû khấ àưng trúã nïn quan têm àïën
chiïm tinh hổc nhûng nhiïìu kễ bẫo th thò àêëu
tranh chưëng lẩi hêìu hïët cấc tđn ngûúäng kïí cẫ
Àẩo Thiïn cha. Hổ àûa ra nhiïìu l lệ logic àïí
chưëng lẩi nhûäng ngûúâi tin vâo “tûã vi” bối toấn;
vâ cho rùçng nhûäng ngûúâi sinh ra cng ngây
cng giúâ thò cố nhiïìu sưë phêån khấc nhau; nhûäng
ngûúâi sinh ra khấc ngây khấc giúâ thò lẩi chïët
cng giúâ.
Tuy nhiïn, chiïm tinh hổc vêỵn lan rưång sang
khu vûåc Thânh La Mậ bêët chêëp nhûäng cưë gùỉng
àïí trc xët cấc nhâ chiïm tinh hổc ra khỗi àïë
chïë.
Nhûng cëi cng thò chiïm tinh hổc vêỵn
àûúåc chêëp nhêån vâ hêìu hïët ngûúâi La Mậ cưí àẩi
àậ chõu chêëp thån mưåt khđa cẩnh ca giấo dc
tûâ ngûúâi Hy Lẩp. Nïëu ngûúâi La Mậ khưng cho
phếp du nhêåp chiïm tinh hổc vâo nïìn vùn hốa
ca mònh thò mổi thûá àậ khấc xa so vúái nhûäng
gò àống gốp ca ngûúâi Ai Cêåp àưëi vúái nghïå thåt.
Vâo nùm 331 trûúác Cưng ngun, Hoâng àïë
Alexarder ca Hy Lẩp àậ thiïët lêåp ra thânh

phưë Alexandnia. Àêy lâ mưëc àấnh dêëu giai àoẩn
khúãi àêìu ca Graeco Roman trong lõch sûã Ai
Cêåp. Alexandnia trúã thânh mưåt trong nhûäng
thânh phưë Alellnistoc nưíi tiïëng. Hellnism lâ
mưåt thåt ngûä miïu tẫ cấch sưëng ca ngûúâi Hy
Lẩp. Khi ngûúâi La Mậ bùỉt àêìu quìn cai trõ thò
Alexandnia àậ duy trò tiïëng tùm ca mònh nhû
mưå t trung têm vùn hoấ . Cho àïë n khi
Alexandnia bùỉt àêìu quìn cai trõ thò cấch mẩng
khoa hổc cng chêëm dûát vâ mổi ngûúâi àậ tin
vâo chiïm tinh hổc. Lc nây ngûúâi ta bùỉt àêìu
22


Khoa hổc thûúâng thûác
biïët àïën tiïëng tùm ca Claudine Potelen. Thûåc
chêët thò Claudus Potelenry khưng cố gò nưíi tiïëng;
ngûúâi ta chó biïët àïën ưng lâ mưåt ngûúâi Hy Lẩp.
Nhûng ưng lâ mưåt nhâ chiïm tinh hổc ngûúâi Ai
Cêåp; mưåt nhâ toấn hổc; mưåt nhâ àõa l àậ sưëng úã
gêìn Alexandnia. Đt nhiïìu thò quan niïåm ca ưng
cng cố tấc àưång àïën nhâ khoa hổc Ptolemy.
Ptolemy tiïëp tc cưng trònh nghiïn cûáu cẫu
cấc nhâ chiïm tinh hổc trûúác àố, phấc thẫo ra
bẫn àưì ca mưåt nghòn ngưi sao. Ưng àậ thu thêåp
àûúåc 48 chôm sao vâ miïu tẫ àûúåc cấc kinh tuën,
vơ tuën, kinh àưå, vơ àưå ca trấi àêët. Ptolemy tin
rùçng trấi àêët lâ trung têm v tr vâ àậ nưỵ lûåc àïí
nghiïn cûáu hổc thuët nây. Tẩi sao nhiïìu hânh
tinh chuín àưång theo thúâi gian, theo qu àẩo

xung quanh trấi àêët. Ưng cng àûa ra l thuët
múái cố tïn gổi “epicyle”. Vâ l thuët nây àậ tưìn
tẩi trong vông 1.400 nùm; cho àïën khi thuët
“trấi àêët quay xung quanh mùåt trúâi” àûúåc tòm
ra.
Ptolemy cng theo àíi nhûäng lơnh vûåc
nghiïn cûáu khấc nhau. Ưng viïët sấch vïì àõa l,
quang hổc (cën Quang hổc), toấn hổc. Ưng cng
viïët cën sấch mang tïn “Mathematical Treatise in 4 Books” vâ nố trúã thânhâ nïìn tẫng cho sûå
phất triïín ca “chiïm tinh hổc” hiïån àẩi àậ phưí
biïën úã Phûúng Têy lc bêëy giúâ.
Khưng côn phiïn bẫn gưëc nâo vïì viïåc cën
Tetrabiblo vêỵn côn tưìn tẩi. Têët cẫ côn lẩi chó lâ
nhûäng bẫn dõch vâ cấc bẫn sao; cën c nhêët lâ
Arbic cố tûâ nùm 900 sau Cưng ngun. Vò nhûäng
bẫn dõch tiïëng Latinh trúã nïn quen thåc àưëi vúái
ngûúâi chêu Êu. Phiïn bẫn tiïëng Anh cng àûúåc
chuín dõch tûâ tiïëng Hy Lẩp vâo nùm 1940. Cố
4 cën sấch viïët vïì cưng viïåc nghiïn cûáu nây vâ
mưỵi cën àïì cêåp àïën tûâng khđa cẩnh khấc nhau
ca chiïm tinh hổc.
- Cën thûá nhêët àïì cêåp àïën l do ca Ptolemy
trong viïåc ấp dng chiïm tinh hổc trong cåc
sưëng.
- Cën thûá 2 Tetrabibalo nối vïì nhûäng mưëi
liïn quan ca chiïm tinh hổc cấc nûúác.

Tetrabiblos bao gưìm têët cẫ nhûäng nghiïn cûáu
vïì chiïm tinh hổc, viïåc khđa cẩnh khấc cng àûúåc
àïì cêåp àïën nhûng têët cẫ nhûäng gò chng ta biïët

àïën vïì chiïm tinh hổc àïìu bùỉt ngìn tûâ cưng
viïåc nghiïn cûáu nây.
Mưåt sưë nhâ phï bònh cho rùçng, cën sấch chûáa
àûång khấ nhiïìu mêu thỵn ngay trong tû tûúãng
ca Ptolemy. Hún nûäa ưng àậ khưng tđnh àïën
hiïån tûúång sûå chưìng chếo giûäa cấc chôm sao vâ
nhûäng chôm sao trúã nïn lúán hún qua thúâi gian
(5/300 nùm) nhûng tẩi sao ưng lẩi khưng xấc
nhêån vâ giẫi thđch vïì sûå huìn bđ nây trong
nghiïn cûáu ca mònh.
Cố mưåt sưë vêën àïì vïì mưëi tûúng quan giûäa
chiïm tinh hổc vâ cấc ma. Ưng tin rùçng khấi
niïåm thúâi gian lâ hoân hẫo àưëi vúái viïåc bối toấn
theo ngây sinh; vâ khấi niïåm thúâi gian àïën vúái
mưỵi ngûúâi lâ tûúng àưëi khố, dêỵn àïën mưåt sưë sai
sốt trong nghiïn cûáu ca ưng. Nhûng nhòn
chung cấc nưåi dung trong Ietrabiblos khưng cố
nhiïìu giấ trõ tđnh àïën ngây nay.
Mưåt sưë nhâ chiïm tinh hổc Ai Cêåp nưëi gốt
Ptolemy nghiïn cûáu vïì chiïm tinh hổc nhû Paul
Alexandnia, Hephestion... Hổ nghiïn cûáu thïm
vïì Tetrabibleo ca Ptolemy. Khoẫng nùm 800
sau Cưng ngun; chiïm tinh hổc bõ rúi vâo
qun lậng mưåt thúâi gian. Vâ sau àố hưìi sinh
vâo thïë k thûá 8 khi ngûúâi Hưìi giấo bùỉt àêìu tin
vâ o “chiïm tinh hổ c ” Hellenistoc. Àố lâ
Almumasar, mưåt nhâ trđ thûác theo àẩo Hưìi, ưng
àậ mang niïìm tin vïì chiïm tinh hổc nhû chng
ta àậ biïët àïën vúái thïë giúái phûúng Têy.
Tốm lẩi, Ai Cêåp lâ àêët nûúác cố nhiïìu àống

gốp quan trổng àưëi vúái sûå phất triïín ca chiïm
tinh hổc, nhûäng thùng trêìm trong lõch sûã Ai Cêåp
àậ àïí lẩi dêëu êën àêåm nết trong sûå phất triïín ca
ngânh chiïm tinh. Nhûäng àống gốp nây thûåc
sûå cố nghơa àưëi vúái sûå phất triïín vâ tiïën hoấ
ca nhên loẩi.
Phûúng Thẫo

- Cën thûá 3 àïì cêåp àïën con ngûúâi; nối vïì
nhûäng khấi niïåm vïì ngây sinh
- Cën cëi cng lâ àïì cêåp àïën cấc vêën àïì
nghïì nghiïåp hưn nhên con cấi, ài lẩi...
23


Àểp

Ma ngư nïëp
nûúáng
ối túái êím thûåc Hâ Nưåi, ngoâi nhûäng mốn
N
ùn àậ cố tûâ lêu, àôi hỗi sûå cêìu k vâ cưng phu

trong cấch chïë biïën, ngûúâi Hâ Nưåi côn tẩo ra
th êím thûåc riïng cho mònh àưi khi chó vúái mưåt
cht than hoa, mưåt cấi quẩt nan vâ mưåt bùỉp ngư
nïëp...

Bao giúâ cng vêåy, khi ma àưng àïën, nhûäng
chiïëc lấ bâng àún cưi rng hoâi trïn mấi phưë,

nhûäng nễo àûúâng ài dẩo trong cấc cưng viïn thûa
vùỉng ngûúâi qua lẩi búãi nhûäng cún giố ma àưng
bùỉc giấ lẩnh cùỉt da cùỉt thõt thò cng lâ lc bấo hiïåu
mưåt ma ngư nûúáng àậ túái.
Nïëu súám mai, khi nhûäng vẩt cỗ ven àï sưng
Hưìng côn ûúát sûúng, thẫ bưå trïn cêìu Long Biïn
bẩc mâu thúâi gian phống têìm mùỉt ra hai bïn con
bậi bưìi rưång lúán giûäa sưng dâi tđt tùỉp mêëy cêy sưë
thò chùỉc chùỉn bẩn sệ rêët thđch th vúái mưåt mâu
xanh bẩt ngân ca lấ, ca hoa ngư vâ mi thúm
ca sûäa ngư non àang ma àêåu hẩt. Ú’ bậi giûäa
sưng Hưìng ngư àûúåc trưìng vâo khoẫng thấng tấm
àïën thấng mûúâi vâ ch ëu lâ ngư nïëp. Bùỉt àêìu
vâo ma thu hoẩch ngư bao giúâ cng tûâ thấng 11
êm lõch vâ kïët thc mån nhêët khi cấi rết nâng
Bên thấng 3 rúi rúát lẩi. Ngûúâi Hâ Nưåi vêỵn thûúâng
ùn ngư låc vâ ëng nûúác rêu ngư, àêy lâ thûá quâ
rễ nhûng mang lẩi cho ngûúâi thûúãng thûác cẫm
giấc ngổt mâ mất àïën ïm ngûúâi.
Nhûng cố lệ trong têët cẫ nhûäng mốn ùn tûâ ngư
thò ngư nûúáng vêỵn àûúåc ngûúâi Hâ Nưåi coi lâ mốn
ùn th võ nhêët trong cấc thûá quâ ca ma àưng.
Cấi th võ úã àêy cố lệ lâ nố vûâa dễo, vûâa thúm, vûâa
bi lẩi tẩo cho ngûúâi ùn cố cẫm giấc êëm nưìng,
khoan khoấi. Thûúãng thûác ngư nûúáng hay nhêët
vêỵn lâ vâo bíi tưëi, chđnh vò thïë trong th ùn àïm
ca ngûúâi Hâ Nưåi ngoâi cấc àiïím dûâng chên lâ
Cêëm Chó, Cûãa Nam vúái cấc mốn phúã, gâ têìn, mò
xâo hay nưåm bô khư úã Cêìu Gưỵ ra, àêu àố trïn cấc
vóa hê nhûäng hâng ngư nûúáng vêỵn àïìu àïìu àỗ lûãa


dûúái bân tay quẩt liïn hưìi vâ cêìn mêỵn ca nhûäng
ngûúâi bấn hâng.
Vúái nhûäng ngûúâi trễ tíi, hâng àïm ngưìi qy
qìn bïn chêåu than àỗ vûâa ùn ngư vûâa xem ngûúâi
bấn hâng quẩt vâ nghe tiïëng ngư nưí lếp bếp thêåt
vui tai, hònh ẫnh àố tuy bònh dõ nhûng lẩi lâ mưåt
k niïåm thêåt khố qụn. Ngư nïëp nûúáng Hâ Nưåi
côn lâ mốn quâ vùåt mâ khưng đt khấch du lõch
nûúác ngoâi rêët thđch. Àa sưë hổ àïìu lâ nhûäng ngûúâi
khấ am hiïíu vïì Hâ Nưåi, vïì nïëp sưëng vùn hốa vâ
thối quen ca nhûäng ngûúâi dên núi àêy cố lệ vò
vêåy mâ trong cấch thûúãng thûác ca hổ cố nết nâo
àố cng rêët giưëng ngûúâi Viïåt Nam. Nïëu bẩn têån
mùỉt thêëy nhûäng ngûúâi nûúác ngoâi ùn ngư nûúáng
vïì àïm múái thêëy hïët sûác hêëp dêỵn ca mốn ùn nây
nhû thïë nâo.
Ngûúâi Hâ Nưåi ai ai cng tûâng ùn ngư nïëp
nûúáng, cho d lâ ngûúâi dên lao àưång bònh thûúâng,
hay nhûäng ngûôi quìn cao chûác trổng. Khưng
phẫi ùn cho no, ùn lêëy àûúåc mâ hổ ùn ngư nhû
mưåt thối quen vùn hoấ. Nhiïìu ngûúâi coi ngư
nûúáng thåc danh mc cấc thûá quâ ma àưng
ca Hâ Nưåi cng vúái nhûäng mốn ùn nhû: Ư’ëc nống,
Chên gâ nûúáng, Qíy nống... Nhûng trong sưë
nhûäng mốn ùn àố ngư nïëp nûúáng vêỵn mang mưåt
nết riïng rêët Hâ Nưåi. Ngûúâi ta thûúâng múâi nhau
ùn mưåt vâi bùỉp ngư nûúáng cho vui miïång, cho àúä
bìn. Cng cố nhiïìu ngûúâi thđch ùn ngư thûúâng
xun búãi lệ vúái hổ mi ngư nûúáng thúm lûâng

quấ hêëp dêỵn.
Ngûúâi Hâ Nưåi rêët sânh àiïåu trong cấch chổn
lổc, cấch ùn ngư nïëp. Khưng đt ngûúâi chó thoấng
nhòn cëng ca bùỉp ngư thưi lâ cố thïí nhêån ra
àêu lâ bùỉp ngư múái bễ vâ àêu lâ bùỉp ngư àậ àûúåc
bễ lêu rưìi. Nhûäng bùỉp ngư non thûúâng phẫi lâ
ngư nïëp nhỗ bùỉp, hẩt nhỗ mp àêìu àïìu hẩt. Nhûäng
bùỉp to khưng cố mâu trùỉng huìn, êëy lâ thûá ngư
lai hay côn gổi lâ ngư tễ. Ùn phẫi ngư nây rêët
cûáng vâ khưng hïì thúm cht nâo. Hâ Nưåi lẩi thïm
mưåt ma àưng nûäa, cng sûå phất triïín hâng ngây,
hâng giúâ nhû hiïån nay cố àiïìu lẩ lâ Hâ Nưåi vêỵn
mang theo mònh nhûäng th êím thûåc àưåc àấo
mang àêåm phong cấch vùn hốa Trâng An xûa,
vâ ngư nïëp nûúáng lâ mưåt vđ d tiïu biïíu nhêët.
Àiïìu àố cng à àïí nhûäng ai xa Hâ Nưåi, nhúá vïì
Hâ Nưåi lâ nhúá túái... mưåt ma ngư nïëp nûúáng.
Nguỵn Hûúâng

24


Quiz

GIAO TIÏËP

khưng lúâi

1. Cấc cûã chó nhêën mẩnh sûå tấn thûúãng nhû: àïí ngốn tay trỗ vâ
ngốn cấi úã võ trđ tẩo thânh mưåt vông trôn, hóåc bêåt ngốn tay cấi

lïn lâ nhûäng cûã chó thưng thûúâng ca ngûúâi M nhûng lẩi bõ coi
lâ hânh àưång vư cng khiïëm nhậ úã nhiïìu núi trïn thïë giúái. Bẩn
hậy chổn nûúác coi nhûäng cûã chó trïn lâ bêët lõch sûå trong sưë
nhûäng nûúác sau:

6. Khi bẩn àïën súã lâm mån, hùèn nhiïn ưng ch ca bẩn sệ rêët
phêåt . Nïëu ưng ta lâ mưåt ngûúâi Àûác, bẩn phẫi lâm cấch gò àïí
xoa dõu cún giêån?
A. Hỗi chuån vïì gia àònh ưng ta.
B. Ngưìi r

A. Brazil
B. Australia
C. Têy Ban Nha
D. Cấc nûúác Trung Àưng
E. Têët cẫ cấc nûúác trïn
2. Ngûúâi chêu Ấ thïí hiïån sûå khưng àưìng bùçng cấch nheo mùỉt
vâ chùåc lûúäi.
Àng hay sai?
3. Ngûúâi M La-tinh khưng bao giúâ thïí hiïån kđch thûúác lúán hóåc
bế nhû thïë nâo ca cấc vêåt thïí bùçng cấch dng hai ngốn tay trỗ.
Vêåy cấch àïí minh hổa chiïìu dâi úã cấc nûúác M La-tinh lâ:
A. Tđnh tûâ àưå cao sân nhâ àïën mưåt àưå cao nhêët àõnh núi àố àùåt
mưåt bân tay
B. Dỵi thùèng cấnh tay phẫi vâ ào tûâ cấc àêìu ngốn tay ca bẩn
àïën àng khoẫng cấch cấnh tay bùçng bân tay trấi ca bẩn.
C. Ào bùçng thûúác dêy hóåc dng thûúác gưỵ cố chia vẩch.

C. Nhết tay vâo ti
D. Xin lưỵi vò àậ àïën mån vâ chùm ch vâo cưng viïåc.

7. ÚÃã ã Nhêåt, gộ nhể mưåt ngốn tay lùåp ài lùåp lẩi trïn bân thïí
hiïån sûå àưìng , tấn dûúng kiïën ca ngûúâi diïỵn thuët.
Àng hay sai?
8. Cấc nïìn vùn hốa khấc nhau cố nhûäng cấch thûác riïng àïí bây
tỗ kiïën bùçng cấc bưå phêån trïn cú thïí nhû: cùçm, ngốn tay cấi
hóåc lông bân tay. Àng hay sai khi nối ngûúâi Anh bây tỗ kiïën
bùçng cấch lùỉc hay gêåt àêìu.
9. Mưåt giấo sû ngûúâi Anh lâ khấch múâi diïỵn thuët úã trûúâng
àẩi hổc úã cấc nûúác àẩo Hưìi. Trong quấ trònh diïỵn thuët, anh ta
vư lâm phêåt lông ngûúâi nghe. Cấi gò úã anh ta khiïën hổ khố
chõu?
A. Rùng
B. Bân tay trấi
C. Lông bân chên

4. ÚÃã Chilï, nùỉm tay phẫi thânh nùỉm àêëm rưìi àùåt vâo lông bân
tay trấi lâ thïí hiïån sûå tc tơu hóåc múã bân tay bùçng tûâng ngốn
riïng lễ cố nghơa lâ ngu ngưëc, ngúá ngêín.
Àng hay sai?
5. ÚÃ M, khoẫng cấch giûäa nhûäng ngûúâi àang àưëi thoẩi thûúâng
khoẫng hai bân chên. Khoẫng cấch giao tiïëp bònh thûúâng úã phêìn
lúán cấc nûúác chêu M La-tinh lâ đt hún mưåt bân chên.
Àng hay sai?

10. ÚÃã ã Hawaii, cûã chó chung cho sûå châo àốn àûúåc gổi lâ ”shaka”
vâ àûúåc thïí hiïån búãi:
A. Nùỉm hai tay vâ lùỉc trong khưng khđ
B. Gêåt àêìu liïn tc
C. Gêåp 3 ngốn tay giûäa ca bẩn xëng lông bân tay, dỵi thùèng
ngốn tay cấi vâ ngốn t, ấp tay bïn kia vâo lùỉc mẩnh.

Àấp ấn (Trang 16)

25