SƯË 9 tûâ 21/12 - 27/12-2001

TIN TÛÁC
SÛÅ KIÏÅN VÙN HỐA
- Giấng sinh mn núi
VÊËN ÀÏÌ HƯM NAY
- Thúâi trang vâ phong cấch, àưi àiïìu cêìn nối
VÙN HOẤ CẤC NÛÚÁC
- Tc lïå khùỉc sểo trïn mùåt tẩi chêu Phi cố nghơa
gò?
- Biïíu trûng vâ phong tc ca Lïỵ Giấng sinh
QUIZ
- Christmas

VÔNG QUANH THÏË GIÚÁI
- Tokyo: Kinh àư thûá hai ca ấnh sấng
THÏË GIÚÁI NGHÏÅ THÅT
- Giẫi phống qn, nhûäng hânh khc bêët tûã
- Nghïå thåt ca ngûúâi Do Thấi: Dông sëi ngêìm
trong lông chïë àưå Àûác Qëc xậ
- Hưìng Ấnh - sûå nghiïåp, tònh u vâ cåc sưëng

SẪN PHÊÍM VÙN HOẤ MÚÁI
CHÕU TRẤCH NHIÏÅM NƯÅI DUNG
Àưỵ Trung Nghơa
BIÏN TÊÅP

LÛÚÅM LÙÅT

Thu Dûúng, Nguỵn Minh

Hoâng Oanh, Thu Hûúâng, Thanh Huìn
TRỊNH BÂY

KHOA HỔC THÛÚÂNG THÛÁC
- Chiïm tinh hổc Trung Qëc vâ tđnh cấch ca bẩn

M Dung
Mổi kiïën vâ bâi viïët àống gốp xin gûãi vïì
Ban biïn têåp Bấo àiïån tûã VDC Media
292 Têy Sún - Hâ Nưåi
Tel: 04 5372788
Email:

TRANG VÙN HỔC
- Truån ngùỉn: Viïn ngổc êín

1


Tin tûác
Bùỉc Ninh: Lêìn àêìu tiïn trûng bây di sẫn vùn
hốa tiïu biïíu
Lêìn àêìu tiïn, di sẫn vùn hốa tiïu biïíu Bùỉc
Ninh àûúåc trûng bây cố hïå thưëng tûâ sûu têåp di
vêåt vùn hốa tiïìn Àưng Sún vâ vùn hốa Àưng
Sún nưíi tiïëng - cú súã vêåt chêët ca thúâi àẩi Hng
Vûúng - àïën thúâi k Bùỉc thåc vâ cấc thúâi àẩi
phong kiïën, do Súã VH - TT, Bẫo tâng Bùỉc Ninh
phưëi húåp vúái Bẫo tâng Lõch sûã Viïåt Nam tưí chûác
tẩi Hâ Nưåi, khai mẩc tûâ ngây 20/12/2001. Cng

vúái trïn 500 hiïån vêåt àưåc àấo nhû: àêìu rưìng
(trang trđ kiïën trc, àêët nung thïë k 11 - 12),
tiïn cûúäi rưìng (gưỵ chẩm thïë k 17)... Phông
trûng bây côn giúái thiïåu mưåt sưë nghïì th cưng
truìn thưëng vâ nhiïìu loẩi hònh vùn hốa phi
vêåt thïí àùåc sùỉc àấng trên trong vâ gòn giûä. Àêy
àûúåc xem lâ hoẩt àưång àốn mûâng Låt Di sẫn
vùn hốa Viïåt Nam chđnh thûác ài vâo cåc sưëng,
vâo ngây 1/1/2002.
“Thung lng hoang vùỉng” dûå Liïn hoan
phim qëc tïë Bếclin
Àûúåc sûå àưìng ca Bưå Vùn hốa Thưng tin,
Cc Àiïån ẫnh àậ gûãi phim “Thung lng hoang
vùỉng” (Àẩo diïỵn Phẩm Nhụå Giang - Kõch bẫn
Nguỵn Quang Lêåp) tham dûå Liïn hoan phim
qëc tïë àûúåc tưí chûác tẩi Bếclin (Cưång hôa Liïn
bang Àûác) khai mẩc ngây17/12/2001. Àêy lâ bưå
phim truån àûúåc hoân thânh cëi nùm 2001
vâ gêìn àêy nhêët àûúåc nhêån giẫi Bưng sen bẩc
tẩi Liïn hoan phim Viïåt Nam lêìn thûá 13 vûâa
diïỵn ra tẩi thânh phưë Vinh. Ch àïì phim lâ mưåt
cêu chuån cẫm àưång nối vïì cấc thêìy cư giấo úã
miïìn xi àêìy lông nhiïåt huët, quët têm “àõu
con chûä lïn vng cao”, vúái nhiïìu tònh tiïët àûúåc
coi lâ àưåt phấ nhû cẫnh cư bế M àõu ci qua
sëi, chúåt ngêín ngú trûúác châng trai àang tùỉm
vâ nẫy sinh tònh cẫm àún phûúng...

cưng nghiïåp àậ àoẩt giẫi chđnh thûác (kêm theo
20 triïåu àưìng tiïìn thûúãng) vâ àûúåc chổn lâm

biïíu tûúång SEA Games 22.
Nghïå sơ Hân Qëc àoẩt giẫi thûúãng lúán tẩi
Cåc thi Piano qëc tïë 2001
Tưëi 8/12, tẩi th àư Paris (Phấp), Ban Giấm
khẫo Giẫi Piano qëc tïë 2001 “Marguerite Long
- Jaques Thibaud” àậ quët àõnh trao giẫi nhêët
vâ giẫi nhò cho hai nghïå sơ trễ ca Hân Qëc vâ
LB Nga. Anh Dong-Hyek Lim, 17 tíi, àậ giânh
àûúåc Giẫi thûúãng lúán ca Viïån Hân lêm Nghïå
thåt Phấp. Giẫi thûúãng trõ giấ 30.490 euro.
Nghïå sơ Nga Ilia Raskovski, 17 tíi, giânh võ
trđ thûá hai (giẫi thûúãng trõ giấ 15.245 euro). Gêìn
40 thđ sinh (àưå tíi tûâ 17 àïën 30) ca 19 nûúác
tham gia cåc thi. Àêy lâ lêìn àêìu tiïn nghïå sơ
Hân Qëc àoẩt giẫi nhêët, trong khi cấc nghïå sơ
Nga àậ 5 lêìn chiïëm giẫi nhêët ca cåc thi Piano qëc tïë uy tđn nây.
14/1/2002: Tấi phất hânh àơa àún thânh
cưng nhêët ca George Harrison
My
sweet
lord, ca kh c
àûúåc àấnh giấ lâ
thânh cưng nhêët
c a
George
Harrison- cûå u
thânh viïn ca
ban nhẩc huìn
thoẩi Beatles, theo dûå kiïën sệ àûúåc tấi phất
hânh vâo ngây 14/01/2002. Àûúåc bònh chổn lâ

“ca khc sưë 1” úã cẫ M vâ chêu Êu nhûäng nùm
70, My sweet lord hûáa hển sệ tẩo ra mưåt cún sưët
múái trïn thõ trûúâng bùng àơa trong lïỵ Giấng sinh
nùm nay. Viïåc tấi phất hânh àơa nây nùçm trong
loẩt cấc hoẩt àưång tûúãng niïåm nghïå sơ Harrison,
ngûúâi vûâa qua àúâi vò bïånh ung thû.

Àậ cố biïíu tûúång SEA Games 22
Lïỵ trao giẫi cåc thi Mêỵu biïíu tûúång SEA
Games 22 vûâa àûúåc tưí chûác tẩi Hâ Nưåi. Thûá
trûúãng Bưå Vùn hốa - Thưng tin Trêìn Chiïën
Thùỉng àậ àïën dûå. Tấc phêím ca tấc giẫ Nguỵn
Trđ Long - giẫng viïn Trûúâng àẩi hổc M thåt

M khai trûúng Bẫo tâng nghïå thåt dên
gian àêìu tiïn
Mưåt bẫo tâng nghïå thåt nghïå thåt dên
gian vûâa khai trûúng tẩi thânh phưë New York
(M). Viïåc khai trûúng bẫo tâng àng vâo ngây

2


Tin tûác
cấch àêy ba thấng sûå kiïån khng bưë têën cưng
vâo nûúác M diïỵn ra dûúâng nhû lâ mưåt sûå ch
ca cấc nhâ ph trấch. Bẫo tâng dânh mưåt
phông riïng àïí trûng bây cấc chûáng tđch àau
thûúng ca v thẫm hổa. Bẫo tâng àûúåc xem lâ
“ngưi nhâ” àêìu tiïn vâ cố thïí lâ duy nhêët ca

cấc tấc phêím nghïå thåt dên gian M àûúåc sấng
tấc tûâ thïë k 18 àïën nay. Nïëu mën thùm Bẫo
tâng, bẩn chó cêìn truy cêåp vâo website:http://
www.folkartmuseum.org/
Oscar àậ cố nhâ riïng
Sau 73 lêìn phiïu bẩt tûâ
nhâ hất nây sang nhâ hất
khấc úã khùỉp Los Angeles,
tûúång vâng Oscar ca Viïån
Hân lêm Khoa hổc vâ Àiïån
ẫnh Hoa K àậ cố núi cû tr
riïng. Àố lâ Theatre Kodak
nùçm ngay trïn àẩi lưå Hollywood, kïë nhâ hất lûâng danh
thïë giúá i Mann’s Chinese
Theatre.
Theatre Kodak àậ àûúåc xêy dûång sët 4 nùm
qua. Àïí thûúng hiïåu ca mònh àûúåc gùỉn phđa
mùåt tiïìn ca ngưi nhâ, núi sệ diïỵn ra cấc lïỵ trao
giẫi Oscar, hậng Kodak àậ phẫi chi ra 75 triïåu
USD. Cưng viïåc thiïët kïë Nhâ hất Kodak àậ àûúåc
giao cho cưng ty kinh doanh bêët àưång sẫn
TrizecHan thûåc hiïån. Theo kïë hoẩch thò ngoâi
lïỵ trao giẫi Oscar ra, nhâ hất nây sệ lâ àiïím
biïíu diïỵn cẫu cấc siïu sao ca nhẩc (tuåt àưëi
cêëm khưng cho diïỵn bêët cûá sûå kiïån quan trổng
nâo khấc ca ngânh àiïån ẫnh!). Nhâ hất Kodak
chó dânh cho lïỵ trao giẫi Oscar.
6 thânh viïn Rock&Roll cố nhiïìu àống gốp
nhêët cho nïìn vùn hoấ M
The Hall- sẫnh àûúâng danh dûå àïí tưn vinh

nhûäng ca sơ, ban nhẩc dông Rock&Roll cố nhiïìu
àống gốp cho nïìn vùn hoấ M vûâa thưng bấo
danh sấch 6 thânh viïn múái àûúåc tưn vinh trong
nùm 2002. Cố thïí nối 6 thânh viïn múái nùçm
trong danh sấch àûúåc kïët nẩp lêìn nây lâ nhûäng
“hiïån tûúång” ca trâo lûu Rock&Roll kếo dâi tûâ

àêìu nhûäng nùm 60
túái cëi thêåp k 70,
bao gưì m cấ c ban
nhẩc vâ ca sơ: The
Talking Heads, The
Ramones,
Tom
Petty, Gene Pitney,
Isaac Hayes vâ
Brenda Lee.
Beck’s Future: Mưåt minh chûáng cho sûå phất
triïín ca nïìn nghïå thåt Anh qëc
Giẫi thûúãng nghïå thåt Beck’s Futures 2001
vûâa àûúåc cưng bưë tẩi Anh. Àêy lâ mưåt trong
nhûäng giẫi thûúãng uy tđn vâ àûúåc tưí chûác quy
mư bêåc nhêët tẩi Anh, do Viïån cấc tấc phêím nghïå
thåt àûúng àẩi (ICA) thânh lêåp ba nùm vïì
trûúác. Danh sấch tuín chổn cấc ûáng cûã viïn
ca giẫi nùm nay vûâa àûúåc cưng bưë, bao gưìm
nhûäng ûáng cûã viïn sấng giấ trong lâng nghïå
thåt ca xûá súã sûúng m nhû David Cotterrell,
Kirsten Glass, Paul Hosking, Rachel Lowe,
Toby Paterson...Theo ưng Philip Dodd, Giấm àưëc

ICA: “Sûå tưìn tẩi ca Beck’s Future lâ mưåt bùçng
chûáng hng hưìn cho thêëy nïìn nghïå thåt Anh
qëc vêỵn khưng ngûâng phất triïín”.
Harry Potter mï hóåc cấc khấn giẫ Hân Qëc
Chđnh thûác àûúåc trònh chiïëu tẩi cấc rẩp úã
Hân Qëc tûâ thûá sấu tìn trûúác (14/12), Harry
Potter vâ viïn àấ ph thu àậ thu ht con sưë
àưng àẫo 700.000 khấn giẫ. Tẩm àûáng thûá tû
trong danh sấch cấc phim ùn khấch nhêët tìn
qua ca M (xïëp sau Vanilla Sky, Ocean’s
Eleven vâ Not Another Teen Movie), tuy nhiïn
Hậng nùỉm bẫn quìn phên phưëi Warner Bros
cố thïí an i phêìn nâo khi Harry Potter àang cố
nhiïìu triïín vổng lêåp nïn k lc doanh thu múái
tẩi mưåt qëc gia chêu Ấ.
Italia: Triïín lậm cấc tấc phêím nghïå thåt nưíi
tiïëng chûa tûâng xët hiïån trûúác cưng chng
Nhû thûúâng lïå, nhâ triïín lậm nưíi tiïëng Uffizi
ca thânh Florence (Italia) vêỵn tiïëp tc múã cûãa
àốn khấch tham quan. Tuy nhiïn, àiïím thûåc

3


Sûå kiïån vùn hoấ
sûå khấc biïåt trong lêìn
múã cûãa lêìn nây lâ sûå
xët hiïån ca 50 tấc
phêím nghïå thåt nưíi
tiïëng chûa tûâng àûúåc

trûng bây trong bêët
k mưåt cåc triïín lậm
nâo trûúác àố. Àêy lâ
cấc tấc phêím ca cấc
danh hổa ngûúâi Italia
nhû Botticelli, Titian,
Tintoretto, Filippino
Lippi, Melozzo da Forli, Lorenzo di Credi v.v...
Cåc triïín lậm mang tïn Mai Visti (Chûa tûâng
àûúåc thûúãng thûác).
Hai tûúång Phêåt lúán nhêët thïë giúái sệ àûúåc
phc hưìi?
Hai pho tûúång Phêåt lúán nhêët thïë giúái (cao
35 vâ 53 mết úã Bamiyan, Afghanistan) bõ
Taliban phấ hy thấng 3 vûâa rưìi sệ àûúåc dûång
lẩi ngun nhû c trong mưåt tûúng lai cố lệ
khưng xa. Ngûúâi khúãi xûúáng viïåc nây lâ kiïën
trc sû Thy Sơ Paul Bucherer, 59 tíi, vưën

rêët u àêët nûúác lẩ lng êëy. Tûâ nhiïìu nùm nay,
ưng lui túái Afghanistan nhiïìu lêìn vâ àậ sûu têìm
àûúåc nhiïìu hiïån vêåt à àïí lêåp mưåt bẫo tâng cấ
nhên úã Thy Sơ (Bẫo tâng Bêle).
Àïí khưi phc lẩi hai bûác tûúång bõ Taliban
phấ hy, ưng Bucherer àậ àïå trònh dûå ấn lïn
cấc phấi àoân tham dûå Hưåi nghõ qëc tïë Bonn
vïì tûúng lai Afghanistan vûâa rưìi vâ àậ nhêån
àûúåc sûå ng hưå ca hổ. Àïì ấn ca ưng cng àậ
àûúåc Tưí chûác Vùn hốa, Khoa hổc vâ Giấo dc
ca Liïn hiïåp qëc (UNESCO) chêëp thån. Quấ

trònh khưi phc hai bûác tûúång sệ trẫi qua 3 giai
àoẩn: Thu thêåp tâi liïåu cêìn thiïët, rưìi dng cưng
nghïå k thåt sưë xûã l qua mấy tđnh àïí tấi tẩo
ẫo tấc phêím theo ba chiïìu (giai àoẩn nây tiïu
tưën khoẫng 74.000 euro); Dûåa vâo nhûäng kïët
quẫ êëy, xêy dûång hai phiïn bẫn hai bûác tûúång
úã Bẫo tâng Bêle vúái chi phđ tưëi thiïíu 253.000
euro; Khưi phc hai bûác tûúång àng ngun
dẩng (giai àoẩn nây hïët sûác phûác tẩp àôi hỗi sûå
àống gốp tiïìn ca vâ cưng sûác ca nhiïìu nûúác).
Vộ Huìn

Thấng 12 huìn thoẩi
* 9 giúâ tưëi ngây 19/12/1946 bẫn “Mïånh lïånh toân qëc khấng chiïën” àûúåc phất
trïn Àâi Tiïëng nối Viïåt Nam.
* Àïm 19/12/1946 qn vâ dên Hâ Nưåi àậ nưí sng múã àêìu cåc khấng chiïën
chưëng thûåc dên xêm lûúåc.
* Ngây 22/12/1944: Thânh lêåp Qn àưåi Nhên dên Viïåt Nam
* Tûâ ngây 18/12 àïën ngây 31/12/1972: Àiïån Biïn Ph trïn khưng

4


Sûå kiïån vùn hốa

Giấng sinh mn núi
N

oel hay côn gổi lâ ngây Cha Giấng sinh
lêìn àêìu tiïn àûúåc nhûäng ngûúâi theo àẩo Thiïn

cha tưí chûác vâo ngây 25/12 nhû ngây nay tûâ
nùm 354 sau Cưng ngun. Trûúác àố Noel àûúåc
tưí chûác vâo ngây 6/1, ngây Thấnh Nicholas
ban phất quâ cho trễ em nghêo. Vâo ngây nây,
cấc hoẩt àưång lïỵ hưåi truìn thưëng ca ngûúâi
Thiïn cha àûúåc tưí chûác úã nhiïìu nûúác trïn thïë
giúái, àùåc biïåt lâ cấc nûúác chêu Êu vâ Trung
Àưng.

Mưåt àiïìu th võ lâ rêët nhiïìu dông àẩo tưí
chûác ngây lïỵ thấnh ca hổ vâo àïm 24 rẩng
ngây 25/12. 25/12 cng lâ ngây sinh ca thêìn
mùåt trúâi Mithras vâ thêìn Attis ca ngûúâi Ba
Tû. Trong khi àố, ngûúâi La Mậ tưí chûác tìn lïỵ
thêìn Hoâ bònh vâ Thõnh vûúång Saturn tûâ 17
àïën 24/12. Nhòn chung, àêy lâ dõp ca cấc hoẩt
àưång têåp thïí tưí chûác trong cấc phông lúán cố
trang hoâng hoa tûúi, quâ tùång vâ nïën.
Ưng giâ Noel mâ chng ta biïët àïën ngây
nay àố lâ hònh ẫnh Thấnh Nicholas, mưåt trong
nhûäng tiïìn thên ca ưng giâ Santa Claus,
ngûúâi chun phên phất quâ cho trễ em nghêo
trong cấc ngây lïỵ thấnh.

Bó
Giấng sinh thûúâng àûúåc bùỉt àêìu bùçng mưåt bûäa
tiïåc gia àònh àùåc biïåt. Sûå àùåc biïåt khưng nùçm úã
cấc mốn ùn mâ úã sûå cố mùåt àưng à ca têët cẫ cấc
thânh viïn gia àònh, d hổ cố úã xa têån àêu. Bûäa
tiïåc àûúåc bùỉt àêìu bùçng mốn rûúåu khai võ, tiïëp

theo lâ hẫi sẫn, sau àố lâ gâ têy, mốn trấng miïång
bùçng kem hóåc bấnh ngổt. Tiïëp àố, mổi ngûúâi
cng chúi trô trao àưíi quâ tùång ngay dûúái cêy
thưng Noel. Àố thûúâng lâ cấc mốn quâ nhỗ vâ
ngưå nghơnh cố kêm mưåt lúâi chc vui. Mưåt sưë gia
àònh khưng chúi trô nây, mổi ngûúâi lêìn lûúåt cho
quâ vâo cấc têët ca nhau àùåt cëi giûúâng hay
cẩnh lô sûúãi. Cng giưëng nhû nhiïìu nûúác chêu
Êu khấc, ưng giâ Noel tûúång trûng cho Thấnh
Nicholas.
Brazil
Ưng giâ Noel àûúåc ngûúâi Brazil gổi lâ Papai
Noel. Cấc hoẩt àưång vui chúi, giẫi trđ ca cấc gia
àònh Brazil dõp Giấng sinh cng gêìn giưëng nhû
úã Anh vâ M. Cấc gia àònh khấ giẫ hún cố thïí tưí
chûác bûäa tiïåc gia àònh quy mư lúán, vúái sûå tham
gia ca nhiïìu thïë hïå. Cấc mốn ùn ch ëu bao
gưìm: gâ quay, thõt lúån mëi, salất, hoa quẫ tûúi
5


Sûå kiïån vùn hốa
vâ mûát hoa quẫ, ng cưëc, dơ nhiïn bia lâ mốn
khưng thïí thiïëu. Nhûäng ngûúâi nghêo hún thò chó
cố thõt gâ vâ ng cưëc.

rùçng ưng giâ Noel lâ cố thêåt, nhûng câng lúán
chng biïët rùçng, ưng giâ Noel chđnh lâ mưåt
trong nhûäng thânh viïn gia àònh hay nhûäng
ngûúâi àûúåc bưë mể chng thụ hóåc nhúâ.


Phêìn Lan
Phấp
Vêåt thïí khưng thïí thiïëu àûúåc trong dõp Noel
úã cấc gia àònh Phấp àố lâ cêy thưng Noel. Cêy
thưng Noel Phấp àûúåc trang trđ theo phong
cấch cưí àiïín, tûác lâ bùçng cấc dẫi ruy-bùng
trùỉng vâ nïën sấp mâu trùỉng. Khưng nhûäng
thïë, cấc cêy linh sam úã trong vûúân cng àûúåc
trang hoâng bùçng cấc bống àên mâu. Bûäa tiïåc
gia àònh thûúâng lâ cấc mốn ùn lâm tûâ thõt vâ

Ngûúâi Phêìn Lan cho rùçng, ưng giâ
Noel sưëng úã vng phđa Bùỉc Korvatunturi
(nùçm úã vng cûåc Bùỉc). Vò vêåy, vâo dõp
Giấng sinh, hổ thûúâng têåp trung úã cấc cưng
viïn du lõch úã khu vûåc phđa Bùỉc àïí tham
gia cấc hoẩt àưång têåp thïí. Cấc cưng viïn
nây thûúâng mang tïn Thïë giúái Giấng
sinh, Vng àêët Noel,... Ngûúâi Phêìn Lan
tưí chûác lïỵ Giấng sinh trong ba ngây àïm
liïn tc: àïm Cha giấng sinh, ngây Cha
giấng sinh vâ Ngây trao quâ. Trong àố,
àïm vâ ngây Cha giấng sinh lâ quan
trổng nhêët. Àïí chín bõ cho àïm Giấng sinh,
mổi ngûúâi chó ùn chấo ng cưëc vâ hoa quẫ tûúi
vâo bíi sấng. Àïën giûäa trûa thò “Giúâ pht thiïng
liïng hûúáng vïì Cha” àûúåc cấc thõ trûúãng thânh
phưë cưng bưë trïn àâi phất thanh hay truìn hònh
ca àõa phûúng. Vâo bíi tưëi, cấc thânh viïn

trong gia àònh cng tham gia mưåt bûäa tiïåc tưëi
truìn thưëng. Bûäa tiïåc nây ngoâi mốn gâ têy
ch ëu àûúåc lâm tûâ rau c. Nhiïìu gia àònh côn
tưí chûác viïëng mưå vâ lâm lïỵ àưët nïën ngay tẩi mưå
cấc thânh viïn gia àònh àậ khët.
Mưå àûúåc trang hoâng rêët cêìu k
vâo dõp Noel.
Trễ em àûúåc phất quâ vâo dõp
nây, chng thûúâng mùåc cấc àưìng
phc ca ưng giâ Noel àïí dẩo chúi.
Giưëng nhû trễ em cấc nûúác, àêìu
tiïn nhûäng àûáa trễ Phêìn Lan tin

cấc loẩi rûúåu ngon. Vâo lc nûãa àïm, Lïỵ Misa
sệ àûúåc cûã hânh, thấnh àûúâng úã cấc Nhâ thúâ
sệ àûúåc thùỉp lûãa rêët àểp. Trong bêìu trúâi àïm
àêìy sao êëy, chng nhâ thúâ sệ têëu lïn cấc giai
àiïåu nhẩc truìn thưëng du dûúng.
Àûác
Ngûúâi Àûác cố súã thđch trang hoâng nhâ cûãa
trong dõp Noel. Cấc khung gưỵ nhỗ trïn àố cố
gùỉn àên àiïån àûúåc câi lïn cấc
cûãa sưí, cng vúái àố lâ cấc bûác
tranh vệ trïn giêëy hóåc plastic mâu sùỉc sùåc súä. Ngûúâi Àûác
àùåc biïåt thđch khung lấ vông
trôn trïn gùỉn bưën cêy nïën
(Adventskranz, “Advent” cố
nghơa lâ àang àïën gêìn, dng
àïí chó thúâi gian 4 tìn lïỵ trûúác
6



Sûå kiïån vùn hoấ
khi lïỵ Noel chđnh
thûác diïỵn ra), mưỵi
Ch nhêåt ca mưåt
tìn, mưåt cêy nïën sệ
àûúå c àưë t . Cấ c gia
àònh cô n lâ m mưå t
khung gưỵ , tûúå n g
trûng cho mấng cỗ
núi Cha Jesu àûúåc
sinh ra.
Ưng giâ Noel
mang quâ àïën nhâ
vâ treo vâo cêy thưng
tûâ chiïìu tưëi ngây 24/12. Bíi tưëi, mổi ngûúâi cng
têåp trung úã nhâ thúâ àïí lâm lïỵ cêìu nguån. Lïỵ bốc
quâ diïỵn ra vâo bíi tưëi, mưåt thânh viïn trong gia
àònh sệ kếo chng àïí têåp húåp mổi ngûúâi vâo mưåt
phông lúán. Mốn ùn mâ ngûúâi Àûác ûa thđch lâ cấ vâ
ngưỵng quay.
Latvia
Ngûúâi Latvia tin rùçng ưng giâ Noel sệ phất quâ
cho mổi ngûúâi trong 12 ngây liïn tc, kïí tûâ àïm
Cha àûúåc sinh ra. Quâ Noel àûúåc mang àïën vâ
treo dûúái cêy Noel. Mốn ùn Giấng sinh ca ngûúâi
Latvia àûúåc nêëu tûâ àêåu nêu vúái nûúác sưët thõt lúån,
rau cẫi xóỉn vâ lẩp xûúâng.
Bưì Àâo Nha

Ưng giâ Noel sệ mang quâ àïën cho trễ em vâo
lc nûãa àïm, quâ tùång àûúåc treo trïn cấc cânh cêy
Noel hóåc trong giây àûúåc bổn trễ àùåt sùén cẩnh lô
sûúãi. Bûäa tiïåc Giấng sinh àûúåc nêëu tûâ cấ tuët mëi
vâ khoai têy.
Uruguay
Giấng sinh lâ dõp ca cấc bûäa tiïåc gia àònh. Sau
bûäa ùn tưëi, bổn trễ con bốc quâ vâ cng vúái cấc
thânh viïn khấc ca gia àònh tham dûå lïỵ bíi lïỵ
Thấnh nûãa àïm theo tiïëng Uruguay lâ Missa de
Gallo.
Nga
Àưëi vúái ngûúâi Nga, Noel khưng qua trổng bùçng

Tïët dûúng lõch. Tuy vêåy, ngûúâi Nga vêỵn tưí
chûác Giấng sinh vâo ngây 25/12 hóåc 7/1.
Súã dơ cố hai ngây nhû vêåy lâ do cấc nhâ thúâ
Cú àưëc giấo Nga cùn cûá vâo Lõch Julian àïí
tưí chûác cấc ngây lïỵ tưn giấo. Mốn ùn Noel
truìn thưëng ca ngûúâi Nga lâ bấnh ngổt,
bấnh nûúáng vâ bấnh bao truìn thưëng ca
ngûúâi Nga lâ bấnh ngổt, bấnh nûúáng vâ
bấnh bao
Thy Àiïín
Ngûúâi Nga thò nhû vêåy, trong khi ngûúâi
Thy Àiïín xem Noel lâ ngây lïỵ quan trổng
nhêët trong nùm. Mốn ùn ûa thđch nhêët ca
ngûúâi Thy Àiïín trong dõp nây lâ thõt lúån
mëi, cấ trđch vâ àêåu nêu. Cng giưëng nhû
nhiïìu nûúác chêu Êu khấc, Noel lâ dõp àïí

cấc thânh viïn gia àònh trao àưíi quâ, chc
mûâng nhau. Ngûúâi Thy Àiïín ài lïỵ nhâ thúâ
vâo sấng hưm sau thay vò vâi bíi àïm nhû
hêìu hïët cấc nûúác.
M
Nûúác M àùåc trûng ca mưåt qëc gia àa
vùn hốa, vò vêåy, cấch thûác tưí chûác Giấng
sinh trong cấc gia àònh M cng rêët àa dẩng.
Mưåt cư bẩn M àậ viïët vïì bûäa tiïåc Giấng
sinh ca gia àònh mònh nhû sau: “Mổi ngûúâi
trong gia àònh mònh (gưëc Àưng Êu) rêët thđch
mốn gâ têy ùn kêm rau thúm. Ưng bâ vâ
cấc cư ch tưi lẩi thđch xc-xđch Ba Lan, rau
cẫi xóỉn vâ sp. Trong khi àố, hổ hâng ngûúâi
ca chưìng tưi thò khưng thïí thiïëu àûúåc
mốn lasagna (sp hẫi sẫn) trong dõp Noel”.
Mexico
Ngûúâi Mexico chín bõ àốn Giấng sinh
trong hai tìn liïìn (mưåt tìn trûúác vâ mưåt
tìn sau ngây lïỵ chđnh thûác). Cấc hoẩt àưång
ch ëu ca hổ trong tìn àêìu lâ chín bõ
thûác ùn, thùm th bẩn bê vâ trang hoâng
nhâ cûãa. Trong tìn tiïëp theo, lïỵ quan trổng
nhêët ca ngûúâi Mexico lâ Ngây ba vua (6/
1).
7


Sûå kiïån vùn hoấ
Anh

Vâo dõp Giấng sinh, hêìu hïët cấc trûúâng hổc
úã Anh àïìu tham gia àống cấc vúã kõch liïn quan
àïën Cha Jesu. Kõch bẫn vâ trang phc ca
cấc “diïỵn viïn nhđ” hïët sûác àûúåc ch trổng.
Trûúác àêy, bô vâ mưåt vâi gia sc khấc cng
àûúåc huy àưång vâo àống kõch, nhûng gêìn àêy
àậ bõ bỗ ài.
Thối quen treo têët àêìu giûúâng hay cẩnh lô
sûúãi ca trễ em cấc nûúác xët phất tûâ nûúác Anh.
Bổn trễ con Anh tin rùçng, ưng giâ Noel chui
xëng tûâ ưëng khối nhâ bïëp vâ àûáng tûâ trïn
cao àïí bỗ cấc àưìng tiïìn vâng vâo trong têët ca
chng. Súä dơ phẫi treo têët lïn búãi vò nïëu àïí nùçm
cấc àưìng tiïìn vâng cố thïí rúi ra ngoâi vâ mêët.
Vêåy lâ cûá vâo dõp Noel, trễ em Anh lẩi treo têët
lïn cẩnh lô sûúãi, câng cao câng tưët, vúái hy vổng
sệ nhêån àûúåc nhiïìu quâ hún nhûäng chiïëc treo
úã thêëp.
Viïåc treo têët cẩnh lô sûúãi côn xët phất tûâ
mưåt tđch cố tûâ thúâi Thấnh Nicholas (thïë k thûá
tû sau Cưng ngun). Chuån kïí rùçng, trong
mưåt gia àònh nghêo nổ, ba ngûúâi con gấi àậ
àïën tíi lêëy chưìng nhûng hổ khưng à tiïìn àïí
lâm lïỵ cûúái cho con. Biïët tin, vâo mưåt àïm nổ,
Thấnh Nicholas àậ bđ mêåt nếm qua cûãa sưí nhâ
hổ mưåt ti tiïìn vâng. Thïë lâ hổ cố tiïìn àïí gẫ
chưìng cho cư con gấi lúán. Cư em hai vâ em t
cng lêìn lûúåt vïì nhâ chưìng nhúâ vâo cấc ti
tiïìn mâ Thấnh Nicholas ban phất. Ưng bưë thêëy
lẩ bên rònh bïn cûãa sưí àïí tòm hiïíu sûå thêåt vïì

nhûäng ti tiïìn vâng. Vâo mưåt àïm nổ ưng bùỉt
gùåp Thấnh Nicholas, Ngâi àậ àïì nghõ ưng giûä
kđn chuån nây. Ưng chêëp thån nhû mưåt sûå
àấp lẩi lông tưët ca Thấnh Nicholas, nhûng
khưng hiïíu sao cëi cng dên lâng cng biïët
àûúåc chuån nây. Kïí tûâ àố, dên lâng, àùåc biïåt
lâ bổn trễ con tin rùçng nhûäng ngûúâi phên phất
quâ trong àïm Noel chđnh lâ nhûäng hêåu dụå
ca Thấnh Nicholas. Côn chuån treo têët bïn
cûãa sưí xët phất tûâ chuån, cư con gấi thûá ba
ca gia àònh nghêo àố àậ hong têët bïn cẩnh lô
sûúãi àng vâo àïm Thấnh Nicholas nếm ti
tiïìn thûá ba qua cûãa sưí, vêåy lâ cấc àưìng tiïìn rúi
vâo àêìy têët. Tûâ àố, tc treo têët bïn cẩnh lô sûúãi
vâo àïm Noel bùỉt àêìu àûúåc duy trò úã Anh.

Nhû thûúâng lïå, nùm nay dên Anh lẩi têåp
trung vïì Quẫng trûúâng Trafalgar àïí cng nhau
vui chúi vâ chiïm ngûúäng cêy thưng Noel khưíng
lưì àûúåc trang hoâng cêìu k.
Ai Len
Trïn thïë giúái, Lïỵ Thấnh ca ngûúâi Ai Len
cố lệ lâ àểp nhêët. Bêët cûá úã núi àêu cố vûúân hóåc
cûãa sưí thò sệ àûúåc thùỉp nïën to. Bíi sấng vâo
Lïỵ Thấnh Merry, cấc thiïëu nûä mang tïn Maria
sệ lâ ngûúâi chêm nïën àêìu tiïn.
Hâ Lan
Cố mưåt truìn thuët nối rùçng trûúác ngây
Lïỵ Thấnh, ưng giâ Noel sệ cûúäi Bẩch mậ ài àïën
thùm tûâng nhâ, àùåt nhûäng mốn quâ bïn cẩnh

cûãa sưí cng vúái mưåt bất nûúác. Vâo bíi sấng
ca Lïỵ Thấnh sau khi lâm lïỵ Nhâ thúâ xong,
mổi ngûúâi trong lâng sệ mùåc qìn ấo lẩ lng
vâ bìn cûúâi nhẫy ma vúái nhau rưìi ài hïët nhâ
nây àïën nhâ khấc vûâa vui àa vûâa hất Thấnh
ca y hïåt quang cẫnh mưåt v hưåi hốa trang.
Nhòn chung, viïåc phất vâ nhêån quâ cho trễ
em vêỵn àûúåc duy trò úã cấc nûúác àïën têån ngây
nay vúái hònh thûác đt nhiïìu àûúåc biïën tûúáng. Têët
nhiïn ưng giâ Noel khưng thïí lâ Thấnh Nicholas hay cấc hêåu dụå ca Ngâi, mâ chđnh lâ bưë
mể chng. ÚÃ Anh, trûúác àïm Noel, bổn trễ sệ
liïåt kï danh sấch nhûäng mốn quâ mâ chng
mong mën àûúåc tùång. Bưë mể ca chng sệ àổc
nhûäng ûúác mën nây, sau àố thò cho ln vâo
lô sûúãi. Bổn trễ tin rùçng lc àố ưng giâ Noel àậ
àổc àûúåc nhûängû ûúác nguån ca chng.
Huìn Thanh

8


Giẫi phống qn

NHÛÄNG HÂNH KHC BÊËT TÛÃ
Cåc khấng chiïën ca dên tưåc àậ àem àïën
“mùåt trúâi múái, ấnh sấng múái” cho châng nhẩc
sơ trễ Phan Hunh Àiïíu. Tûâ châng nhẩc sơ hâo
hoa, lậng mẩn vúái tònh khc Trêìu cau, Phan
Hunh Àiïíu thûåc sûå àậ cố bûúác chuín mònh
àưåt phấ vúái Giẫi phống qn khi tham gia cåc

khấng chiïën trûúâng k ca dên tưåc ta (1945).
Vúái trấch nhiïåm phẫi viïët nhûäng bâi hất àïí
cưí v cấc chiïën sơ trong cåc chiïën àêëu vâ trïn
àûúâng hânh qn ra tuën àêìu, nhẩc sơ Phan
Hunh Àiïíu àậ sấng tấc bâi hất nây. Bâi hất
nhanh chống àûúåc truìn ài khùỉp bưën phûúng
vâ àûúåc hâng triïåu chiïën sơ ca vang trïn àûúâng
ra trêån.
Àoân giẫi phống qn mưåt lêìn ra ài
Nâo cố sấ chi àêu ngây trúã vïì.
Ra ài ra ài bẫo tưìn sưng ni
Ra ài ra ài thâ chïët chúá lui.
Bâi hất àûúåc phất àêìu tiïn úã Àâ Nùéỵng sau
àố àûúåc êën loất tẩi Hụë vâ trúã thânh mưåt trong
nhûäng bâi ca truìn thưëng àêìu tiïn ca qn
àưåi ta.
K niïåm vïì bâi hất Giẫi phống qn ca
ưng àậ lâm nhiïìu ngûúâi câng thïm qu trổng
mưåt têëm gûúng lao àưång bïìn bó. Ngây êëy, ưng
khưng cố àân, phẫi mûúån cêy àân mùng-àư-lin
ca ngûúâi bẩn rưìi êm thêìm sấng tấc tûâng cêu,
tûâng chûä trong phông riïng úã chiïën khu vúái
tònh cẫm thưi thc mën gốp phêìn vâo viïåc cưí
v phong trâo Nam Tiïën. Giai àiïåu sưi nưíi
nhûng lẩi tha thiïët thưi thc lông ngûúâi.
Ngây xûa biïët bao võ hng anh,

Quët vò non sưng ra tay bao lêìn.
Ngây nay àoân qn ta gùỉng lâm sao
Giânh quìn tûå do hẩnh phc cho dên.

Khi hoân thânh bâi hất, ưng àậ lâm cho mổi
ngûúâi ngẩc nhiïn, khêm phc búãi lúâi têm sûå:
“Bâi hất nây lâ lúâi thïì son sùỉt ca cấc àưìng chđ
giẫi phống qn, cng lâ lúâi thïì àêìu tiïn ca
tưi khi ài theo cấch mẩng”.
Nhẩc sơ Phan Hunh Àiïíu gùỉn bố cåc àúâi
trai trễ ca mònh vúái cåc khấng chiïën tẩi qụ
hûúng Àâ Nùéng. Ngoâi cưng viïåc úã Àâi phất
thanh, ưng côn cng vúái cấc àưåi thanh niïn tun
truìn khấng chiïën ài sêu vâo thûåc tïë àúâi sưëng,
giúái thiïåu mùåt trêån Viïåt Minh, hất ca khc, diïỵn
kõch àïí phc v ch trûúng chđnh trõ ca tưí chûác
cấch mẩng. Chđnh giai àoẩn nây, sau bâi Giẫi
phống qn ưng côn liïn tc cho ra àúâi nhûäng
ca khc cấch mẩng khấc nhû: Liïn khc Nùm
u dêëu, Qụ tưi miïìn Nam...
Tđnh àïën nay, bâi hất Giẫi phống qn àậ
trẫi qua 57 nùm, nhûng vêỵn lâ mưåt trong nhûäng
tấc phêím àùååc sùỉc, nưíi tiïëng tiïu biïíu cho mưåt
thúâi oai hng ca dên tưåc. Àưìng thúâi, nhûäng
giai àiïåu giâu tđnh chiïën àêëu vâ lẩc quan ca
bâi hất Giẫi phống qn cho àïën nay vêỵn lâm
rẩo rûåc lông ngûúâi. Nhûäng cẫm xc êëy àậ biïën
thânh sûác mẩnh trong sûå nghiïåp xêy dûång cåc
sưëng múái.
Vúái gêìn 1000 ca khc, sấng tấc trong 60
nùm, nhẩc sơ Phan Hunh Àiïíu cố mưåt sûå
nghiïåp sấng tấc àưì sưå. Ưng lâ mưåt trong nhûäng
nhẩc sơ tiïu biïíu cho lúáp nhẩc sơ àûúåc cấch mẩng
thấng 8 sinh ra vâ lâ niïìm tûå hâo ca nïìn êm

nhẩc Viïåt Nam.
Phẩm

9


Vêën àïì hưm nay

Thúâi trang vâ phong cấch

àưi àiïìu cêìn nối
Húåp thúâi trang khố hay dïỵ? Cố
nhûäng cêu hỗi mâ chng ta rêët
khố trẫ lúâi, chùèng hẩn nhû: Lâm
thïë nâo àïí biïët àûúåc mònh cố phẫi
lâ ngûúâ i húå p thúâ i trang hay
khưng? Lâm thïë nâo àïí húåp thúâi
trang?... Húåp thúâi trang bao gưìm
nhiïìu ëu tưë vâ nố khưng àún
giẫn chØ phẫn ấnh qua mưåt bưå àưì, chđnh vò thïë
múái cố nhiïìu chuån àấng bân xung quanh vêën
àïì thúâi trang vâ phong cấch...
Hiïån nay thúâi trang àang lâ mưåt lơnh vûåc
phất triïín sưi àưång nhêët trong àúâi sưëng xậ hưåi.
Thay vò qìn têy vâ chiïëc ấo sú mi trûúác àêy,
ngûúâi ta àậ ch àïën kiïíu cấch vâ nghơ ra vư
sưë xu hûúáng cho thúâi trang ty theo mưỵi ma,
mưỵi nùm, vâ mưỵi giai àoẩn. Phẫn ấnh nhanh
vâ rộ nết nhêët sûå thay àưíi àố trûúác tiïn phẫi kïí
àïën têìng lúáp vùn nghïå sơ, vúái cưng viïåc biïíu diïỵn

ca mònh hổ thûúâng phẫi quan têm àïën trang
phc, àïën thúâi trang, vâ àố lâ mưåt trong nhûäng
àống gốp àấng kïí cho mưåt xậ hưåi hiïån àẩi phất
triïín.
Tuy nhiïn thúâi trang, phong cấch ngoâi mùåt
tđch cûåc côn cố nhûäng mùåt tiïu cûåc àậ trúã thânh
mưåt vêën àïì àấng phẫi bân lån. Lêu nay trïn
sên khêëu ca ma nhẩc nhûäng ca sơ, diïỵn viïn
mën tẩo phong cấch riïng àïìu dûåa vâo thúâi
trang thưng qua cấch ùn mùåc ca mònh. Hổ
mën tẩo ra mưåt phong cấch thúâi trang riïng,
àố lâ àiïìu àiïìu nïn lâm, thïë nhûng bïn cẩnh àố
mưåt sưë ca sơ, diïỵn viïn lẩi cưë tẩo êën tûúång cho
mònh bùçng lưëi ùn mùåc “mất mễ” nom àïën quấi
gúã vâ lêåp dõ. Phẫi nối rùçng àêy lâ viïåc lâm thiïëu
vùn hoấ vâ thiïëu tưn trổng khấn giẫ.
Cố mưåt xu hûúáng chung ca cấc nghïå sơ nûúác

ta hiïån nay lâ bùỉt chûúác dêåp khn theo nhûäng
kiïíu thúâi trang àûúåc coi lâ mưët ca cấc vùn nghïå
sơ khấc trïn thïë giúái. Ta cố thïí bùỉt gùåp úã bêët cûá
núi àêu, bêët cûá mưåt chûúng trònh ca nhẩc nâo
mưåt thûá mưët chung êëy. Àậ àïën lc phẫi quan
têm àïën vêën àïì nây vò khưng chó úã trïn sên
khêëu biïíu diïỵn mâ úã cẫ mưåt sưë chûúng trònh
trïn tivi chng ta cng àïìu àûúåc têån mùỉt chiïm
ngûúäng nhûäng thûá mưët lai cùng, bùỉt chûúác trïn
phim ẫnh nhû thïë.
Hònh ẫnh mưåt ca sơ trễ mùåc ấo sú mi nhûng
lẩi bỗ ngoâi qìn Jean cố thùỉt câ vẩt... trong

khi hất khưng côn lẩ lêỵm gò nûäa àưëi vúái mưỵi
khấn giẫ. Chûa hïët, côn cố vư sưë kiïíu qìn ấo
cấc loẩi, ngùỉn cố, dâi cố, lûúát thûúát cố, thêåm chđ
cẫ thûá trang phc àûúåc liïåt vâo dẩng “sú mûúáp”
cng cố... vúái à thïí loẩi. Kiïíu phất triïín tûâ vấy
ngùỉn, vấy múâ, ấo hai dêy rưìi khưng dêy... lâ
mưåt minh chûáng cho sûå phất triïín liïn tc ca
trang phc. Thûåc ra theo mưët kiïíu êëy thò
chûúng trònh cố hay àïën mêëy cng chó nhûäng
thđch húåp vúái nhûäng nhốm “choai choai” dïỵ bõ
lưi cën búãi nhûäng trâo lûu múái mâ thưi.
Xët hiïån trïn sên khêëu hay trûúác mân ẫnh
nhỗ lâ àûáng trûúác cưng chng úã mổi lûáa tíi, vò
vêåy lâm àểp, lâm nưíi bêåt cho mònh lâ àiïìu cêìn
thiïët cho cấc ca sơ, diïỵn viïn. Song cng khưng
thïí tu tiïån mën mùåc kiïíu gò cng àûúåc. Àiïìu
mâ nhûäng nhâ àẩo diïỵn, ph trấch chûúng
trònh, ban biïn têåp cêìn lâm hiïån nay lâ àûa ra
nhûäng kiïën, nhûäng quët àõnh cho mưỵi
chûúng trònh trûúác khi cưng diïỵn hóåc bêëm mấy
ghi hònh. Trấnh tònh trẩng hiïån nay cố rêët
nhiïìu bùng, àơa hònh, album ca nhẩc ca mưåt
sưë ca sơ sûã dng nhûäng thûá mưët thúâi trang mâ
tûå hổ coi lâ múái, lâ àưåc àấo nhùçm thu ht thõ
hiïëu ca giúái trễ.

10


Vêën àïì hưm nay

Khưng côn lâ nhûäng hiïån tûúång ca mưỵi cấ
nhên riïng biïåt nûäa, trong hêìu hïët cấc chûúng
trònh biïíu diïỵn ca cấc ca sơ, diïỵn viïn, hay ca
nhûäng nhâ sẫn xët, dân dûång chûúng trònh ta
ln bùỉt gùåp nhûäng hònh ẫnh tûâ lêu àậ àûúåc coi
lâ “quen thåc” vúái nhûäng kiïíu trang phc gấn
ghếp, chùỉp vấ theo kiïíu ấo qy vâ vấy tûá thên,
ấo ëm vúái chiïëc vấy qën tûâ nhûäng dẫi la
nhỗ... ài kêm vúái nhûäng trang phc àố lâ nhûäng
kiïíu àêìu tốc k dõ, lẩ lêỵm, xanh xanh, àỗ àỗ,
vâng vâng vâ thêåm chđ côn loang lưí trưng cûá
nhû bõ àưí bao thûá mûåc lïn àêìu vêåy.
Dû lån cho rùçng cấc nhâ quẫn l vùn hoấ
cêìn phẫi cûáng rùỉn hún àïí kiïím soất nhûäng hiïån
tûúång nïu trïn. Cố lệ cng do cấc nhâ kinh doanh
êm nhẩc (ưng bêìu) chó ln ch trổng àïën mc
tiïu cưët ëu lâ lâm sao cho chûúng trònh ca
mònh cố lậi. Vò l do chđnh lâ hổ biïët Cc biïíu
diïỵn Nghïå thåt thåc BVHTT chûa cố vùn bẫn
phấp quy nâo quy àõnh nhûäng hoẩt àưång ca
cấc ưng bêìu ca nhẩc cẫ, búãi vêåy cấc chûúng trònh
ca nhẩc hiïån nay àïìu cố chêët lûúång rêët kếm.
Cng phẫi nhòn nhêån mưåt thûåc tïë rùçng úã ta
nhûäng bâi hất, tiïët mc biïíu diïỵn múái khưng
nhiïìu, cấch biïíu diïỵn thò lẩi quấ nhâm, do àố
cấc ca sơ, diïỵn viïn chó côn nûúác sûã dng trang
phc àïí thay àưíi cho cố vễ lẩ àïí thïí hiïån sûác
biïíu cẫm mâ thưi.
Dû lån thùỉc mùỉc vâ gổi àố lâ “hiïåu ûáng ca


thúâi trang”. Àậ àïën
l c cấ c ngâ n h chûá c
nùng cêìn cố biïån phấp
àïí chêën chónh nghiïm
khùỉc vïì phong cấch
biïíu diïỵn cng nhû
trang phc ca ca sơ,
diïỵn viïn. Búãi ai trong
ch n g ta c n g àïì u
thêëy hiïån tûúång nây
khưng chó dûâng lẩi úã
mưåt sưë ca sơ, diïỵn viïn
mâ nố àậ lan rưång trúã
thânh trâo lûu trïn
sên khêëu vâ trûúác mân ẫnh nhỗ. Àiïìu àố nối
lïn thûác ca cấc diïỵn viïn, ca sơ côn kếm, vâ
tïå hẩi hún nûäa àố côn lâ trấch nhiïåm ca
nhûäng ngûúâi duåt chûúng trònh, ph trấch,
àẩo diïỵn...
Thúâi trang - dơ nhiïn lâ cêìn thiïët, tuy nhiïn
àiïìu quan trổng nhêët lâ àûâng àïí mònh lổt vâo
“cấi bêỵy thúâi trang”. Rêët nhiïìu ngûúâi mua qìn
ấo chó vò nố àang lâ mưët. Hậy theo thúâi trang
nhûng chó mua nhûäng gò bẩn thđch thêåt sûå
trong sưë àố. Àûâng båc lông phẫi mùåc nhûäng
thûá mâ bẩn cho lâ lưë lùng chó vò mưët, vò bẩn sệ
chùèng thïí tûå tin cht nâo khi mùåc chng, vâ
àiïìu quan trổng cëi cng lâ chng chó lâm
bẩn mêët tûå tin mâ thưi.
Nguỵn Hûúâng


VDC NewsReader lâ mưåt phêìn mïìm ûáng dng àûúåc phất triïín nhùçm gip khấch hâng khi sûã dng cấc
dõch v xët bẫn àiïån tûã ca VDC Media (Tin thû, Tẩp chđ Àiïån tûã, Sấch Àiïån tûã...) trấnh àûúåc viïåc cố thïí
nhêån nhêìm cấc bûác thû àiïån tûã mẩo danh cố chûáa virus hóåc cấc bûác thû cố nưåi dung hóåc mc àđch
khấc. Vúái phêìn mïìm VDC Newsletter Reader, bẩn cố thïí:
- Nhêån cấc bẫn tin VDC Newsletter àûúåc tûå àưång phên loẩi theo ch àïì ca tûâng bẫn tin.
- Tấch àûúåc cấc bẫn tin VDC Newsletter ra khỗi cấc thû khấc, cấc bẫn tin ca chng tưi sệ àûúåc tẫi
xëng vâ tûå àưång xoấ khỗi hôm thû ca bẩn.
- ÊËn àõnh nhûäng ngây nâo trong tìn bẩn mën nhêån hóåc khưng mën nhêån bẫn tin ca VDC.
- Dïỵ dâng gûãi giúái thiïåu bẫn tin ca chng tưi cho ngûúâi khấc vâ dïỵ dâng hưìi êm hay gốp cho dõch v
VDC Newsletter.
- Thưng qua giao diïån ca VDC NewsReader àïí truy cêåp dïỵ dâng vâo trang ch VDC
Media vâ cố àûúåc nhûäng thưng tin nống hưíi vâ nưíi bêåt nhêët trong ngây.
Download tẩi

11


Vùn hoấ cấc nûúác

T c lïå khùỉ c sể o
trïn mùåt tẩi chêu
Phi cố nghơa gò?
Nïëu cấc nhâ nghiïn
cûáu xem cấc vïët khùỉc trïn
mùåt ca ngûúâi chêu Phi
lâ nhûä n g k hiïå u khố
hiïíu, thò àưëi vúái nhûäng
nghïå sơ thò àố chđnh lâ
nhûäng biïíu tûúång vïì cấc

huì n thoẩ i vâ nhûä ng
chuån ng ngưn thêìn
bđ.
Nhâ nhên chng hổc
ngûúâi Phấp Michêle Coquet thåc Trung têm nghiïn cûáu khoa hổc qëc
gia Phấp (CNRS) cho rùçng àưëi vúái tưåc ngûúâi
Bwaba ca hai nûúác Burkina Faso vâ Mali thåc
chêu Phi thò khi trễ em múái sinh ra chng khưng
cố àûúåc mưåt “khn mùåt phđa trûúác” (tiïëng àõa
phûúng lâ Jaho). Khn mùåt ca trễ lc àố chó
lâ “mùåt sau” ca chng mâ thưi: mưåt khn mùåt
“vư tri vư giấc” àưëi vúái thïë giúái vâ tưí tiïn ca
chng. Do àố, nhûäng “thêìy ph thy”sệ tiïën
hânh viïåc ghi lẩi nhûäng biïíu tûúång linh thiïng
ca sùỉc tưåc mònh lïn khn mùåt ca àûáa bế sau
khi nố ra àúâi khoẫng ba, bưën ngây.
Vïët sểo àïí lẩi nhùçm c thïí hốa tiïëng khốc
châo àúâi ca àûáa bế
Ngûúâi chêu Phi quan niïåm rùçng, àưång tấc
cùỉt rưën cho àûáa bế lâ mưåt hânh àưång tấch nố ra
khỗi thïë giúái êm ph mâ tûâ àố nố vûâa àêìu thai
lïn àïí àïën vúái thïë giúái hiïån tẩi vâ khưng bao giúâ
cố thïí quay vïì chưën c àûúåc. Vâ sau àố cấc vïët
sểo trïn mùåt cấc Jaho - sệ lâ nhên chûáng cho
tiïëng khốc châo àúâi, cho mưåt sûå tûâ giậ cội thêìn
linh àïí àïën vúái trêìn thïë, vúái cưång àưìng bẫn tưåc.
Song song àố, viïåc chõu àûång àau àúán cng

mang tđnh chêët ca mưåt nghi lïỵ. Bẫn thên àûáa
trễ sau khi trẫi qua sûå àau àúán sệ cố à khẫ

nùng vûúåt qua cấc nghõch cẫnh sùỉp túái.
Theo nhâ nhên chng hổc Manuel Valentin
thåc Ban chêu Phi ca Viïån bẫo tâng con
ngûúâi M thò tẩi lc àõa àen, cấc vïët sểo àûúåc
khùỉc trïn da tẩi vng bng, vng mùåt hay trïn
trấn tûúng ûáng vúái sûå “thïí hiïån nhên thên”
trûúác cưång àưìng bẫn tưåc. Àố chđnh lâ mưåt hònh
thûác mang tđnh vùn hốa, qua àố mưåt cấ nhên
àûúåc àõnh hònh trong cưång àưìng.
Mưåt dẩng “chûáng minh thû” vơnh cûãu
àûúåc àống cẫ dêëu chòm vâ dêëu nưíi
Theo thuët vêåt linh thò mưåt khn mùåt vúái
nhûäng k hiïåu àûúåc khùỉc chòm nưíi lâ mưåt thễ
thưng hânh ca cấ nhên àố, mưåt sûå ph thåc
vâo cưång àưìng, mưåt võ thïë trong bưå tưåc vâ trong
dông dội. Tuy nhiïn, viïåc hiïíu àûúåc cấc hònh
tûúång mang tđnh chêët tưn giấo huìn bđ àố
khưng phẫi lâ àiïìu dïỵ dâng. Viïåc thiïëu ht
nhûäng nhên vêåt am hiïíu chun sêu vïì lơnh
vûåc nây trong mưåt thïë giúái mâ ngưn ngûä nối lâ
ch ëu câng lâm cho cưng viïåc nghiïn cûáu
khố khùn hún. Cng theo nhâ nhên chng hổc
Manuel Valentin thò nghơa ca mưỵi mưåt hònh
tûúång thay àưíi ty theo vng lậnh àõa, nhốm
bưå tưåc vâ thúâi gian. Vò vêåy, ngây nay ngûúâi ta
khưng côn cố thïí biïët àûúåc nghơa ban àêìu
ca cấc hònh tûúång àố lâ gò . Vđ d, ngûúâi Thiïn
cha quan niïåm con ngûúâi lâ kïët quẫ ca tònh
u giûäa Adam vâ Eva, trong khi, bưå tưåc Bwaba
lẩi cho rùçng v tr àûúåc bùỉt àêìu bùçng sûå kïët

húåp ca hai võ thêìn Mùåt trúâi vâ Mùåt trùng vâ
con ngûúâi lâ kïët quẫ ca cåc hưn phưëi àố.
Cố ba hònh tûúång àûúåc khùỉc rộ nết nhêët trïn
mùåt trễ em múái châo àúâi lâ chiïëc àân thêåp lûåc,
dông nûúác mùỉt vâ cấi thòa gưỵ. Cố nhiïìu cấch
diïỵn giẫi khấc nhau àưëi vúái nhûäng hònh tûúång
nây. Mưåt trong nhiïìu cấch diïỵn giẫi àố lâ chiïëc
thòa gưỵ, vưën côn àûúåc gổi lâ “mi tïn ca ph
nûä” lâ biïíu tûúång cho mưåt “tưåi lưỵi” khiïën cho
thêìn Mùåt trúâi nưíi giêån àưìng thúâi vúái viïåc biïën
mêët ca Thiïn àûúâng.
Nhûäng lúâi l giẫi theo truìn thuët

12


Vùn hoấ cấc nûúác
“Cấch àêy rêët lêu, Kouaho - võ tiïìn bưëi àậ
tẩo lêåp ra ngưi lâng Dossi thåc nûúác Burkina
Faso ngây nay - àậ bõ nhûäng nhốm ùn thõt ngûúâi
chó cố mưåt mùỉt ngay giûäa trấn têën cưng khi ưng
àang ài trong rûâng rêåm. Kouaho hoẫng súå vâ
bỗ chẩy thò nghe mưåt giổng nối dõu dâng tûâ phđa
sau: “Ngûúi àûâng hoẫng súå nhû thïë. Ta sệ gip
ngûúi diïåt trûâ bổn ấc qu àố”. Thò ra àố lâ mưåt
con nhïån to àang àong àûa dûúái mưåt súåi tú.
Nhïån ta nối tiïëp: “Ta sệ dng tú ca mònh vệ
lïn trấn ngûúi mưåt mùỉt thêìn vâ ngûúi sệ àûúåc
mưåt con rùỉn lûåc lûúäng hưå tưëng. Con rùỉn nây cố
thïí biïën thânh mưåt trêån cìng phong dûä dưåi àïí

bẫo vïå ngûúi”. Kouaho chêëp nhêån sûå gip àúä àố
ca ch nhïån vâ ung dung ài àïën gùåp nhốm
ngûúâi mưåt mùỉt. Bổn chng tỗ vễ nghi ngúâ
Kouaho vâ ra lïånh cho ưng ta phẫi giao chiïën
mưåt lc vúái nùm ngûúâi trong sưë hổ. Thûåc ra àêy
lâ mưåt mûu mểo àïí cố thïí giïët chïët Kouaho.
Nhûng nhúâ vâo con mùỉt mâ con nhïån àậ vệ cho,
Kouaho biïët àûúåc mổi êm mûu vâ th thåt ca
bổn ngûúâi mưåt mùỉt. Vâ cng nhúâ vâo sûå gip àúä
ca ch rùỉn vâ nhûäng trêån cìng phong mâ
Kouaho àậ tiïu diïåt àûúåc nùm ngûúâi mưåt mùỉt
bùçng nhûäng àûúâng giấo chđnh xấc. Sau àố chđnh
Kouaho àậ quay lẩi gùåp tưåc trûúãng ca bưå tưåc
ùn thõt ngûúâi vâ nối: “Tưi mang àïën cho ngâi
rêët nhiïìu mng th. Ngâi cố thïí cho têët cẫ cấc
thåc hẩ ca ngâi theo gip tưi mang chng vïì
hay khưng?”. Trong lc àố, con nhïån thêìn àậ
dïåt sùén nhûäng chiïëc bêỵy khùỉp núi àïí bùỉt bổn
ngûúâi ùn thõt. Côn Kouaho thò chó cố mưåt viïåc lâ
dêỵn àûúâng cho chng sêåp bêỵy mâ thưi. Tûâ àố vïì
sau, bưå tưåc Bwaba sưëng bònh n trong ngưi lâng
núi mâ bổn ùn thõt ngûúâi àậ bõ tiïu diïåt hoân
toân. Dossi cố nghơa lâ: “Khưng cố gò phẫi lo súå
cẫ”. Vâ cng tûâ àố, têët cẫ àân ưng lêỵn ph nûä
àïìu khùỉc lïn trấn mònh mưåt biïíu tûúång hònh
chûä thêåp tûúång trûng cho con nhïån thêìn àậ gip
àúä Kouaho. Trïn mấ hổ cố khùỉc hònh mưåt lûúäi
giấo, vâ bïn thấi dûúng lâ nhûäng àûúâng rẩch
chếo vâ dổc biïíu tûúång ca con àûúâng mâ tưí tiïn
Kouaho àậ ài qua cng nhû nhûäng chiïëc bêỵy

ca ch nhïån àậ gip Kouaho diïåt trûâ bổn ngûúâi
mưåt mùỉt”.
Côn anh Fabrice, gưëc chêu Phi, sinh sưëng

tẩi Phấp cho biïët anh àậ thûåc hiïån viïåc khùỉc
hònh trïn mùåt vâ ngûúâi vúái thûác tòm vïì ngìn
gưëc chêu Phi ca mònh. Anh nối: “Cha tưi lâ
ngûúâi Sudan, thåc bưå tưåc Nouba, côn mể tưi lâ
ngûúâi Madagascar. Tưi khùỉc sểo trïn da mònh
vò mưåt thûác thưi thc tưi mẩnh mệ, thïí hiïån
mưåt tònh u, mưåt sûå hûáng khúãi vâ mưåt sûå àúm
hoa kïët trấi trïn chđnh da thõt tưi. Vâ cẫ cưåi
ngìn ca tưi nûäa. Àố cng xët phất tûâ l do
thêím m vâ thïí hiïån cấc giấ trõ ca ngûúâi Nouba
vâ àïí gùỉn kïët mưåt mưëi dêy liïn hïå giûäa bẫn
thên tưi hiïån nay vâ tưí tiïn tưi ngây xûa. Nhûäng
gò tưi khùỉc trïn da mònh thïí hiïån àûúåc nhûäng
biïën cưë quan trổng trong cåc àúâi tưi, khi tưi
qua khỗi nhûäng cún bïånh trêìm trổng. Àố chđnh
lâ biïíu tûúång ca chđ, lông gan dẩ vâ tònh
u cåc sưëng ca tưi. Àố cng lâ mưåt cấch àïí
biïíu hiïån tưëi àa tđnh cấch chêu Phi ca tưi. Tưi
biïët rùçng tưi àậ, àang vâ sệ sưëng mậi vúái nhûäng
biïíu tûúång nây”.
Àûúåc biïët, tẩi chêu Phi, mưåt cấ nhên riïng
biïåt khưng mang mưåt nghơa gò cẫ mâ phẫi
gùỉn bố mêåt thiïët vúái mưåt cưång àưìng mâ ngûúâi
àố àang chung sưëng. Ngûúâi dên chêu Phi khùỉc
dêëu lïn cú thïí vò lo súå rùçng mònh sệ bõ xem lâ
mưåt cấ thïí biïåt lêåp trong bưå tưåc. Tđnh cưång àưìng

tẩi lc àõa àen nây rêët rộ nết. Mưåt cấ nhên
khưng lâ gò cẫ trong quan niïåm theo thuët vêåt
linh. Trong mưåt vâi tưåc nhốm, cấ nhên lâ mưåt
biïíu tûúång cho mưåt thûåc thïí bõ mưåt sinh vêåt
huìn bđ nâo àố giïët hẩi, sau àố sưëng lẩi vâ
mang trïn mùåt mònh nhûäng vïët rùng ca con
vêåt àố. Do àố, viïåc khùỉc trïn da thõt lâ mưåt dêëu
êën mâ mổi thânh viïn mën trûúãng thânh àïìu
phẫi trẫi qua. Ngây lïỵ nhêåp hưåi lâ mưåt giêëy
thưng hânh àïí cấ nhên àố cố thïí àûúåc gia nhêåp
mưåt cấch chđnh thûác vâo cưång àưìng. Hiïån nay,
viïåc xùm mònh àang thõnh hânh tẩi phûúng
Têy tuy nố khưng mang mưåt mâu sùỉc huìn bđ
nhû nhûäng vïët khùỉc trïn da ca cấc dên tưåc
chêu Phi.
Huìn Thanh

13


Christmas Quiz
1/ Nư-en àêìu tiïn àûúåc tưí chûác khi nâo?
* Vâo nùm sau khi cha Jesus bõ àống àinh
lïn cêy thấnh giấ
* Khoẫng 100 nùm sau cưng ngun
* Vâo thïë k thûá 4
* Nùm 1935
2/ Cêy Nư-en cố ngìn gưëc tûâ àêu?
* Àûác
* Israel

* New England
* Scandinavia
3/ Tẩi sao ngây 25/12 lẩi àûúåc chổn lâ ngây
lïỵ Nư-en?
* Búãi vò àố lâ ngây cha Jesus ra àúâi
* Àïí tranh àua vúái ngây lïỵ ca ngûúâi ngoẩi
giấo
* Àố lâ ma sinh sưi nẫy núã ca cêy Nư-en
* Àố lâ theo lúâi dẩy ca Kinh thấnh
4/ Tc lïå hưn dûúái cêy têìm gûãi phất triïín
nhû thïë nâo?
* Búãi ùn nố lâm cho mưi bẩn chun lẩi
* Loâi cêy nây liïn quan àïën võ nûä thêìn Tònh
u ca ngûúâi Scandinavia

* Nhâ thúâ cêëm sûã dng cêy têìm gûãi cho nïn
loẩi cêy nây àûúåc thay thïë
6/ Cêy trẩng ngun cố xët xûá tûâ qëc
gia nâo?
* Hoa K
* Cuba
* Mehico
* Brazil
7/ Ai cố khẫ nùng lâ ngûúâi àêìu tiïn rổi
sấng cêy Giấng sinh vúái nhûäng ngổn nïën?
* Alexander Àẩi Àïë
* Giấo hoâng John I
* Martin Luther King
* Giấo hoâng Bob II
8/ Mûâng lïỵ Giấng sinh mưåt thúâi bõ coi lâ

chưëng lẩi låt phấp úã...
* Hâ Lan
* Indiana
* Massachusetts
* Nhêåt Bẫn
9/ Thấnh Nicholas sinh ra úã nûúác nâo?
* Bùỉc Cûåc

* Cấc tu sơ Xentú sûã dng tc lïå nây trong cấc
nghi lïỵ cûúái xin

* Hâ Lan

* Loẩi cêy nây àûúåc dng lâm chêët àêìu àưåc
tònh u thúâi xa xûa

* Thưí Nhơ K

5/ Cêy giấng sinh cố nghơa gò trong ngây
lïỵ Nư-en?
* Nhûäng cấi lấ hònh mi kim lâ biïíu tûúång
cho Ngưi sao àêët thấnh Bethlehem

* Àûác

10/ Phêìn nâo ca cêy kểo giấng sinh lâ
hiïån thên cho mấu Cha Jesus àậ àưí?
* Sổc àỗ lúán
* Ba àûúâng sổc nhỗ


* Bõ nhêìm vúái cêy têìm gûãi

* Hònh th ca cêy kểo

* Nhûäng quẫ chđn mổng àỗ ca nố àûúåc coi lâ
mâu ca lïỵ Giấng sinh

* Hûúng võ ca cêy kểo

14


Vông quanh thïë giúái

T

okyo - thânh phưë àûúåc mïånh danh lâ thânh phưë mn
mâu, lâ thấnh àõa ca cấc loẩi àưì àiïån tûã, ngoâi ra nố côn
àûúåc mïånh danh lâ thânh phưë àùỉt àỗ vâo bêåc nhêët thïë giúái.
Àiïìu àố thêåt dïỵ hiïíu búãi Tokio lâ th àư ca Nhêåt Bẫn - mưåt
cûúâng qëc cố nïìn kinh tïë phất triïín vâo bêåc nhêët hiïån nay,
ngoâi ra khưng thïí khưng kïí túái sûå phất triïín vûúåt bêåc vïì
khoa hổc k thåt úã àêët nûúác nây trong nhûäng thêåp k gêìn
àêy...
Bẩn àang mën ài du lõch Tokyo mâ chó biïët chûâng àố
thưng tin thưi, cng khưng sao cẫ búãi chng tưi sệ gip bẩn
cố àûúåc mưåt chuën du lõch vư cng l th vâ tiïån đch. Hún
thïë nûäa àêy côn lâ dõp àïí bẩn cố thïí tòm hiïíu vâ tûå “nẩp”
thïm cho mònh nhûäng hiïíu biïët vïì Tokio, vïì Nhêåt Bẫn - xûá
súã hoa anh àâo. Ngoâi viïåc ài du lõch àa sưë khấch nûúác ngoâi


Tokyo
Kinh àư thûá hai ca ấnh sấng
àïën Tokio àïìu cố chung mc àđch lâ mua sùỉm,
vâ àưì àiïån tûã ln ln lâ lûåa chổn hâng àêìu,
chđnh vò vêåy cấc khu chúå thûúâng lâ núi cố nhiïìu
khấch du lõch àïën tham quan vâ mua bấn nhêët.
Àïí tiïu nhûäng àưìng n qu giấ ca mònh,
cố lệ àêy chđnh lâ núi l tûúãng nhêët cho bẩn
àêëy. Àïën nhûäng khu chúå trúâi trong thânh phưë
d khưng hïì àùåt ra cho mònh nhûäng mc àđch
rộ râng nâo cẫ thò đt nhêët thò bẩn cng cố cú hưåi
àûúåc khấm phấ nhûäng kiïåt tấc tûâ thúâi Edo theo
trûúâng phấi nghïå thåt Ukiyoe, hóåc tưëi thiïíu
thò cng mua àûúåc cho mònh bưå Kimono c vúái
giấ rêët rễ... bẩn thêëy khưng ài chúå cng lâ mưåt
kiïíu du lõch th võ lùỉm àêëy chûá! Nhûäng khu
chúå kiïíu nhû vêåy chó cố úã khu lùng mưå Hanazono
úã Shijnuku, hay Togo-jinja úã Harajuku vâo cấc
ngây ch nhêåt. Ú’ nhûäng núi àố bẩn sệ bõ cën
ht vâo mn vân nhûäng àưì dng khấc nhau,
vâ cố mưåt àiïìu chùỉc chùỉn lâ thïë nâo bẩn cng
phẫi phđ tiïìn vâo nhûäng thûá chùèng biïët àïí lâm
gò. Àố chđnh lâ nhûäng “cấi mấy thu tiïìn tûå àưång”
mâ chng tưi dấm cûúåc vúái cấc bẩn lâ chó cố thïí
thêëy úã Tokyo.
Mën mua hâng vúái giấ rễ bẩn cố thïí mùåc
cẫ, cố mưåt àiïìu lẩ lâ ngûúâi Tokyo khưng cố thối
quen nhû vêåy. Tuy nhiïn bẩn cố thïí thûã mùåc
cẫ mâ chùèng lâm ẫnh hûúãng àïën ai vò àún giẫn...

bẩn lâ khấch du lõch. Theo kinh nghiïåm ca

nhûäng ngûúâi àậ
hiïí u rêë t rộ
nhûäng khu chúå
núi àêy thò bẩn
chó cêì n nố i :
“Chotto waribite
kudasai” hóå c
“ C h o t t o
k a n g a e t e
kudasai” mưåt cấch lõch sûå lâ cố thïí àûúåc giẫm
giấ cht àónh rưìi. Ngûúåc lẩi nïëu chûa àẩt àûúåc
“mc àđch” àố thò bẩn hậy ấp dng “chiïu” thûác
sau cng bùçng cấch nối: “Makarahen ka?” - àêy
lâ mưåt cấch mùåc cẫ bùçng thưí ngûä rêët àûúåc ûa
thđch úã Osaka. Ngûúâi bấn hâng d khố tđnh vâ
“chùỉc” àïën mêëy cng phẫi bêåt cûúâi vâ giẫm giấ
cht àónh cho mốn hâng mâ bẩn chổn.
Àố múái chó lâ àưi nết vïì Tokyo mâ bẩn biïët
thưng qua viïåc dẩo quanh cấc khu chúå sêìm ët.
Mën thûåc sûå hiïíu vïì Tokyo, vïì truìn thưëng,
vïì con ngûúâi, vïì cåc sưëng ca thânh phưë sưi
àưång nây cấch tham quan rễ nhêët lâ bẩn hậy
mua vế ngây cho tuën àûúâng Yamanore, chó
vúái 130 n bẩn cố thïí àïën Shinjuku, Harajuku,
Ueno, Tokyo, Akihabra... Qua nhûäng chuën
ài ngùỉn àố bẩn sệ àûúåc cung cêëp rêët nhiïìu
thưng tin bưí đch vâ l th vïì mưåt Tokyo àûúåc
mïånh danh lâ kinh àư thûá hai ca ấnh sấng.

15


Vông quanh thïë giúái
Tòm hiïíu vïì lõch sûã ca Tokyo û? Bẩn hậy
àïën vúái Viïån bẫo tâng Edo Tokyo, àêy lâ mưåt
khu nhâ cố kiïën trc khấ àùåc biïåt, trưng nố giưëng
nhû mưåt con tâu v tr vûún lïn khưng trung
bao la rưång lúán. Àêy lâ núi tấi dûång lẩi lõch sûã
thânh phưë Tokyo mưåt cấch àêìy à vâ hoân hẫo
nhêët, tûâ nhûäng truìn thuët vïì ngûúâi anh
hng nưíi loẩn Taira No Masakado cho àïën
nhûäng nhên vêåt nưíi tiïëng trong thïë giúái hiïån
àẩi àậ àûúåc ghi tïn trong sûã sấch. Nhûng cố lệ
tưët hún hïët lâ bẩn àïën thùm Vûúân Hoâng gia
nùçm ngay gêìn àố, sệ cố rêët nhiïìu
àiïìu l th, hêëp dêỵn àang chúâ bẩn
khấm phấ.
Nối túái Nhêåt Bẫn ngûúâi ra
nghơ ngay àïën mưåt mưn vộ thåt
nưíi tiïëng - Sumo, àïën Tokyo bẩn
cố thïí xem vêå t Sumo úã
Kokugikan. Bẩn biïët khưng úã àêy
côn cố cẫ mưåt viïån bẫo tâng Sumo
à cho bêët cûá nhâ nghiïn cûáu nâo
mën tòm hiïíu vïì mưn vêåt àưåc
nhêët vư nhõ nây, àïën àố bẩn sệ
àûúåc thûã mốn lêíu thêåp cêím mâ cấc
vộ sơ Sumo ûa dng (bẩn cố giấm
chùỉc lâ mònh khưng súå tùng cên

khưng àêëy?).
Chó thïë thưi chûa à, búãi bẩn vêỵn cố thïí bõ
coi lâ chûa chõu chúi vâ chûa biïët thïë nâo lâ
mưåt Tokyo hiïån àẩi nïëu chûa àïën vúái nhûäng
cêu lẩc bưå àïm. Cố mưåt cấi tïn mâ bêët cûá “dên
chúi” nâo úã Tokyo cng biïët àïën àố lâ khu Azabu,
bẩn cố thïí ghế thùm Pylon (Shibuya), Milk
(Ebisu) hay Velfarre (Roppongi) nïëu thđch nhẫy
ma vâ ëng rûúåu. Ngoâi ra bẩn côn cố thïí àïën
vúái nhûäng cêu lẩc bưå thoất y v úã Shinjuku, bẩn
àûâng vưåi vâng loẩi bỗ chng ra khỗi danh sấch
nhûäng àõa àiïím cêìn àïën nhế búãi khấc hùèn vúái
tiïëng xêëu ca nố, trấi lẩi núi àêy lẩi lâ mưåt àõa
àiïím khấ an toân vâ àấng àïën àïí giẫi trđ.
Thoất khỗi sûå ưìn âo nấo nhiïåt, sûác sưëng hiïån
àẩi ca thânh phưë giâu cố bêåc nhêët thïë giúái nây
bẩn hậy àïën vúái nhûäng núi n tơnh vâ thanh

bònh, quẫ thûåc khố cố núi àêu cẫnh vêåt thiïn
nhiïn lẩi àểp àïën thïë. Nhûäng dậy ni úã Tokyo
khưng nhiïìu nhûng bẩn vêỵn cố thïí mêët cẫ bíi
àïí àïën vúái nhûäng vng ma xn nống bûác,
nhûäng khu ngoẩi ư cưí kđnh bùçng nhûäng chuën
tâu tưëc hânh xët phất tûâ Ueno vâ Asakusa.
Àïën nhûäng núi àố bẩn sệ tha hưì àûúåc thûúãng
thûác thûá khưng khđ trong lânh, dõu mất vâ n
tơnh àïën khưng ngúâ.
Nïëu bẩn lâ ngûúâi chó ûa thđch sûå àún giẫn,
êëm cng quanh thânh phưë sưi
àưång nây thò cấch tưët nhêët nïn

lâm lâ thûã nïëm nhûäng mốn ùn
rễ tiïì n úã nhûä ng cûã a hâ ng úã
Ramen. Cấ c hâ n g quấ n àua
nhau trân ra cẫ lưëi ài, cố quấn
dânh cho thanh niïn, cố quấn
dâ n h cho ngûúâ i lao àưå n g,
thûúâng thò bẩn phẫi xïëp hâng
mêët khoẫng 30 pht múái àûúåc
phc v àem mốn ùn ra cho
mònh. Tokyo lâ thânh phưë gưìm
nhiïìu dên tưåc khấc nhau nhêët
ca Nhêåt Bẫn nhû Triïìu Tiïn,
Àâ i Loan, Trung Që c, Viïå t
Nam... do àố vùn hốa êím thûåc
cng vư cng àa dẩng vâ phong
ph, tuy nhiïn trong sưë àố Soyu Ramen lâ mốn
ùn nưíi tiïëng hún cẫ. Soyu Ramen thûúâng àûúåc
ùn cng nûúác chêëm Rame, nhûng thûá nûúác
chêëm ngon nhêët phẫi do chđnh nhûäng ngûúâi
nhêåp cû tûâ Kyushu, Kyoto vâ Hokkaido mang
túái.
Giưëng nhû mổi àiïím du lõch khấc trïn thïë
giúái, mưỵi àõa danh úã Tokyo àïìu cố nhûäng “àùåc
sẫn” riïng, nïëu ài qua tûâng àõa danh vâ thûúãng
thûác têët cẫ nhûäng gò àûúåc coi lâ àùåc sẫn àố thò
cố nghơa lâ chuën du lõch ca bẩn quẫ thêåt lâ
tuåt vúâi. Tokyo mn mâu, núi hưåi t ca mổi
mâu sùỉc. Hy vổng vúái nhûäng sùỉc mâu tiïu biïíu
nïu trïn bẩn àậ cố àûúåc mưåt bûác tranh khấi
quất vïì Tokyo - kinh àư thûá hai ca ấnh sấng.

Nguỵn Hûúâng
(Theo Heritage)

16


Vùn hoấ cấc nûúác

Biïíu trûng vâ phong tc ca
Lïỵ Giấng sinh

Ngây Giấng sinh
tûúã n g k niïå m
ngây lïỵ Giấng sinh vâo
ngây 25/12 bùỉt ngìn
tûâ thïë k thûá tû. Nhâ
thúâ Thiïn ch a giấ o
më n lâ m lu múâ ài
nhûäng hoẩt àưång lïỵ hưåi
c a ngûúâ i ngoẩ i àẩ o
àang àe doẩ sûå tưìn vong
ca hổ. Mùåc d viïåc tưí
chûác lïỵ hưåi ca ngûúâi Thiïn cha trong thúâi
gian nây lâ khưng húåp l nhûng nhûäng ngûúâi
lậnh àẩo nhâ thúâ Thiïn cha vêỵn quët àõnh
tiïỵn hânh lïỵ hưåi k niïåm ngây cha giấng sinh,
àưëi nghõch lẩi vúái lïỵ hưåi thêìn mùåt trúâi Mithras
ca ngûúâi Roman, d cho nhiïìu ngûúâi vêỵn cho
rùçng ngây cha Giấng sinh lâ phẫi vâo ma
xn.

Cêy têìm gûãi vâ cêy Nhûåa rìi
Khoẫng 200 nùm trûúác
Cưng ngun - àûúåc tđnh tûâ
ngây cha giấng sinh, cấc
tu sơ thûúâng dng cêy têìm
gûã i nhû mưå t biïí u tûúå n g
châo mûâng ma àưng túái.
Hổ thûúâng thu gom nhûäng
cêy xanh, sưëng bấm trïn cấc
thên cêy khấc àïí trang trđ
cùn nhâ ca mònh. Theo hổ, sûå gùỉn kïët chùåt
chệ ca loâi cêy nây sệ cố mưåt nùng lûåc chûäa
bïånh vư biïn. Nhûäng ngûúâi Scandinavi côn cho
rùçng cêy têìm gûãi lâ biïíu trûng ca hoâ bònh
vâ sûå hoâ húåp. Ngoâi ra, cêy têìm gûãi côn àûúåc
cho lâ mưåt hiïån thên ca thêìn tònh u, Frigga.

Cố lệ, phong tc hưn nhau dûúái cêy têìm gûãi àûúåc
xët phất tûâ niïìm tin nây. Ban àêìu, Nhâ thúâ
Thiïn cha giấo khưng cho phếp sûã dng cêy
têìm gûãi trong lïỵ hưåi Noel búãi ngìn gưëc ngoâi
àẩo ca nố. Thay vâo àố, hổ quët àõnh sûã dng
cêy Nhûåa rìi àïí tẩo nïn mâu xanh cho lïỵ giấng
sinh.
Cêy trẩng ngun
Cêy
trẩ n g
ngun cố ngì n
gưëc tûâ Mehico. Nố
àûúåc àùåt theo tïn võ

àẩi sûá àêìu tiïn ca
M tẩi nûúác nây,
Joel Poinsett. Ưng
àậ mang cêy nây
trúã vïì M tûâ nùm
1828. Nhûäng ngûúâi Mehico thïë k 18 cho rùçng
cêy nây lâ biïíu trûng ca sao Bethlehem. Vò
thïë, hoa trẩng ngun àậ trúã thânh mưåt loâi hoa
ca Lïỵ Giấng sinh. Chiïëc hoa thêåt sûå ca loâi
cêy nây thûúâng nhỗ vâ cố mâu vâng. Nhûäng
chiïëc lấ xung quanh rưång vâ cố mâu àỗ tûúi
khiïën ngûúâi ta thûúâng nhêìm vúái cấnh hoa.
Cêy giấng sinh
Cêy giấng sinh àûúåc sûã
dng àêìu tiïn tẩi Àûác vâo
thïë k thûá 16. Ngûúâi Àûác
thûúâng trang trđ cêy thưng
ca hổ bùçng hoa hưìng, tấo
vâ giêë y mâ u . Martin
Luther, nhâ cẫi cấch theo
Àẩo Tin lânh àûúåc cho lâ
ngûúâi àêìu tiïn àûa nhûäng
17


Vùn hoấ cấc nûúác
ngổn nïën vâo thùỉp sấng cêy thưng. Cấch trang
trđ nây àûúåc phất hiïån hïët sûác tònh cúâ. Trong
mưåt lêìn vïì nhâ vâo mưåt àïm tưëi trúâi, Luther
chúåt phất hiïån ra ấnh sấng lêëp lấnh ca ngưi

sao phđa sau cânh thưng bïn ngoâi ngưi nhâ
ca mònh. Ngay lêåp tûác, ưng àậ biïën nhûäng
ngưi sao êm thêìm trïn cêy thưng trong nhâ trúã
nïn lêëp lấnh, mn mâu vúái nhûäng ngổn nïën
êín trong cânh cêy.
Xmas
Tûâ viïët tùỉt nây xët phất tûâ tiïëng Hi Lẩp.
Tûâ Christ (cha Jïsu) trong tiïëng Hi Lẩp lâ
Xristos. Vâo khoẫng thïë k 16, ngûúâi dên chêu
Êu àậ bùỉt àêìu sûã dng “X” àïí thay thïë cho
Christ trong tûâ Christmass. Mùåc d nhûäng
ngûúâi Thiïn cha tha sú khai ln coi “X” lâ
tïn ca cha nhûng con chấu ca hổ sau nây
lẩi hiïíu nhêìm Xmas nhû lâ mưåt dêëu hiïåu bêët
kđnh.
Cêy nïën kểo
Vâo cëi thïë k 19, mưåt nhâ
sẫn xët kểo úã Indiana mën
thïí hiïån nghơa ca Lïỵ Giấng
sinh thưng quẫ mưåt biïíu tûúång
bùçng kểo. Cëi cng, ưng àậ
quët àõnh biïën chiïëc kểo dâi
ca mònh thânh mưåt cêy nïën.
Vúái cêy nïën kểo, ưng àậ thïí
hiïån thânh cưng tònh u vâ
sûå hy sinh ca Àûác cha Jïsu. Mêìu trùỉng ca

bẩc hâ àûúåc dng àïí thïí hiïån sûå trong sấng
vâ àûác hẩnh ca cha. Ba vẩch
chẩy vông quanh thên nïën thïí

hiïån sûå àau àúán mâ Àûác cha
phẫi chõu àûång trïn giấ chûä
Thêåp. Chng ài vúái nhau theo
bưå ba àïí thïí hiïån ba ngưi: Cha,
Con vâ Àûác thấnh thêìn. Ngoâi
ra, ưng côn àûa thïm vâo mưåt
dẫi mâu àêåm, tûúång trûng cho
mâu mấu mâ Àûác cha àậ hy sinh vò nhên
loẩi. Phđa àónh ngổn nïën àûúåc ën cong lẩi
giưëng nhû cêy gêåy mâ cha Jïsu - trûúác lâ
thêìy tu - thûúâng dng. Nïëu quay ngûúåc, ngổn
nïën sệ trúã thânh chûä J, chûä cấi àêìu tiïn trong
tïn cha Jïsu. Cêy nïën nây sệ nhùỉc mổi ngûúâi
nhúá àïën toân bưå nghơa ca Lïỵ Giấng sinh.
Ưng giâ Noel
Ưng giâ Noel, Thấnh St. Nicholas, àûúåc
sinh ra tẩi Thưí Nhơ K vâo thïë k thûá IV.
Thấnh Nicholas lâ mưåt con ngûúâi rêët hiïëu thẫo
vâ cưëng hiïën trổn àúâi mònh cho Àẩo cú àưëc.
Ưng trúã nïn nưíi tiïëng nhúâ sûå bao bổc nhûäng
ngûúâi nghêo. Tuy nhiïn, ưng khưng hïì àûúåc
nhûäng ngûúâi Roman kđnh trổng, thêåm chđ côn
bõ bỗ t vâ tra têën. Àïën khi Constantine trúã
thânh hoâng àïë Roma, ưng àậ àûúåc thẫ tûå do.
Sau àố, Constantine trúã thânh con chiïn ca
àẩo Cú àưëc vâ àùåc biïåt trổng vổng Nicholas
búãi tònh u dânh cho trễ thú vâ sûå rưång lûúång
ca ưng.
Ng. Minh


Êm nhẩc dên tưåc Viïåt Nam lïn mẩng
Cưng ty Àiïån toấn vâ Truìn sưë liïåu (VDC) àậ húåp tấc vúái Viïån Êm nhẩc Viïåt Nam tiïën hânh xêy dûång
website Êm nhẩc dên tưåc Viïåt Nam trïn mẩng Internet (àõa chó: />nhùçm phc v nhu cêìu tòm hiïíu nïìn vùn hoấ dên gian truìn thưëng nối chung vâ nïìn êm nhẩc dên tưåc nối
riïng ca ngûúâi sûã dng Internet trong vâ ngoâi nûúác. Cấc thưng tin trïn website nây àûúåc viïët bùçng cẫ
tiïëng Viïåt vâ tiïëng Anh vúái àêìy à hònh ẫnh àưång vâ êm thanh minh hoẩ. Ngûúâi dng Internet cố thïí tòm
hiïíu vïì cấc dân nhẩc cưí truìn Viïåt Nam, cấc loẩi nhẩc c ca 54 dên tưåc anh em cng nhû cấc hoẩt àưång
êm nhẩc trong nûúác. Ngoâi ra website nây cng giúái thiïåu trïn 50 sẫn phêím êm nhẩc vâ nhiïìu êën phêím
nghiïn cûáu êm nhẩc truìn thưëng do Viïån Êm nhẩc xët bẫn.
Àêy lâ mưåt ngìn tâi liïåu phong ph phc v nhu cêìu nghiïn cûáu vâ giẫi trđ ca àổc giẫ quan têm vâ u
thđch nïìn êm nhẩc dên gian phong ph vâ àêåm àâ bẫn sùỉc Viïåt Nam.

18


K

Bẩn cố biïët

hi nhûäng cún giố bùỉt àêìu thưíi vïì lânh lẩnh,
à àïí lâm ûãng hưìng àưi mấ ca nhûäng thiïëu
nûä, mổi ngûúâi nhưån nhõp sùỉm sûãa trang hoâng
nhâ cûãa vúái cêy thưng, hang àấ... chín bõ cho
mưåt ma Giấng sinh, thò cng cố mưåt loâi hoa
êm thêìm chuín nhûäng chiïëc lấ xanh thânh
mâu àỗ. Àố lâ hoa Giấng sinh.
Hoa Giấng sinh (Christmas Flower) chđnh
lâ hoa trẩng ngun ca Viïåt Nam. Hoa trẩng
ngun lâ mưåt loâi hoa àùåc biïåt, vò hoa lâ lấ, lấ
mâu àỗ bao quanh cm hoa. Ngûúâi Trung Qëc
gổi hoa trẩng ngun lâ nhêët phêím hưìng, ngûúâi

Nhêåt gổi lâ tinh tinh mưåc vâ ngûúâi phûúng Têy
gổi lâ hoa Giấng sinh. Hoa trẩng ngun lâ mưåt
loâi hoa dên dậ ca Viïåt Nam. Ú’ thưn qụ, hoa
trẩng ngun, cng nhû hoa dêm bt, thûúâng
àûúåc trưìng trûúác ca ngộ hay hâng râo, tûúång
trûng cho niïìm vui vễ chên thânh mưåc mẩc khi
àốn khấch. Nhòn xa, cêy trẩng ngun trûúác
ngộ vúái nhûäng chm hoa trưí trïn ngổn giưëng
nhû nhûäng cấi lưång mâu àỗ. Àêy lâ mưåt loâi
cêy thên mïìm, lấ xanh, thûúâng bõ rêìy trùỉng úã
nấch lấ. Cêy dïỵ trưìng, chó cêìn cùỉt cânh giêm
xëng àêët lâ sưëng. Nết àấng u ca loâi cêy
nây lâ dấng vễ mïìm mẩi vâ àùåc biïåt lấ chó
chuín mâu àỗ vâo khoẫng thúâi gian tûâ Noel
àïën hïët Tïët êm lõch. Thúâi tiïët câng lẩnh vâ nùỉng
khư, lấ chuín mâu àỗ câng tûúi àểp. Mưỵi nùm,
lấ xanh chuín mâu mưåt lêìn, ban àêìu trïn
nhûäng àổt ca nhấnh ra nhûäng nhy vâng dẩng
chến, rưìi tûâ tûâ xung quanh nhy nây, nhûäng
chiïëc lấ hònh thânh. Àïën ma Noel, nhûäng chiïëc
lấ nây cố mâu àỗ vâ àố lâ hoa. Àïën thấng hai
êm lõch, lấ àậ chuín mâu rng ài, nhòn cêy
chó thêëy mưåt mâu xanh.
Theo truìn thuët ca cấc nûúác phûúng
Têy, hoa Giấng sinh lâ loâi hoa k niïåm ngây
sinh ca Cha Jesus. Ngûúâi ta cho rùçng, àêy lâ
mưåt loâi hoa thêìn thấnh, do nhûäng giổt mấu
cëi cng ca Cha Jesus khi bõ àống àinh trïn
cêy Thêåp giấ rúi vâo loâi cêy nây, tûâ àố nhûäng
cm lấ nhåm àỗ mâu mấu ca Cha, thânh

nhûäng cm hoa àỗ mâ chđnh giûäa lâ nhûäng
nhy vâng. Theo quan niïåm ca ngûúâi phûúng

Hoa Giấng sinh
Têy, hoa Giấng sinh tûúång trûng cho sûå thấnh
thiïån, àem lẩi sûác mẩnh, hy vổng lẩc quan trong
cåc sưëng. Trong nhûäng têëm thiïåp truìn thưëng
chc mûâng Giấng sinh vâ nùm múái àïìu cố in
hònh nhûäng cm hoa Giấng sinh mâu àỗ, xung
quanh lâ nhûäng chm lấ mâu xanh. Àố lâ mưåt
nïëp vùn hốa trang trổng, mưåt ngây lïỵ lúán trong
nùm ca riïng ngûúâi theo àẩo Thiïn Cha cng
nhû ca têët cẫ mổi ngûúâi trïn thïë giúái. Ngây
Noel, trong mưỵi gia àònh trang hoâng ngoâi cêy
thưng, hang àấ, côn cố lùéng hoa Giấng sinh giẫ,
nhûäng chiïëc bấnh Noel truìn thưëng àïìu cố
hònh hoa trẩng ngun bïn cẩnh nhûäng quẫ
chng nhỗ.
Quấ trònh àưíi mâu ca hoa giấng sinh nhû
sau: Khi mưåt chiïëc lấ “àïën tíi”, vâo ma hê lấ
cố mâu xanh. Trong thúâi gian nây, lấ tđch t
lûúång ấnh sấng quang húåp àïí àïën ma àưng
chuín sang mâu àỗ (trưí bưng) kếo dâi trong 2
àïën 3 thấng. Àố lâ do thưng qua chu k mùåt trúâi
chiïëu sấng àêìy à, mưåt lûúång àûúâng lúán vâ mưåt
sưë chêët hûäu cú trong lấ tùng, sẫn sinh ra mưåt
lûúång lúán thanh tưë. Trong àiïìu kiïån nhêët àõnh,
lûúång thanh tưë nây sệ biïën thânh mâu àỗ. Theo
thđ nghiïåm, lûúång nhiïåt chiïëu à 10 giúâ/ngây,
19



Bẩn cố biïët

Chiïìu sinh ra
Cố chiïìu nâo nhû bíi chiïìu nay
Cêy ưm trúâi xëng àïí em àêìy
Mú mú lúâi cỗ chên mây phưë
Chiïìu nhúá thûúng chiïìu cêy nhúá cêy

trong thúâi gian 5-6 tìn lâ à àïí hoa trưí mâu
àỗ.
Chuån xûa kïí rùçng, mưåt cêåu hổc trô trïn
àûúâng lïn kinh ûáng thđ thêëy mưåt cêy lấ xanh
ven àûúâng. Àïën khi thi àưỵ trẩng ngun, trúã vïì
lâng, anh bưỵng nhêån thêëy trïn ngổn cêy nhûäng
chiïëc lấ xanh ngây nâo giúâ trúã thânh mâu àỗ,
dûúâng nhû cêy cng àang chc mûâng anh thi
àưỵ. Tûâ àố, anh gổi cêy nây lâ cêy hoa “trẩng
ngun”. D lâ tïn gổi gò, hoa trẩng ngun vêỵn
tûúång trûng cho nết cao qu nhûng mưåc mẩc,
dõu dâng, sûå àoân t, niïìm hẩnh phc, bònh an
vâ sûå tin tûúãng úã tûúng lai. Ngây Tïët, ngûúâi Viïåt
Nam thûúâng chûng cêy trong nhâ biïíu tûúång
cho mưåt nùm múái nhiïìu niïìm vui, may mùỉn vâ
con cấi hổc hânh àưỵ àẩt.
Thanh Huìn (sûu têìm)

Vui
Cố mưåt anh châng bõ cưng an bùỉt lẩi vò tưåi ài xe bíi tưëi

khưng cố àên pha. Anh cưng an hỗi:
- Vò sao ài bíi tưëi anh khưng bêåt àên?
Anh kia trẫ lúâi:
- Vò Cha ln soi sấng àûúâng cho tưi.
- Thïë thò phẩt gêëp àưi vò tưåi àậ khưng bêåt àên mâ côn dấm
chúã Cha úã àùçng sau...

Mưåt ưng àang phống xe trïn àûúâng thò thêëy ngûúâi ph nûä
lấi chiïëc xe chẩy ngûúåc chiïìu hết to:
- Heo!
- Chố! - Ưng nây lêåp tûác trẫ miïëng.
Chûa kõp hẫ hï vò tâi àưëi àấp nhanh ca mònh, xe ca ưng
ta àêm sêìm vâo mưåt con heo lúán nùçm giûäa àûúâng.
Bâi hổc rt ra: “Nïëu ngûúâi àân ưng bõ ph nûä chûãi ra thò
cưë nghe xem hổ nối vïì cấi gò”.

Nghiïng cẫ chiïìu nay bưng hưìng vâng
Giổt chiïìu trïn mấ lấ chiïìu loang
Em hốa cấnh bìm trïn mùåt àêët
Xanh khoẫng trúâi em múái chúã sang
Cố lệ nâo tưi lẩi khối sûúng
Chiïìu sa àïm múái nhêån ra àûúâng
Trùng sao tûâ àưå sinh thânh êëy
Chiïìu cố em rưìi hoa múái hûúng
Ấo tđm chiïìu úi nùỉng giố úi
Mïnh mưng lâ chưỵ cố em ngưìi
Xin cho mưåt chêëm trong trúâi àêët
Àïí võn qua chiïìu em dùỉt tưi.
Trêìn Mẩnh Hẫo


Tòm vïì hoa êëy
Tưi tòm vïì mêìu hoa ca thúâi xûa
Hoa trinh nûä ca thúâi búä ngúä
Bưng hoa nhỗ ca thúâi trai trễ
Hoa ca thúâi khếp múã khưn ngi
Hoa ca thúâi ûúát àêỵm tònh tưi
u mưång mú hất vu vú lưëi nhỗ
Côn chûa båc nhû nưỵi lông àïí ngỗ
Nhòn vâo àêu cng ngúä cố hưìn hoa
Nếp bïn àûúâng tưi ghen vúái ngûúâi ta
Hoa trinh nûä cûá êåp ôa khếp múã
Thûúng lâm chi àïí trong mú côn nhúá
Lấ r mïìm e êëp thïë hoa úi
Tưi tòm hoa hay tòm cht hưìn tưi
Cht trùỉng trong ca thúâi trinh nûä
Cấnh mỗng manh bao lêìn khếp múã
Cûá ngẩi ngêìn trûúác vưì vêåp chối chang.
Hûäu Kim

20


Thïë giúái nghïå thåt

Nghïå thåt ca ngûúâi Do Thấi:

Dông sëi
ngêìm trong
lông chïë àưå
Àûác Qëc xậ

Nhûäng nùm 1929-33, tẩi Àûác, dông nghïå thåt
àïì cao tưåc ngûúâi Aryan “siïu àùèng” ca chđnh
quìn Àûác Qëc xậ chiïëm ûu thïë, chi phưëi mổi
chđnh sấch vùn hốa vâ xậ hưåi ca nûúác nây.
Mổi tû tûúãng nghïå thåt khấc àïìu bõ cêëm àoấn,
ngùn chùån, thêåm chđ th tiïu. Tuy vêåy, trûúâng
phấi nghïå thåt ca ngûúâi Do Thấi vêỵn tưìn tẩi
nhû mưåt dông sëi ngêìm trong xậ hưåi Àûác, gip
hổ vûúåt qua nhûäng ngây thấng cam go nhêët
trong cấc trẩi têåp trung.

Nhûäng nùm 20 ca thïë k 19 àûúåc coi lâ
nhûäng nùm àấnh dêëu thúâi k bng nưí vïì khấm
phấ vâ sấng tẩo trong nghïå thåt. Nhiïìu tâi
nùng múái àûúåc khai phấ trong cấc thïí loẩi nghïå
thåt nhû hưåi hổa, vùn hổc vâ êm nhẩc. Ngây
29/10/1929 àûúåc gổi lâ ngây thûá hai àen tưëi àưëi
vúái M cng nhû nhiïìu nûúác khi thõ trûúâng tâi
chđnh phưë Wall sp àưí, kếo theo nhiïìu tấc àưång
tiïu cûåc vïì mùåt kinh tïë vâ xậ hưåi (ngên hâng
phấ sẫn, doanh nghiïåp àống cûãa, nẩn thêët
nghiïåp gia tùng...).
Cố thïí nối rùçng, trong sët thúâi gian cêìm
quìn tẩi Àûác, quan àiïím ca Hitler vïì nghïå
thåt nối chung vâ êm nhẩc, hưåi hổa nối riïng
àậ chi phưëi toân bưå chđnh sấch chđnh trõ cng
nhû khưng gian vùn hoấ ca toân nûúác Àûác.
Hitler tỗ ra ghï túãm têët cẫ nhûäng gò liïn quan
àïën “vùn hoấ Do Thấi”, vúái àùåc trûng àïì cao giấ
trõ nghïå thåt àđch thûåc. Àưëi vúái Hitler, nghïå

thåt àđch thûåc phẫi lâ cåc sưëng cưång àưìng,
sûác khoễ vâ tưåc ngûúâi Aryan. Rộ râng, nghïå
thåt theo quan niïåm ca Hitler lâ khưng sai,
àiïìu mâ ngây nay chng ta àẫ kđch úã ưng àố lâ
thấi àưå cûåc àoan thấi quấ àưëi vúái dông nghïå
thåt ca ngûúâi Do Thấi.

Adolf Hitler àậ båc tưåi ngûúâi Do Thấi
khưng nhûäng lâ ngun nhên ca sûå suy thoấi
kinh tïë 1929-1933 mâ côn ca sûå st giẫm cấc
giấ trõ nghïå thåt Àûác. Thêåm chđ, ngûúâi Do Thấi
côn bõ båc tưåi lâm vêín àc nôi giưëng ca ngûúâi
Àûác. Khi tranh lån vïì nghïå thåt, nhûäng
ngûúâi lậnh àẩo Àûác Qëc xậ sûã dng lån àiïåu
“Do Thấi” àưìng nghơa vúái “sûå suy thoấi”. Chiïën
dõch lâm “trong sẩch hoấ” nhâ nûúác Àûác bùçng
viïåc thanh trûâng ngûúâi Do Thấi vâ ngùn chùån
cấc thiïn hûúáng nghïå thåt ca hổ àûúåc tiïën
hânh rêìm rưå tẩi Àûác. Tuy vêåy, dông mấu nghïå
thåt trong têm hưìn ngûúâi Do Thấi vêỵn khưng
hïì mêët ài, trấi lẩi, nhiïìu tâi nùng àậ núã rưå trong
thúâi k nây dêìu hổ cố phẫi trẫi qua cåc sưëng
àêìy khố khùn trong cấc trẩi têåp trung.
Nùm 1933, 3 thấng sau khi àûúåc bưí nhiïåm
chûác Th tûúáng Àûác, Hitler àậ ban hânh àẩo
låt vïì Trong sẩch hoấ ngânh Dên chđnh, vâ
tun bưë sệ hoẫ thiïu bêët k mưåt viïn chûác nhâ
nûúác nâo khưng mang dông mấu Aryan. Mưåt
bưå mấy cai trõ múái àûúåc thânh lêåp tẩi Àûác. Cấc
hổa sơ vâ nhẩc sơ khưng hóåc khưng thïí trúã

thânh thânh viïn bõ cêëm hânh nghïì. Cấc giấo
sû vâ giẫng viïn nghïå thåt lâ ngûúâi Do Thấi
hóåc bõ nghi ngúâ ng hưå ngûúâi Do Thấi àïìu bõ
àíi viïåc. Nhiïìu ngûúâi trong sưë hổ àậ bỗ trưën
khỗi Àûác, sưë côn lẩi bõ dưìn vâo cấc trẩi têåp trung
dânh cho ngûúâi bõ xem lâ “cùn ngun ca mổi
cùån bậ xậ hưåi”. Trûúâng kiïën trc nưíi tiïëng thïë
giúái Bauhas (ch ëu do cấc giẫng viïn Do Thấi
àẫm nhiïåm) bõ àống cûãa.
a. Hưåi hổa ca sûå t àây
Cåc sưëng t àây cûåc khưí trong cấc trẩi têåp
trung khưng ngùn nưíi lông nhiïåt huët vâ khđ
thïë àêëu tranh ca têìng lúáp vùn nghïå sơ Do Thấi.
Ngôi bt àûúåc cấc nghïå sơ Do Thấi dng nhû
mưåt v khđ àêëu tranh chưëng lẩi sûå hâ khùỉc ca
chïë àưå. Tẩi cấc trẩi têåp trung, tuy phẫi lao àưång
khưí sai nhûng cấc nghïå sơ Do Thấi vêỵn cố àûúåc
cåc sưëng tûå do vïì mùåt têm hưìn, hổ cố thïí vûâa
lao àưång vûâa sấng tẩo nghïå thåt. Nhiïìu tấc
phêím nghïå thåt nưíi tiïëng àûúåc sấng tấc trong
thúâi k nây. Hổa sơ Joseph Nassy trong thúâi gian
3 nùm úã trong trẩ i têå p trung Laufen vâ
Tittmoning àậ vệ àûúåc hún 200 bûác hổa vâ

21


Thïë giúái nghïå thåt
tranh tûúâng (ch ëu lâ tranh chên dung vâ
cấc cẫnh sinh hoẩt thûúâng ngây trong trẩi têåp

trung). Thúâi gian àố, ưng àûúåc Hiïåp hưåi nghïå
thåt qëc tïë YMCA hưỵ trúå vêåt liïåu phc v
sấng tấc. Mưåt sưë tấc phêím ca ưng vêỵn àang
àûúåc trûng bây tẩi Bẫo tâng Do Thấi úã M. Mưåt
sưë hổa sơ Do Thấi may mùỉn thoất chïët àûúåc dưìn
vâo nhûäng trẩi riïng (do hổ àûúåc cấc hiïåp hưåi
nghïå thåt qëc tïë bẫo trúå), àûúåc sấng tấc dûúái
sûå giấm sất chùåt chệ ca chđnh quìn Àûác Qëc
xậ.
Súä dơ, Hitler cố phêìn nhên nhûúång vúái sưë
ngûúâi nây búãi bẫn thên ưng ta cng quan niïåm:
“Nghïå thåt lâ mưåt sûá mïånh cao cẫ... Cêìn phẫi
tẩo àiïìu kiïån àïí nghïå thåt àûúåc phất huy d úã
trong hoân cẫnh nâo”. Khưng nhûäng thïë, Hitler
côn quan niïåm, nghïå thåt lâ mưåt trong nhûäng
nhên tưë quan trổng nhêët thc àêíy sûå thõnh
vûúång vâ lâm trong sẩch hốa Nhâ nûúác Àûác
Qëc xậ. Ưng côn àïì cao nghïå thåt khi xem nố
lâ nïìn tẫng ca àẩo àûác xậ hưåi. Tuy nhiïn, àố
phẫi lâ nïìn nghïå thåt àïì cao tưåc ngûúâi Aryan
ca Hitler, ưng ta tòm cấch gô ếp cấc nghïå sơ Do
Thấi ài theo khn mêỵu nây. Vò vêåy, dông nghïå
thåt tûå nhiïn, hay côn gổi lâ nghïå thåt hiïån
àẩi hêìu nhû khưng cố chưỵ àûáng trong xậ hưåi
Àûác lc bêëy giúâ.
Nhûäng “suy àưìi” trong nghïå thåt

Nhûäng nùm 1927-37 lâ thúâi k khố khùn
nhêët ca cấc nghïå sơ Àûác. Nùm 1927, y ban
Qëc gia ph trấch vêën àïì vùn hốa Àûác àûúåc

thânh lêåp àïí ngùn chùån nhûäng hiïån tûúång “phi
nghïå thåt” trong hoẩt àưång sấng tấc vâ giẫi
quët mưëi quan hïå giûäa nghïå thåt vâ vêën àïì
chng tưåc. Nùm 1933, “Do Thấi”, “suy àưìi” lâ
cấc khấi niïåm chung àûúåc dng àïí chó nïìn nghïå

thåt hiïån àẩi. Hâng trùm tấc phêím bõ cho lâ
thåc trûúâng phấi nghïå thåt hiïån àẩi bõ loẩi
bỗ khỗi cấc viïån bẫo tâng. Trong àố, nhiïìu tấc
giẫ àûúåc cấc nhâ chun mưn ngây nay àấnh
giấ lâ nhûäng bêåc thêìy ca nïìn hưåi hổa thïë k
20 nhû Marc Chagall, Max Ernst,...
Êm nhẩc ca trẩi têåp trung
Nûúác Àûác vưën lâ qụ hûúng ca nhiïìu nhẩc
sơ thiïn tâ i Beethoven, Wagner, Strauss,
Schumann... Hitler àậ khưng bỗ qua cú hưåi têån
dng ngìn “nhên lûåc” giâu tâi nùng nây àïí
tun truìn cho chïë àưå Àûác qëc xậ vâ tưåc
ngûúâi Aryan “siïu àùèng” ca ưng ta. Mổi sấng
tấc êm nhẩc nùçm ngoâi àõnh hûúáng nây àïìu bõ
bậi bỗ. Mổi hoẩt àưång sấng tấc êm nhẩc trấi
vúái nhûäng quy àõnh ca y ban êm nhẩc Reich
àïìu bõ cêëm àoấn.
Nhòn chung, cấc bâi hất sấng tấc trong trẩi
têåp trung nhùçm phc v ba mc tiïu chđnh:
phẫn ấnh cåc sưëng hiïån thûåc trong trẩi têåp
trung, àưång viïn tinh thêìn cấc trẩi viïn vâ gòn
giûä cấc giấ trõ vùn hốa truìn thưëng ca ngûúâi
Do Thấi.
Lúâi kïët

Mùåc d chõu sûå giấm sất ngùåt nghêo ca chïë
àưå Àûác Qëc xậ vâ sûå thiïëu thưën ca cåc sưëng
trẩi têåp trung, nïìn nghïå thåt Do Thấi vêỵn
“àúm hoa kïët trấi” vâ ngây nay ngûúâi ta vêỵn
thûâa nhêån cố mưåt dông nghïå thåt nhû vêåy àậ
tưìn tẩi trong xậ hưåi Àûác thúâi bêëy giúâ. Khưng
nhûäng thïë, nhûäng sấng tấc ca ngûúâi Do Thấi
côn àûúåc thûâa nhêån nhû nhûäng tinh hoa nghïå
thåt hiïëm hoi ca nhên loẩi.
Thanh Huìn

22


Sẫn phêím vùn hoấ múái
Sấch
Trõnh Cưng Sún cåc àúâi êm nhẩc, thú vâ hưåi
hổa
Hổa sơ Trõnh Cung, mưåt trong hai ngûúâi thûåc
hiïån cën sấch nối: “Tưi àậ lâm viïåc trong mưåt
giai àoẩn khố khùn, cư àún vâ nhiïìu ngưå nhêån.
Nhûng vò tònh bẩn vúái Sún...”. Quẫ thêåt àêy lâ
cën sấch àểp vúái sûå trònh bây bòa ca tấc giẫ
Bûãu Chó cng nhiïìu tranh vâ hònh ẫnh ca
Trõnh Cưng Sún vâ bẩn bê ca nhẩc sơ. Toân lâ
nhûäng nhên vêåt cố tïn tíi hóåc àậ gùỉn bố vúái
ưng sët tûâ thúâi trai trễ nhû: Àinh Cûúâng, Bûãu
Chó, Bûãu Y’, Hoâng Ph Ngổc Tûúâng, Trõnh
Cung, Vùn Cao, Dûúng Tûúâng, Àùång Tiïën, Hưìng
Nhung, Michiko... Bùçng cấi nhòn ca mưåt ngûúâi

trong cåc hổa sơ Bûãu Chó àậ cố nhûäng kiïën
sùỉc sẫo vïì nhûäng ca khc phẫn chiïën vang danh
mưåt thúâi ca Trõnh Cưng Sún. Àêëy cng lâ mưåt
phêìn quan trổng trong gia tâi di sẫn ca khc
ca ngûúâi nhẩc sơ nây. Bíi ra mùỉt cën sấch
sệ àûúåc tưí chûác tẩi hưåi quấn Hưåi nghưå, lâng du
lõch Bònh Qái 1 vâo chiïìu ngây 22/12 túái.
Triïín lậm
Sơ Hoâng vúái triïín lậm tranh thẫm gưëm
Vúá i mong më n tẩ o
mưåt dêëu êën trong cåc àúâi
hoẩ t àưå n g nghïì nghiïå p
ca mònh Sơ Hoâng àậ ra
mùỉt cưng chng thânh phưë
hai chûúng trònh khấ àùåc
biïåt: Triïín lậm tranh thẫm
vâ gưëm mang tïn “Àiïím
ca thúâi gian” vâ trònh
diïỵ n thúâ i trang ấ o dâ i
Sơ Hoâng tẩi
mang tïn “Àiïím ca mưåt Triïín lậm tranh gưëm
thúâ i ”. Triïí n lậ m tranh
thẫm vâ gưëm giúái thiïåu sûå sấng tẩo ca tấc giẫ
trong viïåc kïët húåp giûäa chêët liïåu khấ bống bêíy
ca cûúâm vúái vễ thư mưåc ca cấc sẫn phêím gưëm
cưí truìn ca dên tưåc Chùm tẩi vng àêët Ninh
Thån. Côn vïì trònh diïỵn trang phc ấo dâi thò
anh àậ nối “Vúái tưi nhûäng chiïëc ấo dâi truìn
thưëng, nhûäng chiïëc bònh gưëm mưåc mẩc lâ nết


àểp àấng gòn giûä vâ trên trổng. Tưi chó lâ ngûúâi
tư àiïím thïm cho vễ àểp êëy mâ thưi “.
Album múái
Têm hưìn tònh u
Àêy lâ album àêìu tay ca cư ca sơ trễ Hưìng
Ngổc, album mang tïn Têm hưìn tònh u do
Trung têm bùng nhẩc trễ phất hânh. Tïn ca
album cng thêåt ph húåp vúái têm trẩng ca cư
bêy giúâ, chđnh vò thïë mâ trong album nây Hưìng
Ngổc ch ëu lûåa chổn nhûäng ca khc múái sấng
tấc ca cấc nhẩc sơ Trêìn Minh Phi, Lï Quang,
Tën Khanh... Hy vổng àêy chđnh lâ bûúác khúãi
àêìu tưët àểp ca cư ca sơ vúái chêët giổng khân
khấ hiïëm nây.
CD múái ca M Têm mang tïn Mậi u
Àêy lâ mưåt CD rêët êën tûúång ca M Têm
vûâa àûúåc giúái thiïåu vâo àïm 10/12 tẩi phông
trâ ca nhẩc M&T. Giûäa mưåt rûâng hoa ca bẩn
bê àưìng nghiïåp, cấc nhẩc sơ cố tïn tíi, M Têm
thêåt sûå bûâng sấng khi giúái thiïåu album riïng,
rêët múái ca mònh: Mậi u. CD nây do hậng
phim Phûúng Nam sẫn xët, ngoâi Nhế anh
àậ khấ quen thåc vúái ngûúâi nghe, M Têm
côn “trònh lâng” hai ca khc do chđnh mònh
sấng tấc lâ Tònh mú vâ Mậi u. Quẫ thûåc àêy
lâ CD chđnh mònh sấng tấc lâ Tònh mú vâ Mậi
u. Quẫ thûåc àêy lâ CD
Ưng Noel dïỵ thûúng
Trng Dûúng Audio video vûâa múái giúái thiïåu
mưåt VCD múái gưìm nhûäng

ca khc Noel rêët dïỵ thûúng
nhû: Khc nhẩc giấng sinh
do Thanh Thy hất, Ưng
Noel àïỵ thûúng do Duy
Un hất, Chng lon mûâng Cha do A’i Thy
hất. Àùåc biïåt trong VCD nây côn cố cấc ca khc
vui nhưån khấc àậ àûúåc nhiïìu ngûúâi biïët àïën
nhû: Vui àïm Noel, Ûúác mú àïm thấnh, Mú
thêëy ưng Noel... Àêy lâ mưåt mốn quâ àùåc biïåt
dânh cho ngây Noel sùỉp túái.

23


Thïë giúái nghïå thåt
Phỗng vêën nhanh:

hấn giẫ truìn hònh biïët àïën Hưìng Ấnh vúái nhiïìu vai diïỵn cố
K
chiïìu sêu, mưåt ngûúâi dêỵn chûúng trònh dun dấng, mưåt diïỵn viïn
ma tâi nùng vâ àùåc biïåt vai trô bâ ch ca mưåt nhâ hâng, ch
nhiïåm cêu lẩc bưå vespa cưí. ÚÃ cûúng võ nâo cư cng àûúåc khấn giẫ
u mïën. Àẩt àûúåc nhiïìu thânh cưng trong sûå nghiïåp, nhêët lâ
trong lơnh vûåc àiïån ẫnh, nhûng dûúâng nhû Hưìng Ấnh vêỵn ln
lâ cư gấi giẫn dõ vâ khiïm nhûúâng...

+ Cố thïí gổi Ấnh trong cûúng võ nâo àêy búãi bẩn hoẩt àưång
trong rêët nhiïìu lơnh vûåc, mưåt nghïå sơ hay mưåt nûä doanh nhên?

Hưìng Ấnh


- Nïëu nhû cố thïí sưëng tưët bùçng mưåt nghïì thò Ấnh cng nhû
nhiïìu anh chõ em nghïå sơ khấc, chó mën hoẩt àưång trong mưåt
lơnh vûåc, àïí hổc têåp vâ phêën àêëu àïën mûác thânh cưng nhêët. Khưng
ai àẫm bẫo mònh cố thïí lâm tưët cng lc nhiïìu cưng viïåc. Nhûng
àânh phẫi lâm àïí sưëng mâ.

- sûå nghiïåp, tònh u vâ cåc sưëng
+ Tưët nghiïåp trûúâng ma nhûng lẩi “thânh
danh” úã lơnh vûåc àiïån ẫnh, àậ cố lc tham gia
sên khêëu kõch nối nhûng nay lẩi xët hiïån khấ
nhiïìu trïn truìn hònh trong võ trđ phất thanh
viïn - vêåy vúái Hưìng Ấnh àêu lâ “nghïì” súã trûúâng
vâ àêu lâ niïìm àam mï lúán nhêët?
- Tuy tưët nghiïåp trûúâng ma nhûng cố lệ
àiïån ẫnh múái lâ “nghïì” súã trûúâng ca Ấnh.
Thónh thoẫng Ấnh cng cố tham gia sên khêëu
kõch vâ xët hiïån trong vai trô phất thanh viïn.
Nhûäng cưng viïåc nây phêìn nâo gip Ấnh thỗa
mận àûúåc sûå àam mï ca mònh àưëi vúái nghïå
thåt vâ cng hưỵ trúå cho Ấnh rêët nhiïìu khi diïỵn
xët. Vúái Ấnh, àố cng lâ nhûäng bûúác àïåm gip
Ấnh hổc hỗi thïm àûúåc nhiïìu hún vïì nghïì
nghiïåp vâ kinh nghiïåm trong diïỵn xët, thïí
hiïån nhên vêåt.
+ Mưỵi bưå phim àïìu àïí lẩi êën tûúång nâo àố
cho diïỵn viïn, vúái Hưìng Ấnh, khi tham gia
Thung lng hoang vùỉng, Ấnh cố k niïåm àấng
nhúá nâo khưng?
- Tûâ thânh phưë Hưì Chđ Minh, Ấnh àấp mấy

bay ra Hâ Nưåi, sau àố phống ư tư lïn Lâo Cai
380km, lẩi ài tiïëp khoẫng 45km àïën Sapa, rưìi

bùng rûâng chûâng 28km nûäa múái àïën thưn Tẫ
Phòn, bưëi cẫnh chđnh ca phim. Tẫ Phòn àểp
nhû trong mú. Bưën ma cố à chó trong mưåt
ngây. ÚÃ thưn Tẫ Phòn chú vú mưåt ngưi trûúâng
tiïíu hổc mổc trïn àưìi, nhỗ lùỉm, chó cố... mưỵi mưåt
phông hổc, mưåt thêìy vâ mưåt cư. Ấnh gùåp cư giấo
êëy, tïn lâ Hùçng, rêët trễ, cúä 24-25 tíi. Cư Hùçng
lâ ngûúâi Ph Thổ lïn àêy, gùåp nhûäng ngây mûa
phẫi àïën têån nhâ la àấm trễ àïën lúáp. Hùçng cố
niïìm vui àûúåc lïn lúáp mưỵi ngây. Niïìm vui êëy tûâ
cư Hùçng lẩi khiïën Ấnh tin vâo cêu chuån ca
nhên vêåt Giao. Àố lâ thûåc tïë àûúåc nhòn thêëy d
cho cåc sưëng cố heo ht àïën àêu, nhû úã Tẫ Phòn
chùèng hẩn. Giao khưng phẫi lâ mưåt khêíu hiïåu
àïí hư hâo, khưng phẫi lâ mưåt tûúãng tûúång tûâ
trïn trúâi rúi xëng ca ngûúâi lâm phim. Vúái Ấnh,
nhên vêåt Giao thêåt sûå lâ con ngûúâi”.
ÊËn tûúång vúái Ấnh hún cẫ lâ ngoâi phim, Ấnh
cng vúái Hẩnh (vai cư giấo Minh) àûúåc giao
quẫn l mưåt àấm trễ H’Mưng trïn 20 àûáa,
nhûäng diïỵn viïn qìn chng ca lúáp hổc trong
phim. Àậ hûáa têåp hất thò phẫi têåp, nïëu qụn
àấm trễ nhùỉc ngay; àậ hển giúâ nâo quay phim
thò phẫi àng y boong! Cûá mưỵi sấng Ấnh lẩi
dẩy hất cho àấm nhỗ, àïën giúâ cúm mònh kiïm
ln vai trô hêåu cêìn cho chng. Cûá mưỵi sấng
24