MỤC LỤC
Tran
g
MỞ ĐẦU
1.
HOÀN CẢNH RA ĐỜI VÀ MỘT SỐ NỘI DUNG CƠ BẢN VỀ
TƯ CÁCH VÀ ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG CỦA TÁC PHẨM

1.1.
1. 2.

Khái quát hoàn cảnh ra đời của tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc”
Một số nội dung cơ bản về tư cách và đạo đức cách mạng của tác
phẩm “Sửa đổi lối làm việc”

2.

Ý NGHĨA CỦA VẤN ĐỀ TRONG XÂY DỰNG ĐẠO ĐỨC
CÁCH MẠNG CHO CÁN BỘ, ĐẢNG VIÊN TRONG ĐIỀU KIỆN
PHÁT TRIỂN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI
CHỦ NGHĨA HIỆN NAY

2.1.

Vai trò của đạo đức trong nền kinh tế thị trường định hướng xã

2.2.

hội chủ nghĩa
Vấn đề xây dựng đạo đức cách mạng của người cán bộ, đảng viên
trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ

nghĩa hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh
KẾT LUẬN
TÀI LIỆU THAM KHẢO

MỞ ĐẦU


2
Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc
về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, là kết quả của sự vận dụng và
phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin vào điều kiện cụ thể ở nước ta, kế thừa
và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn
hoá nhân loại. Đó là tư tư tưởng về giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải
phóng con người, về độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội... Hồ Chí
Minh đã để lại cho dân tộc nhiều di sản tư tưởng quý báu trong đó có di sản về
đạo đức cách mạng và chính Người là tấm gương sáng ngời về đạo đức cách
mạng.
Hiện nay, đất nước đang chứng kiến nhiều thành tựu to lớn của công
cuộc đổi mới làm thay đổi mọi mặt trong đời sống kinh tế xã hội, nền kinh tế thị
trường định hướng xã nội chủ nghĩa là cơ sở hiện thực xã hội có tác động rất lớn
đến sự phát triển nhân cách người cán bộ, đảng viên, với những biểu hiện như:
tính quyết đoán, năng động, sáng tạo, tự chủ, tự chịu trách nhiệm. Đây cũng là
điều kiện thuận lợi để mỗi cán bộ, đảng viên rèn luyện, hoàn thiện về phẩm chất
đạo đức, lối sống. Bên cạnh mặt tích cực, kinh tế thị trường cũng tạo ra nhiều tác
động tiêu cực đến nhân cách của đội ngũ cán bộ, đảng viên. Sự phân hóa giàu nghèo làm sâu sắc thêm những mâu thuẫn xã hội; dễ nảy sinh tham nhũng, tội
phạm, bạo lực; kích thích chủ nghĩa thực dụng, chủ nghĩa cá nhân, lối sống chạy
theo đồng tiền bất chấp đạo lý… Những tác động tiêu cực từ mặt trái của kinh tế
thị trường đến nay chưa có giải pháp khắc phục hữu hiệu, trong khi có những
mặt trở nên nghiêm trọng, nhất là tình trạng quan liêu, tham nhũng, hối lộ, sự

suy thoái về đạo đức, lối sống trong một số cán bộ có chức, có quyền. Nghị
quyết Trung ương 4 (khóa XI) “Một số vấn đề cấp bách về xây dựng Đảng hiện
nay”, nhận định: “Một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên, trong đó có những
đảng viên giữ vị trí lãnh đạo, quản lý, kể cả một số cán bộ cao cấp, suy thoái về
tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống với những biểu hiện khác nhau về sự phai
nhạt lý tưởng, sa vào chủ nghĩa cá nhân ích kỷ, cơ hội, thực dụng, chạy theo
danh lợi, tiền tài, kèn cựa địa vị, cục bộ, tham nhũng, lãng phí, tùy tiện, vô


3
nguyên tắc…”1. Tất cả những điều đó đặt ra yêu cầu phải nghiên cứu toàn diện
quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về đạo đức, từ đó thực hiện học tập và làm
theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh một cách thiết thực hiệu quả.
Tư tưởng về tư cách và đạo đức cách mạng được Người thể hiện trong
nhiều bài nói, bài viết nhưng trong đó tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc” là một
trong những tác phẩm đã khái quát những tư tưởng chủ đạo của người về đạo
đức và tư cách đạo đức của cán bộ đảng viên. Việc nghiên cứu nắm vững những
tư tưởng về tư cách đạo đức và đạo đức cách mạng có ý nghĩa lý luận và thực
tiễn sâu sắc, đặc biệt trong xây dựng đạo đức cách mạng cho đội ngũ cán bộ
đảng viên trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa hiện
nay.

1. Hoàn cảnh ra đời và một số nội dung cơ bản về tư cách và đạo đức
cách mạng của tác phẩm
1

ĐCSVN, Văn kiện Hội nghị lần thứ tư Ban chấp hành Trung ương khóa XI, Nxb CTQG - Sự thật, Hà Nội, 2012,
tr.22



4
1.1. Khái quát hoàn cảnh ra đời của tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc”
Tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc” được Hồ Chí Minh viết vào tháng 10 năm
1947. Tác phẩm được xác định như một văn kiện có ý nghĩa lý luận và thực tiễn
sâu sắc, nhằm xây và củng cố Đảng thành một Đảng Mác-Lênin chân chính, đủ
sức lãnh đạo sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc đến thắng lợi vẻ vang.
Với sự lãnh đạo sáng suốt và tài tình của Đảng và Chủ Tịch Hồ Chí Minh,
cùng với sự chiến đấu anh dũng của nhân dân ta tháng 8/1945 thực dân Pháp đã
chịu thất bại và xây dựng lên một nước Việt Nam dân chủ cộng hoà đầu tiên ở
Đông nam châu Á, tuy nhiên với âm mưu biến Việt Nam là thuộc địa của chúng,
năm 1946 thực dân Pháp lại rắt tâm xâm lược đất nước ta lần thứ hai. Để đánh
đuổi thực dân Pháp xâm lược, theo Hồ Chí Minh thì phải xây dựng một chính
đảng chân chính của giai cấp công nhân, có một đội ngũ cán bộ tiên phong, vì
vậy Người viết tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc”.
Tác phẩm gồm có 6 chương
Chương 1: Phê bình và sửa chữa
Chương 2: Mấy điều kinh nghiệm
Chương 3: Tư cách và đạo đức cách mạng
Chương 4: Vấn đề cán bộ
Chương 5: Cách lãnh đạo
Chương 6: Chống thói ba hoa
Trong tác phẩm: “Sửa đổi lối làm việc”, Hồ Chí Minh đề cập đến nhiều
nội dung, các nội dung có quan hệ chặt chẽ và có tính lô gíc bảo đảm mối liên hệ
lý luận và thực tiễn, xong tiểu luận tập trung làm rõ : Một số nội dung cơ bản về
tư cách và đạo đức cách mạng của tác phẩm“Sửa đổi lối làm việc”.
1.2. Một số nội dung cơ bản về tư cách và đạo đức cách mạng của tác
phẩm “Sửa đổi lối làm việc”
Tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc” không phải là tác phẩm chuyên bàn về
đạo đức cách mạng nhưng nó chứa đựng rất nhiều nội dung đạo đức cách mạng
của người cán bộ Đảng viên, trong đó tập trung trên các nội dung đó là:



5
Thứ nhất: Tư cách của đảng viên chân chính cách mạng
Khi bàn về tư cách của đảng viên chân chính cách mạng, Hồ Chí Minh đã
chỉ ra tiêu chí của đảng viên chân chính có 12 điều, chúng ta thấy đây không chỉ
là tiêu chí của đảng chân chính, mà còn là mục tiêu, hành động của nhiệm vụ
giải phóng dân tộc và nó cũng là nguyên tắc chỉ đạo hành động của Đảng. Là
đảng chân chính phải thực hiện nguyên tắc này. Hồ Chí Minh yêu cầu trong xây
dựng Đảng cần phải ghi nhớ và thực hiện cho đúng.
Hồ Chí Minh chỉ ra phận sự của đảng viên và cán bộ, chỉ ra nội dung hết
sức cụ thể và đầy đủ, vừa là cơ sở vừa là yêu cầu xây dựng phẩm chất đạo đức
cách mạng của cán bộ đảng viên. Hồ Chí Minh đã chỉ ra tổ chức đảng không
phải là nơi để làm giàu của cán bộ, hay là để cho cán bộ có sự sung sướng mà
trái lại, nó phải là làm tròn nhiệm vụ giải phóng dân tộc, làm cho Tổ quốc giàu
mạnh, đồng bào sung sướng. Mỗi cán bộ đảng viên phải hiểu biết lý luận cách
mạng, đồng thời gắn chặt lý luận với hoạt động thực tiễn, lý luận và thực tiễn
luôn đi đôi với nhau, Người cho rằng lý luận mà không có thực tiễn thì chỉ là lý
luận suông, thì tiễn mà không có lý luận thì thực tiễn mù quáng. Trong suốt cuộc
đời của Hồ Chí Minh luôn đề cao sự gắn bó đó, người chỉ ra khi mà đảng đặt ra
chỉ thị, thì phải dựa vào thực tiễn, dựa vào điều kiện thiết thực, kinh nghiệm
cách mạng ở các nước, đồng thời thấy được thực tiễn của các địa phương và đơn
vị. Mọi công tác của Đảng phải luôn luôn đứng về phía quần chúng, phải đem
tinh thần yêu nước và cần kiệm, liêm, chính, chí công vô tư mà dạy bảo cán bộ,
đảng viên, phải luôn gắn bó máu thịt với quần chúng.
Mỗi công việc của Đảng phải giữ vững tính cách mạng của nó, tuyệt đối
không được che giấu khuyết điểm của mình, không sợ phê bình, luôn tẩy bỏ
những hủ hoá… giữ nghiêm kỷ luật Đảng, đồng thời phải tăng cường công tác
kiểm tra, giám sát trong Đảng…Trong những tiêu chí đó mỗi cán bộ, đảng viên
không được quên điều nào:

Muốn cho Đảng được vững bền
Mười hai điều đó chớ quên điều nào


6
Thứ hai đạo đức cách mạng theo tư tưởng Hồ Chí Minh
Về khái niệm đạo đức cách mạng
Khi bàn về đạo đức cách mạng Hồ Chí Minh đã đặt trong mối tương quan
với đạo đức cũ, người chỉ ra đạo đức cách mạng là đạo đức mới, nó khác hẳn về
chất so với đạo đức cũ, nó không vì danh vọng, nó không vì lợi ích của một cá
nhân nào, mà vì lợi ích chung của Đảng, của dân tộc và của loài người, Hồ Chí
Minh chỉ ra đạo đức của xã hội cũ là sự phản ánh lợi ích của giai cấp bóc lột, là
công cụ tinh thần để nô dịch nhân dân, củng cố địa vị thống trị của các giai cấp
bóc lột và vì lợi ích của thiểu số, thì ngược lại đạo đức cách mạng phản ánh lợi
ích của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của toàn nhân loại, là vũ khí
tinh thần để giai cấp công nhân và nhân dân lao động giải phóng mình và giải
phóng nhân loại. Đó là đạo đức công sản, từ đó cho chúng ta thấy rằng cơ sở của
đạo đức cách mạng là lợi ích của giai cấp công nhân và nhân dân lao động, vì thế
đạo đức cách mạng gắn bó một cách chặt chẽ, hữu cơ với sự nghiệp giải phóng
giai cấp dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam. Đảng là đội tiền phong
của giai cấp công nhân, đại biểu trung thành cho lợi của giai cấp công nhân và
nhân dân lao động và của cả dân tộc, lý tưởng và mục tiêu chiến đấu của đảng là
giải phóng giai cấp giải phóng con người khỏi ách thống trị. Lợi ích của đảng
thống nhất với lợi ích của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của cả dân
tộc, Hồ Chí Minh chỉ rõ “Ngoài lợi ích của dân tộc, của tổ quốc thì Đảng không
có lợi ích gì khác” 2. “Cho nên đảng phải ra sức tổ chức nhân dân, lãnh đạo nhân
dân để giải phóng nhân dân và để nâng cao sinh hoạt văn hoá, chính trị của nhân
dân. Vì toàn dân được giải phóng tức là đảng được giải phóng”3.
Theo Hồ Chí Minh thì cần phải trọng lợi ích của đảng hơn hết lên trên hết,
và coi đó là chuẩn mực đạo đức và nghĩa vụ đạo đức cao nhất mà mỗi cán bộ,

đảng viên phải thực hiện, do đó mỗi đảng viên phải hiểu rằng : Lợi ích cá nhân
nhất định phục tùng lợi ích của đảng. Lợi ích của mỗi bộ phận phải phục tùng lợi
ích của toàn thể. Điều đó có nghĩa là phải đặt lợi ích của Đảng lên trên hết, quyết
2
3

Hồ Chí Minh toàn tập, tập 5. Nxb CTQG, H 1995, tr 250
Hồ Chí Minh toàn tập, tập 5. Nxb CTQG, H 1995, tr 251


7
tâm suốt đời đấu tranh cho Đảng, cho cách mạng, đặt lợi ích của Đảng của nhân
dân lên trước lợi ích của riêng của cá nhân mình. Hồ Chí Minh viết “Vô luận lúc
nào, vô luận việc gì, đảng viên và cán bộ phải đặt lợi ích của Đảng ra trước, lợi
ích của cá nhân lại sau. Đó là nguyên tắc cao nhất của Đảng. Đó là “tính Đảng” 4.
Đồng thời Hồ Chí Minh cũng đã chỉ ra khi lợi ích chung của đảng mâu thuẫn với
lợi ích riêng của cá nhân, thì phải kiên quyết hy sinh lợi ích riêng của cá nhân cho
lợi ích của đảng. Khi cần đến tính mạng của mình thì đòi hỏi hy sinh đến tính
mạng cũng phải vui vẻ, cũng không được chùn bước. Như vậy, đạo đức cách
mạng là tuyệt đối trung thành với Đảng, với nhân dân, suốt đời hy sinh cho sự
nghiệp cách mạng của Đảng, của dân tộc, ra sức phấn đấu thực hiện mục tiêu, lý
tưởng của Đảng, phục vụ lợi ích của giai cấp công nhân và nhân dân lao động.
Hồ Chí Minh chỉ ra, đạo đức cách mạng còn phải kiên quyết đấu tranh
chống chủ nghĩa tư bản, chủ nghĩa đế quốc và chủ nghĩa cá nhân, luôn cảnh giác
sẵn sàng chiến đấu, quyết không chịu khuất phục, không chịu làm nô lệ, không
cúi đầu trước kẻ thù.
Đạo đức cách mạng, còn là ra sức học tập chủ nghĩa Mác-Lênin, luôn tự
phê bình và phê bình nhằm nâng cao phẩm chất cách mạng lý tưởng cộng sản
chủ nghĩa và năng công tác của mình và đồng chí mình, luôn tôn trọng kỷ luật
Đảng, tuyệt đối chấp hành sự phân công của Đảng, đồng thời phải hoàn thành

tốt nhiệm vụ mà Đảng và nhân dân giao phó, tích cực hăng hái trong công việc,
luôn giữ gìn mối đoàn kết trong Đảng, toàn đảng phải là một khối thống nhất, cả
ý chí và hành động.
Hồ Chí Minh chỉ ra, đạo đức cách mạng hoàn toàn đối lập với chủ nghĩa
cá nhân, Người cho rằng chủ nghĩa cá nhân như một thứ vi trùng rất độc, rất
nguy hiểm đối với sức mạnh của Đảng. Từ chủ nghĩa cá nhân sinh ra biết bao
các bệnh khác, như bệnh tham lam, bệnh lười biếng, bệnh kiêu ngạo bệnh hiếu
danh, thiếu kỷ luật, óc hẹp hòi, óc địa phương, óc lãnh tụ, bệnh hữu danh vô
thực…những bệnh cá nhân đó hoàn toàn trái với bản chất cách mạng của Đảng,
4

Hồ Chí Minh toàn tập, tập 5. Nxb CTQG, H 1995, tr 251


8
đi ngược lại lợi ích của giai cấp công nhân và nhân dân lao động. Đây là biểu
hiện của tàn dư đạo đức cũ, hoàn toàn đối lập với đạo đức cách mạng, chính vì
vậy, chúng ta cần phải quét sạch chủ nghĩa cá nhân cùng với sự đa dạng của nó.
Về những chuẩn mực đạo đức cách mạng theo tư tưởng Hồ Chí Minh
Người đảng viên ,người cán bộ tốt muốn trở nên người cách mạng chân
chính, không có gì là khó cả. Điều đó hoàn toàn do lòng mình mà ra. Lòng mình
chỉ biết vì Đảng, vì Tổ quốc, vì đồng bào thì mình sẽ tiến đến chỗ chí công vô
tư. Mình đã chí công vô tư thì khuyết điểm ngày càng ít, mà những tính tót ngày
càng nhiều. Theo Hồ Chí Minh người cán bộ, đảng viên của Đảng phải thực
hiện tốt cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư. Có như vậy họ mới làm tròn
trách nhiệm, bổn phận của mình với cách mạng, với tổ quốc, với nhân dân, Hồ
Chí Minh chỉ ra, mỗi cán bộ đảng viên, phải làm đúng cần kiệm, liêm chính, để
cho dân tin, dân phục, dân yêu. Có như vậy, cán bộ đảng viên mới liên hệ mật
thiết được với dân chúng và lãnh dạo được dân chúng làm cách mạng. Để có
được những đức tình tốt người cán bộ, đảng viên cần thược hiện năm điều đó là:

Một là, Nhân, theo Hồ Chí Minh là thật thà, yêu thương con người, hết
lòng giúp đỡ đồng chí đồng bào, là kiên quyết chống lại những người, nhưng
việc có hại đến Đảng, đến nhân dân, Vì thế sẵn lòng chịu cực khổ trước mọi
người, hưởng hạnh phúc sau thiên hạ. Vì thế mà không ham làm giàu, không e
cực khổ, không sợ oai quyền. Như vậy, Nhân là lý tưởng, là lẽ sống của người
cách mạng, nó trở thành động cơ bên trong làm cho người cán bộ, đảng viên có
đủ tư cách, dũng khí để suốt đời đấu tranh vì sự nghiệp giải phóng giai cấp, giải
phóng dân tộc, giải phóng nhân loại, đem lại hạnh phúc cho nhân dân, đông thời
đó cũng là hạnh phúc của bản thân mình
Hai là, nghĩa là ngay thẳng, không có tư tâm, không làm việc bậy, không
có việc gì phải giấu Đảng. Ngoài lợi ích của Đảng, không có lợi ích riêng phải lo
toan. Lúc đảng giao cho việc, thì bất kỳ to nhỏ, đều ra sức làm cẩn thận. Thấy
việc phải thì làm, thấy việc phải thì nói. Không sợ người ta phê bình mình, mà
phê bình người khác cũng phải đúng đắn. Như vậy, nghĩa là một phẩm chất cơ


9
bản của người cách mạng. Hiểu nghĩa và làm theo nghĩa, người cách mạng sẽ có
phương châm sống và hành động đúng đắn vì lợi ích chung của Đảng, của Tổ
quốc.
Ba là, trí là không bị mù quáng, đầu óc trong sạch, sáng suốt, dễ hiểu lý
luận, dễ tìm phương hướng. Biết xen người, biết xét việc. Biết làm việc có lợi,
tránh việc có hại cho Đảng., biết vì Đảng mà cất nhắc người tốt, đề phòng người
gian. Trí là hiểu biết, nhưng những hiểu biết ấy phải gắn với nhiệm vụ cách
mạng, phải giúp cho người cách mạng hoàn thành nhiệm vụ, bổn phận của mình.
Bốn là, dũng là dũng cảm, gan góc, gặp việc phải có gan làm. Thấy khuyết
điểm có gan sửa chữa. Cực khổ khó khăn có gan chịu đựng. Có gan chống lại
vinh hoa phú quí không chính đáng. Nếu cần thì có gan hy sinh cả tính mệnh
cho đảng, cho Tổ quốc. Không bao giờ rụt rè, nhút nhát. Như vậy người cách
mạng phải có dũng, không có dũng thì không làm được cách mạng. Dũng giúp

người cách mạng vượt qua khó khăn thử thách, giám hy sinh bản thân mình vì
cách mạng. Tuy nhiên, dũng phải đi đôi với trí thông minh, chứ chỉ có dũng thôi
thì không thể thành công, bởi vũ dũng vô mưu thì chỉ có thất bại mà không có
thành công.
Năm là, liêm là không tham địa vị, không tham tiền tài, không tham sung
sướng, không ham người tâng bốc mình, là quang minh chính đại, không hủ hoá.
Vai trò của đạo đức cách mạng theo tư tưởng Hồ Chí Minh
Theo Hồ Chí Minh đạo đức là gốc của người cách mạng. Người cách mạng
phải có đạo đức cách mạng. Có đạo đức cách mạng thì người cán bộ mới được
dân tin, dân phục, dân yêu, từ đó thì người cán bộ mới có thể lãnh đạo được dân
chúng làm cách mạng. Hồ Chí Minh chỉ ra đối với người cán bộ, đảng viên
không có đạo đức cách mạng thì tài giỏi mấy cũng không thể lãnh đạo được dân
chúng. Người coi đạo đức cách mạng là gốc, là nền tảng vững chắc, là lý tưởng
sống của người cách mạng. Nó là động cơ bên trong, tạo ra sự thôi thúc to lớn để
người cách mạng thực hiện, nó tăng thêm sức mạnh bền bỉ giúp người cách
mạng có đủ sức mạnh để suốt đời hy sinh phấn đấu cho mục tiêu lý tưởng của


10
đảng. Đạo đức cách mạng còn là nền tảng cho những năng lực, tài năng của
người cán bộ đảng viên phục vụ lợi ích cho cách mạng, cho Tổ quốc, cho nhân
dân. Hồ Chí Minh viết “Cũng như sông có nguồn mới có nước, không có nguồn
thí sông cạn. Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo. Người cách mạng phải
có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được
nhân dân. Vì muốn giải phóng cho dân tộc, giải phóng cho loài người là một
công việc to tát, mà tự mình không có đạo đức, không có căn bản, tự mình đã hủ
hoá, xấu xa thì làm nổi việc gì”5.
Hồ Chí Minh cho rằng làm cách mạng để cải tạo xã hội cũ thành xã hội
mới là một sự nghiệp hết sức vẻ vang, đồng thời đó cũng là nhiệm vụ hết sức
nặng nề, đó là một cuộc đấu tranh lâu dài, phức tạp, gian khổ, cũng như người

có sức mạnh mới gánh được xa, người cách mạng có đạo đức cách mạng làm
nền tảng mới hoàn thành nhiệm vụ một cách vẻ vang. Có đạo đức cách mạng thì
khi gặp khó khăn gian khổ, hoặc thậm chí bị thất bại cũng không sợ sệt, rụt rè
hoặc lùi bước. Cũng nhờ có đạo đức cách mạng mà người cách mạng không
ngần ngại hy sinh tất cả lợi ích riêng của cá nhân mình, khi cần sẵn sàng hy sinh
cả tính mạng mình cho Đảng, Tổ quốc, cho nhân dân. Có đạo đức cách mạng thì
khi gặp thuận lợi, thành công, khó khăn hay thất bại đều một lòng quyết tâm vì
lợi ích của đảng, của dân tộc.
Hồ Chí Minh quan niệm đạo đức cách mạng là “đạo đức vĩ đại, nó không
vì danh vọng của cá nhân, mà vì lợi ích chung của Đảng, của dân tộc, của loài
người”6. Vì vậy đạo đức cách mạng là cơ sở tinh thần, là lý tưởng cao đẹp của
cách mạng, chính vì vậy đòi hỏi con người cần vươn tới, nó trở thành nền tảng
vững chắc để tập hợp được lực lượng quần chúng làm cách mạng, cũng chính
đạo đức cách mạng là lý tưởng cao đẹp để loài người vươn tới, và là cơ sở để
Đảng ta định ra đường lối chiến lược và sách lược đúng đắn. Đạo đức cách
mạng còn góp phần nhân đạo hoá các quan hệ xã hội giáo dục con người, hướng
con người đến những giá trị cao đẹp: chân, thiện, mỹ, do đó nó còn là nguồn lực
5
6

Hồ Chí Minh toàn tập, tập 5. Nxb CTQG, H 1995, tr 252-253
Hồ Chí Minh toàn tập, tập 5. Nxb CTQG, H 1995, tr 252


11
tinh thần cổ vũ động viên lôi kéo quần chúng nhân dân vào cuộc đấu tranh cách
mạng nhằm giải phóng giai cấp dân tộc, giải phóng con người khỏi ách đô hộ
của chủ nghĩa đế quốc, chủ nghĩa thực dân.
Trong tác phẩm nhiệm vụ đoàn thanh niên của Lênin có viết “Chúng ta nói
rằng đạo đức của chúng ta là hoàn toàn phụ thuộc vào lợi ích của cuộc đấu tranh

giai cấp của giai cấp vô sản. Đạo đức của chúng ta là những lợi ích của cuộc đấu
tranh của giai cấp vô sản mà ra” 7. Và cũng trong tác phẩm lênin cũng chỉ rõ
“Cuộc đấu tranh giai cấp còn tiếp tục và nhiệm vụ của chúng ta là làm cho tất cả
mị lợi ích phụ thuộc vào cuộc đấu tranh này. Chúng ta nói rằng: đạo đức đó là
những gì góp phần phá huỷ xã hội cũ của bọn bóc lột và góp phần đoàn kết tất
cả nhưỡng người lao động chung quanh giai cấp vô sản đang sáng tạo ra xã hội
mới, của những người cộng sản”8. Vì thế có thể nói đạo đức cách mạng là vũ khí
tinh thần sắc bén của giai cấp công nhân và nhân dân lao động trong sự nghiệp
đấu tranh cách mạng vĩ đại của giai cấp vô sản.
Tóm lại, đạo đức cách mạng theo tư tưởng Hồ Chí Minh là quyết tâm suốt
đời đấu tranh cho Đảng, cho cách mạng, cho sự nghiệp giải phóng dân tộc giải
phóng giai cấp, giải phóng toàn nhân loại. Ra sức làm việc cho Đảng, giữ vững
kỷ luật Đảng, thực hiện tốt đường lối chính sách của đảng. Đặt lợi ích của Đảng,
của nhân dân lao động lên trên, lên trước lợi ích của cá nhân mình. Vì sự nghiệp
của đảng mà hy sinh quên mình, gương mẫu trong mọi việc, là không ngừng
nâng cao phẩm chất năng lực bản thân, phải làm cho mình là tấm gương để mọi
người noi theo. Trên thực tiễn Người là tấm gương sáng về đạo đức cách mạng
mà mọi cán bộ, đảng viên noi theo.
2. Ý nghĩa của vấn đề trong xây dựng đạo đức cách mạng của người
cán bộ, đảng viên trong điều kiện nền kinh tế thị trường định hướng xã hội
chủ nghĩa trong giai đoạn hiện nay
2.1. Vai trò của đạo đức trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội
chủ nghĩa:
7
8

Lênin Toàn tập, tập 41 Nxb tiến bộ,M1977, tr 369
Lênin Toàn tập, tập 41 Nxb tiến bộ,M1977, tr 369



12
Đạo đức là một bộ phận của kiến trúc thượng tầng của ý thức xã hội, một
mặt bị quy định bởi cơ sở hạ tầng của tồn tại xã hội; mặt khác nó cũng có tính
độc lập tương đối và có tác động tích cực trở lại đối với cơ sở hạ tầng và tồn tại
xã hội. Vì vậy trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội
chủ nghĩa trong tình hình hiện nay thì đạo đức có vai trò rất to lớn. Biểu hiện
trên một số nội dung cơ bản sau đây:
Thứ nhất, đạo đức góp phần định hướng mục tiêu con đường đi lên chủ
nghĩa xã hội ở nước ta trong giai đoạn hiện nay.
Trong giai đoạn hiện nay nước ta đang xây dựng nền kinh tế thị trường
theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Ở đây xã hội mới không phải là sự cộng lại
giữa chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa xã hội mà là sự phản ánh tổng thể các mối
quan hệ biện chứng của các nhân tố xã hội chủ nghĩa. Chủ nghĩa xã hội vừa là
mục tiêu của sự định hướng, đồng thời vừa hiện diện ngay từ đầu trong sự định
hướng đó với tính cách là những nhân tố hợp thành, là những chồi non đang
trưởng thành và phát triển hoàn thiện đạt đến mục tiêu của chủ nghĩa xã hội.
Những nhân tố đó là “nhà nước của nhân dân lao động dưới sự lãnh đạo của
Đảng”, “nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, kinh tế nhà nước đúng vai trò
chủ đạo, cùng với kinh tế hợp tác trở thành nền tảng”, “tăng trưởng kinh tế gắn
liền với tiến bộ và công bằng xã hội”.
Như vậy, mục tiêu định hướng xã hội chủ nghĩa của cách mạng nước ta
đồng nhất với mục tiêu của chủ nghĩa nhân đạo là làm cho mọi người đều có
cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.
Thứ hai, nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, ngay từ
trong bản chất đã chứa đựng yếu tố đạo đức.
Trước hết cần phải thấy rằng, nền kinh tế thị trường không phải là thuộc
tính riêng của chủ nghĩa tư bản. Nó là phương thức tiến hành sản xuất của nhiều
chế độ xã hội phù hợp với yêu cầu hoạt động của lực lượng sản xuất kể cả trình
độ của lực lượng sản hiện đại.



13
Trong điều kiện xã hội tư bản, dựa trên chế độ sở hữu tư nhân về tư liệu
sản xuất, mục đích của người sản xuất hàng hoá là thu được giá trị thặng dư
ngày càng nhiều, tức là bóc lột lao động thặng dư của người lao động để gia tăng
tư bản tư nhân, còn thoả mãn nhu cầu đời sống của con người chỉ là phương tiện
để đạt mục đích. Ngược lại nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
khác hẳn về chất so với nền kinh tế thị trường khác nhất là nền kinh tế thị trường
xã hội xã hội tư bản. Ở đây kinh tế nhà nước đóng vai trò chủ đạo, cùng với kinh
tế hợp tác xã trở thành nền tảng cho toàn bộ nền kinh tế. Nhiệm vụ của nó là giải
phóng lực lượng sản xuất, lấy việc nâng cao hiệu quả của kinh tế và xã hội, đồng
thời cải thiện đời sống nhân dân là mục tiêu hàng đầu trong việc khuyến khích
các thành phần kinh tế. Muốn vậy, đòi hỏi phải sử dụng hợp lý, hữu hiệu các
nguồn vốn (thiết bị, nguyên liệu, nhân lực) để nâng cao hiệu quả sản xuất, bảo
đảm chất lượng sản phẩm và bảo vệ quyền lợi cho người tiêu dùng là biểu hiện
các quan niệm giá trị đạo đức.
Ngày nay thước đo đánh giá hoạt động của chủ thể sản xuất kinh doanh
không hoàn toàn là hiệu quả kinh tế mà còn là tình cảm, trách nhiệm lương tâm
và danh dự của con người và của xã hội. Do vậy, nền kinh tế thị trường định
hướng xã hội chủ nghĩa, ngay từ trong bản chất của nó đã chứa đựng những yếu
tố về đạo đức con người và xã hội loài người nói chung.
Thứ ba, các tiêu chuẩn đạo đức và quan niệm giá trị đạo đức thành tiền đề
nhân văn của quá trình hoạt động kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ
nghĩa trong giai đoạn hiện nay.
Thực tiễn cho thấy, động lực của sự phát triển kinh tế thị trường định
hướng xã hội chủ nghĩa, ngoài những nhân tố kinh tế, còn có cả nhân tố phi kinh
tế, kể cả nhân tố tinh thần đạo đức: như tinh thần yêu nước, yêu chủ nghĩa xã
hội, ý thức độc lập tự chủ, tự cường của cán bộ, đảng viên và nhân dân. Đó
chính là những tình cảm và giá trị đạo đức cao đẹp của người Việt Nam. Dựa
trên những giá trị đó, mà mọi tài năng sáng tạo, mọi nguồn lực to lớn của mọi

người và của đất nước, của nhân dân ta sẽ được tập hợp và phát huy để hướng


14
vào mục tiêu đưa nước ta trở thành một nước xã hội chủ nghĩa phồn vinh, sánh
vai cùng các nước phát triển trên thế giới.
Ngày nay, trong công cuộc đổi mới đất nước, Đảng ta xác định nhiệm vụ
trọng tâm là phát triển kinh tế, điều đó không có nghĩa là xem nhẹ vai trò của
đạo đức. Đảng ta luôn khẳng định vai trò quyết định của nhân tố con người, đó
phải là những con người phát triển cao về trí tuệ, cường tráng về thể chất, trong
sáng về đạo đức, phong phú về tinh thần, trong đó đạo đức mới là một động lực
tinh thần to lớn thúc đẩy phong trào thi đua yêu nước, hăng say lao động sản
xuất, thực hành tiết kiệm, phát huy sáng kiến kỹ thuật, làm việc có chất lượng và
hiệu quả cao của nhân dân lao động.
Thứ tư, đạo đức góp phần điều tiết các quan hệ về lợi ích trong kinh tế thị
trường định hướng xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn hiện nay.
Quan hệ đạo đức gắn liền “tiềm ẩn” trong các quan hệ xã hội. Các chuẩn
mực đạo đức duy trì trật tự chung trong các lĩnh vực sản xuất, phân phối, trao
đổi và tiêu dùng, điều hoà quan hệ lợi ích giữa con người với con người. Trong
các xí nghiệp thuộc kinh tế nhà nước, vấn đề đặt ra là làm sao để họ coi trọng lợi
ích xí nghiệp và thành quả lao động của công nhân gắn bó chặt chẽ với vinh dự
xã hội và lợi ích vật chất của họ. Ở đây không chỉ là tác động của kinh tế, chính
trị mà cũng là yếu tố đạo đức nữa. Đối với khu vực kinh tế tư bản tư nhân, quan
hệ giữa chủ và người làm thuê cũng đặt ra nhiều vấn đề. Ngoài việc phải tuân
thủ chính sách và pháp luật của Nhà nước, giữa họ còn có quan hệ về mặt đạo
nghĩa: tôn trọng nhân cách của người lao động, quan tâm cải thiện điều kiện lao
động và đãi ngộ phúc lợi hợp lý…
Trong quan hệ giữa nhà sản xuất kinh doanh và người tiêu dựng, yêu cầu
đạo đức phải thực hiện đúng các quy phạm đạo đức nghề nghiệp, hàng hoá phải
hợp quy cách, đúng chất lượng, mẫu mã. Chủ doanh nghiệp phải chịu trách

nhiệm trước người tiêu dùng về hàng hoá mình bán ra, bảo đảm “hàng thật, giá
đúng”. Nhà doanh nghiệp luôn có ý thức về đạo đức trong kinh doanh, ngoài lợi
nhuận còn phải đặc biệt chú ý đến ý thức đạo đức nghề nghiệp trong kinh doanh.


15
Như vậy, đạo đức có vai trò hết sức quan trọng và là yếu tố bên trong của
chính nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn hiện
nay mà đòi hỏi mỗi cá nhân và tập thể các doanh nghiệp đều phải lưu ý.
2.2. Vấn đề xây dựng đạo đức cách mạng của người cán bộ, đảng viên
trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh
Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng trong tác phẩm “Sửa đổi lối
làm việc” có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn to lớn, là một tài sản vô giá của
toàn Đảng, toàn dân ta. Hồ Chí Minh không chỉ làm rõ thế nào là đạo đức cách
mạng, người cách mạng có những tiêu chí nào, mà Người còn chỉ ra và cảnh báo
những căn bệnh nguy hiểm mà đảng có thể mắc phải làm tổn hại đến thanh danh
và sức chiến đấu của Đảng chân chính. Tác phẩm là một trong những cơ sở cơ
bản nhất để định ra những nguyên tắc, chuẩn mực của đạo đức cách mạng và
định ra phương hướng và đường lối đúng đắn trong xây dựng nền đạo đức xã
hội, xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn hiện nay.
Trải qua 60 năm tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc” vẫn còn nguyên giá trị và
nó đã thấm sâu vào lớp lớp cán bộ, đảng viên của Đảng, nó đã trở thành vũ khí
lý luận, vũ khí tinh thần sắc bén, trở thành lẽ sống cao cả của người cán bộ cách
mạng. Tác phẩm đã góp phần không nhỏ vào sự khắc phục những sai lầm,
khuyết điểm về mặt đạo đức trong cán bộ đảng viên, xây dựng Đảng ta thật sự
trong sạch vững mạnh. Trong tình hiện nay mỗi chúng ta ngẫm lại những tinh
thần mà tác phẩm đề cập thì Hồ Chí Minh đã dự báo hết sức sâu sắc và cụ thể về
những khuyết điểm của cán bộ, đảng viên.
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh thờng nói: Cũng như sông thì có nguồn

mới có nước, không có nguồn sông cạn. Cây phải có gốc, không có gốc thì cây
héo. Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì tài giỏi mấy cũng
không lãnh đạo được nhân dân. Như vậy, có thể hiểu: Cán bộ, Đảng viên có đạo
đức thì cách mạng thắng lợi và đạo đức của người cán bộ, Đảng viên phải là đạo
đức cách mạng - phấn đấu cho mục tiêu giải phóng dân tộc, giải phóng xã hội,


16
giải phóng con người. Bác còn nhấn mạnh: "Mọi việc thành hay bại, chủ chốt là
do cán bộ có thấm nhuần đạo đức cách mạng hay không". Do đó, có thể khẳng
định đạo đức - "cái gốc" của người cán bộ, đảng viên, "cái gốc" của sự nghiệp
cách mạng Việt Nam.
Những năm gần đây, dưới sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng và sự quản lý
của Nhà nước, thành phần kinh tế nhà nước đang có nhiều cố gắng vượt qua
thách thức, vươn lên đóng vai trò chủ đạo trong nền kinh tế quốc dân. Thành
phần kinh tế tư bản tư nhân đã và đang chiếm một tỷ trọng đáng kể, hàng ngàn
công ty liên doanh với tư bản nước ngoài và công ty tư bản, tư nhân trong nước
đang phát triển với nhiều quy mô khác nhau. Để khuyến khích làm giàu chính
đáng, Đảng và Nhà nước đã tạo điều kiện cho nhiều người, trong đó có một bộ
phận cán bộ, đảng viên làm giàu một cách chính đáng. Tất cả những cố gắng đó
đã góp phần khắc phục những mặt yếu kém của thời kỳ quan liêu, bao cấp, làm
cho bộ mặt của nền kinh tế nước nhà không ngừng khởi sắc. Tuy nhiên, trong xã
hội đang có sự phân hoá giàu nghèo, một bộ phận nhân dân, đặc biệt là nhân dân
lao động, đồng bào các dân tộc vùng sâu, vùng xa vẫn còn đói nghèo, đời sống
kinh tế gặp nhiều khó khăn, bức xúc. Tiêu cực xã hội phát triển, lối sống t ư sản
trỗi dậy. Vì lợi nhuận người ta buôn gian, bán lận, lừa đảo, rút ruột công trình,
ăn cắp tài sản quốc gia. Không ít người đã giảm sút ý chí chiến đấu, thiếu tinh
thần trách nhiệm, kém gương mẫu, thoái hoá, biến chất, dùng tiền để chạy chức,
chạy quyền, hám danh, trục lợi, sống xa dân và bằng cách đó họ đang tiến sâu và
leo cao trong bộ máy công quyền là những việc đáng lo ngại. Nghị quyết Trung

ương 5, khoá VIII đánh giá: "nạn tham nhũng, dùng tiền của Nhà nước tiêu xài
phung phí, ăn chơi sa đoạ không được ngăn chặn có hiệu quả. Hiện tượng quan
liêu cửa quyền, sách nhiễu nhân dân khá phổ biến". Nghị quyết Trung ương 6
(lần 2), khoá VIII tiếp tục nhấn mạnh: "Tình trạng tham nhũng và tệ nạn xã hội
chưa ngăn chặn được. Tình trạng "móc ngoặc", "chạy chọt" đang phát triển; kiểu
sống xa hoa, hưởng lạc không phải là trường hợp cá biệt", Nghị quyết trung
ương 4 khóa XI cũng nhấn mạnh:“Một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên,


17
trong đó có những đảng viên giữ vị trí lãnh đạo, quản lý, kể cả một số cán bộ
cao cấp, suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống với những biểu hiện
khác nhau về sự phai nhạt lý tưởng, sa vào chủ nghĩa cá nhân ích kỷ, cơ hội,
thực dụng, chạy theo danh lợi, tiền tài, kèn cựa địa vị, cục bộ, tham nhũng, lãng
phí, tùy tiện, vô nguyên tắc…”9
Trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, chúng ta luôn nắm vững mục
tiêu: xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ, kết hợp giữa nội lực và ngoại lực
thành nguồn lực tổng hợp để phát triển đất nước, trên cơ sở nắm vững nguyên
tắc: định hớng xã hội chủ nghĩa, bảo đảm an ninh quốc gia, giữ gìn bản sắc văn
hoá dân tộc. Đồng thời, thường xuyên đề cao cảnh giác, không mơ hồ trước mọi
âm mu đen tối của các thế lực thù địch lợi dụng các quan hệ thơng mại để xâm
nhập, thực hiện "diễn biến hoà bình", phá hoại sự nghiệp đổi mới của nước ta.
Đạo đức cách mạng, mà nền tảng của nó là chuẩn mực "Trung với nước,
hiếu với dân" luôn có quan hệ đến sức sống của chế độ chính trị mà Đảng, Nhà
nước và nhân dân ta đang xây dựng. Toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta luôn
nắm vững những tiêu chí mới của đạo đức cách mạng hiện nay; vận dụng sát
hợp vào từng lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội, gắn chặt với đường lối đổi
mới của Đảng, động viên mọi tầng lớp nhân dân, mọi thành phần kinh tế, trong
đó đội ngũ cán bộ, đảng viên phải là lực lượng nòng cốt đi tiên phong trong việc
tu dưỡng, rèn luyện đạo đức cách mạng và gương mẫu hành động. Việc gì có lợi

cho nước, cho dân thì phải gắng làm và làm tốt, việc gì có hại cho nước, cho dân
thì kiên quyết tránh. Cảnh giác đánh bại mọi âm mưu phá hoại của các thế lực
thù địch trong nước và quốc tế lợi dụng xu thế mở cửa, hội nhập kinh tế quốc tế,
những mặt trái của nền kinh tế thị trường, lợi dụng sự quản lý của Nhà nước ta
còn nhiều sơ hở và yếu kém, để chống phá cách mạng nước ta.
Trong giai đoạn cách mạng mới, trước sự tấn công của mặt trái cơ chế thị
trường, với sự tác động của nhiều nhân tố phức tạp đan xen, tư tưởng, đạo đức,
lối sống trong một bộ phận cán bộ, đảng viên bị phân hoá nghiêm trọng. Chuẩn
9

ĐCSVN, Văn kiện Hội nghị lần thứ tư Ban chấp hành Trung ương khóa XI, Nxb CTQG - Sự thật, Hà Nội, 2012,
tr.22


18
mực giá trị đạo đức "Trung với nước, hiếu với dân" đang đứng trước những
thách thức mới, nhất là trong khi một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên sa
sút về phẩm chất đạo đức, thoái hoá, biến chất, phai nhạt lý tưởng cách mạng đã
và đang gây ra hậu quả nghiêm trọng. Không ít cán bộ, đảng viên, công chức
thực hiện công vụ lại tự coi mình là người ban ơn cho dân, tự cho mình cái
quyền đòi hỏi sự trả ơn của nhân dân; thậm chí, coi công vụ của công chức là
dịch vụ thị trường. Những hành vi đó khiến cho nhân dân bất bình, giảm sút
lòng tin vào sự nghiệp của Đảng, vào chế độ. Để khắc phục tình trạng đó, cùng
với việc xây dựng và thực hiện cơ chế, chính sách, phương thức phù hợp nhằm
phát huy mạnh mẽ quyền làm chủ của nhân dân, công tác giáo dục tư tưởng,
chính trị cho cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân cần không ngừng đổi
mới cả về nội dung và phương pháp. Cần có giải pháp lâu dài và biện pháp trước
mắt nhằm nâng cao tính tự giác của cán bộ, đảng viên; tích cực đấu tranh khắc
phục mọi sự suy thoái đạo đức, đẩy lùi các tệ nạn xã hội để chúng ta tiếp tục vượt qua mọi khó khăn, thách thức trong nền kinh tế thị trường, quyết không để
nước ta đi chệch định hướng xã hội chủ nghĩa, kiên định mục tiêu dân giàu,

nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.
Hơn lúc nào hết, chuẩn mực giá trị đạo đức "Trung với nước, hiếu với
dân" của Chủ tịch Hồ Chí Minh chính là gạch nối biện chứng giữa quá khứ, hiện
tại và tương lai, luôn sống mãi trong sự nghiệp đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ
quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Dới sự lãnh đạo của Đảng, trước xu thế mở
cửa, hội nhập kinh tế quốc tế, chúng ta cần làm cho các cấp, các ngành, mỗi người dân nắm vững đường lối của Đảng, thực hiện các bước đi thích hợp, hội
nhập mạnh mẽ và sâu rộng kinh tế quốc tế nhưng vẫn giữ vững độc lập, tự chủ
của đất nước. Mỗi cán bộ, đảng viên phải luôn phấn đấu, không ngừng tu dưỡng,
rèn luyện mình thực sự "Trung với nước, hiếu với dân", biết đặt lợi ích của đất
nước, của dân tộc lên trên lợi ích cá nhân, tiếp tục phát huy những phẩm chất
anh hùng cách mạng trước đây trong điều kiện mới, gương mẫu trước nhân dân,
được nhân dân tin yêu, đồng tình và ủng hộ. Làm tốt điều đó, nhất định chúng ta


19
sẽ xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội và bảo vệ vững chắc Tổ quốc xã hội
chủ nghĩa.
Trong giai đoạn phát triển kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ
nghĩa hiện nay, đạo đức của người cán bộ, đảng viên càng phải được coi trọng
và vẫn là "cái gốc" của sự nghiệp cách mạng. Thực tế trong những năm qua, tình
trạng xuống cấp, thoái hoá, biến chất về đạo đức của cán bộ, đảng viên nói riêng
và của toàn xã hội nói chung có xu hướng ngày càng tăng, ảnh hưởng không nhỏ
đến định hướng xã hội chủ nghĩa. Nền kinh tế thị trường tác động mạnh mẽ tới
đời sống riêng của mỗi người. Một trong những đặc trưng của thị trường là cạnh
tranh, là tính toán được, thua, lỗ, lãi. Đặc trưng này có quan hệ đến hành vi đạo
đức và vô đạo đức, tác động đến mọi mặt của đời sống xã hội, đến lối sống, đạo
đức trong gia đình, nghề nghiệp, đạo đức trong quản lý và lãnh đạo... Vậy làm
thế nào để vừa phát triển kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa,
vừa giữ gìn được phẩm chất đạo đức lối sống lành mạnh?
Trước hết, cán bộ, Đảng viên phải gương mẫu. Bác Hồ thường căn dặn,

cán bộ bao giờ cũng có vai trò quyết định. Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm Ban
Chấp hành Trung ương (khoá VIII) về xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt
Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc cũng khẳng định: "Gương mẫu là một nội
dung, một phương thức trọng yếu trong công việc lãnh đạo của Đảng". Như vậy,
Đảng ta coi đạo đức của người cán bộ, đảng viên là "cái gốc" của sự phát triển.
Người cán bộ, đảng viên ngoài việc phấn đấu để có tài năng, trí tuệ còn phải trau
dồi đạo đức cách mạng, đặt lợi ích của dân tộc, của đất nước, của toàn dân lên
trên hết, trước hết. Làm giàu chính đáng cho mình và làm giàu cho đất nước là
đạo đức cách mạng, ngược lại, làm giàu bất chính, chỉ vì lợi ích cá nhân là phi
đạo đức, cần phải chống.
Chúng ta coi việc phát triển kinh tế thị trường là một phương tiện cần thiết
để xây dựng, phát triển đất nước. Cho nên, cần khuyến khích làm giàu chính
đáng, đồng thời thực hiện công bằng xã hội; tiến hành công nghiệp hoá, hiện đại
hoá phát triển ngành nghề, tạo ra nhiều công ăn việc làm; phát triển kinh tế đô


20
thị đồng thời chú trọng phát triển kinh tế nông thôn, vùng sâu, vùng xa, vùng
đồng bào các dân tộc thiểu số... Đây là những nội dung cơ bản nói lên đạo đức
xã hội chủ nghĩa trong phát triển kinh tế thị trờng. Đây cũng là mối quan tâm
hàng đầu của toàn xã hội và là thử thách lớn đối với mọi người, trước hết là đối
với đội ngũ cán bộ, đảng viên có chức, có quyền. Đây còn là thử thách về tài
năng, trí tuệ, lòng kiên nhẫn của Đảng và Nhà nước ta khi hạ quyết tâm thực
hiện công cuộc đổi mới toàn diện, xây dựng thành công xã hội chủ nghĩa.
Thứ hai, cấp uỷ các cấp coi trọng giáo dục, bồi dưỡng đạo đức cách mạng
cho cán bộ, đảng viên.
Chủ tịch Hồ Chí Minh là người luôn quan tâm đến việc bồi dưỡng và rèn
luyện đạo đức cho người cán bộ, đảng viên. Theo Người, làm cách mạng mà chỉ
giác ngộ chính trị và tăng cường sức mạnh tổ chức không thôi thì chưa đủ mà
còn phải thuấm nhuần đạo đức cách mạng. Người cán bộ, đảng viên vừa có tài,

vừa có đức sẽ làm cho sức mạnh của cách mạng tăng lên gấp bội. Ngược lại, nếu
kém tài lại vô đức thì thiệt hại sẽ khôn lường. Chúng ta bắt gặp rất nhiều hiện
tượng đáng báo động về nguy cơ đổ vỡ các giá trị tinh thần, giá trị đạo đức
truyền thống trước sức mạnh của đồng tiền, lợi nhuận. Không ít trường hợp vì
lợi nhuận mà bất chấp đạo lý, vi phạm pháp luật. Các vụ tiêu cực lớn như
Tamexco, Epco Minh Phụng, Lã Thị Kim Oanh, Vinasin, Vinaline... đã thể hiện
rõ thực tế đó.
Điều cần thiết hiện nay là phải bồi dưỡng, rèn luyện cho đội ngũ cán bộ,
đảng viên những giá trị về văn hoá, giá trị đạo đức, có "cái tâm" trong hoạt động
sản xuất kinh doanh. Một nguyên lý rất sơ đẳng nhưng cũng rất cần thiết đối với
người cán bộ làm công tác kinh doanh là nguyên lý tài năng phải đi đôi với đạo
đức. Thực tế chứng tỏ rằng, sự thành đạt trong kinh doanh chỉ có thể đến với
những ai có tâm, có đức, có tài. Thiếu một trong ba yếu tố đó thì không thể hoặc
khó mà thành công.
Trong cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay,
cạnh tranh tuy khắc nghiệt, nhưng không phải để loại trừ nhau bằng mọi thủ


21
đoạn, mà là để vươn lên bằng tài năng, bằng hiệu quả và đóng góp vào sự phồn
vinh của xã hội. Người cán bộ, đảng viên làm kinh doanh phải luôn có ý thức
tôn trọng mình và tôn trọng người khác, giữ chữ "tín" với khách hàng. Dù dưới
áp lực của cạnh tranh trong cơ chế thị trường nhưng người cán bộ, đảng viên
phải luôn làm sao cho cạnh tranh vừa thúc đẩy con người hành động thoả mãn
nhu cầu vật chất đồng thời thôi thúc con người hướng thiện, làm tăng thêm lòng
kính trọng lẫn nhau trong cuộc sống. Làm được như vậy thì các giá trị đạo đức
chân chính vẫn được bảo tồn và nâng cao, đồng thời vẫn phát triển đợc kinh tế
thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
Bác Hồ nhiều lần dạy rằng: Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội, cần phải có
con người xã hội chủ nghĩa. Người còn nói: Vì lợi ích mười năm thì phải trồng

cây. Vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người!. Đây cũng chính là công việc bồi
dưỡng, vun đắp đạo đức cách mạng cho người cán bộ, đảng viên. Bác từng nhấn
mạnh: Đã là cán bộ nhà nước - so sánh với nhân dân - thì ít nhiều đều có quyền
hành. Đã có chức, có quyền càng phải trau dồi, rèn luyện đạo đức cách mạng.
Người viết: "Những người trong các công sở đều có nhiều hoặc ít quyền hành.
Nếu không giữ đúng Cần, Kiệm, Liêm, Chính thì dễ trở nên hủ bại, biến thành
sâu mọt của dân"...
Theo Bác Hồ, vì đạo đức cách mạng luôn gắn liền với việc thực hiện mục
tiêu của Đảng nên người làm cách mạng phải vừa có đức, vừa có tài, đặc biệt,
khi cách mạng chuyển giai đoạn càng cần người tài, đức.
Vận dụng và phát triển sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách
mạng, về tính thống nhất giữa đức và tài, xây dựng, bồi dưỡng đạo đức cho cán
bộ, đảng viên là việc làm hết sức cần thiết hiện nay. Trong điều kiện kinh tế thị
trường, để xã hội hướng tới những giá trị chân - thiện - mỹ thì càng đòi hỏi đội
ngũ cán bộ, đảng viên phải chăm lo bồi dưỡng, trau dồi đạo đức cách mạng.
Chúng ta cần phải chú trọng xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh. Trong
đó, sự hiểu biết về những giá trị, về phẩm chất đạo đức cách mạng, những giá trị
nhân văn phải vừa đóng vai trò nền tảng, vừa phải là mục tiêu của sự phát triển.


22
Có như vậy mới đảm bảo sự phát triển cân đối toàn diện giữa kinh tế và xã hội,
đảm bảo định hướng xã hội chủ nghĩa trong xây dựng kinh tế thị trường.
Trong công cuộc đổi mới hiện nay, đất nước ta đã thu được nhiều thành
tựu to lớn, nền kinh tế có sự phát triển, chính trị xã hội được giữ vững và ổn
định, quốc phòng an ninh chính trị được tăng cường, quan hệ đối ngoại được mở
rộng, đội ngũ cán bộ đảng viên đại đa số đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ theo
cương vị chức trách. Tuy nhiên, bên cạnh những tích cực còn bộc lộ những hạn
chế, một bộ phận cán bộ đảng viên chưa thực sự thấm nhuần đạo đức cách
mạng, vẫn còn để chủ nghĩa cá nhân làm tha hoá biến chất tư cách của người cán

bộ đảng viên. Tình trạng quan liêu, tham nhũng, chạy chức, chạy quyền, sống
thực dụng, sống buông thả không vì lợi ích tập thể, họ đặt lợi ích cá nhân lên
trên lợi ích tập thể, hiện tượng lười học tập, thích hưởng thụ, ngại rèn luyện, lối
sống thực dụng chạy theo đồng tiền, coi thường kỷ cương pháp luật của nhà
nước, kỷ luật của đảng.
Từ những hạn chế đó, việc nâng cao đạo đức cách mạng, chống chủ nghĩa
cá nhân, xây dựng Đảng thực sự trong sạch vững mạnh đã trở thành nhiệm vụ
then chốt trong sự nghiệp cách mạng. Nâng cao đạo đức cách mạng, chống chủ
nghĩa cá nhân là công việc hết sức khó khăn, phức tạp và lâu dài. Để làm tốt
những tiêu chí của đạo đức cách mạng theo tư tưởng Hồ Chí Minh, không phải
một cá nhân có thể làm được mà đòi hỏi cả hệ thống chính trị, toàn xã hội và đội
ngũ cán bộ đảng viên phải thực sự trong sạch. Trong đó, đòi hỏi chúng ta phải
tiến hành đồng bộ nhiều biện pháp, cần thường xuyên giáo dục cho mọi người
và thấy được tầm quan trọng của đạo đức cách mạng, giáo dục mục tiêu lý
tưởng, đường lối, quan điểm, nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Đảng.


23

KẾT LUẬN
Tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc”, tháng 10 - 1947, Hồ Chí Minh khẳng
định: Cán bộ là cái gốc của mọi công việc. Vì vậy, cán bộ là công việc gốc của
Đảng. Tư tưởng Hồ Chí Minh về tư cách và đạo đức cách mạng của người cách
mạng tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc” hết sức phong phú, Người đã để lại cho
chúng ta những chỉ dẫn sâu sắc, chu đáo về từng mặt của công tác này, từ : Phê
bình và sửa chữa khuyết điểm, rồi Người còn căn dặn mấy điều kinh nghiệm,
nội dung tư cách và đạo đức của người cách mạng, vấn đề cán bộ, cách lãnh đạo,
phương pháp chống thói ba hoa, lãng phí. Mỗi cán bộ, đảng viên chúng ta không
ngừng học hỏi tư tưởng đạo đức của Người.
Trong tình hình hiện nay, chủ nghĩa đế quốc và các thế lực thù địch đang

tìm mọi cách chống phá các nước xã hội chủ nghĩa còn lại trong đó Việt Nam là
một trọng điểm, chúng dùng mọi thủ đoạn, âm mưu, hòng phi chính trị hoá quân


24
đội, thực hiện đa nguyên chính trị đa Đảng đối lập, chia rẽ khối đại đoàn kết dân
tộc, làm sói mòn về lối sống đạo đức, những giá trị đạo đức cách mạng bị chúng
làm hoen ố, làm cho lực lượng thanh niên sống chạy theo đồng tiền, ham hưởng
thụ…
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1.

Đảng cộng sản Việt Nam, Cương lĩnh xây dựng đất nước thời kì quá

2.

độ lên chủ nghĩa xã hội, Nxb sự thật, H, 1991.
Đảng cộng sản Việt Nam, Cương lĩnh xây dựng đất nước thời kì quá
độ lên chủ nghĩa xã hội (sửa đổi bổ sung năm 2011), Nxb sự thật, H,

3.

2011
Đảng cộng sản Việt Nam, Văn kiện ĐHĐB toàn quốc lần thứ VIII,

4.

Nxb Chính trị Quốc gia, H. 1996.
Đảng cộng sản Việt Nam, Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần


5.

thứ IX, Nxb Chính trị Quốc gia, H. 2001.
Đảng cộng sản, Các Nghị quyết Hội nghị lần thứ Năm BCHTƯ khoá

6.

IX, Nxb Chính trị Quốc gia, H. 2002.
Đảng cộng sản Việt Nam, Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần

7.

thứ X, Nxb Chính trị Quốc gia, H. 2003. .
Đảng cộng sản Việt Nam, Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần

8.

thứ XI, Nxb Chính trị Quốc gia, H. 2011
Đảng cộng sản Việt Nam, Văn kiện Hội nghị lần thứ tư Ban chấp hành

9.
10.
11.
12.

Trung ương khóa XI, Nxb CTQG - Sự thật, Hà Nội, 2012
Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 5, Nxb Chính trị Quốc gia, H. 1995.
Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 6, Nxb Chính trị Quốc gia, H. 1995.
Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 12, Nxb Chính trị Quốc gia, H. 2002.
V.I. Lênin, Toàn tập, tập 35, Nxb tiến bộ, M. 1978.


13.

V.I. Lênin, Toàn tập, tập 41, Nxb tiến bộ, M. 1977.