Be) GlAo DVC ':ADAo T~O

TRUONG D~ HQC MO THANH PH6 HO CHi MINH


]I.

TRAN MINH SON


,

JC

JC,

_

JC

CAC YEU TO TAC DONG DEN

TIEN LUONG CVA cuU HOC SINH

SINH VIEN TRUONG·TRUNG HOC


•
BlfU CHINH VIEN THONG VA CONG
NGHE• THONG TIN 3
,

A

'%

_

,A

A

TRlIilNG 841 HQC MO TP .HeM

Chuyen ngarm

: Kinh t~ h9C

Mil ngarm

: 60 03 01 01

LU~N VAN T~C

SY KINH TE HQC
Nguai huang dAn khoa hQc
TS. Le Vin Ch011

Tp. He, Chi Minh, Niirn 2014



LcnCAMDOAN
Toi carn doan ring I14n vAn "Cac yin t6 tac 49ng 4~n tiEn Immg cua cyu hClC sinh
sinh vien Truitng Trnng hClC BU'U Chfnh Vien Thong va Cong Ngh~ Thong Tin 3" la
bai nghien Clm Clla chinh toi.
Ngo~i trir nhUng tai li~u tham khao duQ'c trich ddn trong 1t40 van nay, toi carn doan

rang toan phAn hay nhUng phAn nhc Clla It40 vAn nay chua timg duQ'c cong bd ho~c duQ'c sir
d\U1g dS nh~n bing cAp

anhUng nai khac.

Khong co san phdmlnghien Clm nao Clla nguOi khac dugc sir d\U1g trong l14n vAn nay
rna khong duQ'C trich ddn theo dUng quy dinh.
L14n vAn nay chua bao gia duQ'c nQp deS nh~n bAt ky bing cAp nao t~i cac truang d~i
hQc ho~c ca sa dao t~o khac.

Tp.

H6 Chi Minh, Nom 2014

TRAN MINH SON






LOICAMON
Sau thai gian hQc ~p t~i Truimg D~i hQc Ma Thanh PhB He, Chi Minh, v6i S\I n6 l\Ic
Clla ban than, S1,I huang din ~ tinh cua quy Thty, Co Khoa Dao T~o Sau D~i HQc, d8n nay

toi da hoan thanh l~n van "Cac y~u ta tac (lCjng (I~n ti~n hrO'Dg coa cl}'U HSSV Tnrimg
Trung h,c BlfU Chinh Vi~n Thong va Cong Ngh~ Thong Tin 3".
Lm dtu tien toi xin girl Uri cam on chan thanh d8n ngum huang ddn khoa hQc cua toi:
TS. Le Van Chon dii nhi~t tinh huang ddn va chi boo toi trong suBt qua trinh th\Ic hi~n l~n
van nay.
Xin chan thanh cam on quy Thty, Co Khoa Dao T~o Sau D~i hQc Truang D~i HQc
Ma Thanh Pha He, Chi Minh, xin chan thanh cam on PGS.TS Nguy~n Minh Ha dii truyen
4t nhUng ki8n thi'rc, thong tin quan trQng ve nganh Kinh T8 HQc rna toi da thea duAi.
Xin tran trQng cam on Ban Giam Hi~u Truang Trung hQc Buu Chinh Vi~n Thong va
Cong NgM Thong Tin 3, Quy Thty Co, cae b~

Cl,IU

HSSV dii ~o dieu ki~n, giup dO' toi rAt

nhiSu trong qua trinh thu th~p dil li~u thi'r cAp, d~c bi~t trong qua trinh dieu tra de lAy dil li~u
sO' cAp

ph\lc V\l cho l~n van nay.
Tp. He, Chi Minh, ngay 09 thang 11 nam 2014
H,c vien: Trin Minh Son

ii


TOM TAT

D~ tAi "~ac yeu t6 tac dCjng den tiin hnmg cua c1TU HSSV Trlfimg Trung hC}c

BlfU Chlnh Vi~n Thong va Cong Nghf Thong Tin 3" III mQt nghien cUu thgc nghiem

cung d.p cho nguOi dQc mQt birc tranh tAng the v~ tinh tr~ng viec lam Clla C\IU HSSV
Truimg Trung hQc BUll Chfnh Vi~n Thong va Cong Nghe Thong Tin 3 thong qua cac chi s6
v~

tY l~ HSSV thAt nghiep, ty

l~ HSSV c6 vi~c lam, tien luang, kha nang c6 viec lam giua

nam va nu, giua cac chuyen nganh khac nhau, gifra cac sinh vien t6t nghiep

a cae nAm khac

nhau va gifra cac sinh vien c6 hQc 19c kbac nhau ... va tim ra nhUng y~u t6 tac dQng d~n
ti~n luang Clla cac C\IU HSSV Truimg Trung hQc BUll Chinh Vi~n Thong va Cong NgM

Thong Tin 3.
D~ tAi nghien cUu thgc hi~n thu th~p du lieu thir cAp la danh sach HSSV t6t nghiep

he TCCN he chinh quy cac kh6a tit nAm 2009 d~n nam 2013 va thu th~p du li~u sa cAp qua
bang diu hoi khao sat girl d~n 444 C\IU HSSV qua dUOng bUll di~n, email va thi~t k~ tren
m~g internet dum S\I h8 trg cua phAn m8m Google Docs-Forms da thu v~ 334 mIu, tuy

nhien chi co 322 mlu quan sat hgp l~ dugc dua vao phan dch.
K~t qua phan tich mo hinh Heckman hai bucrc (Heckman two-step) cho tMy, bucrc

thir nMt c6 04 y~u t6 tac dQng kha nang co viec lam Clla C\IU HSSV la tuAi, di~m trung binh,
s6 nam t6t nghi~p va s6 nAm hQc them. Trong d6, di~m trung binh, s6 nam t5t nghi~p, s6
nam hQc them vm mirc

y nghia la 1% va bi~n tuAi vm mirc y nghia la 10%. Bucrc thir hai c6


I 0 y~u t6 tac dQng d~n ti~n luang Clla C\IU HSSV la gim tinh, di~m trung binh, nAm t6t
nghi~p,

kinh

nghi~m, lo~i

hinh doanh

nghi~p,

thanh thi nong thon, khu V\IC lam

vi~c dUng chuyen nganh, s6 nAm hQc them vcri mirc

y nghia

vi~c,

lam

1% va nganh hQc vm mire

y

nghia 10%. K~t qua nghien cUu cung cAp b!ng chirng th6ng ke cho thAy th\Ic S\I co chenh
lech ti8n luang giua C\IU HSSV

a khu V\IC tOOnh thi va nong thon, khu V\IC Dong Nam Be?


va cac khu vgc khac, giua nam gim va nu gim, doanh

nghi~p

nha nucrc va cac

lo~i

hinh

doanh nghi~p khac. K~t qua nghien cUu cling cho thAy chenh lech diem trung binh cu6i
khoa cua C\IU HSSV thS hi~n qua x~p lo~i t6t nghiep khong nhUng dIn tcri chenh lech ti~n
luang ma con din too ca hQi ti~p c~n viec lam Clla hQ. Ben c~ do, HSSV hQc cac nganh
ngh~ kbac nhau thi tit~n luang cling khac nhau va lam viec dUng chuyen nganh da hQc thi

ti~n luang cao han so vm viec lam trai nganh. Trinh dQ hQc vAn, th~ hi~n qua b!ng cAp cling

thgc sg tac dQng den ti~n luang. B!ng cAp cang cao thi mirc luang wang irng nh~n dugc
iii


ding cimg

Ian. Ben ctlnh d6, kinh nghi~m lam vi~c ciing th~t S\f c6 tac dOng d€n ti~n luang.

f)i~u nay cho th~y vi~c tra luang cho nhan vien trong nganh dich Vl) BeVT

yin coi trQng


nhilng nguai c6 kinh nghi~m, th~ hi~n iJ tham nien cong taco Viec tra luang nhu v~y la hqp

19 vi dai vOl nganh dich Vl) BeVT

thi tham nien co vai trO

C\fC

ky quan trQng trong vi~c

phl)c Vl) khach hang.
Qua k€t qua nghien ciru, l~n van d~ x~t mOt sa giai phap va ki€n nghi nhim th\fC
hi~n c6 hi~u qua vi~c di~u chlnh, nang cao cMt lUQ'Ilg dao ttto HSSV he TeeN M chinh quy

cac nganh f)i~n tir viBn thong, Quan tri kinh doanh Bun chinh viBn thong trong nhilng nam
ti€p theo. Ben ctlnh do, k€t qua nghien ciru ciing mang Itli nhilng gia tri tham kMo r~t Ian
cho HSSV chuAn hi ra truang va nhilng th€ h~ HSSV k€ ti€p.

iv


MVCLVC

LOI CAM DOAN ..................................................................................................................... i

cAM ON:......................................................................................................................... ii

T6MTAT ............................................................................................................................... iii

M1.)C L1.)C ............................................................................................................................... v


DANH M1.)C cAc BANG BIEU ......................................................................................... viii

,
-A
..
DANH M1.)C TO' VIeT TAT ................................................................................................. ix

CHUON"G 1: GIro THIeU................................................................................................... 1

, de".....................................................................................................................


1.1. D~t van
1

1.2. M\lc tieu nghien ciru ..................................................................................................... 3

1.3. Cau hoi nghien ciru ....................................................................................................... 3

1.4. D6i tuQ11g va ph~ vi nghien ciru ................................................................................ 3

1.4.1. £)6; 1U'(1ng ngh;en CUu ....................................................................................................... 3

1.4.2. Ph
1.5. Phuang phap nghien ciru .............................................................................................. 4

1.6. Y nghia th\lc ti~n .......................................................................................................... 4

1.7. K~t cdu l~ va.n ........................................................................................................... 5

CHUON"G 2: co so' LY THUYET ...................................................................................... 6

2.1. Cac khai ni~m ............................................................................................................... 6

2.1.1. TiJn iU'ang.........................................................................................................................6

2.1.2. Thu nlujp ........................................................................................................................... 7

2.1.3. Thu nlujp ca nhan ............................................................................................................. 8

2.2. V6n con ngum .............................................................................................................. 9

2.3. Vai tr6 Clla v6n con ngum .......................................................................................... 10

2.4. M6i quan h~ giua v6n con ngucri va giao d\lc dao ~o ............................................... 12

J..
~ '"
2.5. MOl quan h~ glua von
con nguO'l
va, thu nh"~p ........................................................... . 13



2.6. Ly thuy~t ti~n luang theo quan di~m kinh t~ hQc ....................................................... 14

2.7. Cac y~u t6 mc d{>ng d~n thu ~p ca nhan ................................................................. 14

2.8. Ham ti~n luang Clla Mincer (1974) ............................................................................ 20

2.9. Cac nghien ciru truac.................................................................................................. 22

2.9.1. Cac nghien cUu ngoai nwc .......................................................................................... 22

2.9.2. Cac nghien cUu trong nU'ac ............................................................................................ 23

2.9.3. MtJ hinh nghien cUu ilJ nghi ...........................................................................................24

Tom tit chuang 2 ................................................................................................................... 25

CHUON"G 3: THVC T~NG GIAO DVC TeeN........................................................... 26

3.1. TAng quan vS giao d\lc TCCN hi~n nay ..................................................................... 26

3.1.1. Va; tro cua giao d7,lC chuyen nghicp ...............................................................................26

3.1.2. Th{lC tr(lng giao d7,lc TCCN ............................................................................................ 27

3.2. Gim thi~u v~ TruOng Trung hQc BCVT & CNTT 3 .................................................. 28

3.2.1. Lich su hinh thanh .......................................................................................................... 28

3.2.2. Chri'c nang nhicm v7,l .......................................................................................................28


Lcn

~.

:....

A

.

"'100/

v


3.2.3. Th6ng ke tinh hinh dao t{lO t{li Truimg tit nam 2007 din 2012 ...................................... 30


Tom tit chU01lg 3 ................................................................................................................... 31

CBUON'G 4: PHUON'G PHAP NGHIEN CW............................................................... 32

4.1. Quy trinh nghien cuu.................................................................................................. 32

4.2. PhU01lg phap nghien CUu ............................................................................................ 34

4.3. Mo hinh nghien ciru chinh thirc .................................................................................. 35

4.4. Do Iuemg cac bi8n va gia thuy8t nghien CUu .............................................................. 40

4.4.1 Do luimg cac biin phlJ thu9c........................................................................................... 40

4.4.2. Cac biin d()c Itj.p ............................................................................................................. 40

4.5. Oil li~u nghien ciru ..................................................................................................... 44

4.5.1. Ngu6n du li¢u thu thtj.p ................................................................................................... 44

4.5.2. Phuang phap ch()n mdu .................................................................................................. 44

4.6. Miu nghien cUu .......................................................................................................... 45

4.7. Quy trinh sang IQc va xu Iy dil li~u ............................................................................ 45

4.8. Phan ttch dil li~u ......................................................................................................... 45

4.8.1. Lam s{lch du li¢u .............................................................................................................45

4.8.2. Mii hoa du li?ti ................................................................................................................ 45

4.8.3. Phan tich th6ng ke mo ta du li¢u nghien cUu ................................................................ .46

4.8.4. Kiim Ira hi¢n tU(1ng da cong tuyin ................................................................................. 46

4.8.5. Cac phan tich Irong mo hinh nghien cUu ...................................................................... .46

Tom tit chU01lg 4 ................................................................................................................... 47

A,.

Tr':

'"

lit.

.hI

CHuONG 5: PHAN TICH KET QUA NGHIEN Cu u ................................................... 48

5.1. Ket qua nghien cUu sO' bQ ........................................................................................... 48

5.2. Ket qua nghien ciru dinh IUQIlg .................................................................................. 48

5.2.1. Th6ng Ice ma ta, phan Itch kit qua nghien cUu .............................................................. .48

5.2.2. Kiim Ira hi¢n tU(1ng da cong tuyin................................................................................. 62

5.2.3. Kit qua phan tich ma hinh nghien cUu ........................................................................... 64

Tom tit ChU01lg 5 ................................................................................................................... 74

T'"ON'G 6: KET LU*N VA KIEN NGHJ •••••..••••••••••••••••••••••••••••.••••••••••••••••••••••••...•.•••. 76

eHu
6.1. K8t 1$....................................................................................................................... 76

6.2. Dong gop cUa 1$ van ............................................................................................... 77

6.3. Kien ngh! .................................................................................................................... 77

6.4. H~ ch~ va d8 ngh! hu&ng nghien cUu ti~p thea ........................................................ 77

TAl LI1;:U THAM KHAo ..................................................................................................... 80

PHl.) Ll.)C 1: Dan bai thao 1$ nhom ................................................................................... 85

PHl.) U)C 2: Danh sach thao l~n nhom dQ11 ..................................................................... 86

PHl.) Ll.)C 3: Danh sach thao lu~n nhom dQ12 ..................................................................... 86

PHl) Ll)C 4: Bang cau hoi khAo sat ...................................................................................... 87

PHl.) Ll.)C 5: Ki~m tra hi~n tuQIlg da c()ng tuyen ................................................................. 90

PHl.) Ll.)C 6: Ket qua hBi quy ti~n IU01lg cua mo hinh Heckman hai bu&c .......................... 91

PHl.) Ll)C 7: Ma tr~ tU01lg quan.......................................................................................... 92

I

"'"

"

11.

vi


,

,~

DANH MlJC HINH VA DO THJ
Trang

Hinh 2.1:

Mo hinh nghien ciru d~ nghi .............................................................................. 25


Hinh 4.1: Quy trinh nghien ciru ......................................................................................... 33


D6 thi 5.1: Ty l~ HSSV thAt nghi~p ................................................................................... 50

D6 thi 5.2: Ty l~ HSSV co vi~c lam theo nam tAt nghi~p va ng8.nh hQc ........................... 51

D6 thi 5.3: Ty l~ HSSV chia theo gi6i tinh ........................................................................ 52

D6 thi 5.4: Tien luang chia theo hQc l\Ic Clla C\IU HSSV .................................................. 57


vii


DANH MVC

cAc BANG BlEU
Trang

Bang 3.1: Th6ng ke tinh hinh dao qto tljli Tru
"
Bang 4.1: Tom tat
cac bien dQc

l~p

t:.
va kyvQng dau
.......................................................... 43


Bang 5.1: Mo tit dii li~u theo tinh trljlllg vi~c lam ..............................................................49

Bang 5.2: Ly do chua di lam ............................................................................................. 50

Bang 5.3. Mo ta dii li~u phan nhom theo tu6i ................................................................... 52

Bang 5.4: Th6ng ke theo thanh pMn dan tQc
Bang 5.5: Th6ng ke theo ton giao
Bang 5.6: Tien luang

Clla Cl)U

Clla Cl)U

Clla Cl)U

HSSV ............................................ 53

HSSV ............................................................. 53


HSSV ................................................................................ 54


Bang 5.7: Tien luang vo; tu6i Clla qlU HSSV ................................................................... 55

Bang 5.8: Tien luang vo; gi6i tinh Clla Cl)U HSSV............................................................ 55

Bang 5.9: Tien luang vo; nganh ngh~ dao qto Clla Cl)U HSSV .......................................... 56

Bang 5.10: TiBn luang vo; hQc l\l'c Clla Cl)U HSSV ........................................................... 57

Bang 5.11: Ti~n luang vo; nam t6t nghi~p Clla Cl)U HSSV ............................................... 58

Bang 5.12: TiBn luang vo; tinh trljlng hon nhan Clla Cl)U HSSV ........................................ 58

Bang 5.13: Tien luang vo; kinh nghi~m lam vi~c Clla C\l'U HSSV .................................... 59

Bang 5.14: TiBn luang vo; IOljli hinh doanh nghi~p Clla Cl)U HSSV .................................. 60

Bang 5.15: Tien luang vo; lam thuellam chti Clla Cl)U HSSV ...........................................60

Bang 5.16: TiBn luang vo; lam vi~c a thanh thi/nong thon Clla Cl)U HSSV ...................... 61

Bang 5.17: Ti~n luang vo; khu V\IC lam vi~c Clla Cl)U HSSV............................................ 61

Bang 5.18: TiBn luang vo; lam vi~c dUng chuyen nganh ctia C\l'U HSSV ......................... 62

Bang 5.19: TiBn luang vo; s6 nam hQc them Clla Cl)U HSSV ............................................ 63

Bang 5.20: KiBm tra hi~n tuqng da cQng tuy~n ................................................................. 63

Bang 5.21: K~t qua h6i quy tiBn luang Clla mo hinh Heckman hai bu6c.......................... 65


viii


DANHMVCTUVIETTAT
BCVT

: Buu chinh vi~n thong

BCVT&CNTT ; Buu chinh vi~n thong va Cong ngh~ thong tin
CD

: Caoding

CDN

: Cao ding nghe

CNH-HDH

: Cong nghi~p h6a-hi~n ~i h6a

CNTT

: Cong ngh~ thong tin

DBSCL

: DAng b~ng song Ciru long

DH

: D~i hQc

DTVT

: Di~n tit vi8n thong

DVT

: Don vi tinh

GDCN

: Giao dl,lc chuyen nghi~p

GDP

: Gross Domestic Products (Tc3ng san phAro trong nu6c)


HSSV

: HQc sinh sinh vien


ILO

: International Labour Organization


IQ

: Intelligence Quotient


MLE

: Maximum likelihood estimation


OLS

; Ordinary Least Squares (phuong phap binh phuong be nhAt)


QTKD

: Quan trj kinh doanh


TCCN

: Trung cAp chuyen nghi~p


THCS

: Trung hQc co sa


THPT

: Trung hQc phc3 thong


Tp.HCM

: Thanh phA HA Chi Minh


VHLSS

: Viet Nam Household Living Standards Survey (Khao sat muc sAng





hQ gia dinh Vi~t Nam)

WTO

: Worrld Trade Organnization (Tc3 chuc thuong m~i the gioo)


ix


CHlfONGl
GlmTHI~U
N(ji dung chuang 1 giai thi¢u tcing quan If do ch{Jn ai tai, m1,lC tieu nghien CUu, cdu
hoi nghien cUu, acii tU{1ng, ph(lm vi nghien cUu, phuang phtip nghien CUu va f nghia th'l,fC
tiin cua ai tai nghien cUu, acing thai kit cdu lu~n van

se aUf/c trinh

bay u phdn cu6i

chuang

1.1. »,t vAn tl~
Trong xu th~ hQi nh~p toan cAu vm co ch~ thi truOng rna cua hi~n nay, cac doanh
nghi~p co th~ chii dQng

Dim bAt nhtmg co hQi kinh doanh, song hQ cling dang pMi tAn t/ili

trong rnoi tfUOng C/ilnh tranh ngay cang kh6c li~t. Do do, doanh nghi~p phai c6 g~g ~n
d\ll1g h~t nguAn h,rc Clla rninh de co th~ tAn t/ili, pbat tri~n va d~ dugc rn\lC tieu t6i da hoa Igi
nh~.

Trong hO/ilt dQng san xuAt kinh doanh thi y~u t6 quan trQng nhAt la nguAn h,rc con

nguOi. D~ su d\ll1g hi~u qua nguAn l\lc nay thi rnQi nha quAn tri d~u phai su d\ll1g den rnQt
cong C\l do la ti~n luang. Ti~n luang la gia ca Clla suc lao dQng rna nguai su d\ll1g lao dQng
tra cho nguOi lao dQng. D6i vm nguai su d\1Dg lao dQng thi do la rnQt khoan chi phi trong
chi phi san xuAt kinh doanh. De kinh doanh co hi~u qua thi hQ pMi t6i thi~u hoa chi phi nay.
DAng thOi, phai su d\1Dg ti€n luang nhu rnQt don biy kinh t~ d~ khai thac t6i da nguAn IVC
con nguai. D6i voi nguOi lao dQng thi tiin luang 10 ngu6n thu nh~p chit yiu Clla hQ nen hQ
chi ~n tam lam vi~c khi hQ dugc tra cong Xlrng dang. Do do, thu nh~p la rn6i quan tam ciia
tAt ca rnQi nguOi khi quy~t dinh l\fa chQn bdt ky cong vi~c nao. M~c dii thu ~p khong phai
la thuoc do hoan hao cho chdt lugng cUQc s6ng nhung no la di€u ki~n d~ dam bao cho rnQt
cUQc s6ng t6t d\,p han. Cac chinh sach Clla kinh t~ vi rno cling nMrn rn\lc tieu cai thi~n rnuc
s6ng Clla nguOi dan hay noi dung han la nang cao thu nh~p cho nguOi dan trong tAt ca cac
linh V\l'C Clla n€n kinh t~. Thu ~p cao se gop phAn cai thi~n dai s6ng nguai dan nang cao
nang suAt lao dQng d~ til' do phat tri~n kinh ta rnQt cach b~n vtmg.
Giao d\lc dao t/ilO luon dugc coi la dQng I\lC de pMt tri~n kinh t~ xa hQi, la nhan t6 co

y nghia quy~t dinh d6i voi chAt lugng nguAn nhan l\lc Clla rnQt qu6c gia.
v6n con nguOi da

y~u t6 con nguOi,

tra thanh rnQt y~u t6 quan trQng trong tang truang kinh t~. Nha co n€n

tang giao d\lc dao t/ilO, trong do co dao t/ilO TCCN, nguai lao dQng co the nang cao dugc ki~n


thirc va ky nang nghS ciia minh, qua do nang cao nang suAt lao dQng, gop phAn pMt trien
kinh t8. Co the thAy, ghio d\1c dao U;lo la mQt thanh t6 quan trQng, co

Ynghia quy~t dinh pMt

trien ngu6n nhan l\lC, ciing nhu thu ~p cua ngum lao dQng.
Giao d\1c dao U;lo quy8t dinh lUQl1g v6n con ngum va den luqt no lUQl1g v6n con
ngum se quyet dinh thu nh~p ciia m~i ngum. Thu nh~p ca nhan lao dQng tang len nha giao
d\1c se la co

sa cho S\l gia tang san lUQl1g GDP ciia qu6c gia, nhung S\l gia tang nay mang

tinh b8n vUng han. Do do, vAn d€ v€ chAt IUQl1g dao ~o ciia HSSV sau khi ra truOng luon la
m6i quan tam hang dAu ciia cac nha quan Iy va toan xii hQi. Cae truOng DH, CD, TCCN da
~n thuc dugc tAm quan trQng ciia vi~c xay d\lflg chuang trinh dao t~o, chuang trinh do

phai dap Ung dugc nhUng yeu cAu th\lc ti€n va pMt tri~n dugc nang l\lc ciia nguai hQc
TruOng Trung hQc BCVT & CNTT 3 dugc thanh

I~p

ill ngay 16-12-2005 t6i nay

theo quy~t dinh s6 34/QD/2005IBBCVT ciia BQ BUll chinh ViSn thong (nay la BQ Thong
Tin va Truy€n Thong), TruOng co chuc nang giao d\1c, dao U;lo b~c trung cap, b~c dum trung
cap v€ cac chuyen nganh BUll chinh - Vi€n thong - Cong ngh~ thong tin va tham gia huang
nghi~p cho hQc sinh cac truang ph6 thong trong ph~ vi cac tinh, thanh ph6 khu V\lC Nam

BQ, ph\1c V\l cho S\l phlit tri~n nganh BUll chinh Vi€n thong - Cong ngh~ thong tin ciia dat
nu6c. Truang Trung hQc BCVT & CNTT 3 co vi th8 tuang d6i t6t trong phan khuc ciia cac
truOng TCCN thuQc T~p doan BCVT Vi~t Nam la tuy€n sinh theo khu V\lC ill Blnh Th~n
den Ca Mau, 4t S\l tin nhi~m cao ciia doanh nghi~p ciing nhu ph\1 huynh trong su6t thm
gianqua.
Truang Trung hQc BCVT & CNTT 3 luon quan tam dSn vAn d8 vi~c lam, ti€n luang
ciia HSSV sau khi t6t nghi~p, 18 co

sa quan trQng giup cho lanh d~o Nha Truang nhin toan

di~n han, khach quan han v€ cac m\1C tieu quan ly da xay d\lflg va qua trinh tri8n khai th\lC

hi~n cac k8 ho~ch, n~m b~t th\lC tr~ng vi~c lam cling nhu ti€n luang cua HSSV t6t nghi~p
tuang Ung vm thi truOng lao dQng va tinh phil hgp ciia chuang trinh dao t~o so vOi nhu cAu
th\lC t~, giup nha truang danh gia dUng th\lC tr~g sinh vien t6t nghi~p v6i ket qua kMch
quan, ill do co nhUng di€u chinh hgp ly trong chuang trinh giilng d~y ciing nhu cili th~n chAt
lUQl1g dao t~o ciia nha truang cho phil hgp v6i nhu du ciia xa hQi.
Trong vai tro la mQt chuyen vien ph\1 trach cong mc dao t~o vOi mong mu6n nha
truOng se t~o ra nhUng san phAm co chAt lUQl1g, dap Ung dugc yeu du ciia thj truang lao
dQng va tim ra giai phap hi~u qua d~ nang cao tinh dap Ung ciing nhu nang cao chat lUQl1g

2



ctia chuang trinh dao t~o. Qua do, gop phdn lam gia tang v6n nhan l\lc, tang nang suAt lao
dQng d~n d~n thu nh~p Clla ngum lao dQng se gia tang. Do chinh la

ly do nghien ciru d~ titi

"Cdc yiu ta tde II{Jng ilin tiOn lU'ung ciia cvu HSSV TrU'dng Trung hpc BU'U chinh Viin
thong va Cong nghf thong tin 3".

1.2. Ml}c tieu nghien Ctlu
D~ titi ~p trung vao cac m\lc tieu sau day:

- Tim ra nhiing y~u t6 tac dQng d€n ti~n luang Clla C\lU HSSV TruOng Trung hQc

BCVT&CNTT 3.
- Tim hi~u mirc dQ anh hUOng Clla cae y~u t6 mc dQng d~n ti~n luang ctia C\lU HSSV
TruOng Trung hQc BCVT & CNTT 3.
- Gc;ri

Y mQt

s6 giAi phap nh!m nang cao chAt lUQ11g dao ~o HSSV h~ TCCN cac

nganh DTVT, QTKD BCVT.

1.3. Ciu hoi nghien Ctlu
D~ titi ~p trung trA 1m 03 cau hoi sau d~ ~t dugc m\lc tieu d€ ra:
- Cac y€u t6 nao mc dQng d~n ti€n luang Clla C\lU HSSV TruOng Trung hQc BCVT &
CNTT3?
- Mirc dQ tac dQng Clla nhiing y~u t6 nay nhu tha na01
- Nhiing giAi phap 000 de nang cao chAt lugng dao t~o cho HSSV Clla TruOng Trung
hQc BCVT & CNTT 3 a nhiing khoa tiap theo?

1.4. B6i hrq'ng va ph,m vi nghien Ctlu
1.4.1. Bai tU'(I1Ig nghien cUu

D6i tuQ11g nghien ciru la ti~n luang Clla C\lU HSSV TruOng Trung hQc Bun Chinh
Vi~n Thong va Cong Ngh~ Thong Tin 3.

1.4.2. Ph(Jm vi nghien cu-u

Nghien ciru nay chi nghien ciru cac yau t6 mc dQng dan ti€n luang ctia C\lU HSSV h~
TCCN nganh DTVT, QTKD BCVT cac khoa t6t nghi~p tir nam 2009 d~n nam 2013 ciia
TruOng Trung h<;>c BCVT & CNTT 3. Nghien ciru nay khong nghien ciru cac ySu t6 mc

dQng d~n ti€n luang Clla cac HSSV cAc chuang trinh trung cAp ngh€, ngb h~n ...

3


1.5. Phuong pbap nghien c1hl
D~ Uti nghien Clm duqc th1)'c hi~n qua hai giai do~n Ia: nghien Clm sO' bQ va nghien
cUu chinh thirc.
- Nghien Clm sO' bQ duqc th1)'c

hi~n

thong qua phucrng phap dinh tinh. Ky

th~t

thao

I~ nh6m duqc sir d\lng trong nghien Clm nay nhim giup phat hi~n cac vAn d~ lien quan

d~n de Uti nghien Clm, Ia c~n cir quan tr<;mg d~ dua ra mo hinh nghien Clm chinh thirc va
thi~t k~ bang cau hoi trong nghien Clm dinh Iuqng.

- Nghien Clm chinh thirc duqc th1)'c hi~n bing phucrng phap dinh luqng: bang cau hoi
duqc giri d~n Cl)'U HSSV cUa TruOng Trung hQc BCVT & CNTT 3 cac kh6a t6t nghi~p til
nm 2009 d~n n~m 2013 nganh DTVT va QTKD BCVT.
Bang khao sat duqc girl cho 444 Cl)'U HSSV qua dUOng bUll di~n, email va thi~t k~ tren
m~ng internet dum S1)' h6 trq cUa phdn mem Google Docs-Forms

eta thu ve duqc 334 m~u,

trong d6 c6 12 m~u khong hqp l~ do thi€u thong tin. Trong 322 m~u hqp I~ c6 86 m~u thuQc
d6i tuqng Ia Cl)'U HSSV thAt nghi~p va 236 m~u thuQc d6i tuqng Ia Cl)'U HSSV dang c6 vi~c
lam, duqc dua vao xu 19 va phan dch.

Til dfr li~u thu duqc, sau khi hoan tAt vi~

sang IQc, ki~m tra, rna h6a, ~p li~u va lam

~h dfr li~u, se ti~n hanh phan dch qua cac oong C\l nhu th6ng ke mo tit, kiSm tra mirc dQ phil
hqp cUa mo hinh, cac M s6 h6i quy, tY I~ Mills nghich dao, phan tich h6i quy dum S1)' h6 trq cUa
phdn mem Stata 13 va Microsoft ExceL

1.6. Yngbia tb\I'C ti~n
K~t qua cUa nghien Clm chi ra duqc cac y~u t6 tac dQng d~n tien lucrng cUa cl)'U

HSSV TruOng Trung hQC BCVT & CNTT 3 cac kh6a t6t nghi~p til mm 2009 d~n n~m 2013
nganh DTVT va QTKD BCVT, k~t qua nay mQt phdn nao d6 se phan anh duqc k~t qua dao
t~o chucrng trinh M TCCN M chfnh quy ~i TruOng. Tren cO'

sa d6 de xuftt mQt s6 giai phap

va ki€n nghi nhim th1)'c hi~n c6 hi~u qua vi~c dieu chinh, nang cao chAt Iuqng dao ~o
HSSV TCCN h~ chinh quy cac nganh DTVT, QTKD BCVT trong nhfrng n~m ti~p theo.
Ben c~nh d6, k~t qua nghien Clm ciing mang l~i nhfrng gia
HSSV chuftn bi ra truOng va nhfrng th~ h~ HSSV k€ ti€p.

4

tri tham khito rAt 100 cho

1.7. K~t cAu lUfn van
Lu~ van dugc chia thanh 6 chuang C\l th~ nhu sau:

Ch1lO'llg 1: GiOi thi~u
Chuang nay giai thi~u Wng quan ly do chQn de tai; m\lC tieu nghien cw; cau h6i
nghien cw; ddi tuqng, ph~m vi nghien cw; phuang phap nghien cw va y nghia th\lc tien
Clla de tai nghien cw.
ChllO'Dg 2: CO' SO' IY thuy@t va cac nghien Ctlu co lien quan
M\lC tieu Clla chuang nay gUll thich cac khai ni~m, d3ng thai giffi thi~u nhCtng ly
thuySt nen tang lien quan dan nghien cw nhu ly thuy~t ve ti~n luang, thu nh~p, thu nh~p ca
nhan, vdn con ngum, mdi quan h~ gina vdn con ngum va thu nh~p, mdi quan

M gina vdn

con ngum va giao d\lc dao ~o, cac y~u td mc dQng d~n thu nh~p, ham tiSn luang Clla Mincer
va cac nghien cw truac, mo hinh nghien cw de nghj.
ChllO'Dg 3: ThVC trfng cua giao d\lc TCCN va giOi thi~u v~ Truimg Trung h9C
BCVT&CNTT3
Chuang ba trinh bay tfing quan ve giao d\lc TCCN hi~n nay, vai tr6 Clla giao d\lc
TCCN, th\lc tr~ng Clla giao d\lc TCCN, giffi thi~u va Truang Trung hQC BCVT & CNTT 3.
ChllO'Dg 4: Ph1lO'llg phap nghien Ctlu
Chuang nay giffi thi~u ddi tuqng nghien c(ru, trinh bay cac van da lien quan d~n
phuang phap nghien cw, cach thu th~p sd li~u, xac dinh co m~u, mo hinh nghien cw chinh
thuc va quy trinh nghien cW.
ChllO'Dg 5: Phin tich ket qua nghien Ctlu
Sii d~g phdn mem Stata 13 d~ xii ly sd li~u thu th~p dugc. Trinh bay cac k~t qua
nghien cw thu dugc thong qua vi~c phan tich va ki~m tra mo hinh nghien cw cling nhu mo

ta m~u thu dugc, phan ttch h3i quy ve nhCtng y~u td tac dQng d~n vi~c lam, tien luang Clla
C\lU HSSV, tii do tim ra cac y~u t6 va muc dQ mc dQng d~n vi~c lam, tian luang Clla C\lU
HSSV Truang Trung hQc BCVT & CNTT 3.
ChllO'Dg 6: Ket IUfn va Iden ngh!
NQi dung chinh Clla chuong nay la trinh bay tom tit k~t qua nghien cw d~t duqc, ki~n
nghj giai phap. Ben c~ do, neu giffi ~ Clla dS tai va ggi y cho cac nghien cw ti~p theo.

5



CHUONG2

co LYTHUYETvA

NHirNG NGHIEN cUu CO LIEN QUAN


so

M1,Ic lieu ctta chuang nay giai thich cac khai ni~m, d6ng thili giai thi~u nhiing If
thuyit n€n tang lien quan din nghien CUu nhu If thuyit v€ ti€n luang, thu nh(ip, thu nh(ip ca
nhiin, win con nguili, m6i quan h~ giiia v6n con nguiri va thu nhQP, m6i quan h~ giiia v6n
con nguiri va giao d1,lc dao t~o, cac yiu t6 tac dong din thu nh(ip, ham tiJn luang etta
Mincer va cac nghien CUu fruGc.

2.1. Cae khai nifm
2.1.1. Tiin /uung

Theo Vi~n nghien cUu quan Iy kinh te TW (2012), ti~n luong la mQt ph~m tril kinh

te, la mQt kSt qua quan trc;mg cUa Sl}' phan ph6i ciia cai trong xiI hQi. Kinh tS hQc vi mo coi
san xuftt Iii Sl}' ket hgp giCta hai yeu t6 la lao dQng va v6n. Vdn thuQc quy~n s6 hCtu cUa mQt

bQ p~n dan cu trong xiI hQi, con mQt be) ph~ dan cu khac do khong c6 vdn chi co sirc lao
dQng, phiii di lam thue cho nhCtng nguoi c6 vdn va ddi I~i hQ nh~n dugc mQt khoAn ti~n gQi
la ti~n luong. Theo td chirc lao dQng Qudc tS (lLO), tien luong la SI}' tra cong ho~c thu ~p
c6 th~ bi~u hi~n b~ng ti~n va duqc An dinh b~ng thea th~n giCta ngum sir d\IDg lao dQng va
ngum lao dQng, ho~ bfutg pbAp I~t, phap quy Qudc gia, do ngum sir d\IDg lao dQng phiii
trii cho nguoi lao dQng theo hgp dang lao dQng cho me)t cong vi~c diI thl}'c hi~n hay se phiii
thl}'c hi~n, ho~c nhCtng dich VI) da lam ho~c se phiii lam.
Tuy nhien, tren thl}'c te khai ni~m va co cAu ti~n luong rAt da d~ng 6 cac nu6c tren
the gi6i. Di~u d6 cho thAy Sl}' phirc ~p v~ ti~n luong th~ hi~n ngay trong quan di~m tri€t Iy
v~ ti~n luong. Ti~n luong c6 thS c6 nhi~u ten gQi khac nhau nhu thii lao lao de)ng, thu nh~p

lao dQng ... Theo Nguy€n NgQc Quan va Nguy€n Van Di~m (2010) thi khai ni~m v~ ti~n
luong:

- 0 PbAp Sl}' trii cong duqc hi~u la tien luong, ho~c luong b6ng co ban, binh thuOng hay
t6i thi~u va mQi thir 19i fch, phI) khoan khAc, dugc trii trl}'c tiSp hay giAn tiSp bfutg ti~n hay hi~n
v~t rna ngum

sir dvng lao dQng tra cho ngum lao dQng theo vi~c lam cUa ngum lao de)ng.

6



'4

-0

Dai Loan, tien luong chi mQi khoan thillao ma nguOi cong nhan nh~ duqc do

lam vi~c, bAt 11$11a luong bOng, ph\! cAp, tien thuang ho~c diJ.ng mQi danh nghia khac d~

tra cho hQ thea gia, ngay, thang, theo san pMm.

- 0 Nh~t Ban, tien luong la thillao bing tien m~t va hi~n v~t tra cho nguOi lam cong
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
khoang thOi gian khong lam vi~c, nhu la nghi mat hang nam, cac ngay nghi c6 huang luong
ho~c nghi Ie. Tien luong khong tinh d~n nhiing d6ng g6p cua nguai thue lao dQng d6i v6i

boo hi~m xa hQi va quy hUll tri cho nguOi lao dQng va phuc lqi ma nguOi lao dQng duqc
huang nha c6 nhiing chinh sach nay. Khoan tien duqc tra khi nghi vi~c ho~c cMm dUt hqp
dAng lao dQng cling khong duqc coi Ia tien luong.

o Vi~t Nam cling c6 nhieu Wi ni~m Wc nhau ve tien luong. Theo Nguyen NgQC
Quan va Nguyen Van Di€m (2010), tien Iuong c6 th~ duqc neu ra nhu sau:
- "Tien luong la gia ca sUe lao dQng duqc hinh thAnh qua thoa thu~n giita nguai sir
d\lflg suc lao dQng va nguai lao dQng phil hqp v6i quan h~ cung c§u suc lao dQng trong nen
kinh t~ thi truang".
- "Ti€n luong la khoan tien ma nguOi lao dQng nh~n duqc khi hQ eta hoan thAnh ho~c
se hoan thanh mQt cong vi~c nao d6, ma cong vi~c d6 khong hi phap l~t ngan cAm".
- "Ti€n luong la khoan thu nh~p mang tinh thuang xuyen ma nhan vien duqc huang
til cong vi~c", "Ti€n luong duqc hi~u la s6 luqng tien t~ ma nguai sir d\lflg lao dQng tra cho

nguOi lao dQng khi hQ hoan thAnh cong

vi~c

thea chuc nang,

nhi~m VI,!

duqc phap

I~t

quy

dinh ho~c hai ben da thoa th~n trong hqp dAng lao dQng".

Til cac khai ni~m tren cho !My ban chAt Clla tien luong la gia ca suc lao dQng duqc
hinh thAnh tren ca sa gia tri suc lao dQng.
T6m l~i, tien luong duqc hi~u la s6 tien ma nguOi lao dQng duqc nguOi sir d\lflg lao
dQng Clla hQ thanh toan I~i, tuong irng v6i

s6 luqng va chAt luqng lao dQng ma hQ da tieu

hao trong qua trinh ~o ra Clla cai, v~t chAt.
2.1.2. Thu nhpp

Theo K.Marx (2003), trong !lic phdm "Phe phan cuong linh cua Gota" da xac dinh
san pMm duqc

san xuAt ra trong mQt thOi Icy nltAt diM gAm hai phdn ca ban: Phdn bil d~p

nhUng hao phi v€ tu li~u san xuAt trong qua trinh san xuAt. Day la phdn khoi ph1,lc, hay !Iii san

7

xuftt ra nhiing tu li~u san xudt cAn thiet. K~ d€n la phAn Clla elli mo; duqc sang t~o ra, phAn
Clla cai m6i san xudt ra nay chinh la thu nh~p. V~y thu nh~p vo; tinh cach la ph~ trU kinh

t~, la phAn Clla elli mo; duqc san xudt do cac nganh, cac linh V\lC ho~t de)ng Clla n~n kinh t~

san xudt ra dOi s3ng Clla nguOi san xudt va ttch hiy tang
them v3n v~t cMt cho san xudt, hay th\lc hi~n tai san xudt ma re)ng. Trong khi do Paul A

dimg dS khoi ph\lc l~i suc lao de)ng, tai

Samueson va William D. Nordhalls (2001) cho ~g: thu ~p la luAng ti~n luang, tra lai, cA

tire va cac nguAn thu Wc ma me)t ca nhan hay me)t qu3c gia nh~ duqc trong me)t khoang thai
gian nhAt dinh (thuang la me)t nam).
TAng C\lC Th3ng ke (2011) diM nghia nhu sau:
- Thu ~p la tAng s3 tiSn

roAn hay

rna me)t nguOi hay me)t gia dinh kiem duqc trong 1 ngay, 1

1 thang, hay noi C\l th~ han la cit ell nhiing gi ma nguOi ta thu duqc khi b6 suc lao

de)ng me)t cach chinh dang duqc gQi la thu ~p.
- Thu nh~p binh quan dAu ngu(ri 1 thang duqc tinh bang cach chia tAng thu ~p trong
nam Clla he) gia dinh cho s3 nhan kMu Clla he) va chia cho 12 thang.
Tom l~i, thu nh~p cua ngum lao de)ng la tAt ca cac khoan th~n luang ma doanh nghi~p

da tra cho nguOi lao de)ng theo s3 luqng va cMt luqng lao de)ng Clla ho va cac khoan ph\l
d.p mang tinh chAt thuemg xuyen duqc tinh vao quy luang. Nguai lao de)ng trong doanh
nghi~p co thS nh~ duqc thu nh~p tit luang, day la khoan thu nh~p ma nguai lao de)ng duqc

huang tit k€t qua lao de)ng Clla hO trong ky; thu nh~p tit cac khoan ph\l cAp co tinh chdt nhu
luang nhu ph\l cAp ca 3, ph\l cAp dit do, ph\l cAp di l~i,

an giUa ca, trq cdp thue nha va cac

khoan ph\l cAp thuemg xuyen, khong thuemg xuyen khac cho ngum lao de)ng, bao gAm cac
hinh thuc tra bing tiSn, bfulg hi~n v~t nhu th\Ic ph!m, dA u3ng, nhien li~u, quAn ao va cac
thu nh~p nh~n til quy bao hiSm xi he)i tra thay luang do 3m dau, thai san, tai n~ lao de)ng,

b~nh ngh€ nghi~p ...

1.1.3. Thu nhpp cd nhan
1.1.3.1. TrU'bng phd; Ian cA ililn
Theo Keynes (1992) trinh bay trong tac phdm
sudt va ti~n W' nhu sau:
1. TiSn oong bang san ph!m bien Clla lao dQng.

8


"Ly thuy€t tAng quat v~ vi~c lam, lai


2. Khi mQt kh8i luqng lao dQng nhAt djnh duqc sir d\U1g, dQ thoo d\U1g Clla ti€n

oong bAng

dQ phi tb6a d\U1g bien Clla s8 lUQ'llg vi~c lam d6.
Theo Keynes (1992), kh8i Im;mg vi~ lam

amuc can b~ng, do d6 ti€n

cong du<;yc xac

dinh la tUy thuQc vao: i) Ham s8 cung tdng h<;yp; ii) Khuynh hucmg Clla tieu dimg; iii) Kh8i
lU<;Yng &u tu. Dum S\l'

cd vii Clla "Ly thuyBt tdng quat v~

Keynes, cac nha kinh t~ hQc hi~n d~

vi~c lam, lD.i s~t va ti€n

W' Clla

em timg buac lam r5 nguyen nhan vi sao tien cong va

gbi ca c6 xu huang ga.n b6 vai nhau.
2.1.3.2. Trtl'Ctng phtii kinh Ii hpc phuc /{1i

Theo ly thuyBt kinh t~ hQc phuc 1<;Yi Clla Arthur Cecil Pigou: chung nao thu nh~p
khong giam theo tdng th~ cua n6, thi mQi S\l' gia tang (trong ph~m vi cac gim ~n kM rQng)
v~ thu nh~p th\l'c t~ Clla tAng lap ngheo tUng nMt t~o ra duQ'c do cit giam tucmg ducmg trong

thu ~p cua nhUng tAng lap giau c6 nhdt, r5 rang se gia tlng phuc lQ'i (A. Gele Dan, 2001).
2.1.3.3. TruUng phtii kinh Ii hpc hifn iI{Ii

Kinh ta hQc hi~n d~i hi~n dang gift vai tro th8ng tri 0 My, Tay Au va Nh~t Ban, ...
HQ dimg danh til mi nguyen, nguAn l\l'c (resource) dS chi nhUng yau t8 dAu vao cua san x~t:
ddt dai (gAm ca khoang san, nuac, ... ) va v8n (gAm hi~n v~t va gia

trD - hai yau t8 nay hQ

gQi chung la mi san. Lao dQng va tai kinh doanh (td chuc, ph8i h<;yp, ... ) - hai y~u t8 nay gQi
chung la nhan l\l'c. Theo d6, cae khoan phai tra cho nguoi so hil'u tai nguyen la: lucmg tra
cho lao dQng, ti€n cho thue ddt tea cho chu sa hil'u ddt dai, lai s~t tea cho ngum c6 vAn, lQ'i
nh~n

tra cho nguai c6 tai kinh doanh.
Theo d6, tien lucmg la ghi tea cho vi~c sir d\U1g lao dQng. Ti~n luang phai dam bao

.
haI yeu cau:
A

).

• S\l'danh gia Clla xa hQi dAi vai m6i ngum.
• Kich thich lao dQng.

2.2. Van con ngU'Oi
Co' sa ly thuy~t v8n con ngum d~ c~p d~n nhUng S\l ddu tu vao con ngum d~ gia tang
nang s~t lao dQng cua hQ. Theo Becker (1993), nhUng S\l' dAu tu nay bao gAm dao t~o phd
c~p trong nha truang va dAD ~o chuyen mon trong qua trinh lam vi~c. Dao t~o phd c~p la

lo~i hinh dao t~o c61<;yi ich nhu nhau (nghia la tang nang s~t) trong mQi doanh nghi~p. Dao

9



t~o chuyen mon la lo~i hinh dao t~o chi lam tang nang suAt t~i nhiing doanh nghi~p lien

quan va gia tri dao t~o se mAt di khi nguai lao dQng rai kh6i doanh nghi~p nay.
Theo Jacob Mincer (1974) vdn con nguoo cling gidng nhu vdn hi'ru hinh, mudn cO thi
con nguoo phai dAu ttl d~ tich liiy thong qua giao d\1c ren luy~n trong lao dQng va thuQC v~ mdi
nguoo va no dem I~ cho nguoo sa hi'ru no khoan thu ~p. Trong khi do, Nguy~n Van NgQc
(2006) cho rfutg: vdn con nguoo la khai ni~m d~ chi toan bQ hi~u bi~t Clla con nguoo v~ phuong
thirc ti~n hanh cac ho~t d<}ng kinh

Wxa hQi. Nhu v~y v~

m~t nQi dung thi khong co gi khac

nhau vi nhiing hi~u bi~t va kinh nghi~m dugc hinh thanh va tich liiy trong qua trinh hQC ~p va
lao dQng.
Theo Bui Quang Binh (2009), vdn con nguoo cAu thanh tir ba nhan td chinh (1) nang
h,rc ban dAu, nhan td nay gful li~n vOi y~u td nang khi~u va b~m sinh 0 mdi nguai, (2) nhiing
nang l\lc va ki~n thirc chuyen mon duqc hinh thanh va tich liiy thong qua qua trinh dao t~o
chinh quy, (3) cac ky nang, kha nang chuyen mon, nhiing kinh

nghi~m

tich liiy tir qua trinh

sdng va lam vi~c. Nang l\lc ban dAu nh~n duqc tir cha m~ va cac di~u ki~n Clla gia dinh va

xa hQi khi cham 10 cho ba m~ mang thai va sinh

no. Khi di hQc d~ co nang l\lc thi nguoo ta

phai b6 ra chi phi hQc hanh va cudi cung nhiing trai nghi~m trong cUQc sdng lam vi~c, nhi~u
trucrng hgp nguai ta phai tra gia rAt cao.
Tom I~i, vdn con nguoo la nhiing ki~n thirc, ky nang va kinh nghi~m tich liiy trong
mdi con nguai nha qua trinh hQc t~p, rim luy~n va lao dQng duqc th~ hi~n trong qua trinh sir
d\lflg trong san xuAt. Vdn con nguoo ciing hao mon va phai tdn chi phi d~ dAu tu hinh thanh
va la ngu6n vdn quan trQng nhAt d~ phat tri~n Clla m6i doanh nghi~p va qudc gia.

2.3. Vai tro eiia vAn eon ngtrOi
Trong di~u ki~n n~n kinh t~ tri thirc va qua trinh toan cAu hoa, y~u td vdn hi'ru hinh
tuy con gift vai tro quan trQng nhung khong nhu trong giai

do~n

cong

nghi~p

hoa, thay vao

do vai tro Clla vdn vo hinh rna d~c bi~t la vdn con nguoo ngay cang 100 hon. Day la ngu6n
vdn rAt quan trQng vOi cac cong ty vi duqc tinh vao gia tri Clla hQ va hinh thanh nen vdn vo
hinh Clla doanh nghi~p va qudc gia. Theo Mincer (1989), vdn con nguoo dong vai tro ngay
cang quan trQng trong qua trinh phat tri~n kinh t~: (1) do la cac ky nang duqc t~o ra boo giao
d\1c va dao t~o, vdn con nguoo la y€u td Clla qua trinh san xuAt k€t hgp vOi vdn hi'ru hinh va
cac lao dQng ''tho'' (khong co ky nang) d~ ~o ra san phAro; (2) do la ki~n thirc d~ t~o ra S\l
sang t~o, m<}t y€u td co ban Clla phat tri~n kinh t~. Ngoai ra, nguai ta da dua vdn con nguoo

10



nhu mQt y€u t6 dAu vao de phan dch tang twemg kinh t€ va da chi ra Anh huemg tich qrc Clla
no gi6ng nhu v6n hiiu hinh nhung muc dQ ngay cAng 100 han. Tuy nhien, n€u dAu ttl hinh
thanh v6n con ngum chua

tM, khong hi~u qua thi ngu6n v6n nay khong mc dQng tfch C\l'C

rna l~i lam giam tiblg twemg. Theo cach ti€p

c~ thu nh~p GDP Clla n8n kinh t€ bing tAng

thu nh~p cua mQi ngum trong n8n kinh t€, khi thu nh~p cua mQi nguoi tang len ciing lam
tang chi tieu nay. Borjas, George (2005) thong qua mo hinh giao d\lc chi ra anh huemg dch
C\l'C Clla ghio d\lc t61 thu nh~p.

Th\fC t€ phat tri~n kinh t€ Clla nhi~u nuOc tren th€ gi61 da cho thay tAm quan trQng
cua v6n con ngum. S\l' phM trien nhanh chong Clla kinh t€ Nh~t Ban sau chi€n tranh, hay S\l'
ph\lc h6i kinh t€ nhanh Clla Tay Au nho vao ngu6n nhan l\l'c chat luqng cao chir khong phai

tAi nguyen. Waines (1963) cac nu6c dang phat trien du co nhi~u tai nguyen nhung thiSu lao
dQng co chat luqng nen s\l' phat tri~n ch~m. M~t khac, cac nu6c dang phM tri~n cd gbg thu
hut them ngu6n v6n hiiu hinh tir ben ngoai d~ tang cuang co so v~t chat cho S\l' phat trien,
tuy nhien do trinh dQ quan Iy kern do thiSu nhan l\l'C chat luqng cao nen hi~u qua sir d\lDg
v6n huy dQng thap da khong cho phep phat tri~n nhanh kinh t€ 0 day.
S\!, gia tang v6n con ngum din t61 mile nang suat cao, Anh huemg t61 tang truCmg
kinh ts va do do cac nha chinh tri va ho~ch dinh chfnh sach d8u c6 gBng hanh dQng nhim

t~o ra v6n con nguoi cho qu6c gia. Lucas (1988) da gi61 thi~u ph~m tm tang truemg nQi sinh

d\l'a vao tich lily v6n con ngum. Lucas (1988), Barro and Sala-i-Martin (1995) xay d\fDg mo
hinh ham san xuat co d~ng: Y = Ka (uHp-a). 0 day u la thm gian dAnh cho san xuat, H la
v6n con ngum va san luqng qu6c gia Y ph\l thuQc vao no. V6n con ngum dugc tich lily thS
nao? KiSn thile va kinh nghi~m thu ~ dugc trong dao ~o va cUQc s6ng la hai y€u t6 quan
trQng nhat hinh thAnh v6n con ngum. Lucas (1988) ngum thong minh thuang bi8t phan b6
hQc hanh vA lAm

vi~c

mQt cach hgp ly (nhu thm gian dAnh cho hQc t~p vA lam vi~c), vA sau

do la hQc ~p vA lam vi~c. GiA sir ring m3i lao dQng phan bd mQt dan vi thm gian co the cho
hQc t~p hay lAm vi~c. HQc hay lam vi~c co the! duqc mo hinh hoa nhu sau: yH

B(1-u) -b.

oday yH lA ty 1~ tang truemg Clla v6n con ngum cho ca nhan dien hinh (do tdng hqp tir cae
ca nhan nen yH ciing bieu hi~n ty I~ tang truemg Clla v6n con ngum vi mo), (1-u) lA thm
gian dAnh cho hQc ~p, B IA muc dQ ki8n thile biSn ddi thAnh vAn con ngum, 0 IA S\l' giAm gia
.,

J.

, •

cua von con ngUaI.

cM loi

Clla mo hinh tang truemg nQi sinh do lA lqi suat khong ddi thea quy mo

gin

v61 vi~c t~o ra cac y8u t6 dAu vAo, ttl ban hiiu hinh vA vAn con nguoi. DAu tu vAo tu ban hiiu

11



hinh va vAn con nguOi bit bUQc phAi can bAng giO:a tieu dUng hi~n ~i va tuemg laL Tieu
dUng tAi un dUQc xac dinh til mo hinh tAi da hoa lqi fch Clla nguOi tieu dUng. Trong mo hinh
nay,

sa thich nguai

tieu dUng va tich liiy vAn con nguOi cUng nhau xac dinh mire tang

truang dai h~. Do tang truang kinh t~ dUQc xac dinh til cac biSn cdu trUc trong mo hinh
nen tang truang dUQc gQi la tang truang nQi sinh. S1)' gia tang vAn con nguOi th€ hi~n qua
mirc luemg cao hem va do khong phAi la cac me dQng ben ngoai. Vi vb do khong phai la ly
do cho S1)' can thi~p cila chinh phil trong khuon khA nay. Cac tranh lu~ vi~n din rQng rai
rAng chinh phil nen hO trQ nhi€u cho giao d\1c vi giao d\1C tAt cho tang truang. Lucas (1988)
ciing cho rAng mo hinh v6i bi€u hi~n ben ngoai vAn con nguOi. San luqng chiu anh huang
Clla luqng vAn con nguai trung binh H.

2.4. MAi quan h~ gin vAn con nguiri va giao dl}c (fao t{lo
Trong nghicn ciru v€ vAn con nguOi, Becker (1964) cho rAng giao d\1c va dAo t~o la
khoan dAu tu quan trQng nhdt trong chiSn IUQc phat tri€n vAn con nguOi. Qua nhi€u thAng ke

cho tMy tAc dQng tich c1)'C Clla hQc vdn len thu nh~p Clla gia dinh 6 My. Sau khi trir ill cac
khoan chi phi tr1)'C tiep va gian tiep cho vi~c hQc thi nhitng nguOi dUQc dao ~o bai ban hem
vln cO phAn thu nh~p rong cao hem cac dAi tuqng Wc, do la con chua k€ d~n nhi€u hem
nhitng ky nang sAng hQ co dUQc cling nhu kha nang xay dgng n€n tang gia dinh tAt d~p hem.
Nhitng bAng chirng khac cling cho tMy di€u tucmg t1)' di~n ra

a hem mQt tram quAc gia khac

tren th~ gi6i vAn co n€n van hoa va h~ thAng kinh b~ khac nhau. Becker (1964) cling cho
rAng ho~t dQng giao d\1C va dao ~o khong Mn chi di€n ra trong ph~m vi tru6ng hQc rna con
dUQc th1)'c hi~n trong moi truang lam vi~c, moi truang xa hQi. Khi mQt nguOi tAt nghi~p d~i
hQc thi khong phai khi nao cling co dAy dil cac di€u ki~n rna thj truang lao dQng yeu cAu.
Trong qua trinh lam vi~c, nguai do phai khong ngirng hQc hoi ho~c dUQc tA chirc hudn luy~n
dAo ~o. Tuemg t1)' nhu v~y, Borjas (2005) trong nghien ciru v€ kinh t8 lao dQng khAng dinh
nang 11)'c, kiSn thirc chuyen mon, cac ky nang va ca nhitng kinh nghi~m Clla con nguOi dUQc
hinh thanh va tich liiy thong qua qua trinh dao t~o chinh quy, qua trinh sAng va lam vi~c.
Mirc vAn con nguai dUQc tich liiy nhi€u hay it luemg irng veJi nang 11)'c, luqng kiSn thirc, ky
nang va kinh nghi~m rna mOi nguOi nh~ dUQc til qua trinh hQc ~p, dao t~o va lao dQng.
H~ thAng giAo d\1c dao ~o la mQt trong nhitng noi nguOi ta tAng ket nhitng tri thirc,

hi€u bi~t Clla con nguOi v€ phuemg thirc ti~n hAnh cac ho~t dQng kinh t8 xii hQi veJi m\1c dich
truy€n d~t I~i cho nhitng nguOi di sau. Ngoai ra, tren th1)'c t~ cling con nhitng cAch truy€n d~t

12



thOng tin ki8n thirc kinh nghiem th6ng qua cae phuang thirc khac nhu truy~n ngh~ trong gia
dinh, dong tQc. Bui Quang Binh (2009) cho tfutg giao dl,lc dao t~o dem toi cho ngum ta
nhUng ki~n thirc, ky nang, kinh nghiem Clla xa hQi v6n da duQ'c ttch lily l~i va theo thai gian

con trang bi them, b5 sung cho nguai ta nhUng ki~n thirc moi d8 dap t'rng nhUng yeu cAu Clla
" song.
..
cUQC

Becker (1964) ciing nh~n dinh tfutg c6 nhUng tinh toan da cho th§y th~m chi nhUng
khoan dAu tu cho hu§n luyen dao ~o 6 neri lam vi~c con nhi~u han chi phi cho giao dl,lc 6
truOng lap chinh quy. Tuy nhien, ciing tuy vao d~c di8m Clla timg t5 chirc rna khoan chi phi
hU§n luy~n, dao t~o khi lam vi~c c6 th8 do t5 chirc hoan toan bi} ra ho~c ca nhan duQ'c dao
~ chia se mQt phAn khoan dAu tu d6.

Theo Bui Quang Binh (2010), giao dl,lc dao ~o cimg vOi ch§t luqng Clla n6 la qua
trinh dem tOi cho mBi nguai hQc v6n ki€n thirc, ky nAng va kinh nghi~m va giup hQ kh6ng
ngimg hoan thi~n gia tAng tich lily chUng. Mirc v6n con nguai phl,l thuQc vao thm gian va
chi phi dAu tu d~ hQc hanh trong h~ th6ng giao d\lc va trai nghiem trong cUQc s6ng. Giao
dl,lc dao t~o quy~t dinh luqng v6n con ngum va d~n luqt n6 luqng v6n con nguai se quy~t
dinh thu nh~p Clla mBi ngum. Nhu v~y, ngum ta se cang c6 them S1,l' can nh~c khi dAu tu vao
giao dl,lc dao ~o vOi ky vQng v~ mQt mirc thu nh~p t6t han trong tuang laL
Borjas (2005) cilng cho rbg nguai lao dQng quyth dinh hQc nganh nghe gl va chi tieu
d~n mirc nao gi6ng nhu dua ra quy€t dinh chi tieu g~n vOi gia thuy~t co ban trong kinh t~

hQC la mQi ngum d~u t6i da hoa lQ'i fch. Quy~t dinh dAu tu vao giao dl,lc cAn phai dUQ'c can
nh~c mQt cach th~n tfQng, khi do ngum ta phai xem xet dong thu nh~p quy ve gia trj hi~n ~i

rong gii1'a cac phuang

an khac nhau: di hQc nganh nghS nao d6 hay kh6ng va chQn nganh

nghe nao gii1'a cac nganh ngh~ khac nhau.

2.S. MAi quan h~ giii'a vAn con ngtriri va thu nh,p
Theo Bui Quang Binh (2010), v6n con ngum d8 chi nhUng ki~n thirc, ky nang va
kinh nghi~m duQ'C mBi nguai tiSp ~, tich luy qua qua trinh s6ng, hQc ~p va lao dQng. S1,I'
nhin nh~n giao dl,lc la mQt

S1,l'

dAu tu b~t nguAn til thm Adam Smith (1776) trong mc ph4m

The Wealth of Nations, vao cu6i th~ ky 18. Tir Hiu cac nha kinh t~ da quan tam d~n vai tro
ella v6n con ngum trong phat tri8n kinh ts va trong cac qua trinh san xuk Co s6 Clla ly
thuyth v6n con ngum la nhUng

S1,l'

dAu tu vao con ngum d8 gia tAng nAng su§t lao dQng Clla

13



hQ. Nhitng sl,I dAu tu nay bao gAm dao t~o trong truemg va dao t~o trong qua trinh lam vi~c
ruc dAu tu vao giao dl)c.
Giao dl)c dao ~o cimg voi chAt luc;mg Clla n6 la qua trinh dem tm cho m6i nguoi hQc
v6n ki~n thuc, ky nang va kinh nghi~m va giup hQ khong ngimg hom thi~n gia tang tich lUy
chUng. Giao dl)c dao ~o dii

tra thanh nganh "xay dJ,Ing" Clla n~n kinh t~ t~o ra va tich lOy

v6n con ngum Clla n~n kinh

te, mQt nhan t6 quySt dinh SI,I phat trian kinh t€ b~n vitng cho

m6i qu6c gia. Muc v6n con ngum phl) thuQc vao thm gian va chi phi dAu tu d~ hQc hanh
trong h~ th6ng giao dl)c va Wi nghi~m trong cUQc s6ng. Giao dl)c dao ~o quy€t dinh luc;mg
v6n con ngum va d8n lugt n6 luc;mg v6n con ngum se quy8t dinh thu nh~p cua m6i ngum.
Thu nh~p ca nhan lao dQng tang len nho giao dl)c se la co So' cho SI,I gia tang GOP Clla qu6c
gia, nhung SI,I gia tang nay mang tinh b~n vitng han.
Cho toi nay dii c6 nhi~u cong trinh nghien cUu 19i nhu~ tiI giao dl)C

a nhi~u vung

lanh thd khac nhau. Cac nghien CUu kinh t~ cho thAy tuang quan duang giila trinh dQ hQc
vAn va muc thu ~p nh~ duQ'c. Nghien CUu thj truemg lao dQng My cho thAy m6i nam hQc
them muc luang trung binh tang 7,5% (Acemoglu and Angrist 1999).
DAng thai, theo Caponi and Plesca (2007) nhitng ngum t6t nghi~p d~i hQc thu ~p
cao han nguoi chi t6t nghi~p phd thong trung hQc tiI 30% tm 40%. B~g chUng thl,Ic nghi~m

aVi~t Nam ciing chi ra di~u d6, nhitng tinh thanh ph6 Clla Vi~t Nam co s6 nam di hQc trung
binh cao han thi GOP/ng ciing cao han (TrAn ThQ D~t 2008).
Tom l~i, chenh I~ch muc v6n con ngum giila cac lao dQng se dfu1 tm chenh l~ch thu
nh~p giila hQ. Thl,Ic t€ SI,I chenh l~ch muc v6n con ngum con d~n tm bAt binh ding trong

ti8p c~n 00 hQi vi~c lam Clla lao dQng.

2.6. Ly thuySt ti~n Itrong theo quan di~m kinh ts hC)c
Theo quan di~rn cua cac nha kinh t8 hQc nhu N.G Mankiw, Robert S.Pindyck va
Daniel L.Rubinfeld dii cho thAy muc luang duQ'c hinh thanh tren co So' can b~.ng cung va
cAu v~ lao dQng. Ti~n luang can bing thj truemg se la rnuc ti~n luang rna ~i do luc;mg du
v~ lao dQng bing voi luc;mg cung v~ lao dQng.

14



ChUng ta c6 the bieu di~n theo d6 thi sau:
Tien lucmgw

w*r-------~~--------

L: IUQIlg lao d{)ng

DuOng cAu lao dQng thS hi~n m6i quan h~ giiia muc ti~n luemg va IUQ11g lao dQng cac
hang se thue. ChUng ta da bi~t, de t6i da h6a IQ'i nhl$1 cac hang se thue lao dQng cho den khi
nito rna doanh thu san phfun bien cUa lao dQng (doanh thu b3 sung do tang mQt dem vi lao
dQng - MRPd bing v6i ti€n luemg. Do d6 duang cAu v~ lao dQng ciing chinh la duimg MRPL •
Ta !My: MRPL = MPL.MR
Vai MPL la san phfun bien cUa lao dQng va MR la doanh thu bien. Trong di~u ki~n thi

= P. Nhu v~y dUOng d.u v~ lao dQng c6 xu huang dOc
xuOng vi khi lm;mg lao dQng cang tang san phfun bien cUa lao dQng c6 xu huang giiun. Do d6

wOng c(lnh tranh hoan 000 thi MR

dUOng cAu cUa lao dQng se chiu mc dQng cUa hai nhan to d6 la nang suAt bien cUa lao dQng va
doanh thu bien hay gia ca san phfun trong di~u ki~n thi truimg c(lnh tranh hoan hao.
OOi v6i cung v€ lao dQng thS hi~n mOi quan

M giiia muc

luemg va IUQ11g lao dQng

cung lIng tren thi truOng. DuOng cung ve lao dQng co the dOc len nhung cling c6 th~
u6n ngugc l~i, nghia la muc ti~n cong cao c6 th~ dan den cung nh6 hem v~ lao dQng do khi
thu nh~p cao len nguai lao dQng c6 xu huang nghi ngai nhi€u hem. Cung v€ lao dQng se chiu
s1,l'mc dQng cUa cae y€u to d6 la s1,l'thay d3i trong nh~ thuc va S1,l' di cu. Khi ngum ta mu6n
tham gia lao dQng nhi€u hem va a nhihlg vimg kinh te phlit trian m(lnh IUQ11g dan di cu wi
nhi€u hon thllugng cung v~ lao dQng cling tang len.
Nhu v~y, trong di~u ki~n thi truimg c(lnh tranh, ti~n luemg ph\! thuQc vito cung va cAu

v~ lao dQng. TiSn luemg sf: tang khi cAu v~ lao dQng tang len ho~ cung lao dQng giam va se
giam neu cAu v~ lao dQng giam va cung v~ lao dQng tAng. Tuy nhien trong di~u ki~n thi
wang khong c~nh tranh duai ap h/C Clla cong doan, cUa l~t ti~n luemg t6i thieu va cUa
thuy€t ti~n luong hi~u qua, muc ti€n luong se c6 th~ cao hon muc can bing.

15