Phong trào dân chủ tại Ai Cập trong cuộc cách mạng Mùa xuân Ả Rập từ tháng
1/2011 tới tháng 2/2012
LỜI NÓI ĐẦU
Các phong trào ở Châu Phi mà khởi nguồn từ Tunisia đã bắt đầu từ cách đây hơn
một năm, nó đã lan tràn sang rất nhiều nước bắc Phi, và đã dẫn tới việc hàng loạt chính
quyền tồn tại hàng thế kỷ ở các nước mà phong trào diễn ra phải sụp đổ.
Tại Ai Cập, phong trào đòi dân chủ cũng mới bắt đầu ngay sau cuộc cách mạng
ở Tunusia không lâu sau đó, nhưng những nhìn nhận và đánh giá chung về phong trào
này là không nhiều, đã có rất nhiều câu hỏi được đặt ra cho phong trào đòi dân chủ ở
các nước Châu Phi nói chung và Ai Cập nói riêng, về thực chất liệu các phong trào đấu
tranh ở các nước thuộc châu lục này đặc biệt ở Ai Cập có phải là sự bắt đầu cho một làn
sóng mới, nàn sóng dân chủ thứ tư trên thế giới?
Vậy tổng quan về cuộc cách mạng ở Ai Cập ra sao? Từ nguyên nhân, diễn biến,
kết quả cũng như con đường phát triển của phong trào dân chủ ở Ai Cập là như thế
nào? Tất cả sẽ được nhóm tác giả chúng tôi tổng hợp cũng như phân tích một cách cụ
thể trong đề tại nghiên cứu của mình.
Trong quá trình nghiên cứu, không thể nào tránh khỏi những sai sót nhóm tác giả
mong được sự đóng góp, giúp đỡ của các thày các cô để cho đề tài được hoàn thiện
hơn.
Nhóm tác giả xin chân thành cảm ơn!

1


Phong trào dân chủ tại Ai Cập trong cuộc cách mạng Mùa xuân Ả Rập từ tháng
1/2011 tới tháng 2/2012

Phần 1: MỞ ĐẦU
1. Lý do nghiên cứu
Một năm đầy biến động là điều mà chúng ta có thể dùng để miêu tả về tình hình
Bắc Phi và Trung Đông năm 2011. Làn sóng “MÙA XUÂN Ả RẬP” được bắt đầu từ

Tunisia và nhanh chóng lan rộng khắp các nước trong thế giới Ả Rập. Kết quả của nó
sự ra đi của hàng loạt nhà lãnh đạo sau nhiều thập kỉ cầm quyền tại các quốc gia này và
ở một số nước là sự cải tổ Hiến pháp để xoa dịu quần chúng nhân dân. Nhưng chưa
dừng lại ở đó, sang đầu năm 2012, các cuộc cách mạng này vẫn tiếp diễn tại nhiều quốc
gia. Người dân Arập đã và đang tiếp tục tham gia vào các cuộc cách mạng mà mục đích
là cải cách chính trị, lật đổ các chế độ độc tài để tạo nên một xã hội bình đẳng hơn, tự
do hơn, nơi quyền lợi của họ được đảm bảo. Bởi vậy, nhiều người đã gọi nó là “cuộc
cách mạng dân chủ Ả Rập” và năm 2011 là thời điểm bắt đầu cho quá trình dân chủ hóa
tại các quốc gia Ả Rập Hồi giáo.
Ai Cập - nước đông dân nhất và có ảnh hưởng nhất trong khối nước Ả Rập cũng
không thoát khỏi ảnh hưởng của cuộc cách mạng dân chủ đó. Các phong trào đấu tranh
đòi dân chủ của người dân Ai Cập cũng được coi là điển hình cho mức độ phức tạp,
khó khăn của cuộc cách mạng dân chủ trong thế giới Ả Rập. Khác với nước Tunisia
nhỏ bé, sự thành công hay thất bại của cuộc cách mạng dân chủ ở Ai Cập chắc chắn sẽ
có ảnh hưởng không nhỏ tới các nước trong thế giới Ả Rập.
Trong thực tế, trên thế giới cũng đã diễn ra 3 làn sóng dân chủ trong lịch sử:
Làn sóng dân chủ đầu tiên diễn ra vào cuối thế kỷ 18 sang thế kỷ 19 ở châu Âu
và châu Mỹ. Quá trình dân chủ hóa đầu tiên này diễn ra rất chậm, bắt đầu từ những
cuộc cách mạng ở Hoa Kỳ, ở Pháp, dần dần tới những nước châu Âu khác. Làn sóng
dân chủ đó đã gặp phải nhiều trở ngại, đôi lúc lại thụt lùi và đi vào thoái trào. Có những
quốc gia đã trở thành những nước dân chủ nhưng rồi lại bị thụt lùi trở lại chế độ quân
chủ hoặc đế quốc, như ở Pháp, Ý, Đức, v.v. Điều này chứng tỏ việc thiết lập thể chế
dân chủ hình thức, bằng cách thông qua một bản hiến pháp dân chủ, không đủ để bảo
đảm cho người dân được sống trong tự do thật sự và lâu bền.
Làn sóng dân chủ tự do thứ hai lan ra trên thế giới sau cuộc chiến tranh thế giới
thứ nhất vào đầu thế kỷ 20, kéo dài cho tới một phần ba thế kỷ. Một khẩu hiệu đầu tiên
được nêu lên là đòi hỏi quyền tự quyết dân tộc. Những nước mới giành được độc lập
sau các cuộc chiến tranh thế giới đã quyết định thiết lập thể chế dân chủ, tự do. Đợt
sóng dân chủ tự do thứ hai cũng gặp những trở ngại và đi vào thoái trào. Những quốc
gia như Đức, Ý, có lúc đã quay trở lại chế độ độc tài Đảng trị…

2


Phong trào dân chủ tại Ai Cập trong cuộc cách mạng Mùa xuân Ả Rập từ tháng
1/2011 tới tháng 2/2012
Sau Thế chiến thứ hai, nhiều nước cựu thuộc địa đã giành được cũng thiết lập
các chế độ dân chủ. Tuy nhiên, sau đó thế giới bước ngay vào thời kỳ Chiến tranh Lạnh
khiến cho trong cả hai khối tư bản và khối cộng sản người ta có khuynh hướng duy trì
các chế độ độc tài để dễ đối phó với khối bên kia. Những nước đứng giáp đường giới
tuyến của hai khối càng khó thay đổi vì bị gây nội chiến hoặc chia rẽ. Bên khối tư bản,
các nước như Hàn Quốc, Đài Loan, Singapore, Thái Lan, Philippines, Indonesia, v.v.,
khó tiến nhanh trên đường dân chủ hóa vì họ bị họa đe dọa trực tiếp với những phong
trào nổi dậy ngay ở trong nước họ. Các chính quyền độc đoán viện lý là cơn sóng dân
chủ (đầu tiên) có thể làm ảnh hưởng sự an ninh chung. Nên dựa trên lý do vì sự an ninh
mà họ đã làm kìm hãm sự phát triển của các quyền tự do chính trị và tự do dân sự.
Giữa thập niên 1970, làn sóng thứ ba của quá trình dân chủ hóa lần đầu tiên diễn
ra ở Thổ Nhĩ Kỳ và Tây Ban Nha, nơi chế độ độc tài cánh hữu nắm giữ chính quyền
trong vài thập kỷ; năm 1974 biến đổi dân chủ lại diễn ra ở Hy Lạp. Ở Đài Loan, Hàn
Quốc, Thái Lan, Philippines, dân chúng, nhất là giới sinh viên, thanh niên đã từng đấu
tranh quyết liệt đòi dân chủ từ thập niên 1970, nhưng họ cũng chỉ bắt đầu được hưởng
tự do từ giữa thập niên 1970, trong khi nhiều quốc gia khác phải đợi cho tới khi gặp
khủng hoảng kinh tế mới thật sự bước vào quá trình dân chủ hóa.
Từ năm 1979 đến năm 1985, Argentina, Bolivia, Brasil, Ecuador, Peru và
Uruguay đã trải qua sự thành công trong quá trình biến đổi sang chế độ dân chủ từ
quyền lực quân đội. Ở Trung Âu và Đông Âu trong thập niên 1980, đó là tình hình kinh
tế trì trệ trong khối Xô Viết vì quản lý không hiệu quả. Phong trào Công đoàn Đoàn kết
ở Ba Lan, các nhà trí thức đòi phát triển xã hội công dân ở Tiệp Khắc, người dân Đông
Đức và Hungary cũng đứng dậy, đưa tới sự sụp đổ của bức tường Berlin.
Ở Chile, sự biến đổi dân chủ đã tiến hành chậm hơn và nổi lên vào năm 1989 sau
nhiều năm đấu tranh của chế độ hoà bình chống lại quyền lực độc đoán.

Ở Á Đông, những cải thiện chính trị đã bắt đầu và cuộc khủng hoảng kinh tế
năm 1997 đã thực sự thúc đẩy thêm cho tiến trình dân chủ hóa những bước phát triển
nhanh chóng và vững vàng.
Cơn sóng dân chủ tự do thứ ba trong lịch sử chỉ khởi sự trào lên khi Chiến tranh
Lạnh bắt đầu bớt căng thẳng. Lúc đầu là Liên Xô và Mỹ thương thuyết chính sách hòa
dịu, giảm bớt vũ khí hạt nhân. Thế giới chung quanh dần dần cảm thấy bớt bị đe dọa
nên nhu cầu thay đổi chính trị cũng không ngừng dâng lên trong hàng chục năm.
Và vào tháng 6 năm 2000, thắng lợi của tổng thống Vincente Fox ở Mexico, đất
nước nói tiếng Tây Ban Nha đông dân nhất thế giới, đã đánh dấu sự kết thúc bảy thập kỉ
của quyền lực một đảng và đánh dấu một kỉ nguyên mới của chế độ dân chủ trong
vùng.
Các phong trào đấu tranh đòi dân chủ tại Ai Cập đang được hi vọng sẽ là mở đầu
không chỉ cho quá trình dân chủ tại các quốc gia Ả Rập mà là mở đầu cho làn sóng dân
chủ thứ tư trên toàn cầu. Tuy nhiên, sẽ là quá sớm nếu để hi vọng vào điều đó khi
chúng ta chưa thể trả lời câu hỏi được đặt ra là nguyên nhân của các phong trào này là
3


Phong trào dân chủ tại Ai Cập trong cuộc cách mạng Mùa xuân Ả Rập từ tháng
1/2011 tới tháng 2/2012
gì? diễn biến của nó ra sao? và liệu cuộc cách mạng được coi là dân chủ đó có đem lại
cho người dân một nền dân chủ hay không?
Đó là lý do tại sao chúng tôi lại chọn đề tài: “ Phong trào dân chủ tại Ai Cập
trong cuộc cách mạng mùa xuân Ả Rập từ tháng 1/2011 tới tháng 2/2012”. Bởi quá
trình dân chủ hóa ở Ai Cập theo chúng tôi đó là phong trào đặc trưng nhất trong các
phong trào dân chủ đang diễn ra tại châu Phi hiện nay. Khi nghiên cứu đề tài này giúp
chúng tôi tìm ra được những nguyên nhân dẫn tới phong trào dân chủ ở Ai Cập nói
riêng và ở châu Phi nói chung, diễn biến của phong trào, đặc trưng các cuộc đấu tranh
cũng như sự can thiệp của các nước lớn tới quá trình dân chủ hóa…để từ đó nhằm tìm
lời giải cho những sự bùng nổ của những phong trào đòi dân chủ ở châu Phi và tìm ra

những hướng đi cũng như các cách giải quyết cho các phong trào này đang diễn ra ở
khắp các nước châu Phi.
2. Lịch sử nhiên cứu
Về đề tài, do dây là vấn đề mới xuất hiện gần đây, và hiện nay phong trào
này vẫn còn đang tiếp tục, vì vậy đề tài này chưa từng có tác giả nào công bố trên các
phương tiện thông tin đại chúng hoặc các sách báo tạp chí. Trong nước cũng như trên
toàn thế giới.
Trên thế giới cũng như trong nước cũng chỉ xuất hiện các bài viết mang
tính nhận xét hay nhìn nhận tổng quan về cách mạng Ai Cập hoặc con đường dẫn tới
các phong trào dân chủ hóa tại Ai Cập mà chưa có nhìn nhận hoặc đánh giá một cách
chính xác nhất và cụ thể nhất về nguyên nhân dẫn tới phong trào dân chủ ở Ai Cập, quá
trình diễn ra cũng như triển vọng của nó trong thời gian tới.
Trong đề tài này, nhóm tác giả đã tổng hợp và tìm hiểu những bài viết có
liên quan tới vấn đề để làm tư liệu tham khảo cho bài viết. Trên cơ sở đó nhóm tác giả
đã đưa ra một hướng tiếp cận mới bao quát và tổng quan hơn về phong trào đòi dân chủ
tại Ai Cập, để cho người đọc có thể thấy rõ nguyên nhân cũng như quá trình diễn ra của
phong trào.
3. Mục tiêu nghiên cứu
Mục tiêu chung:
Nhìn nhận và đánh giá một cách tổng quan nhất về quá trình dân chủ hóa đang
diễn ra ở Ai Cập trong cuộc cách mạng Mùa xuân Ả Rập. Qua đó đưa ra những đánh
giá và nhận xét về triển vọng của cuộc cách mạng dân chủ đang diễn ra tại Ai Cập.
Mục tiêu cụ thể:
Với mục tiêu chung đề ra như trên, trong quá trình nghiên cứu của mình, nhóm
tác giả sẽ tập chung giải quyết những mục tiêu cụ thể như sau:
- Tìm hiểu nguyên nhân trực tiếp cũng như những nguyên nhân gián tiếp
dẫn tới phong trào đòi dân chủ ở Ai Cập trong thời gian qua.
4



Phong trào dân chủ tại Ai Cập trong cuộc cách mạng Mùa xuân Ả Rập từ tháng
1/2011 tới tháng 2/2012
- Tìm hiểu diễn biến của phong trào, phương pháp đấu tranh cũng như các
lực lượng tham gia trong phong trào đó.
- Đưa ra nhận xét và đánh giá về triển vọng của phong trào đòi dân chủ ở
Ai Cập trong thời gian tới, cũng như ảnh hưởng của nó tới các nước trong khu
vực và trên thế giới.
4. Phạm vi nghiên cứu
Phạm vi về nội dung: đề tài tập trung nghiên cứu về phong trào dân chủ.
Phạm vi không gian: ở Ai Cập.
Phạm vi thời gian: từ tháng 1/2011 tới tháng 2/2012.
5. Vấn đề nghiên cứu
Vì sao phong trào dân chủ hóa lại nổ ra ở Ai Cập?
Phong trào này diễn ra như thế nào? Tại sao tới nay phong trào này vẫn chưa
chấm dứt?
Phong trào dân chủ hóa tại Ai Cập sẽ đi tới đâu trong thời gian sắp tới?
6. Giả thuyết nghiên cứu
Phong trào dân chủ tại Ai Cập là hệ quả tất yếu của sự bất ổn về kinh tế, xã hội,
chế độ chính trị độc đoán của Mubarak cũng như sự tác động của các nước trong khu
vực và trên thế giới.
Các phong trào đấu tranh của người dân Ai Cập chưa đem lại kết quả như họ
mong muốn, đó cũng chính là lý do dẫn tới các cuộc đấu tranh tiếp diễn sau khi
Mubarak từ chức.
Nhìn nhận từ nhiều chiều hướng khác nhau thì phong trào ở Ai Cập trong thời
gian từ tháng 1/2011 tới tháng 2/2012 mới chỉ là sự khởi đầu cho quá trình dân chủ và
đòi hỏi nhiều nỗ lực hơn nữa thì mới có thể đi tới thành công.
7. Phương pháp nghiên cứu
Phân tích tài liệu: phân tích các nguồn tư liệu, số liệu sẵn có về thực trạng kinh
tế, chính trị, xã hội tại Ai Cập trước và trong quá trình phong trào đòi dân chủ diễn ra.
Phỏng vấn sâu: Tiến hành phỏng vấn PGS.TS Đỗ Đức Định ( viện nghiên cứu

Châu Phi Trung Đông) và các chuyên gia nghiên cứu quốc tế.
Ngoài ra nhóm tác giả còn sử dụng phương pháp: lịch sử, thống kê… trong bài
nghiên cứu của mình.
Phần 2: PHONG TRÀO DÂN CHỦ TẠI AI CẬP TRONG CUỘC CÁCH MẠNG
MÙA XUÂN Ả RẬP TỪ THÁNG 1/2011 TỚI THÁNG 2/2012.
5


Phong trào dân chủ tại Ai Cập trong cuộc cách mạng Mùa xuân Ả Rập từ tháng
1/2011 tới tháng 2/2012

1. Nguyên nhân dẫn tới các cuộc biểu tình và sự ra đi của Mubarak.
Các làn sóng biểu tình trong phong trào đòi dân chủ ở Ai Cập xảy ra đến từ cả nguyên
nhân nội tại cũng như sự tác động của các yếu tố bên ngoài:
1.1) Các nguyên nhân nội tại
1.1.1) Nguyên nhân kinh tế - xã hội
Các cuộc biểu tình phản đối và đòi lật đổ Mubarak đến từ ngay những vấn đề
trong nền kinh tế, xã hội và chính trị Ai Cập.
a.Tình trạng thất nghiệp đặc biệt trong giới trẻ quá cao.
Đầu tiên, các cuộc biểu tình được diễn ra là vì sự bất mãn của người dân Ai Cập
đối với tình trạng thất nghiệp tăng cao, đặc biệt là ở trong giới trẻ. Hiện nay, con số
thanh niên thất nghiệp của Ai Cập lên tới 25 % (trong đó, tỷ lệ thất nghiệp ở nữ cao hơn
nam là 2,5 lần.) (1) Vấn đề trở nên nghiêm trọng khi mà quốc gia này có cơ cấu dân số
trẻ với rất nhiều người đang ở độ tuổi lao động, cùng với đó là số lượng của họ phát
triển nhanh chóng trong một thời gian ngắn. Theo một báo năm 2010 của Cơ quan
trung ương về thống kê Ai Cập (CAPMAS), số lượng những người trẻ tuổi ở Ai Cập
trong nhóm tuổi (18-29 tuổi) là khoảng 19 triệu người, chiếm 24,2% tổng dân số
(50,5% nam, 49,5% nữ), đóng góp 51,9% (75,6% đối với nam giới, 27% đối với nữ)
trong lực lượng lao động cả nước năm 2010 (2). Từ năm 1980 đến 2010, số thanh niên
trẻ tại Ai Cập đã tăng thêm tới 65% (3). Tỷ lệ thất nghiệp ở Ai Cập chủ yếu là do một số

lượng lớn của những người trẻ tuổi bước vào thị trường việc làm trong một khoảng thời
gian ngắn, gây khó khăn nền kinh tế hấp thụ chúng. Điều này đang dẫn đến một tình
huống mà nhiều người Ai Cập trẻ cảm thấy bị gạt ra khỏi xã hội. Bảy mươi phần trăm
người Ai Cập trẻ rơi vào tình trạng thất nghiệp chỉ đơn giản là vì công việc là không có
sẵn cho họ.
Nhờ các chính sách hiện đại hóa của nhà cầm quyền, nhiều người trong số
những người trẻ này đã có thể đi đến trường đại học, đặc biệt là trong những năm gần
đây. Tại Ai Cập, tuyển sinh trong giáo dục đại học tăng từ 14% năm 1990 lên khoảng
35% trong năm 2005 (4) . Chính quyền Mubarak cũng đã từng thực thi các chính sách
nhằm sắp xếp việc làm đảm bảo cho những người tốt nghiệp đại học. Tuy nhiên, các
chính sách đó đã được loại bỏ trong thập kỷ qua để giảm chi phí. Đào tạo nghề còn yếu
không đáp ứng được yêu cầu tuyển dụng cùng với việc để được vào làm tại các cơ sở tư
nhân và nhà nước luôn chịu sự kiểm soát chặt chẽ bởi những người có quan hệ với nhà
cầm quyền đã tạo ra một nghịch lý trong xã hội Ai Cập: Tỷ lệ thất nghiệp trong số
những người có học vấn thậm chí còn tồi tệ hơn so hơn với những người chưa qua đào
tạo. Hơn nữa, Ai Cập cũng là quốc gia có sự chênh lệch rất lớn giữa tỉ lệ thất nghiệp
của nam và nữ ở cùng một mức độ giáo dục, chẳng hạn, nếu nam giới với một nền giáo
dục thể chế sau trung học (không phải trường đại học) có tỷ lệ thất nghiệp 19% và nữ
giới ở cùng một trình độ giáo dục có tỷ lệ thất nghiệp 41,3%. (5)

6


Phong trào dân chủ tại Ai Cập trong cuộc cách mạng Mùa xuân Ả Rập từ tháng
1/2011 tới tháng 2/2012
Thanh niên Ai Cập là lực lượng đông đảo, khao khát tự do, nhiệt huyết, sôi nổi
và được đào tạo nhưng việc rất nhiều người trong số họ lại không có việc làm, không
được chính quyền quan tâm đúng mức và bị kìm kẹp dẫn tới sự chống đối và thù ghét
chính quyền là không thể tránh khỏi. Giáo sư J.A.Goldstone, một nhà xã hội học tại Đại
học George Mason, đã nói rằng “Những người trẻ có học là những người tiên phong

của những cuộc nổi dậy chống lại chính quyền kể từ cuộc cách mạng Pháp và còn sớm
hơn nữa trong nhiều trường hợp khác”. Tại Ai Cập, không ai khác chính là giới trẻ là
những người đầu tiên kêu gọi một cuộc biểu tình phản đối và đòi lật đổ Mubarak. Họ
được truyền cảm hứng từ hành động của Mohamed Bouazizi - một thanh niên người
Tunisia bán rau trên hè phố trở nên thất nghiệp vì cảnh sát cấm anh bán hàng trên
đường phố, tự thiêu ngày 17 tháng 10 năm 2010; từ thành công ban đầu của người
Tunisia khi lật đổ tổng thống Ben Ali. Họ muốn sự thay đổi tự do, dân chủ và đặc biệt
là muốn có việc làm.
b. Tình trạng đói nghèo và sự bất bình đẳng trong xã hội.
Các cuộc biểu tình phản đối chống Mubarak còn đến từ tình trạng gia tăng sự bất
bình đẳng thu nhập và thất bại của chính phủ để giải quyết vấn đề đói nghèo. Từ những
năm 1990, Ai Cập bắt đầu thực hiện một loạt các cải cách phù hợp với điều khoản được
thiết lập bởi Quỹ Tiền tệ Quốc tế và các tổ chức khác, đặc biệt là giảm nợ và khuyến
khích tư nhân. Tự do hóa kinh doanh được mở rộng một phần sau năm 2004 khi chính
quyền Mubarak không ngừng cắt giảm các loại thuế nội địa cũng như thuế xuất nhập
khẩu, tạo lực hút đầu tư trực tiếp nước ngoài, theo đuổi các hiệp định thương mại, và
giải quyết tệ quan liêu ngột ngạt của đất nước. Sau mức tăng trung bình khoảng 4%
trong những năm 1990, tăng trưởng của Ai Cập nhảy vọt lên 6, 7, thậm chí là 8% trong
những năm trước cuộc khủng hoảng tài chính thế giới năm 2008. Trong suy thoái toàn
cầu, Ai Cập tăng trưởng chậm lại nhưng vẫn giữ được tỉ lệ tăng trưởng khá cao với trên
5% năm 2010 (6).Quốc gia này cũng đã từng lọt vào nhóm nước “Tám sư tử châu Phi”.
Những con số đó cho thấy Ai Cập không phải là một nước nghèo, mà là một
nước đang phát triển với một tốc độ khá cao. Tuy nhiên, lợi ích từ cải cách cơ cấu và
tăng trưởng kinh tế không được phân phối công bằng, đa số người dân Ai Cập cảm thấy
không có được lợi ích từ sự tăng trưởng này khi những thành quả đầu tiên của sự phát
triển lại thuộc về tay nhưng người vốn đã giàu có. Điều này dẫn đến sự phân cực ngày
càng cao giữa người giàu và người nghèo, tạo ra sự bất công trong xã hội. Kinh tế tăng
trưởng nhanh nhưng đồng thời với đó là sự tăng theo của số lượng người đói, nghèo.
Sau nhiều năm, đói nghèo đã trở thành căn bệnh mãn tính. một thách thức không dễ
dàng giải quyết cho chính phủ. Đó là tình trạng đói nghèo ở nông thôn với mức tồi tệ

nhất của vùng Thượng Ai Cập. Cùng với đó là tình trạng đói nghèo ở đô thị với vấn đề
các khu nhà ổ chuột xung quanh các thành phố lớn ngày càng mở rộng và ngày càng
nhiều người dân rời khỏi các vùng nông thôn khô cằn để đến các thành phố mỗi năm.
Với tính đến trước khi các cuộc biểu tình nổ ra, tại Ai Cập với số dân hơn 80 triệu
người thì có tới khoảng 43% sống với mức thu nhập chưa tới 2 USD/ngày. (7)
7


Phong trào dân chủ tại Ai Cập trong cuộc cách mạng Mùa xuân Ả Rập từ tháng
1/2011 tới tháng 2/2012
c. Giá cả, lạm phát tăng cao
Giá cả hàng hóa tăng cao đã khiến cho nền kinh tế của Ai Cập lâm vào tình trạng
khó khăn và khuấy động sự bất ổn định xã hội. Ai Cập không phải quốc gia duy nhất và
lần đầu tiên phải hứng chịu hệ quả của tình hình giá cả lương thực tăng cao. Từ năm
2008, giá lương thực tăng cao đã dẫn đến các vụ bạo loạn của quần chúng trên khắp thế
giới và Liên Hợp Quốc báo cáo rằng 37 quốc gia hiện đang phải đối mặt với một cuộc
khủng hoảng lương thực. (8) Và thực tế tại Ai Cập, giá lương thực tăng cao có một lịch
sử lâu dài gây ra bất ổn xã hội trong nước. Năm 1977, nhà nước cắt giảm trợ cấp của
các loại cây lương thực cơ bản, đã dẫn đến cuộc bạo loạn chết người. Sau đó, năm
2008, giá ngũ cốc tăng vọt, cũng đã dẫn đến cuộc bạo động bánh mì cả nước và các vụ
đụng độ ở thành phố Mahalla al-Kubra đồng bằng sông Nile.
Ai Cập là nước nhập khẩu lúa mì lớn nhất thế giới, khoảng một nửa sản lượng
lúa mì và các nông sản khác là phải mua từ nước ngoài để nuôi sống dân số hơn 80
triệu người. Nước này phải bỏ ra trên 15 tỷ USD mỗi năm nhằm trợ cấp thực phẩm cho
những người sống dưới mức nghèo khổ đảm bảo cuộc sống. (9) Sự phụ thuộc quá lớn vào
nước ngoài trong việc bảo đảm an ninh lương thực khiến cho Ai Cập rất nhạy cảm với
tác động từ việc tăng giá cả trên thị trường toàn cầu. Năm 2010 đánh dấu sự căng thẳng
lên cao khi nước Nga, nhà cung cấp lúa mì chủ yếu cho Ai Cập và thế giới lâm vào tình
trạng mất mùa tồi tệ nhất trong vòng 50 năm. Đến tháng 8 năm 2010, Ai Cập phải trả
$270 cho một tấn lúa mì trong khi giá của nó chỉ là $238 vào tháng Bảy . Trong nước,

giá lúa mì đã tăng từ 50 đến 70% năm 2010. (10) Cùng với đó là sự tăng giá của hàng
loạt các loại thực phẩm cơ bản khác: giá rau tăng 50% và thịt gia cầm tăng 28,6%
(Reuters, ngày 19/10/2010). Hệ quả tất yếu của tình trạng đó là lạm phát đã trở nên gay
gắt hơn, leo lên 12% năm 2009 và 13% năm 2010 trong một khoảng thời gian mà tiền
lương không theo kịp và tỷ lệ thất nghiệp ngày càng tăng. (11)
Tình trạng giá cả tăng cao, lạm phát kết hợp với các yếu tố khác đã dẫn tới làn
sóng phản đối mạnh mẽ của người dân đòi lật đổ tổng thống Mubarak. Nếu như năm
2008, Chính phủ Ai Cập cố gắng ứng phó bằng cách tăng các khoản trợ cấp để bình ổn
giá, thì đến thời điểm đầu năm 2011, những biện pháp đó đã không thể giải quyết, dân
chúng kiên quyết đòi ông Mubarak phải từ bỏ quyền lực.
1.1.2. Các nguyên nhân chính trị
Không phải những vấn đề kinh tế-xã hội mà các yếu tố chính trị mới là nguyên
nhân cơ bản, sâu xa nhất dẫn tới sự biểu tình của người dân. Đó là sự tồn tại quá lâu
một chế độ độc tài, quản lý yếu kém và tham nhũng.
a.Thể chế chính trị độc tài và sự tham quyền cố vị của Mubarak
Tháng 10 năm 1981, tổng thống Ai Cập Anwar Sadat bị ám sát. Và theo Hiến
pháp quy định, chiếc ghế tổng thống đã được giao lại cho phó tổng thống Mubarak người trước đó đã được biết đến như người hùng của người dân Ai Cập khi chính ông
là người hoạch định cuộc tấn công bất ngờ bằng không quân nhằm giành lại bán đảo
Sinai rộng lớn bị Israel chiếm đóng suốt từ sau chiến tranh năm 1967. Đồng thời, ông
8


Phong trào dân chủ tại Ai Cập trong cuộc cách mạng Mùa xuân Ả Rập từ tháng
1/2011 tới tháng 2/2012
cũng trở thành Chủ tịch Đảng Dân chủ Quốc gia (NDP). Đây là một sự kiện đánh dấu
mốc khởi đầu cho gần 30 năm nắm quyền tối cao của người được coi là Pharaon Ai
Cập này. Trong buổi nhậm chức, ông Mubarak hứa hẹn với người dân “một xã hội công
bằng không có cửa cho những kẻ đặc quyền đặc lợi”. Những năm đầu nắm quyền,
Hosni Mubarak đã làm tròn trách nhiệm của một vị tổng thống đối với nhân dân Ai
Cập. Ông đã khôi phục địa vị và sức ảnh hưởng của Ai Cập tại Liên đoàn Ả Rập sau 10

năm bị khối này tẩy chay vì Sadat đã đơn phương ký hiệp định hoà bình với Israel. Ông
đã xây dựng mối quan hệ đồng minh thân thiết với Mỹ và Ai Cập trở thành trung gian
hòa giải các cuộc xung đột tại Trung Đông đặc biệt là mối quan hệ Palestine và Israel.
Cùng với đó là một số tiến bộ nhất định trong các lĩnh vực kinh tế, giáo dục…
Tuy nhiên, có một khoảng tối rất lớn đằng sau sự nắm quyền của Mubarak.
Tham vọng quyền lực quá lớn của ông đã khiến cho người dân Ai Cập phải kìm hãm
trong cảnh ngột ngạt, mất dân chủ về chính trị và khó khăn về kinh tế.
Ông Mubarak cai trị đất nước bằng bàn tay sắt. Luật tình trạng khẩn cấp có hiệu
lực từ năm 1981 sau khi cố Tổng thống Anwar Sadat bị ám sát đã liên tục được gia hạn
dưới thời ông Mubarak. Theo luật này, lực lượng cảnh sát được hưởng nhiều đặc
quyền trong khi quyền công dân bị hạn chế. Chính quyền có quyền bắt giữ và bỏ tù bất
kì người dân nào mà không cần xét xử. Viện cớ là để ngăn chặn khủng bố và các tổ
chức Hồi giáo cực đoan gây nguy hại cho an ninh quốc qua nhưng thực chất, ông
Mubarak đã sử dụng đạo luật này như là công cụ để triệt tiêu những người có thể đe
dọa tới địa vị của mình. Theo ước tính từ năm 2005, khoảng 17.000 người đã bị bỏ tù vì
đạo luật khẩn cấp này. Số lượng tù nhân chính trị lên tới 30.000 người. (12) Việc bắt giữ
và tạm giữ người tùy tiện mà không xét xử và các hạn chế về tự do dân sự luôn luôn là
trọng tâm của cuộc đấu tranh lâu dài của phe đối lập và người dân.
Hơn nữa, tổng thống Mubarak còn làm đủ mọi cách để ngăn cản các đảng đối
lập hoạt động và mở rộng ảnh hưởng.
Trên danh nghĩa là một quốc gia cộng hòa bán tổng thống, theo chế độ đa đảng
nhưng thực tế, đảng Quốc gia Dân chủ (NDP) do Mubarak đứng đầu luôn có cách để
giành thế độc tôn tuyệt đối trong nghị viện (gồm Quốc hội và Hội đồng Shura), và nắm
quyền kiểm soát chính phủ, lực lượng vũ trang và guồng máy tư pháp từ trung ương
đến địa phương.
Nhiều năm liền, tại Ai Cập chưa hề tổ chức bầu cử tổng thống. Thay vào đó là
ba cuộc “trưng cầu dân ý” chức vụ tổng tống với duy nhất một ứng cử viên là Mubarak
vào các năm 1987, 1993, 1999. Và Mubarak dễ dàng vượt qua các cuộc trưng cầu dân ý
này với sự “tín nhiệm” cao.
Đến năm 2005, chịu sự áp lực quốc tế mạnh mẽ, một cuộc tổng tuyển cử để bầu

tổng thống theo thể thức “hơn một ứng viên” và tổng tuyển cử đa đảng bầu Quốc hội đã
được tổ chức. Kết quả là Mubarak vẫn trúng cử để tiếp tục tại vị sau 24 năm cầm quyền
và NDP dù mất một số ghế về phe đối lập vẫn chiếm số ghế áp đảo (311/ 454 ) . Nhưng
chiến thắng đã bị che khuất bởi số cử tri đi bầu thấp, các cáo buộc gian lận và sự bỏ tù
đối thủ chính trị của ông, Ayman Nour. (13)
9


Phong trào dân chủ tại Ai Cập trong cuộc cách mạng Mùa xuân Ả Rập từ tháng
1/2011 tới tháng 2/2012
Đến cuộc bầu Quốc hội hồi cuối tháng 11 năm 2010, Đảng cầm quyền của ông
Mubarak đoạt 420 trên tổng số 510 ghế, chiếm tới 82% số ghế của Quốc hội mới, trong
khi nhiệm kỳ trước đó chỉ có 70%. Các ứng viên độc lập mà phần lớn là “những người
ủng hộ của đảng Quốc gia Dân chủ” được 70 ghế. Chỉ còn 14 ghế cho các tổ chức đối
lập, trong đó tổ chức Anh Em Hồi giáo mất toàn bộ 88 ghế mà họ đã từng giành được
năm 2005. Và lại rất nhiều khiếu nại, tố cáo cuộc tổng tuyển cử này là “gian lận trắng
trợn và tràn lan”. Các đảng đối lập tuyên bố Quốc hội mới này “không có hiệu lực”;
thậm chí họ còn thành lập ra một “quốc hội song hành” với 70 nghị sĩ mà họ cho là đã
trúng cử thực tế nhưng bị đảng cầm quyền gạt ra.
Sự bất bình của người dân tăng cao khi trong một thời gian dài, Mubarak đã
chuẩn bị cho việc “truyền ngôi tổng thống” cho con trai. Người con trai thứ, Gamal
Mubarak, gần như chắc chắn sẽ thay cha mình làm tổng thống nếu Hosnie Mubarak
không bị lật đổ trong các cuộc biểu tình tháng 1/2011. Và một mô hình kiểu gia đình trị
như vậy là không thể chấp nhận được với người dân Ai Cập vốn đã chịu sự thống trị
chuyên quyền của Hosnie Mubarak một thời gian quá dài.
Thực ra, tham vọng “cha truyền con nối” tồn tại khá phổ biến trong chế độ cộng
hòa hình thức ở thế giới Ả Rập. Không hiếm các nhà lãnh đạo Ả Rập đứng đầu các
chính thể cộng hoà nhưng cầm quyền suốt đời. Trong thời gian cầm quyền ấy, họ luôn
cố gắng để con cái sẽ kế tiếp sự cầm quyền của mình. Khởi đầu là ở Syria, khi năm
2000, ông Bashar al-Assad “kế vị” sau khi cha là Hafay al-Assad qua đời. Saddam

Hussein ở Iraq trước khi bị Mỹ lật đổ từng có kế hoạch để con trai thứ hai - Qusay
Saddam lên làm tổng thống. Tại Lybia, nhà lãnh đạo Muamar Qadafi, người nắm quyền
42 năm, cũng được cho là sẽ đưa con trai là Seif Islam lên kế vị. Rồi đến nước cộng hoà
nghèo nàn nhất thế giới Arab là Yemen, cũng có vị tổng thống - Ali Saleh cầm quyền từ
năm 1978 đến nay, bị dư luận nước này phản kháng vì cho là đang chuẩn bị “truyền
ngôi” cho con trai.
b. Tình trạng tham nhũng tràn lan
Người dân cáo buộc dưới thời ông Mubarak, tình trạng tham nhũng tại Ai Cập
ngày càng trầm trọng.
Tệ nạn tham nhũng tại Ai Cập xảy ra trên nhiều lĩnh vực, từ kinh tế đến chính
trị, từ giáo dục đến y tế. Trong một báo cáo của mình, Cơ quan kiểm soát hành chính
công của Ai Cập cho biết, cứ hai phút lại có một vụ tham nhũng mới, trong đó, tình
trạng tham nhũng phổ biến trong giới nghị sĩ Quốc hội, quan chức nhà nước, nhất là
trong ngành thuế, hải quan lực lực lượng an ninh. Cũng theo cơ quan này, năm 2009 tại
Ai Cập đã phát hiện 69.000 vụ cảnh sát giao thông nhận tiền mãi lộ từ các lái xe.
Theo đánh giá của Tổ chức minh bạch quốc tế (Transparency International-TI)
trong báo cáo về tệ nạn tham nhũng toàn cầu Ai Cập luôn nằm trong nhóm nước có tỷ
lệ tham nhũng rất cao, với chỉ số nhận thức tham nhũng chỉ đạt 2,8 điểm năm 2009 và
3,1 điểm năm 2010 (10 là cực kỳ trong sạch, còn 0 là cực kỳ tham nhũng). (14) Tình trạng
tham nhũng xảy ra ngay ở các cấp cao nhất trong chính quyền. Bằng chứng là ông
10


Phong trào dân chủ tại Ai Cập trong cuộc cách mạng Mùa xuân Ả Rập từ tháng
1/2011 tới tháng 2/2012
Mubarak sau khi bị lật đổ phải đối mặt với những cáo buộc về tham nhũng, lạm quyền,
chiếm hữu tài sản công cho cá nhân và gia đình lên tới hàng tỷ đô-la. Các quan chức
cấp cao dưới quyền ông cũng phải chịu các cáo buộc về tham nhũng. Nhiều cuộc điều
tra được nhắm đến nguyên Bộ trưởng Bộ Du lịch Mohamed Zohair Mohamed Wahid
Garana , Bộ trưởng Bộ Nhà ở Ahmed el-Maghrabi, Bộ trưởng Bộ Thương mại và Công

nghiệp Rachid Mohamed Rachid, và tổ chức thư ký Đảng Dân chủ Quốc gia Ahmed
Ezz. (15)
Một vấn đề nữa là Ai Cập đã tạo điều kiện cho nhiều doanh nghiệp tham gia vào
hệ thống chính trị. Những nhà doanh nghiệp này chỉ lo cho lợi ích cá nhân của họ, lợi
dụng chính quyền, lợi dụng vị trí trong bộ máy nhà nước để tham nhũng.
Sự tha hóa quyền lực và hoạt động thiếu hiệu quả của các cơ quan kiểm sát hành
chính công cũng là nguyên nhân dẫn tới tệ nạn tham nhũng tăng cao. Theo ông
Mamdouh Wali, một chuyên gia kinh tế, tất cả những vụ tham nhũng do Cơ quan kiểm
soát hành chính công đưa ra mới chỉ chiếm 10% con số thực mà thôi. Sự tồn tại của các
cơ quan đó làm tăng gánh nặng cho đất nước. Các cơ quan này chỉ như những vật trang
trí. Họ không có quyền lực thực sự. Hơn nữa, những vụ tham nhũng mà cơ quan này
phát hiện được chỉ là những vụ nhỏ và họ chưa phát hiện ra được những vụ lớn.
Nếu như khi lên nắm quyền, ông Mubark tuyên bố về “một xã hội công bằng
không có cửa cho những kẻ đặc quyền đặc lợi” nhưng thực tế tệ nạn tham nhũng đã tạo
ra một xã hội đầy rẫy những kẻ đặc quyền và đặc lợi trong đó bao gồm chính ông. Tình
trạng tham nhũng bóp nghẹt kinh tế đất nước, tạo ra sự phân hóa, bất bình đẳng xã hội
từ lâu đã âm ỉ ngọn lửa bất mãn đối với chính quyền của những người dân Ai Cập.

1.2. Các tác động bên ngoài
1.2.1. Tác động từ các phong trào dân chủ trong thế giới Ả Rập.
Lý do khách quan trước tiên là nền hòa bình tại khu vực Trung Đông từ lâu vẫn
chưa được thiết lập một cách bền vững và lâu dài. Một bất ổn nhỏ có thể ảnh hưởng lan
rộng đến toàn khu vực. Cuộc biểu tình nổ ra ở Ai Cập chịu tác động lớn từ phong trào
đòi dân chủ tại Tunisia. Sau sự kiện vị tổng thống nắm quyền 23 năm ở đất nước
Tunisia, Zine El Abidine Ben Ali, bị lật đổ vì những cuộc biểu tình của nhân dân ít
ngày thì những cuộc biểu tình đầu tiên đòi lật đổ chế độ của ông Mubarak cũng bắt đầu.
Ngọn lửa tự thiêu của người thanh niên người Tunisia Mohamed Bouazizi đã thức
tỉnh, khơi dậy lòng can đảm không chỉ người dân Tunisia mà là người dân của toàn bộ
thế giới Ả Rập, để họ đứng lên đòi quyền dân chủ, chống lại các chế độ độc tài đang
tồn tại trên đất nước họ. Người Tunisia với các cuộc biểu tình mạnh mẽ của mình ít

nhất cũng đã đạt được mục đích là buộc vị tổng thống Ben Ali sau 23 năm “trị vì” phải
từ bỏ quyền lực. Điều đó cũng tạo cơ sở cho người dân ở Ai Cập hành động, thực hiện
biểu tình để lật đổ sự cầm quyền gần ba thập kỉ của Mubarak.
11


Phong trào dân chủ tại Ai Cập trong cuộc cách mạng Mùa xuân Ả Rập từ tháng
1/2011 tới tháng 2/2012
1.2.2) Sự tác động của cuộc khủng hoảng kinh tế.
Cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới bắt đầu từ năm 2008 đã gây nên những tác
động nghiêm trọng tới nền kinh tế toàn cầu. Nó làm bộc lộ những điểm yếu kém trong
nền kinh tế và những mâu thuẫn của xã hội. Điều này được bộc lộ rất rõ ràng tại Ai
Cập. Cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu đã khiến cho chỉ số tăng trưởng GDP giảm từ
7, 8 % xuống còn 5% khi khủng hoảng xảy ra. Nhiều công ty trong nước cũng như có
vốn đầu tư nước ngoài gặp cảnh khó khăn, không ít đã phải đóng cửa. Khó khăn về
kinh tế khiến cho số lượng và mức chi tiêu cho các dịch vụ của du khách quốc tế đến Ai
Cập giảm. Giá cả hàng hóa, lạm phát toàn cầu tăng vọt cũng làm cho giá cả hàng hóa
trong nước và gây khó khăn cho Ai Cập trong việc nhập khẩu các loại hàng lương thực,
nhiên liệu. Các yếu tố trên cùng với sự yếu kém nội tại của nền kinh tế của quốc gia này
đã làm trọng thêm những khó khăn và bất ổn trong kinh tế-xã hội Ai Cập như tình trạng
thất nghiệp, sự chênh lệch giàu nghèo,...
1.2.3. Áp lực từ phương tây.
Người dân Ai Cập tiến hành các cuộc biểu tình, các phong trào đấu tranh nhằm
lật đổ chế độ của Mubarak là để đòi quyền lợi cho chính mình, chắc chắn không vì mục
đích của các nước phương Tây hay bất kì thế lực bên ngoài nào khác. Tuy nhiên, chúng
ta không thể loại bỏ sự tác động của các nước phương Tây đặc biệt là Mỹ, trong sự sụp
đổ nhanh chóng của Mubarak.
Là một quốc gia nằm trong khu vực Trung Đông và Bắc Phi giàu tài nguyên dầu
mỏ mặc dù Ai Cập không nhiều giàu mỏ, lại là quốc gia có số dân đông nhất trong khối
nước Ả Rập, có tiếng nói quan trọng trong khối này cũng như toàn thế giới Hồi Giáo.

Ai Cập luôn là nơi tranh giành ảnh hưởng của nhiều cường quốc lớn trên thế giới. Nó
từng là nơi tranh chấp ảnh hưởng của Liên Xô và Mỹ trong suốt một thời gian dài.
Vậy liệu nó có phải là hệ quả của chính sách can thiệp nhằm áp đặt các quy tắc
dân chủ mà Mỹ và các nước phương Tây thực hiện? Chính quyền ông Mubarak mấy
năm trở lại đây đã chịu áp lực cải cách từ cả trong nước và Mỹ và các nước phương
Tây. Tại Mỹ, người ta đã cho xuất bản những cuốn sách về phương pháp đấu tranh bất
bạo động nhằm lật đổ những chính quyền được Mỹ coi là không dân chủ và đi ngược
lại lợi ích của Mỹ. Mỹ cũng đã sử dụng các phương tiện thông tin truyền thông để
truyền bá tư tưởng dân chủ hóa của mình.
Ai Cập dưới thời ông Mubarak là một chính quyền thân Mỹ. Ai Cập là một đồng
minh của Mỹ, quốc gia được Mỹ sử dụng kiềm chế các nước được cho là thiếu thân
thiện với Mỹ trong khu vực như Iran, Syria hay Libya…, đồng thời, làm trung gian
trong việc giải quyết các bất ổn tại khu vực Trung Đông đặc biệt là xung đột Israel và
Palestine. Ai Cập cũng là nước nhận viện trợ lớn thứ hai của Mỹ (chỉ sau Israel) với
khoảng 2 tỷ đô-la mỗi năm, trong đó chủ yếu chi cho quân đội.
Vì vậy, cho dù luôn kêu gọi cải tổ theo hướng dân chủ, thậm chí là can thiệp vào
nhiều quốc gia Ả Rập nhưng Mỹ và các nước phương Tây lại không muốn lật đổ những
12


Phong trào dân chủ tại Ai Cập trong cuộc cách mạng Mùa xuân Ả Rập từ tháng
1/2011 tới tháng 2/2012
chính quyền thân Mỹ và phương Tây trong đó có chính quyền Mubarak. Họ nhận thấy
trong khu vực ảnh hưởng của các lực lượng Hồi Giáo mang tính dân tộc chủ nghĩa ngày
một lớn, việc thực hiện chính sách dân chủ tại một số quốc gia thân Mỹ có thể tạo điều
kiện cho các lực lượng này lên nắm quyền. Thực tế là cuộc bầu cử dân chủ tại Palestine
đã dẫn tới phong trào Hamas nắm quyền tại dải Gaza; Cuộc bầu cử năm 2005 tại Ai
Cập cũng tạo điều kiện cho đảng Anh Em Hồi Giao trở lại chính trường với 88 ghế
trong Quốc hội sau thời gian dài bị cấm và hạn chế hoạt động. Và rất có thể sau sự ra đi
của Mubarak, lực lượng chính trị chi phối chính trường Ai Cập chính là Đảng Anh em

Hồi giáo, một lực lượng được cho là không thân thiện phương Tây.
Tuy nhiên, khi các cuộc biểu tình của nhân dân Ai Cập nổ ra, Mỹ và các nước
phương Tây không thể tiếp tục dung túng cho Mubarak được nữa. Lúc đầu, họ giữ thái
độ thận trọng kêu gọi Mubarak từ chức nhưng nhấn mạnh cần có thời gian cho quá
trình đó. Nhưng ngay sau đó, các động thái trở nên mạnh mẽ. Trong một cuộc gọi đến
Phó Tổng thống Ai Cập Omar Suleiman , Phó Tổng thống Mỹ Joe Biden đã thể hiện rõ
ràng rằng việc chuyển giao quyền lực phải được nhanh chóng và không thể đảo ngược,
và lần đầu tiên đã công bố bốn yêu cầu. Ông yêu cầu Ai Cập chính phủ bãi bỏ luật khẩn
cấp ngay lập tức, ngăn chặn sự quấy rối đối với người biểu tình, mở rộng phạm vi và
cho phép phe đối lập được tham gia vào việc chuyển giao quyền lực. Quan chức Anh,
Pháp và nhiều nước khác cũng đã lên tiếng yêu cầu Mubarak từ chức. Thậm chí tổng
thống Mỹ, Obama còn đe dọa cắt viện trợ cho Ai Cập nếu Mubarak không từ chức.
Đó là các hành động nhằm cứu vớt danh dự và ảnh hưởng tại cho Mỹ và phương
Tây và họ đã buộc phải hi sinh Mubarak. Họ không muốn biến chính họ thành kẻ thù
đối với nhân dân Ai Cập và bị coi là thi hành chính sách hai mặt đối với ấn đề dân chủ
khi cố duy trì quyền lực cho Mubarak.
2) Quá trình diễn ra các phong trào dân chủ tại Ai Cập.
Các phong trào đấu tranh đòi dân chủ chủ người dân Ai Cập có thể chia làm hai
đợt trước và sau khi ông Mubarak từ chức.
2.1) Từ khi phong trào bắt đầu cho tới khi Mubarak từ chức.
Các phong trào nổi dậy của người dân ở Ai Cập đòi quyền tự do dân chủ trong
năm 2011 là tập hợp của một loạt các cuộc biểu tình và phản đối ngoài đường phố đối
với chính quyền đã tồn tại quá lâu của ông Mubarak. Sự kiện được coi như là châm
ngòi cho các cuộc biểu tình sau đó diễn ra vào ngày 17 và 18/1/2011, khi ba người Ai
Cập tự thiêu tại trước cổng tòa nhà chính phủ, tiếp sau đó hơn mười người dân đã tự
thiêu. Đến ngày 21/1, lại thêm ba người tự thiêu là một thanh niên thất nghiệp 35 tuổi
tên Salah Saad Mahmoud và hai công nhân dệt may. Chính những sự kiện đó đã làm
dấy lên các phong trào sau đó, đã vốn bị kìm nén từ rất lâu trước đó chỉ chờ dịp là bùng
lên. Các cuộc biểu tình nổ ra mạnh mẽ bắt đầu vào ngày 25/11/2011. Người biểu tình
phản đối tổng thống và đòi bộ trưởng nội vụ từ chức bởi cho rằng lực lượng an ninh quá

mạnh tay, thiếu bầu cử tự do, thất nghiệp, mong muốn nâng cao mức lương tối thiểu,
13


Phong trào dân chủ tại Ai Cập trong cuộc cách mạng Mùa xuân Ả Rập từ tháng
1/2011 tới tháng 2/2012
thiếu nhà ở, lạm phát thực phẩm, tham nhũng, thiếu tự do ngôn luận, và điều kiện sống
của người nghèo…
Rạng sáng ngày 25 tại khắp các ngả đường lớn dẫn tới quảng trường Tahrir tại
thủ đô Cairo của Ai Cập, hàng ngàn người đã tập hợp và tiến thẳng tới trung tâm thủ
đô. Người biểu tình hô vang khẩu hiệu: “ Hãy từ bỏ quyền lực của mình”, và “
Mubarak, máy bay của ông đang chờ đợi”. (16) Người biểu tình đã yêu cầu tổng thống
Mubarak từ chức, kết thúc 30 năm của chế độ độc tài và họ còn cho biết họ đã chiến
đấu chống lại nhiều thập kỷ của chế độ nghèo đói, áp bức và cảnh sát tra tấn, giờ đây họ
không thể chịu đựng hơn được nữa. Những người biểu tình còn sử dụng Twitter và một
số trang mạng khác như Facebook, Youtube… làm các phương tiện liên lạc, truyền
thông tin cho nhau trên khắp các nẻo đường của thủ đô và các nơi nổi dậy trên cả nước.
Đây cũng là nguyên nhân dẫn tới việc chính phủ Ai Cập đã cắt tất cả những trang mạng
và sóng điện thoại trong các ngày biểu tình diễn ra tại Ai Cập. Về phía các cơ quan có
thẩm quyền tại Ai Cập, lúc đầu lực lượng an ninh luôn đứng bên lề của các cuộc biểu
tình, nhưng khi các phong trào của người dân lên cao, các cơ quan chức trách nước này
tuyên bố đặt các cuộc biểu tình ngoài vòng luật pháp, và đã cho phép cảnh sát và quân
đội đáp trả lại những cuộc biểu tình bằng những phản ứng khốc liệt. Lực lượng an ninh
đã sử dụng hơi cay, vòi rồng và súng bắn đạn cao su để ngăn chặn các cuộc biểu tình
ngày càng tăng của người dân.
Khi màn đêm buông xuống, các cuộc biểu tình ở Ai Cập vân không hề giảm, tại
thành phố cảng Địa Trung Hải của Alexandria cũng nổ ra các cuộc biểu tình của người
dân Ai Cập. Ở bán đảo Sinai tất cả các ngả đường đều bị chặn bởi người biểu tình và
các cuộc biểu tình lớn cũng diễn ra rộng khắp các vùng đồng bằng sông Nile, cũng như
các khu vực thuộc kênh đào Suez.

Kết thúc ngày biểu tình đầu tiên, đã có 3 người bị chết và hàng trăm người bị
thương.“ Các quan chức giấu tên nói với AP và cho biết đã có 2 người biểu tình đã thiệt
mạng trong đào Suez. Các quan chức cho biết, một trong số họ đã bị chết do gặp vấn đề
về hô hấp khi hít phải hơi cay của lực lượng an ninh, một người biểu tình và một cảnh
sát đã bị chết bởi những hòn đá ném trong cuộc biểu tình.” (17) Những ngày sau đó, các
cuộc biểu tình cũng diễn ra một cách mạnh mẽ và quyết liệt hơn trước.
Cuộc biểu tình được xem là mạnh mẽ nhất và có tính chất quyết định nhất trong
giai đoạn này đó chính là cuộc biểu tình diễn ra vào ngày 28/1/2011.“ Những gì đang
diễn ra tại Ai Cập trong ngày thứ Sáu ngày 28/11/2011 là sự bắt đầu của cơn thịnh nộ,
giận dữ và thất vọng. Người Ai Cập xuống đường và điều này là một sự thử nghiệm sức
mạnh giữa chế độ, giữa những người ủng hộ Tổng thống Hosni Mubarak và công
chúng.”
Những người biểu tình kéo về quảng trường Tahrir của thủ đô Cairo của Ai Cập,
trên tay những người biểu tình cầm những lá cờ của Ai Cập, Tunisia, và những khẩu
hiệu ghi các dòng chữ rất to như: “ MOUBARAK DÉGAGE ” (dẹp bỏ Mubarak)…yêu
cầu tổng thống Mubarak phải từ chức ngay, nhiều người biểu tình đã bày tỏ ý kiến và
14


Phong trào dân chủ tại Ai Cập trong cuộc cách mạng Mùa xuân Ả Rập từ tháng
1/2011 tới tháng 2/2012
những sự tức giận của mình “xuống xuống Hosni Mubarak” hay “ Mubarak ông đã phá
hủy đất nước của chúng tôi. Hãy ra ngoài và rời khỏi đó”…
Sau những ngày phong trào biểu tình của người dân Ai Cập diễn ra mạnh mẽ,
nhất là cuộc biểu tình diễn ra vào ngày 28/01, cũng như sức ép từ cộng đồng quốc tế.
Sáng ngày 29/01, ông Mubarak đã sa thải nội các, tuyên bố sẽ thành lập một chính phủ
mới để thúc đẩy cải cách trong bối cảnh khi mà làn sóng biểu tình của người dân trên
đường phố đang lên cao, kêu gọi ông phả từ chức sau khi đã cầm quyền suốt 30 năm
qua. Tuy nhiên, đứng trước những sức ép như vậy nhưng tổng thống Mubarak vẫn
quyết không từ chức.

Không chấp nhận với những tuyên bố của tổng thống Mubarak trong ngày
29/01, cũng như những hành động của lực lượng an ninh đang đàn áp những cuộc biểu
tình một cách đẫm máu, những người biểu tình lại tiếp tục đứng lên đấu tranh. Con số
người chết và thương vong tăng lên theo từng ngày, chính phủ Ai Cập vẫn bất lực trước
những làn sóng biểu tình của người dân.
Và trong 18 ngày biểu tình từ 25/1 tới 11/2, ngoài 846 người được xác nhận là
đã chết, khoảng 6.400 người khác bị thương ở nhiều mức độ khác nhau. Việc chính
quyền cũ tại Ai Cập sử dụng vũ lực để trấn áp người biểu tình là nguyên nhân dẫn tới
số người thiệt mạng như trên. Con số thương vong và số người chết đang ngày càng
tăng lên một cách nhanh chóng.(18)
Đứng trước sức ép quá lớn của những người biểu tình, dư luận quốc tế và cảm
thấy bất lực trước những gì đang diễn ra trong nước, ngày 11 tháng 02 năm 2011, Tổng
thống Mohammed Hosni Mubarak đã quyết định từ chức tổng thống và đã chuyển giao
nhiệm vụ cho Hội đồng tối cao các lực lượng vũ trang Ai Cập xử lý các sự vụ của đất
nước. Tin tổng thống Mubarak từ chức được lan đi một cách nhanh chóng, những đám
đông đã reo hò khi nghe lời tuyên bố của phó Tổng thống Omar Suleiman, những
người biểu tình nói đó chính là ngày mà họ đã mong chờ từ lâu trong vài thập kỷ gần
đây. Không khí tại quảng trường Tahrir vui vẻ giống như một ngày hội lớn, nhiều người
hô to “Chào mừng một nước Ai Cập mới”. Sau khi có tin quân đội sẽ làm chủ tình hình
và Quốc hội sẽ giải thể, người Ai Cập đã lũ lượt đổ ra đường để ăn mừng chiến thắng
bước đầu của họ sau những ngày biểu tình bao gồm cả máu, nước mắt, lựu đạn và hơi
cay…
Tình hình đón mừng trong những giờ khắc đầu tiên xảy ra trong ôn hòa, tuy
nhiên sau đó thì những tiếng súng lẻ tẻ lại nổ ra ở một số nơi trung tâm thủ đô Cairo,
báo hiệu rằng những cuộc biểu tình của người dân vẫn chưa kết thúc.
3) Tình hình Ai Cập sau khi Tổng thống Mubarak từ chức.
3.1) Nguyên nhân làn sóng Cách mạng lần thứ 2 tại Ai Cập sau khi Mubarak bị lật
đổ.

15



Phong trào dân chủ tại Ai Cập trong cuộc cách mạng Mùa xuân Ả Rập từ tháng
1/2011 tới tháng 2/2012
Sau 18 ngày biểu tình của quần chúng nhân dân, chế độ của Mubarak đã bị lật đổ
và quyền lãnh đạo đất nước tạm thời được trao cho Hội đồng Tối cao các lực lượng vũ
trang (SCAF) đứng đầu là thống thướng Tantawi cho tới khi một chính quyền dân sự
được thiết lập. Lực lượng quân đội đảm nhận tạm thời vai trò điều hành đất nước ban
đầu cũng đã được khá nhiều người Ai Cập hoan nghênh vì họ đã giữ đúng cam kết là
không bắn người biểu tình, gây sức ép để ông Mubarak phải từ chức.
Tuy nhiên, việc SCAF trì hoãn bàn giao quyền lực, không tôn trọng những cam
kết cải cách đất nước theo hướng dân chủ và tiếp tục các chính sách đàn áp, duy trì mở
rộng luật tình trạng khẩn cấp dưới như dưới chế độ Mubarak lại một lần nữa làm bùng
lên các cuộc biểu tình ở Ai Cập. Họ cảm thấy việc đấu tranh lật đổ Mubarak thực chất
mang lại cơ hội “đảo chính” để các giới chức quân sự thâu tóm quyền lực thay vì một
cuộc cách mạng có thể đem đến cho đất nước họ sự dân chủ và ổn định. Những khẩu
hiệu được họ nêu ra trong quá trình biểu tình là “Đả đảo chính quyền quân sự” và “Làm
cách mạng cho tới chiến thắng cuối cùng, cách mạng trên khắp đường phố.”…Họ đòi
Hội đồng Tối cao các lực lượng phải chuyển giao ngay quyền lực cho các lực lượng
dân sự; đòi trả tự do cho các nhà hoạt động đối lập đã bị bắt giữ, chấm dứt các phiên tòa
quân sự đối với dân thường, truy tố những quan chức tham nhũng chính quyền
Mubarak và những người đã tham gia giết hại người biểu tình…
Cùng với chính trị, một loạt các vấn đề kinh tế, xã hội cũng tiếp thêm động lực
cho người dân tham gia biểu tình. Các xung đột kéo dài đẩy Ai Cập trở thành quốc gia
kém hấp dẫn đầu tư và thu hút khách du lịch. Kéo theo đó là kinh tế tăng trưởng chậm
lại: Với tỷ lệ tăng trưởng GDP chỉ ở mức từ 1% đến 2% so với khoảng từ 5% đến 7%
thời gian trước đây dưới thời Mubarak. Theo những số liệu thống kê chính thức, doanh
thu từ nghành du lịch trong năm 2011 đã bị giảm 30% (tương đương với 4 tỷ USD).
Trung tâm của mọi sự lo ngại là dự trữ ngoại hối của Ngân hàng trung ương Ai Cập
(BCE) đã giảm hơn một nửa từ 36 tỷ USD tháng 1/2011 xuống còn 16,3 tỷ USD một

năm sau đó. Nhiều người lo ngại rằng, đất nước sẽ không còn tiền để nhập khẩu trong
những tháng tới, cũng như cũng không thể duy trì hệ thống trợ giá cho những loại hàng
hóa cơ bản, một công cụ nhằm giúp giữ giá thấp đối với các loại hàng hóa như xăng,
bánh mỳ hay khí đốt cho các hộ gia đình và giúp tránh sự bùng nổ xã hội tại một đất
nước nơi mà có tới 40% người dân sống với khoảng 2 USD mỗi ngày. (19)
Và trong đợt hai, Ai Cập cũng chịu sự can thiệp nhiều của các nước bên ngoài.
SCAF cáo buộc các tổ chức phi chính phủ nước ngoài đang kích động biểu tình, chống
đối chính quyền.
3.2) Sự lãnh đạo của Hội đồng quân sự tối cao và các phong trào đấu tranh sau khi
Tổng thống Mubarak từ chức
Sau khi tổng thống Mubarak từ chức, người dân Ai Cập đã rất vui mừng khi mà
người lãnh đạo họ suốt 30 năm qua đã ra đi, thay vào đó là sự lãnh đạo tạm thời của
Hội đồng tối cao quân sự Ai Cập. Thống chế Mohamed Tantawi người đứng đầu Hội
đồng tối cao quân sự Ai Cập cho hay, quân đội sẽ không đàn áp những cuộc biểu tình
16


Phong trào dân chủ tại Ai Cập trong cuộc cách mạng Mùa xuân Ả Rập từ tháng
1/2011 tới tháng 2/2012
của người dân, không bắn vào dân và sẽ chuyển giao quyền lực cho chính phủ mới
ngay sau khi chính phủ mới này được người dân chính thức bầu lên trong cuộc bầu cử
dự kiến sẽ diễn ra vào tháng 3 năm 2012. Để ổn định tình hình trong nước và để đảm
bảo vấn đề an ninh cũng như các vấn đề liên quan, Hội đồng quân sự tối cao Ai Cập đã
thành lập một chính phủ tạm thời do ông Essam Sharaf làm thủ tướng. Nhưng khi lên
nắm quyền, Hội đồng quân sự tối cao Ai Cập đã không giữ đúng lời hứa với nhân dân,
trước đó họ đã hứa là sẽ không bắn vào người dân, giải quyết các cuộc biểu tình trong
tình trạng hòa bình và sẽ chuyển giao quyền lực cho chính quyền mới ngay sau khi
người dân bầu lên. Nhưng gần 10 tháng sau người dân Ai Cập đã mất hết tin tưởng vào
quân đội, vì họ cho rằng SCAF muốn bám giữ quyền lực, không tôn trọng những cam
kết cải cách dân chủ và tiếp tục chính sách đàn áp như dưới thời Mubarak.

Những cuộc biểu tình ngày càng diễn ra mạnh mẽ hơn và quyết liệt hơn yêu cầu
quân đội phải chuyển giao quyền lực cho một chính quyền dân sự được người dân lựa
chọn. Mạnh mẽ và quyết liệt nhất phải kể tới các cuộc biểu tình ngày 25/11 và ngày
27/11/2011. Ngày 25/11, hàng ngàn người dân Ai Cập lại tập hợp tại quảng trường
Tahrir – Cairo để biểu tình được gọi là “cơ may cuối cùng” với mục tiêu đề ra là một
lần nữa đòi chính quyền quân sự phải từ chức ngay lập tức. Ngày 27/11, Trên mạng xã
hội Facebook, Liên minh thanh niên cách mạng Ai Cập đã kêu gọi một triệu người biểu
dương lực lượng tại quảng trường Tahrir và trên toàn quốc để bày tỏ tính chính đáng
của phong trào cách mạng và lại một lần nữa gia tăng áp lực đòi quân đội chuyển giao
quyền lực cho một chính quyền quân sự.
Bất lực trước tình hình trong nước, nội các tạm thời do Hội đồng quân sự tối cao
dựng lên để điều hành đất nước trong thời gian chuyển giao quyền lực đã xin từ chức.
Ông Mohammed Hegazy phát ngôn viên nội các cho hay: “chính phủ của thủ tướng
Essam Sharaf đã giao lại quyền điều hành cho đất nước cho Hội đồng quân sự tối cao”.
Đứng trước tình hình đó một cuộc bầu cử sớm được tổ chức, thứ hai ngày 28
tháng 11 năm 2011, lần đầu tiên cử tri Ai Cập đi bầu quốc hội kể từ ngày nổi dậy của
dân chúng kết thúc quyền cai trị của cựu tổng thống Hosni Mubarak trong tháng 2. Lần
đầu tiên trong vòng 30 năm qua cử tri xếp hàng dài nhiều giờ liền chờ bỏ phiếu,cho
thấy người dân đã mong chờ ngày này từ rất lâu. Nhiều người cho biết họ đi bầu lần
đầu tiên,trong khi những người khác bày tỏ sự hy vọng cuộc bầu cử lần này không
giống những cuộc bầu cử trước đó và sẽ có giá trị.
Đến ngày 4/12/2011, Ủy ban bầu cử tối cao Ai Cập (SEC) đã chính thức công bố
kết quả đợt một cuộc bầu cử Quốc hội Ai Cập diễn ra trong các ngày 28-29/11/2011,
theo đó các đảng Hồi giáo nước này đã giành được tổng cộng 65% số phiếu. Chiếm đa
số phiếu so với các Đảng còn lại trong Quốc hội, cụ thể: Đảng “Anh em Hồi giáo”
giành được 36,62% số phiếu. Tiếp đó là đảng Hồi giáo Al-Nour giành được 24,36% số
phiếu và đảng Wassat, đảng thứ ba của người Hồi giáo, giành được 4,27% số phiếu.
Trong khi đó, Khối Ai Cập, một liên minh các đảng tự do giành được 13,3% số phiếu.
Kết quả trên đã được Tổng Thư ký SEC Yusri Abdel Karim tuyên bố một cách cụ thể
trên truyền hình quốc gia Ai Cập.(20)

17


Phong trào dân chủ tại Ai Cập trong cuộc cách mạng Mùa xuân Ả Rập từ tháng
1/2011 tới tháng 2/2012
Cuộc bầu cử tại Ai Cập diễn ra làm ba đợt, đợt một đã diễn ra vào ngày 28 và
29/11 kết quả đã nghiêng hẳn về bên các Đảng Hồi giáo. Đợt hai diễn ra vào các ngày
14/12, bầu bổ sung vào ngày 21/12. Đợt ba diễn ra ngày 3/1/2012, bầu bổ sung vào
ngày 10/1. Kết quả của cả ba đợt bầu cử sẽ được công bố vào ngày 13/1.
Kết thúc đợt bầu cử thứ hai vào ngày 21/1, Ủy ban Bầu cử Tối cao Ai Cập (SEC
)đã thông báo kết quả chính thức bầu cử Hạ viện tại nước này với chiến thắng giành
cho đảng Tự do và Công lý (FJP) của tổ chức "Anh em Hồi giáo," lực lượng chính trị
có tầm ảnh hưởng lớn nhất tại Ai Cập. Chủ tịch SEC Abdel Moez Ibrahim tuyên bố FJP
giành được 235 ghế trong tổng số 508 ghế, tương đương 47,18% số ghế tại Hạ viện.
Trong số này có 10 ghế được Chủ tịch Hội đồng tối cao các lực lượng vũ trang Ai Cập
(CSFA) Hussein Tantawi chỉ định. Đứng thứ hai là đảng Hồi giáo Salafist Al-Nour
giành được 29% số ghế, đảng Tự do Wafd và Khối Ai Cập đứng thứ ở vị trí thứ 3. (21)
Tiếp theo cuộc bầu cử Hạ viện, các cử tri Ai Cập cũng sẽ bầu Hội đồng Shura
(tức Thượng viện) trong 3 đợt, bắt đầu từ ngày 29/1/2012 và kết thúc vào ngày 11/3.
Quốc hội mới sẽ chịu trách nhiệm soạn thảo Hiến pháp mới để dọn đường cho cuộc bầu
cử tổng thống vào trước cuối tháng 6/2012.
Xung quanh cuộc bầu cử của người dân có nhiều ý kiến trái chiều nhau, nhiều
người cho rằng nên tổ chức một cuộc bầu cử để thành lập chính phủ mới để ổn dịnh
tình hình chính trị phục hồi kinh tế, giúp đỡ người dân… nhiều người lại có ý kiến cho
rằng không nên tổ chức bầu cử hay đi bỏ phiếu vì như vậy kết quả cũng không đi tới
đâu, một chính phủ mới bầu lên liệu có lại giống chính quyền cũ. Nhiều người thì đi bỏ
phiếu nhưng sau khi đi bỏ phiếu họ lại tiếp tục quay trở lại biểu tình. Những cuộc bầu
cử tại Ai Cập dự kiến sẽ diễn ra tới hết tháng 3 năm 2012, và Hội đồng quân sự tối cao
sẽ trao trả quyền lực vào tháng 6 sau cuộc bầu cử Tổng Thống mới. Nhưng những diễn
biến mới nhất đã và đang diễn ra tại đây thì lại cho chúng ta thấy, quá trình đó là một

quá trình không hề dễ dàng, bởi những người biểu tình vẫn đang hàng ngày biểu tình
đòi hội đồng quân sự chuyển giao quyền lực ngay. Đặc biệt là sự kiện làm 6 người thiệt
mạng và hơn 1.500 người bị thương trong những cuộc bạo loạn, sau tấn thảm kịch làm
chết 74 người tại sân bóng đá ngày 1/2 ở Port Said. Sự việc làm gia tăng phẫn nộ trong
người dân về tình trạng mất an ninh của đất nước, đúng vào dịp đánh dấu một năm sau
cuộc nổi dậy.Theo AP, người dân ở khắp các thành phố Cairo, Alexandria, Suez và các
thành phố ở đồng bằng sông Nile đã chỉ trích cảnh sát và kêu gọi chính phủ, do thống
tướng Hussein Tantawi đứng đầu, từ chức.Người biểu tình Ai Cập đổ xuống đường sau
thảm họa bóng đá tồi tệ nhất trong lịch sử. Tại quảng trường Tahrir ở Cairo, trung tâm
của cuộc nổi dậy chống chính quyền lật đổ tổng thống Hosni Mubarak một năm trước,
năm nay những người biểu tình cũng giơ các khẩu hiệu và ảnh của những người thiệt
mạng tại Port Said và hô vang những khẩu hiệu chống cảnh sát và các nhà lãnh đạo lâm
thời. Cảnh sát, lực lượng đã hàng thập kỷ qua nổi tiếng với tệ tham nhũng và tra tấn
dưới chế độ Mubarak, nay tiếp tục bị chỉ trích vì sự thiếu kiểm soát hoặc cố ý để xảy ra
vụ bạo động tại sân bóng.

18


Phong trào dân chủ tại Ai Cập trong cuộc cách mạng Mùa xuân Ả Rập từ tháng
1/2011 tới tháng 2/2012
Nhiều người Ai Cập cho rằng, sự việc lần này xảy ra do cảnh sát yếu kém về
năng lực, bên cạnh đó còn là sự thất bại tổng thể lớn hơn của Hội đồng quân sự trong
việc điều hành đất nước vượt qua thời kỳ hỗn loạn.
Nhà lãnh đạo dân chủ Mohamed ElBaradei nhận xét rằng sự chậm trễ trong việc
cải cách bộ máy an ninh chính là "tội ác chống lại đất nước", và tình trạng hiện nay là
"cái giá phải trả trong giai đoạn chuyển tiếp".
Sau sự kiện này thì hiện nay tại Ai Cập những phong trào biểu tình chống nhà
chức trách vẫn còn đang tiếp tục diễn ra. Người dân Ai Cập vẫn sẽ còn đấu tranh cho
tới khi nào mà chế độ dân chủ thực sự đến với họ.

4) Nhận xét và đánh giá triển vọng.
Tính đến đầu năm 2012, đất nước Ai cập vẫn đang chìm trong sự bất ổn chính
trị. Nhân dân vẫn tiếp tục các cuộc biểu tình, vẫn có nhưng tiếng nói kêu gọi từ cộng
đồng quốc tế yêu cầu cho một sự thay đổi tại Ai Cập. Điều đó có nghĩa rằng hiện nay
người dân quốc gia Bắc Phi này chưa được hưởng một nền dân chủ, tự do thực sự sau
các nỗ lực của mình trong suốt năm 2011 và đầu năm 2012. Các cuộc biểu tình tháng 1
đã đạt được mục đích của ban đầu khi chế độ độc tài Mubarak đã bị lật đổ sau gần 3
thập kỉ tồn tại. Tuy nhiên, Hội đồng tối cao các lực lượng vũ trang (SCAF) lên nắm
quyền tại Ai Cập thì tình hình chính trị trở nên phức tạp. SCAF muốn duy trì quyền lực
của mình, tiếp tục các áp chế đối với tự do ngôn luận, quyền dân chủ của người dân. Vì
vậy, có nhiều ý kiến cho rằng cuộc cách mạng tại Ai Cập tháng 1 lật đổ Mubarak là một
cuộc cách mạng nửa vời, một cuộc đảo chính để giới quân sự lên nắm quyền. Nó chưa
đem lại lợi ích thiết thực cho nhân dân.
Một viễn cảnh không mấy sáng sủa cho Ai Cập vẫn có thể xảy ra ngay cả khi
quân đội chịu từ bỏ quyền lực. Thứ nhất, trong lĩnh vực chính trị, có thể là một sự gia
tăng nhanh chóng trong chủ nghĩa cực đoan Hồi giáo. Gần ba mươi năm “trị vì” của
Mubarak đã đàn áp ảnh hưởng của các đảng phái chính trị khác, mà kết quả là các bên
ngày hôm nay không có nhà lãnh đạo phổ biến. Mustafa Mohamed ElBaradei, cựu Chủ
tịch của IAEA và giải Nobel hòa bình đại diện cho các nhà cải cách. Nhưng hầu hết
thời gian của ông ElBaradei là sống ở nước ngoài nên không nhận được nhiều sự ủng
hộ từ người dân trong nước, thậm chí ông còn bị coi là kẻ cơ hội chính trị. Trong tất cả
các tổ chức bất đồng chính kiến Tổ chức Anh Em Hồi giáo đã hoạt động tích cực và có
ảnh hưởng nhất. Xung đột dữ dội giữa các lực lượng quân sự, cải cách và Hồi giáo có
thể có thể kích hoạt một cuộc xung đột mới. Một chính quyền mới trong tương lai có
thể được dựng lên sau kì bầu cử được dự kiến tổ chức vào tháng 6 tới, nhưng họ không
dễ dàng để giải quyết các vấn đề xã hội gây ra bởi tỉ lệ thất nghiệp cao, lạm phát và giá
cả tăng nhanh. Hơn nữa, tình trạng bất ổn có tác động nghiêm trọng đến nền kinh tế, và
trong các nhà đầu tư ngắn hạn nước ngoài sẽ không cảm thấy sự an toàn để đầu tư vào
Ai Cập. Du lịch cũng cần phải có một thời gian dài để khôi phục. Nếu xấu hơn thì có
thể sẽ dân tới các xung đột kéo dài, tình trạng bất ổn ngày càng khó giải quyết.

19


Phong trào dân chủ tại Ai Cập trong cuộc cách mạng Mùa xuân Ả Rập từ tháng
1/2011 tới tháng 2/2012
Đó là những giả thuyết được nêu ra về tình trạng tương lai cho Ai Cập. Nhưng
chúng ta cũng không thể phủ nhận những kết quả tích cực mà người dân Ai Cập đã đạt
được khi tham gia cuộc biểu tình. Chế độ chuyên quyền độc đoán của Mubarak đã bị lật
đổ. Tự do báo chí, tự do ngôn luận đã được cởi mở hơn. Điều luật khẩn cấp, đã được dỡ
bỏ vào tháng 1/2012 kết thúc 30 năm tồn tại. Một chính quyền dộc đoán, chuyên quyền
cũng khó mà có thể xuất hiện trở lại khi mà người dân Ai Cập đã ý thức và có tinh thần
đấu tranh hơn hơn cho quyền lợi của mình. Họ có quyền hi vọng về một xã hội dân chủ
hơn, nơi quyền lợi của họ được bảo đảm. Sẽ có nhiều khó khăn phía trước nhưng đây
không phải kết thúc mà là sự bắt đầu cho quá trình dân chủ tại Ai Cập.

MỤC LỤC

Trang

LỜI NÓI ĐẦU…………………………………………………………………….1
Phần 1: MỞ ĐẦU…………………………………………………………………2
1. Lý do nghiên cứu…………………………………………………………….....2
2. Lịch sử nhiên cứu………………………………………………………………4
3. Mục tiêu nghiên cứu……………………………………………………………4
20


Phong trào dân chủ tại Ai Cập trong cuộc cách mạng Mùa xuân Ả Rập từ tháng
1/2011 tới tháng 2/2012
4. Phạm vi nghiên cứu………………………………………………………….....5

5. Vấn đề nghiên cứu……………………………………………………………...5
6. Giả thuyết nghiên cứu……………………………………………………….....5
7.Phương pháp nghiên cứu……………………………………………………….5
Phần 2: PHONG TRÀO DÂN CHỦ TẠI AI CẬP TRONG CUỘC CÁCH
MẠNG MÙA XUÂN Ả RẬP TỪ THÁNG 1/2011 TỚI THÁNG 2/2012.
1. Nguyên nhân dẫn tới các cuộc biểu tình và sự ra đi của Mubarak…………5
1.1) Các nguyên nhân nội tại…………………………………………………......6
1.1.1) Nguyên nhân kinh tế - xã hội……………………………………………....6
1.1.2. Các nguyên nhân chính trị…………………………………………………8
1.2. Các tác động bên ngoài………………………………………………………11
1.2.1. Tác động từ các phong trào dân chủ trong thế giới Ả Rập……………...11

1.2.2) Sự tác động của cuộc khủng hoảng kinh tế………………………...11
1.2.3. Áp lực từ phương tây………………………………………………………12
2) Quá trình diễn ra các phong trào dân chủ tại Ai Cập……………………….13
2.1) Từ khi phong trào bắt đầu cho tới khi Mubarak từ chức…………………13
3) Tình hình Ai Cập sau khi Tổng thống Mubarak từ chức……………………15
3.1) Nguyên nhân làn sóng Cách mạng lần thứ 2 tại Ai Cập sau khi
Mubarak bị lật đổ………………………………………………………….………15
3.2) Sự lãnh đạo của Hội đồng quân sự tối cao và các phong trào đấu tranh
sau khi Tổng thống Mubarak từ chức……..……………………………………...16
4) Triển vọng, nhận xét đánh giá và bài học kinh nhiệm cho các nước khác…..19
4.1) Triển vọng và nhận xét đánh giá……………………………………………..19
4.2) Bài học kinh nhiệm cho các nước khác………………………………….......20
Phần 3: MỤC LỤC…………………………………………………………………24

Chú thích:
(1)

Egypt Human Development Report 2010 (Báo cáo phát triển quyền con người

của Ai Cập 2010) : />%202010%20english.pdf

21


Phong trào dân chủ tại Ai Cập trong cuộc cách mạng Mùa xuân Ả Rập từ tháng
1/2011 tới tháng 2/2012
(2)

Báo cáo của Cơ quan trung ương về thống kê của Ai Cập CAPMAS). Truy cập
ngày: 18/2/2012
/>(3)

United Nations Population Division, World Population Prospects, the 2010
Revision
(4)

“How the Higher-education Bubble Is Fueling Revolts in Tunisia and Egypt”
Joshua Fulton, The New American, 11/2/ 2011. Truy cập ngày 20/2/2012.
< />(5)

“Egypt: An Unemployed Population Cohort”, 3/2/2011. Truy cập ngày
25/2/2012.
< />(6)

“Egypt's Uphill Economic Struggles” , Isobel Coleman , Senior Fellow and
Director of the Civil Society, Markets, and Democracy Initiative; Director of the
Women and Foreign Policy Program, Council on Foreign Relation, 2/2/2011.
Truy cập ngày 20/2/2012 < />(7)


Thống kê của UNFPA (Quỹ Dân số Liên Hiệp Quốc) về dân số và phát triển
của Ai Cập.
/>(8)

“UN warned of major new food crisis at emergency meeting in Rome”, Iohn
Vidal, Guardian, 24/9/2010. Truy cập ngày 25/2/2012
< />(9)

“Egypt's Uphill Economic Struggles” , Isobel Coleman , Senior Fellow and
Director of the Civil Society, Markets, and Democracy Initiative; Director of the
Women and Foreign Policy Program, Council on Foreign Relation, 2/2/2012.
Truy cập ngày 20/2/2012
< />22


Phong trào dân chủ tại Ai Cập trong cuộc cách mạng Mùa xuân Ả Rập từ tháng
1/2011 tới tháng 2/2012

(10)

National Post's Financial Post & FP Investing, Canada, August 5, 2010

(11)

“Egypt's Uphill Economic Struggles” ,Isobel Coleman , Senior Fellow and
Director of the Civil Society, Markets, and Democracy Initiative; Director of the
Women and Foreign Policy Program, Council on Foreign Relation, 2/2/2011.
Truy cập ngày 20/2/2012
< />(12)


“Mubarak thay đổi hay sụp đổ”, Hiếu Trung- Báo Tuổi trẻ điện tử, 29/01/2011.
Truy cập ngày 20/2/2012.
< />(13)

“Fraud claims mar Egyptian presidential poll”, Guardian (Người bảo vệ),
7/3/2005. Truy cập 25/2/2012.
< />
(14)

“Mubarak thay đổi hay sụp đổ”, Hiếu Trung- Báo Tuổi trẻ điện tử, 29/01/2011.
Truy cập ngày 20/2/2012.
< />(15)

“The Reasons for and the Impacts of the Egypt Revolution” (Các lý do và tác
động của Cách mạng Ai Cập)- Bài của Liao Baizhi, Phó Giáo sư của Viện
Nghiên cứu Tây châu Á và châu Phi, thuộc Viện Nghiên cứu Quan hệ
quốc tế đương đại Trung Quốc, 04/2011. Truy cập ngày 28/2/2012,
< />
(16)

Theo nguồn www.guardian.co.uk

(17)

Theo nguồn www.guardian.co.uk

(18)

Theo nguồn />(19)


Ai Cập hậu Mubarak đối mặt với khủng hoảng kinh tế- TTXVN
23


Phong trào dân chủ tại Ai Cập trong cuộc cách mạng Mùa xuân Ả Rập từ tháng
1/2011 tới tháng 2/2012
/>Theo nguồn />(20)

Theo nguồn (TTXVN/Vietnam+)
/>(21)

Phần 3: TÀI LIỆU THAM KHẢO
3.1. Tài liệu tiếng Việt:
1) Hậu “Mùa Xuân Ai Cập”: Cuộc cách mạng nửa vời: />2) Hệ lụy từ cuộc “cách mạng hoa nhài”
/>3) Hỗn loạn ở Ai Cập - Khủng hoảng niềm tin
/>4) Mubarak: thay đổi hay sụp đổ?
/>5) Cuộc đời bất bạo động
/> />6) Dân chủ là gì?
( nguồn />7) Bất ổn chính trị tại Ai Cập đẩy Hoa Kỳ vào thế khó xử

24


Phong trào dân chủ tại Ai Cập trong cuộc cách mạng Mùa xuân Ả Rập từ tháng
1/2011 tới tháng 2/2012
( nguồn />( nguồn />8) Cựu tổng thống Ai Cập có thể chịu án tử hình
/>9) Cựu thủ tướng Ai Cập được chỉ định làm tân thủ tướng
/>10) Biểu tình ở Ai Cập diễn biến phức tạp
/>11) Ai Cập hoãn phiên xử cựu Tổng thống Mubarak
/>12) Ai Cập: Biểu tình đòi thành lập cơ quan tư pháp

/>13) Bất ổn tại Ai Cập vẫn chưa lắng dịu
/>14) Hàng ngàn người biểu tình ở Ai Cập bất chấp lệnh giới nghiêm
/>15) Đằng sau các cuộc biểu tình ở Ai Cập
/>16) Tin tổng hợp tình hình Ai Cập ngày 30 - 1 - 2011(BBC & RFI)Người biểu tình
chiếm Cairo
/>25