BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH
------------------

LÊ VĂN NHÃN

MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG
HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA NỘI BỘ Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG
HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN TÂN THẠNH TỈNH LONG AN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC


2
NGHỆ AN - 2015


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH
------------------

LÊ VĂN NHÃN

MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG
HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA NỘI BỘ Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG
HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN TÂN THẠNH TỈNH LONG AN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Chuyên ngành: QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Mã số: 60 14 01 14

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Hà Văn Hùng


4
NGHỆ AN - 2015


LỜI CẢM ƠN
Luận văn được thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS.Hà
Văn Hùng. Nhân dịp này, tác giả bày tỏ lòng kính trọng và lời cảm ơn sâu sắc
tới PGS.TS. Hà Văn Hùng đã dành nhiều thời gian, công sức chỉ bảo và tận
tình hướng dẫn tôi hoàn thành luận văn này.
Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới các giảng viên Trường
Đại học Vinh đã tận tình giảng dạy, giúp đỡ chúng tôi trong quá trình học tập,
nghiên cứu và làm luận văn.
Tác giả xin gửi lời cảm ơn đến khoa Sau đại học - Trường Đại học
Vinh, Trường Đại học Kinh tế - Công nghiệp Long An, Sở Giáo dục và Đào
tạo tỉnh Long An, Huyện ủy - Hội Đồng Nhân dân - Ủy Ban Nhân dân Huyện
Tân Thạnh, các trường THPT thuộc khu vực Đồng Tháp Mười tỉnh Long An.
Đặc biệt là các trường THPT tại huyện Tân Thạnh, tỉnh Long An và các bạn
bè, đồng nghiệp, gia đình đã tạo điều kiện thuận lợi, giúp đỡ tác giả trong suốt
quá trình học tập và nghiên cứu.
Dù cố gắng rất nhiều, nhưng luận văn vẫn không tránh khỏi những
thiếu sót nhất định. Tác giả kính mong nhận được sự chỉ bảo của các thầy
giáo, cô giáo và sự góp ý của các đồng nghiệp, các bạn bè gần xa.
Xin chân thành cảm ơn!
Tác giả: Lê Văn Nhãn



MỤC LỤC
Trang
Mở đầu ..............................................................................................................1
Chương 1: Cơ sở lý luận của vấn đề nâng cao chất lượng hoạt động kiểm
tra nội bộ ở các trường THPT ......................................................................5
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề..........................................................................5
1.1.1. Những nghiên cứu về quản lý thanh tra, kiểm tra trong ngành giáo
dục - đào tạo................................................................................................5
1.1.2. Những nghiên cứu về vấn đề kiểm tra nội bộ trong .........................6
1.2. Một số khái niệm liên quan tới đề tài.........................................................6
1.2.1. Khái niệm kiểm tra và kiểm tra nội bộ trường học ..........................6
1.2.2. Chất lượng và chất lượng kiểm tra nội bộ.....................................10
1.2.3. Giải pháp, giải pháp nâng cao chất lượng quản lý .........................11
1.3. Quản lý hoạt động kiểm tra nội bộ ……………………………………. 11
1.3.1. Vị trí, vai trò của quản lý kiểm tra nội bộ trường học ...................11
1.3.2. Chức năng của quản lý kiểm tra nội bộ trường học........................12
1.3.3. Mục đích, nhiệm vụ của kiểm tra nội bộ trường học......................14
1.3.4. Nguyên tắc kiểm tra nội bộ trường học ........................................15
1.4. Quản lý hoạt động kiểm tra nội bộ trường học………………………….16
1.4.1. Đối tượng.........................................................................................16
1.4.2. Nội dung kiểm tra nội bộ trường học .............................................17
1.4.3. Hình thức quản lý công tác kiểm tra nội bộ trường học..............21
1.4.4. Phương pháp thực hiện công tác quản lý kiểm tra nội....................21
1.5. Nâng cao chất lượng quản lý hoạt động kiểm tra nội bộ..........................24
1.5.1. Cơ sở lý luận của kiểm tra nội bộ trường học.................................24
1.5.2. Cơ sở pháp lý của kiểm tra nội bộ trường học................................29
1.5.3. Cơ sở thực tiễn của kiểm tra nội bộ trường học.............................30
1.5.4. Quy trình thực hiện nâng cao chất lượng quản lý ..........................31



7
Kết luận chương 1...........................................................................................31


Chương 2: Cơ sở thực tiễn của quản lý hoạt động kiểm tra nội bộ ở các
trường THPT huyện Tân Thạnh, tỉnh Long An …………………….…...32
2.1. Khái quát về tình hình kinh tế - xã hội và sự nghiệp giáo........................32
2.1.1. Tình hình phát triển kinh tế - xã hội của huyện Tân Thạnh............32
2.1.2. Tình hình giáo dục của huyện Tân Thạnh, Tỉnh Long An..............34
2.2. Thực trạng hoạt động kiểm tra nội bộ ở các trường THPT tại huyện Tân
Thạnh...............................................................................................................35
2.2.1. Trường THPT Tân Thạnh...............................................................35
2.2.2. Trường THPT Hậu Thạnh Đông ....................................................36
2.2.3. Những tồn tại cần khắc phục...........................................................37
2.3. Thực trạng quản lý nâng cao chất lượng hoạt động kiểm tra nội bộ ở các
trường THPT huyện Tân Thạnh - tỉnh Long An ............................................39
2.3.1. Thực trạng lập kế hoạch kiểm tra nội bộ.........................................39
2.3.2. Thực trạng tổ chức và chỉ đạo công tác kiển tra nội bộ.................41
2.3.3. Thực trạng kiểm tra, đánh giá công tác KTNB ..............................41
2.3.4. Đánh giá chung về thực trạng quản lý công tác KTNB..................42
2.4. Đánh giá chung về thực trạng...................................................................43
2.4.1. Ưu điểm...........................................................................................43
2.4.2. Hạn chế............................................................................................43
2.4.3. Nguyên nhân của hạn chế................................................................43
Kết luận chương 2...........................................................................................44
Chương 3: Một số giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động kiểm tra nội
bộ ở các trường THPT huyện Tân Thạnh, tỉnh Long An..........................45
3.1. Nguyên tắc đề xuất các giải pháp.............................................................45
3.1.1. Nguyên tắc đảm bảo tính bám mục tiêu..........................................45
3.1.2. Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn.................................................45

3.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả.................................................45
3.1.4. Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi.....................................................45


9
3.2. Một số giải pháp nâng cao chất lượng hoạt..............................................46


3.2.1. Nâng cao công tác tư tưởng nhận thức về hoạt động KTNB trường
học.............................................................................................................46
3.2.2. Thường xuyên kiểm tra, đánh giá hoạt động của giáo viên............48
3.2.3. Tăng cường kiểm tra hoạt động sư phạm của tổ, nhóm chuyên môn. .81
3.2.4. Lập kế hoạch hoạt động kiểm tra nội bộ gắn với kế hoạch năm học....82
3.2.5. Đổi mới hoạt động tổ chức, chỉ đạo kiểm tra nội bộ trường học....86
3.2.6. Đổi mới tổng kết công tác kiểm tra nội bộ trường học...................90
3.2.7. Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác quản lý kiểm
tra nội bộ....................................................................................................91
3.3. Thăm dò tính cần thiết và tính khả thi của các giải pháp.........................93
3.3.1. Mục đích thăm dò............................................................................93
3.3.2. Nội dung và địa bàn thăm dò..........................................................94
3.3.3. Phương pháp thăm dò......................................................................94
3.3.4. Kết quả thăm dò..............................................................................94
Kết luận chương 3..........................................................................................97
Kết luận và kiến nghị....................................................................................98
Tài liệu tham khảo.......................................................................................102


DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
STT
1

2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15

Chữ viết tắt
CĐ
CSVC - TBDH
ĐH
GV
GD&ĐT
HS
KQ
KTNB
MT
ND
NXB
PP
THPT
TDTT

TTQL

Nội dung
Cao đẳng
Cơ sở vật chất - thiết bị dạy học
Đại học
Giáo viên
Giáo dục và đào tạo
Học sinh
Kết quả
Kiểm tra nội bộ
Mục tiêu
Nội dung
Nhà xuất bản
Phương pháp
Trung học phổ thông
Thể dục thể thao
Thông tin quản lý


12
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Để phát triển sự nghiệp giáo dục, các giải pháp đột phá mà chiến lược
phát triển giáo dục 2011-2020 đề ra gồm: Đổi mới quản lý giáo dục, phát triển
nhân lực ngành giáo dục, đổi mới nội dung, phương pháp và kiểm tra - đánh
giá. Bên cạnh đó, tăng cường đầu tư cho giáo dục, tăng cường gắn đào tạo với
sử dụng, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ đáp ứng nhu cầu xã
hội. Đồng thời tăng cường hỗ trợ giáo dục đối với các vùng khó khăn, dân tộc
thiểu số và đối tượng chính sách xã hội. Phát triển khoa học giáo dục, mở

rộng và nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế. Có như vậy, đến năm 2020 nền
giáo dục nước ta mới được đổi mới căn bản và toàn diện, chất lượng giáo dục
mới được nâng cao. Giáo dục đạo đức, kỹ năng sống, năng lực sáng tạo kỹ
năng thực hành được chú trọng đáp ứng mọi nhu cầu nhân lực, đảm bảo công
bằng xã hội trong giáo dục và cơ hội học tập suốt đời cho mỗi người dân để
từng bước hình thành xã hội học tập.
Tuy nhiên, cũng như các lĩnh vực khác kết quả của đổi mới giáo dục phải
được giám sát, kiểm tra. Kiểm tra là một chức năng cơ bản, quan trọng của
quá trình quản lý, đó là công việc hoạt động mà người quản lý ở bất kỳ cấp
nào, cương vị nào cũng phải thực hiện để biết rõ những mục tiêu, kế hoạch đề
ra thực tế đã đạt được đến đâu và như thế nào. Từ đó tìm ra những biện pháp
động viên, giúp đỡ, uốn nắn kịp thời nhằm đạt mục tiêu đã định.
Kiểm tra nội bộ trường học là một hoạt động đặc trưng của kiểm tra, là
khâu đặc biệt quan trọng trong chu trình quản lý đảm bảo tạo lập mối liên hệ
ngược thường xuyên, kịp thời giúp người quản lý tự hình thành cơ chế điều
chỉnh hướng đích trong quá trình quản lý nhà trường. Thực chất của quản lý
là xử lý thông tin, thông tin là nguyên liệu của quản lý, chất lượng và hiệu quả
của thông tin quyết định chất lượng và hiệu quả của quản lý. Người quản lý
tài năng trước hết và quan trọng nhất phải biết tổ chức tốt công tác thông tin


13
cho chính mình. Muốn có thông tin chính xác, kịp thời thì biện pháp quan
trọng nhất là phải tiến hành kiểm tra.
Kiểm tra nội bộ trường học là một biện pháp trong hoạt động quản lý
trường học, là công cụ sắc bén tăng cường hiệu lực quản lý trường học, góp
phần nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục - đào tạo. Kiểm tra nội bộ
trường học là biểu hiện phẩm chất của người quản lý chống bệnh quan liêu.
Chất lượng và hiệu quả hoạt động giáo dục THPT phụ thuộc rất lớn vào
công tác quản lý giáo dục, đặc biệt là vào trình độ nghiệp vụ quản lý của đội

ngũ cán bộ quản lý giáo dục. Trình độ nghiệp vụ quản lý giáo dục của cán bộ
quản lý giáo dục thể hiện ở việc thực hiện thành thạo hay không các chức năng
quản lý trên các mặt xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo và kiểm tra,
đánh giá thực hiện nội dung chương trình sách giáo khoa mới ở THPT.
Thực trạng hoạt động kiểm tra nội bộ trường học ở các trường phổ thông
hiện nay còn nhiều tồn tại, yếu kém, đặc biệt theo yêu cầu của công cuộc đổi
mới giáo dục hiện nay.
Đổi mới hoạt động kiểm tra, tìm ra các giải pháp để khắc phục tồn tại,
yếu kém trong hoạt động kiểm tra nội bộ trường học là một yêu cầu bức thiết
nhằm góp phần đổi mới công tác quản lý nhà trường, quản lý giáo dục, làm
cho giáo dục phát triển đáp ứng nhiệm vụ nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực,
bồi dưỡng nhân tài phục vụ cho sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước. Đặc
biệt đổi mới công tác kiểm tra nội bộ trường học cũng là một trong các giải
pháp để thực hiện thành công các cuộc vận động: “Nói không với tiêu cực
trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục", "Nói không với vi phạm đạo
đức nhà giáo và để học sinh ngồi nhầm lớp", "Xây dựng trường học thân
thiện, học sinh tích cực"do Bộ Giáo dục và Đào tạo phát động.
Đối với các trường THPT ở huyện Tân Thạnh, một huyện vùng sâu của
tỉnh Long An, công tác kiểm tra nội bộ có những đặc thù riêng về địa lý, trình
độ, cơ sở vật chất, điều kiện kinh tế - xã hội. Vì vậy cần có những giải pháp
đặc thù.


14
Căn cứ vào những lý do nêu trên, để góp phần đổi mới quản lý trường
THPT nói riêng và đổi mới quản lý giáo dục nói chung, chúng tôi chọn đề tài
nghiên cứu: Một số giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động kiểm tra nội
bộ ở các trường Trung học phổ thông huyện Tân Thạnh, tỉnh Long An.
2. Mục đích nghiên cứu
Đề xuất một số giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động kiểm tra nội bộ

ở các trường THPT huyện Tân Thạnh, tỉnh Long An.
3. Giả thuyết khoa học
Nếu đề xuất và vận dụng tốt một số giải pháp khoa học, có tính khả thi
thì sẽ góp phần nâng cao chất lượng quản lý hoạt động kiểm tra nội bộ ở các
trường THPT huyện Tân Thạnh, tỉnh Long An.
4. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
- Khách thể nghiên cứu: Hoạt động kiểm tra nội bộ ở các trường THPT
huyện Tân Thạnh, tỉnh Long An.
- Đối tượng nghiên cứu: Giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động kiểm
tra nội bộ ở trường Trung học phổ thông huyện Tân Thạnh, tỉnh Long An.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Cơ sở lý luận: Hệ thống cơ sở lý luận của hoạt động kiểm tra nội bộ
trường học.
- Cơ sở thực tiễn: Điều tra, nghiên cứu thực trạng việc quản lý hoạt
động kiểm tra nội bộ trường học ở các trường THPT tại huyện Tân Thạnh,
tỉnh Long An.
- Đề xuất các giải pháp: Đề xuất một số giải pháp quản lý nhằm nâng
cao chất lượng, hiệu quả của hoạt động kiểm tra nội bộ trường học ở các
trường THPT tại huyện Tân Thạnh, tỉnh Long An.
6. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: nghiên cứu các tài liệu liên quan
đến quản lý giáo dục như: luật giáo dục, điều lệ trường phổ thông, nghiệp vụ
quản lý, nghiệp vụ thanh tra, kiểm tra, tâm lý học quản lý, giáo dục học, xã


15
hội học giáo dục, kinh tế học giáo dục, khoa học quản lý giáo dục, lý thuyết
hệ thống ... và các thông tư, quy chế, quy định, hướng dẫn có liên quan đến
hoạt động quản lý giáo dục của các cấp có thẩm quyền.
- Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm: phương pháp quan sát (quan

sát, điều tra thực tế), phương pháp trắc nghiệm test, phương pháp chuyên gia.
- Phương pháp kê toán học: Đánh giá kết quả điều tra phân tích số liệu.
7. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3
chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận của vấn đề nâng cao chất lượng hoạt động kiểm
tra nội bộ ở các trường THPT.
Chương 2: Cơ sở thực tiễn của quản lý hoạt động kiểm tra nội bộ ở các
trường THPT huyện Tân Thạnh, tỉnh Long An.
Chương 3: Một số giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động kiểm tra nội
bộ ở các trường THPT huyện Tân Thạnh, tỉnh Long An.


16
CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HOẠT
ĐỘNG KIỂM TRA NỘI BỘ Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
1.1 LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ
1.1.1. Những nghiên cứu về quản lý thanh tra, kiểm tra trong ngành
giáo dục - đào tạo:
Các tài liệu nói về thanh tra, kiểm tra rất đa dạng và phong phú như
những điều lệ, cách thức, quy chế, hướng dẫn về thanh tra, kiểm tra trường
học. Những bài giảng ở các trường đại học, học viện quản lý giáo dục, những
bài giảng tại các lớp tập huấn cho cán bộ quản lý giáo dục, những bài giảng
dùng cho thanh tra viên giáo dục phổ thông…
Cùng với các văn bản quy phạm pháp luật, trong các tạp chí (tạm chí
Giáo dục, tạp chí Thanh tra,...) đã có nhiều bài viết về công tác thanh tra,
kiểm tra. Tác giả Hà Thế Truyền đã nghiên cứu, giới thiệu về thanh tra giáo
dục ở Cộng hoà Pháp, giới thiệu về lịch sử phát triển, cấu trúc tổ chức, đội
ngũ thanh tra, để thực hiện 4 nhiệm vụ: kiểm tra, đánh, tư vấn, thúc đẩy [34].

Cũng liên quan đến vấn đề thanh tra, tác giả Lưu Xuân Mới đã nghiên
cứu vấn đề kiểm tra - đánh giá trong chỉ đạo thực hiện chương trình mới ở
trường phổ thông. Tác giả đã đề cập đến nhiều hình thức kiểm tra - đánh giá
để tác động đến các đối tượng khác nhau (học sinh, giáo viên, hiệu trưởng,
phụ huynh, thanh tra giáo dục, nhà quản lý giáo dục, các nhà pháp luật,...),
nêu lên mối quan hệ giữa thanh tra, kiểm tra với các yếu tố khác trong hoạt
động của nhà trường [26].
Về quản lý nhà trường, các tác giả: Nguyễn Ngọc Quang, Hà Sỹ Hồ,
Đặng Quốc Bảo đã nêu lên những nguyên tắc chung của việc quản lý hoạt
động dạy - học, từ đó chỉ ra một số biện pháp quản lý. Một trong số các biện
pháp hữu hiệu để duy trì, điều chỉnh hoạt động của hệ quản lý đi đúng mục


17
tiêu, kế hoạch là các biện pháp kiểm tra, thanh tra, đánh giá kết quả công việc
trong từng giai đoạn nhất định.
1.1.2. Những nghiên cứu về vấn đề kiểm tra nội bộ trong các trường
trung học phổ thông.
Trong quá trình làm luận văn tác giả đã tham khảo, tìm hiểu rất nhiều các
công trình, bài viết nghiên cứu về công tác thanh tra, kiểm tra trong ngành
giáo dục - đào tạo nói chung cũng như việc kiểm tra nội bộ trong các trường
trung học phổ thông nói riêng, nhưng các công trình, bài viết đó chưa đề cập
một cách có hệ thống, đầy đủ về hoạt động kiểm tra nội bộ ở các trường
THPT trên địa bàn Huyện Tân Thạnh, tỉnh Long An [12,33,34,36].
1.2. MỘT SỐ KHÁI NIỆM LIÊN QUAN TỚI ĐỀ TÀI
1.2.1. Khái niệm kiểm tra và kiểm tra nội bộ trường học
1.2.1.1. Kiểm tra
Là quá trình xem xét thực tế, đánh giá thực trạng so với mục tiêu, phát
hiện các mặt: tích cực, sai lệch, vi phạm để đưa ra kết luận điều chỉnh.
Kiểm tra cần thực hiện các nội dung sau:

- Đánh giá gồm: Xác định chuẩn, thu thập thông tin, so sánh sự phù hợp
của việc thực hiện so với chuẩn mực.
- Phát hiện mức độ thực hiện tốt, vừa, xấu của các đối tượng quản lý.
- Điều chỉnh gồm: Tư vấn (uốn nắn, sửa chữa), thúc đẩy (phát huy
thành tích tốt) hoặc xử lý [25].
1.2.1.2. Kiểm tra nội bộ trường học
Là một dạng hoạt động quản lý của người hiệu trưởng nhằm điều tra,
theo dõi, xem xét, kiểm soát, phát hiện, kiểm nghiệm sự diễn biến và kết quả
các hoạt động giáo dục trong phạm vi nội bộ nhà trường và đánh giá kết quả
các hoạt động giáo dục đó có phù hợp với mục tiêu, kế hoạch, chuẩn mực,
quy chế đã đề ra hay không. Qua đó phát hiện những ưu điểm để động viên,
kích thích hoặc những thiếu sót, lệch lạc so với yêu cầu để có biện pháp uốn


18
nắn, giúp đỡ và điều chỉnh thích hợp nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả
giáo dục và đào tạo trong nhà trường [24,25]
Khái niệm này được thể hiện rõ ở khoản 1, điều 22, chương VI: “Công
tác kiểm tra nội bộ trong các trường học và các đơn vị trong ngành” trong bản
“Quy chế về tổ chức và hoạt động của Thanh tra Giáo dục và Đào tạo”(Quyết
định số 478/QĐ ngày 11 tháng 3 năm 1993): Việc kiểm tra công việc, hoạt
động và các mối quan hệ của mọi thành viên trong nhà trường là trách nhiệm
và quyền hạn của hiệu trưởng. Hiệu trưởng có thể huy động: phó hiệu trưởng,
các tổ trưởng chuyên môn và các cán bộ, giáo viên khác giúp hiệu trưởng
kiểm tra với tư cách là người được ủy quyền hoặc trợ lý nhưng hiệu trưởng
vẫn nắm quyền tối hậu quyết định về những vấn đề quan trọng nhất của kiểm
tra, người đưa ra kết luận cuối cùng và người chịu trách nhiệm về những kết
luận đó [3].
Kiểm tra nội bộ trường học về thực chất là kiểm tra tác nghiệp, là hoạt
động tự kiểm tra của trường bao gồm hai hoạt động:

- Hiệu trưởng tiến hành kiểm tra tất cả các thành tố cấu thành hệ thống
nhà trường, đặc biệt kiểm tra công việc, hoạt động, mối quan hệ của mọi
thành viên và những điều kiện, phương tiên phục vụ dạy học và giáo dục
trong nhà trường.
- Việc tự kiểm tra trong nội bộ trường học.
Người hiệu trưởng giỏi là người biết tiến hành kiểm tra thường xuyên
và có kế hoạch, biết biến quá trình kiểm tra thành quá trình tự kiểm tra của
các bộ phận và mọi thành viên trong nhà trường mà mình quản lý. Người hiệu
trưởng có kinh nghiệm thường biết kiểm tra đúng người, đúng việc, đúng lúc,
đúng chỗ. Xác định rõ ai, bộ phận nào thì kiểm tra thường xuyên; ai, bộ phận
nào thì kiểm tra ít hơn và thậm chí có người, bộ phận không cần kiểm tra, vì
họ luôn hoàn thành nhiệm vụ một cách tự giác không cần có sự thúc đẩy nào.
Đồng thời hiệu trưởng cũng xác định rõ nên kiểm tra vào lúc nào: nếu sớm


19
quá thì không có gì để kiểm tra, nhưng nếu muộn quá mới kiểm tra thì nếu có
sai sót rồi, lúc đó rất khó sửa và làm lại [5; 34].
1.2.1.3. Khái niệm thanh tra, kiểm tra trong giáo dục:
Trong thực tiễn giáo dục và đào tạo ở các trường phổ thông hiện nay có
hai loại hình hoạt động mang tính chất tương đồng. Đó là hoạt động kiểm tra
nội bộ trường học và hoạt động thanh tra giáo dục. Cần phân biệt các loại
hình hoạt động này và chỉ rõ mối liên hệ giữa chúng [12;33].
- Giống nhau:
+ Mục đích: Cả hai đều đi sâu kiểm tra, theo dõi các hoạt động giáo dục
để giúp đỡ đối tượng hoàn thành tốt nhiệm vụ.
+ Chức năng: Đều là hệ thống thông tin phản hồi, thực hiện việc tạo lập
kênh thông tin phản hồi trong quản lý giáo dục.
+ Nội dung công việc: Về thực chất đều là hoạt động kiểm tra, xem xét;
so sánh, đối chiếu và đánh giá.

- Khác nhau: Hai loại hình hoạt động này về các mặt tính chất (chủ
yếu là tư cách pháp nhân), về tổ chức, hoạt động, đối tượng và cách xử lý
cũng có những nét khác nhau. Cụ thể như bảng so sánh dưới đây:
KHÁC
NHAU

KTNB TRƯỜNG HỌC
- Có tính chất tổ chức
quản lý trong nội bộ là chủ yếu.

Tính
Chất

- Là chức năng tất yếu và

THANH TRA GIÁO
DỤC
- Hành chính, pháp chế
nhà nước.
- Kiểm tra của cấp trên

thường xuyên của quá trình đối với cấp dưới.
quản lý.

- Các kết luận rút ra

- Các kết luận mang tính mang tính pháp lý cao.
pháp lý nội bộ.
Do thủ trưởng cơ quan
Tổ

chức

Là hệ thống tổ chức

trực tiếp quyết định thành lập, tổ nhà nước do pháp luật quy
chức, thực hiện

định, cấp trên bổ nhiệm có tính


20
Tổ chức không ổn định

ổn định, gồm 3 cấp: Bộ giáo
dục, Sở giáo dục, Phòng giáo
dục.

- Thực hiện theo kế hoạch
Hoạt
động

của nhà quản lý (Kế hoạch nội luật, theo quy chế không ai
bộ).

được can thiệp trái luật vào
- Hoạt động từ trong hệ.
-Tập thể cá nhân trong nội

Đối
tượng


- Chỉ tuân theo pháp

hoạt động thanh tra.
- Hoạt động từ ngoài hệ.
- Cơ quan, tổ chức, cá

bộ với những công việc, hoạt nhân cấp dưới với những công
động và mối quan hệ giữa việc và hoạt động của họ.
chúng.
- Xem xét, phát hiện, uốn

- Các kết luận mang tính

nắn, điều chỉnh, giúp đỡ trong hiệu lực pháp lý cao buộc đối
nội bộ.
- Khen thưởng, trách phạt,
Xử lý

biểu dương.

tượng phải chấp hành.
- Có thể biểu dương, đề
nghị cấp trên khen thưởng
hoặc kỷ luật và đình chỉ hoạt
động khi cần thiết.
- Giúp đỡ, sửa chữa, uốn
nắn sai lầm.

Có thể nói kiểm tra nội bộ trường học và thanh tra giáo dục có sự thống

nhất nhưng không đồng nhất với nhau. Trong thực tiễn quản lý cần nắm và
phân biệt được mối quan hệ giữa cái phổ biến và cái đặc thù.
Tuy nhiên kiểm tra nội bộ trường học và thanh tra giáo dục có mối quan
hệ với nhau. Đó là: Kiểm tra nội bộ trường học cung cấp thông tin tin cậy cho
thanh tra giáo dục; thanh tra giáo dục có thể sử dụng số liệu, kết luận, đánh
giá của kiểm tra nội bộ trường học đó là những cứ liệu rất quan trọng của
thanh tra giáo dục. Đồng thời thanh tra giáo dục lại cung cấp những nội dung


21
và chuẩn mực đánh giá làm chỗ dựa để kiểm tra nội bộ trường học được tiến
hành có chất lượng và hiệu quả [33;34].
1.2.2. Chất lượng và chất lượng kiểm tra nội bộ
1.2.2.1. Khái niệm về chất lượng
Từ điển Bách khoa Việt Nam định nghĩa như sau: “Chất lượng là phạm
trù triết học biểu thị những thuộc tính bản chất của sự vật, chỉ rõ nó là cái gì,
tính ổn định tương đối của sự vật, phân biệt nó với các sự việc khác. Chất
lượng là đặc tính khách quan của sự vật, chất lượng biểu hiện ra bên ngoài
qua các thuộc tính. Nó là liên kết các thuộc tính lại làm một, gắn bó với sự vật
như một tổng thể, bao quát toàn bộ sự vật và không thể tách rời sự vật. Sự vật
trong khi vẫn còn là bản thân nó thì không thể mất chất lượng của nó. Sự thay
đổi chất lượng kéo theo sự thay đổi của sự vật về căn bản. Chất lượng của sự
vật bao giờ cũng gắn liền với tính quy định về số lượng của nó và không thể
tồn tại ngoài tính quy định ấy. Mỗi một sự vật bao giờ cũng có sự thống nhất
của chất lượng và số lượng”…. [35]
Hiểu theo nghĩa thông dụng, chất lượng là cái tạo nên phẩm chất, giá trị
của một người, một sự vật, sự việc. Đó là tổng thể những thuộc tính cơ bản,
khẳng định sự tồn tại của sự vật và phân biệt nó với những sự vât khác. Nói
đến số lượng là nói đến số lượng của một chất lượng nhất định.
1.2.2.2. Chất lượng công tác kiểm tra nội bộ trường học

Chất lượng công tác kiểm tra nội bộ trường học là khái niệm mô tả về
các kết quả công tác kiểm tra nội bộ trường học đạt được so với mục tiêu đề
ra.
Mục tiêu QLGD có liên quan đến mục tiêu giáo dục nói chung và với
mục tiêu hoạt động của mỗi cơ sở giáo dục nói riêng, cho nên khi đánh giá
chất lượng QLGD của một cơ sở giáo dục nào đó cần phải dựa trên cơ sở chất
lượng hoạt động giáo dục của cơ sở đó [12].
Vì thế chất lượng công tác KTNB có được khi:
- Thực hiện chức năng kế hoạch hóa một cách có chất lượng


22
- Thực hiện chức năng chỉ đạo một cách có chất lượng
- Thực hiện chức năng kiểm tra một cách có chất lượng
1.2.3. Giải pháp, giải pháp nâng cao chất lượng kiểm tra nội bộ
Theo tự điển Tiếng Việt thì khái niệm của giải pháp chính là cách làm,
cách thức tiến hành (cách thức là cách, lối thể hiện, hình thức diễn ra hành
động nói chung). Như vậy nói đến giải pháp là nói đến cách thức tác động
nhằm thay đổi, chuyển biến một hệ thống, một quá trình, một trạng thái.Nhằm
đạt được mục đích hoạt động. Giải pháp càng thích hợp, càng tối ưu, càng
giúp con người nhanh chóng giải quyết những vấn đề đặt ra. Tuy nhiên, để có
được những giải pháp như vậy, cần phải dựa trên những cơ sở lý luận và thực
tiễn đáng tin cậy [36].
Giải pháp nâng cao chất lượng kiểm tra nội bộ là cách thức tiến hành để
từng bước nâng cao được chất lượng công tác kiểm tra nội bộ. Đó chính là
cách thức tác động hướng vào việc tạo ra những biến đổi về chất lượng của
công tác kiểm tra trường học.
1.3. QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA NỘI BỘ Ở CÁC TRƯỜNG
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
1.3.1. Vị trí, vai trò của quản lý kiểm tra nội bộ trường học

Kiểm tra nội bộ trường học là một chức năng đích thực của quản lý trường
học, là khâu đặc biệt quan trọng trong chu trình quản lý nhà trường, đảm bảo tạo
lập mối liên hệ ngược thường xuyên kịp thời giúp người quản lý (Hiệu trưởng)
hình thành cơ chế điều chỉnh hướng đích trong quá trình quản lý.
Trong chu trình quản lý, hoạt động kiểm tra được xếp vào vị trí thứ tự
sau các khâu: kế hoạch, tổ chức và chỉ đạo. Tuy nhiên hoạt động kiểm tra lại
là tiền đề cho một chu trình quản lý mới.

Kế hoạch
Kiểm tra

TTQL
Chỉ đạo

Tổ chức


23

Hình1: Sơ đồ vị trí của kiểm tra trong chu trình quản lý
TTQL: Thông tin quản lý.
: Biểu thị mối liên hệ và tác động trực tiếp.
: Biểu thị mối liên hệ ngược hoặc thông tin phản hồi trong quá trình
quản lý.
Kiểm tra nội bộ trường học là một công cụ sắc bén góp phần tăng cường
hiệu lực quản lý trường học.
Nếu kiểm tra, đánh giá chính xác, chân thực sẽ có tác dụng giúp hiệu
trưởng xác định mức độ, giá trị, các yếu tố ảnh hưởng, từ đó tìm ra được
những nguyên nhân và đề ra những giải pháp điều chỉnh có hiệu quả.
Với đối tượng kiểm tra thì kiểm tra nội bộ trường học có tác động đến ý

thức, hành vi và hoạt động của cán bộ, giáo viên và học sinh - đối tượng quản
lý; nâng cao tinh thần trách nhiệm, động viên thúc đẩy việc thực hiện nhiệm
vụ, uốn nắn, giúp đỡ sửa chữa sai sót, khuyết điểm và tuyên truyền kinh
nghiệm giáo dục tiên tiến. Kiểm tra, đánh giá đảm bảo khách quan, công bằng
sẽ dẫn tới việc tự kiểm tra, đánh giá tốt của đối tượng cần kiểm tra [33; 34].
1.3.2. Chức năng của quản lý kiểm tra nội bộ trường học
Kiểm tra nội bộ trường học có 4 chức năng, đó là:
1.3.2.1. Tạo lập kênh thông tin phản hồi vững chắc:
Tạo mối liên hệ nghịch trong quản lý, cung cấp thông tin đã được xử lý
chính xác để hiệu trưởng hoạt động quản lý có hiệu quả. Thu thập thông tin là
chức năng trung tâm của kiểm tra nội bộ trường học, chỉ có kiểm tra mới có
những thông tin đáng tin cậy, việc xử lý đúng đắn các thông tin giúp hiệu


24
trưởng tác động kịp thời vào các tổ chức, điều chỉnh mục tiêu và ra quyết định
cho chu trình quản lý mới [26].
1.3.2.2. Kiểm soát, phát hiện và phòng ngừa:
Nhằm xác định thực chất, hiệu quả giáo dục. Kiểm soát đúng sẽ phát
hiện được các mặt ưu, khuyết điểm của từng đối tượng quản lý giúp cho hiệu
trưởng làm tốt công tác điều khiển, định hướng trong chỉ đạo. Đồng thời ngăn
chặn, phòng ngừa những biểu hiện sai lệch của đối tượng quản lý. Hoạt động
kiểm soát, phát hiện một khi được tiến hành thường xuyên sẽ giúp cho hiệu
trưởng phòng ngừa bệnh quan liêu một cách có hiệu quả.
1.3.2.3. Động viên, phê phán, uốn nắn, điều chỉnh, giúp đỡ:
Kiểm tra thường xuyên mới nắm được đầy đủ tư tưởng, tình cảm, tài
năng, đức độ của đối tượng quản lý. Mọi ý kiến giáo dục, động viên, phê
phán, điều chỉnh, giúp đỡ đều xuất phát từ khâu kiểm tra. Kiểm tra vừa mang
tính chất động viên vừa uốn nắn điều chỉnh đối tượng quản lý. Khi được kiểm
tra giáo viên và học sinh chắc chắn phải nỗ lực làm việc, bộc lộ tài năng và

phẩm chất của họ.
1.3.2.4. Đánh giá và xử lý cần thiết:
Đánh giá là hoạt động đặc biệt nhằm phân tích, xác nhận giá trị thực
trạng về mức độ hoàn thành nhiệm vụ, chất lượng và hiệu quả công việc, trình
độ, sự phát triển, những kinh nghiệm được hình thành ở thời điểm hiện tại so
với mục tiêu, kế hoạch hay những chuẩn mực đã được xác lập. Trên cơ sở đó
nêu ra những biện pháp uốn nắn, điều chỉnh và giúp đỡ đối tượng.
Đánh giá liên quan chặt chẽ với kiểm tra và là kết quả của kiểm tra, vì
mục đích của kiểm tra là đánh giá khách quan tình hình công việc, giúp đỡ
khắc phục sai sót, phát hiện, uốn nắn, kích thích kịp thời.
Đánh giá là một chức năng của kiểm tra, liên hệ chặt chẽ với kiểm tra,
do đó kiểm tra đánh giá, thường được dùng liền nhau với ý nghĩa đó [27].
Mối quan hệ của kiểm tra và đánh giá có thể biểu diễn bằng sơ đồ sau:
Kiểm tra


25
Kiểm tra
Đánh giá

Thực hiện

Tìm nguyên nhân
Quyết định

Hình 2: Mối quan hệ của kiểm tra và đánh giá
1.3.3. Mục đích, nhiệm vụ của kiểm tra nội bộ trường học
1.3.3.1. Mục đích:
Kiểm tra nhằm mục đích xác nhận thực tiễn, phát huy nhân tố tích cực,
phòng ngừa, ngăn chặn các sai phạm, giúp đỡ đối tượng hoàn thành tốt nhiệm

vụ, đồng thời giúp cho nhà quản lý điều khiển và điều chỉnh hoạt động quản
lý đúng hướng đích.
Hoạt động kiểm tra nội bộ trường học không có mục đích tự thân, mà
chỉ tham gia vào quá trình quản lý trường học bằng sự tác động vào đối tượng
quản lý trong việc chấp hành với mục đích thể hiện sự phát huy nhân tố tích
cực, phòng ngừa và ngăn chặn các sai phạm, động viên giúp đỡ đối tượng
nhằm thực hiện tốt các quyết định quản lý. Cụ thể là: quan sát, theo dõi, phát
hiện, kiểm nghiệm và đánh giá khách quan tình hình công việc; việc thực hiện
nhiệm vụ của đối tượng; nhằm đảm bảo tốt việc chấp hành chính sách, pháp
luật về giáo dục, thực hiện các văn bản pháp quy của Bộ Giáo dục và Đào tạo
đối với trường học; giúp đỡ phát hiện ưu điểm, khắc phục khuyết điểm, khen
chê kịp thời, xử lý cần thiết để cải tiến tổ chức quản lý giúp nhà trường nâng
cao hiệu lực, hiệu quả quản lý và nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo của
nhà trường [26; 33].
1.3.3.2. Nhiệm vụ: