Vấn đề phát triển đội ngũ quản lý giáo dục trường trung học phổ thông
1.3.3.1. Quan niệm về đội ngũ cán bộ quản lý
Có nhiều quan niệm và cách hiểu khác nhau về đội ngũ, theo Từ điển Tiếng
việt xuất bản năm 2004, đội ngũ là tập hợp một số đông người cùng chức năng
hoặc nghề nghiệp, thành một lực lượng, ví dụ như: Đội ngũ nhà giáo, đội ngũ
những người viết văn trẻ…[40, tr.339].
Theo yêu cầu của sự phát triển xã hội thì “Quản ký là một nghề” [17, tr.4].
Những người đảm nhiệm công tác: quản lý giáo dục được tập hợp thành “ đội ngũ
quản lý giáo dục giáo dục”.
Đội ngũ cán bộ quản lý trường trung học phổ thông bao gồm: Hiệu trưởng
và Phó Hiệu trưởng các trường trung học phổ thông.
1.3.3.2. Phát triển đội ngũ cán bộ quản lý
a) Vấn đề phát triển đội ngũ cán bộ quản lý
Phát triển là biến đổi hoặc làm cho biến đổi từ ít đến nhiều, từ hẹp đến rộng,
từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, ví dụ: Sản xuất phát triển, phát triển văn
hoá.
Khi nói đến phát triển là làm cho số lượng và chất lượng vận động theo hướng đi
lên trong quan hệ hỗ trợ, bổ sung cho nhau tạo nên một hệ thống bền vững.
- Biện pháp phát triển đội ngũ cán bộ quản lý: Theo Từ điển tiếng Việt, biện
pháp là cách làm, cách giải quyết một vấn đề cụ thể. Từ khái niệm trên ta có thể
hiểu: Biện pháp phát triển đội ngũ cán bộ quản lý là cách làm, cách giải quyết về
nhân sự, về tổ chức của các cấp cán bộ quản lý để phát triển đội ngũ cán bộ quản
lý đáp ứng yêu cầu của nhiệm vụ chính tri [40, tr.4].
Theo lý thuyết hệ thống trong quản lý, bất kỳ một sự thay đổi nào về lượng
cũng như về chất của một phân tử đều có thể làm ảnh hưởng đến các phần tử khác
của hệ thống và bản thân hệ thống đó. Ngược lại mọi sự thay đổi nào về lượng


cũng như về chất của hệ thống đều có thể làm ảnh hưởng đến các phần tử của hệ
thống.
Có thể nói, đội ngũ cán bộ quản lý là một hệ thống, mỗi cán bộ quản lý là một

phần tử trong hệ thống đó. Đội ngũ cán bộ quản lý “mạnh” hay “yếu” khi từng cán bộ
“mạnh” hay “yếu” và ngược lại. Đội ngũ cán bộ quản lý khi được bổ sung theo định
biên, nâng cao về mặt chất lượng sẽ trở nên “mạnh” đồng bộ và vững vàng trong hoạt
động quản lý phát triển đội ngũ cán bộ quản lý bao gồm phát triển cho từng cá
nhân cán bộ quản lý và phát triển cả đội ngũ.
Theo quan điểm về mặt chất lượng và theo quy trình lựa chọn bổ nhiệm cán
bộ quản lý hiện nay thì phát triển đội ngũ cán bộ quản lý gắn liền với việc phát
triển và xây dựng đội ngũ nhà giáo. Bởi vì cán bộ quản lý thường được lựa chọn từ
những Nhà giáo tiêu biểu có đủ điều kiện và tiêu chuẩn làm quản lý giáo dục. phát
triển đội ngũ cán bộ quản lý là xây dựng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo
dục đủ về số lượng hợp về cơ cấu, đạt chuẩn về trình độ giáo dục, đặc biệt coi
trọng nâng cao bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, lương tâm, trách nhiệm nghề
nghiệp năng lực và kỹ năng giảng dạy, quản lý để đạt đến chất lượng và hiệu quả
cao trong hoạt động sư phạm của họ.
Dưới góc độ đổi mới quản lý giáo dục có thể hiểu một cách cụ thể hơn: phát
triển đội ngũ cán bộ quản lý là các chính sách, chương trình và biện pháp của các
cấp quản lý giáo dục và cá nhân cán bộ quản lý nhằm tăng cường về số lượng, chất
lượng và cơ cấu để họ có thể đáp ứng tốt hơn các yêu cầu quản lý trong tiến trình
đổi mới giáo dục hiện nay.
b) Nội dung phát triển đội ngũ cán bộ quản lý
Thời đại ngày nay là thời đại khoa học kỹ thuật và công nghệ, đặc biệt là công
nghệ thông tin với nền kinh tế tri thức, đã dẫn đến xu hướng toàn cầu hoá. Xu
hướng này đòi hỏi phải thay đổi nhiều lĩnhc vực. Đối với giáo dục đổi mới và phát


triển đội ngũ nhà giáo và đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục là một yếu tố cần thiết
cho việc đảm bảo chất lượng giáo dục trong thời gian tới.
Chiến lược phát triển giáo dục năm 2001-2010 chỉ rõ: “phát triển đội ngũ nhà
giáo đảm bảo đủ về số lượng, hợp lý về cơ cấu và chuẩn về chất lượng đáp ứng
nhu cầu vừa tăng cao quy mô vừa tăng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục " [6,

tr.30].
Đề án xây dựng và nâng cao chất lượng phát triển đội ngũ ngà giáo và cán bộ
quản lý giáo dục giai đoạn 2005- 2010 của Chính phủ khẳng định: "Xây dựng đội ngũ
nhà giáo và cán bộ cán bộ quản lý theo hướng chuẩn hoá, nâng cao chất lượng, đảm
bảo đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu", đặc biệt chú trọng nâng cao bản lĩnh chính
trị, phẩm chất đạo đức lối sống, lương tâm nghề nghiệp và trình độ chuyên môn của
nhà giáo, đáp ứng đòi hỏi ngày càng cao của sự nghiệp giáo dục trong công cuộc đẩy
mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.
Như vậy, nội dung công tác phát triển đội ngũ cán bộ quản lý liên quan đến
quy mô, cơ cấu chất lượng của độ ngũ cán bộ quản lý [8, tr.1].
- Quy mô:
Quy mô thể hiện bằng số lượng. Mục tiêu phát triển của đội ngũ quản lý về quy
mô là đảm bảo đủ số lượng cán bộ quản lý theo định biên của Nhà nước.
- Cơ cấu:
Thể hiện độ tuổi giới tính, dân tộc, bộ môn chuyên môn, thâm niên quản lý,
vùng miền… mục tiêu của phát triển cơ cấu đội ngũ quản lý là tạo ra sự hợp lý.
- Chất lượng:
+ Theo khái niệm triết học, chất lượng là cái tạo nên phẩm chất giá trị của
con người, một sự vật, sự việc. Đó là tổng thể những thuộc tính cơ bản, khẳng định
sự tồn tại của con người và sự vật và phân biệt nó với người và sự vật khác. Như
vậy, từng cán bộ quản lý có chất lượng của cá nhân họ như những điểm mạnh của


bản thân. Đồng thời các cán bộ quản lý trong một cấp học qua hoạt động quản lý sẽ
thể hiện chất lượng của cả đội ngũ
+ Theo quan điểm của các Nhà giáo dục học Việt Nam, chất lượng là cái giá
trị tạo nên chất lượng một con người với tư cách một nhân cách, một chủ thể có
trình độ phát triển về phẩm chất, năng lực. Cụ thể hơn, chất lượng từng cán bộ
quản lý thể hiện bởi trình độ, phẩm chất, năng lực của bản thân họ thông qua các
hoạt động quản lý.

Đồng thời chất lượng là mục tiêu của hoạt động trong đó có giáo dục, nó có
yếu tố cạnh tranh trong đời sống, tạo điều kiện cho sản xuất phát triển, chất lượng
thay đổi theo thời gian, lịch sử, trình độ xã hội. Nó có tính chất chủ quan do con
người mong muốn đề ra và nó có tính chất khách quan vì nó là phẩm chất do sản
phẩm đề ra với đặc tính khách quan, chất lượng được thể hiện ra ngoài qua các
thuộc tính của sự vật và không tách khỏi sự vật. Sự thay đổi chất lượng kèm theo
sự thay đổi của sự vật về căn bản. Chất lượng của sự vật bao gồm gắn liền với tính
quy định ấy. Mỗi sự vật bao giờ cũng là sự thống nhất của số lượng và chất lượng;
+ Như vậy, theo quan điểm hệ thống việc phát triển đội ngũ cán bộ quản lý
cần chú trọng đến tính đồng bộ giữa mỗi thành viên (cá thể) quản lý và toàn bộ cán
bộ quản lý. Chất lượng từng cán bộ quản lý nói riêng thể hiện bởi trình độ, phẩm
chất, năng lực của họ. Đồng thời các cán bộ quản lý trong một cấp học thông qua
hiệu quả hoạt động quản lý sẽ thể hiện chất lượng của hệ thống cán bộ quản lý.
Tóm lại, sự phát triển đội ngũ cán bộ quản lý là nâng cao chất lượng cho
từng cán bộ quản lý (cá nhân), đồng thời là sự phát triển đội ngũ cán bộ quản lý (tổ
chức), về mặt chất lượng, số lượng và cơ cấu, có thể nói 3 vấn đề: Quy mô, cơ cấu,
chất lượng đội ngũ cán bộ quản lý có liên quan chặt chẽ và ràng buộc lẫn nhau
trong việc phát triển đội ngũ cán bộ quản lý vững mạnh.
Theo chúng tôi nội dung phát triển đội ngũ cán bộ quản lý có thể biểu diễn
qua sơ đồ sau:


Chất lượng

Phát triển đội
ngũ cán bộ
quản lý

Hình 1.2: Nội dung Phát triển đội ngũ cán bộ quản lý
c) Những yêu cầu mới về phát triển cán bộ quản lý trường trung học phổ

thông
Thực tiễn cho thấy chất lượng giáo dục được tạo nên bởi tổ hợp các yếu tố.
Trong đó có yếu tố giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục là quan trọng nhất. Luật
Giáo dục đã khẳng định: "nhà giáo giữ vai trò quyết định trong việc đảm bảo chất
lượng giáo dục" [17, tr.16].
Báo cáo của Chính phủ về tình hình giáo dục tại kỳ họp thứ 10 Quốc hội
khoá XI (tháng 11 năm 2006). Chỉ ra nguyên nhân chủ yếu của các yếu kém của
cán bộ quản lý giáo dục là: “Đa số cán bộ quản lý chưa được đào tạo có hệ thống
về quản lý, làm việc vẫn dựa vào kinh nghiệm cá nhân, tính chuyên nghiệp thấp.
Năng lực điều hành, quản lý của một bộ phận cán bộ quản lý giáo dục còn bất cập
trong công tác tham mưu, xây dựng chính sách, chỉ đạo, tổ chức thực hiện và thực
thi công vụ. Kiến thức về pháp luật, về tổ chức bộ máy, về quản lý nhân sự, nhất là


về quản lý tài chính còn nhiều hạn chế dẫn đến lúng túng trong thực thi trách
nhiệm và thẩm quyền, đặc biệt khi được Nhà nước phân quyền tự chủ, tự chịu
trách nhiệm. Phần lớn cán bộ quản lý giáo dục còn bị hạn chế về trình độ ngoại
ngữ, kỹ năng sử dụng và ứng dụng công nghệ thông tin. Một bộ phận cán bộ quản
lý giáo dục còn chạy theo bệnh thành tích, chưa thực sự chuyên tâm với nghề
nghiệp, chưa làm tròn trách nhiệm, nhiệm vụ được giao. Một bộ phận nhỏ cán bộ
quản lý buông lỏng quản lý, không đấu tranh với tiêu cực, thậm chí còn thoả hiệp,
tham gia vào các hiện tượng tiêu cực...” (Báo giáo dục số tháng 10 năm 2006).
Vì vậy, tiếp tục triển khai chiến lược phát triển giáo dục 2001- 2010 Thủ
tướng Chính phủ đã phê duyệt Đề án xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà
giáo và cán bộ cán bộ quản lý giai đoạn 2005- 2010, xác định rõ mục tiêu quốc gia
về xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ cán bộ quản lý theo
hướng chuẩn hoá, nâng cao chất lượng, đảm bảo về số lượng, đồng bộ về cơ cấu,
đặc biệt chú trọng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, đạo đức cho đội ngũ
nhà giáo, cán bộ cán bộ quản lý.
Mục tiên nhằm đáp ứng được yêu cầu vừa tăng quy mô, vừa nâng cao chất

lượng và hiệu quả giáo dục trong tình hình mới.
Mặt khác trước thực trạng việc đào tạo, bồi dưỡng cán bộ cán bộ quản lý còn
nhiều bất cập, nội dung, chương trình có xu hướng lạc hậu so với xu thế phát triển
của khu vực và thế giới, thêm vào đó là sự đòi hỏi của yêu cầu đổi mới chương
trình, sách giáo khoa phổ thông; do đó phương hướng mục tiêu cũng chỉ rõ yêu cầu
“đổi mới nội dung, chương trình, phương pháp đào tạo bồi dưỡng cán bộ cán bộ
quản lý theo hướng chuyên nghiệp hoá đội ngũ cán bộ cán bộ quản lý các cấp” [8,
tr.2].
- Những yêu cầu mới về phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trường trung học
phổ thông là:


+ Nền kinh tế đất nước chuyển sang cơ chế thị trường theo định hướng
XHCN. Cùng với sự hội nhập khu vực và quôc tế. Cơ chế quản lý của giáo dục đào
tạo không thể không tương thích với đặc điểm kinh tế mới.
+ Việc đổi mới chương trình, sách giáo khoa phổ thông trong đó có chương
trình phân ban cấp trung học phổ thông (ban khoa học tự nhiên và ban khoa học xã
hội và nhân văn, ban cơ bản) đặt ra những yêu cầu quản lý mới đối với cán bộ quản
lý trường trung học phổ thông.
+ Yêu cầu chuyên nghiệp hoá đội ngũ cán bộ cán bộ quản lý các cấp.
- Hiện nay để đáp ứng được yêu cầu đổi mới giáo dục trung học phổ thông,
những xu hướng mới trong quản lý giáo dục đang diễn ra là:
+ Phân cấp quản lý nâng cao tính chủ động tự chịu trách nhiệm của các cơ
sở giáo dục. Người cán bộ quản lý trường trung học phổ thông cần mạnh dạn rứt
bỏ tư tưởng trông chờ ỷ lại thời bao cấp, vươn lên tự chủ về nhiều mặt (tự quản lý
về tài chính, nhân sự…), muốn vậy họ phải là những con người vững vàng năng
động chịu khó tìm tòi cải tiến.
+ Thực hiện tốt các chức năng quản lý nhà nước của các cấp quản lý và hoạt
động tham gia giáo dục.
+ Ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác quản lý giáo dục.

+ Tạo môi trường pháp lý thuận lợi để thực hiện thành công chương trình
mới trên phạm vi cả nước. Từng cán bộ quản lý phải nắm vững những quy định
của pháp luật, chủ trương phân ban và chương trình phân ban trung học phổ thông
để có biện pháp quản lý đơn vị phù hợp.
Tóm lại: Phát triển đội ngũ cán bộ quản lý các trường trung học phổ thông
là việc cần thiết và cấp bách, đây là đòi hỏi khách quan của sự nghiệp giáo dục.
Những nội dung và mục tiêu trên đây là định hướng quan trọng của Đảng, Chính
phủ chỉ rõ cho toàn ngành giaó dục và đào tạo trước yêu cầu đổi mới.


d) Quản lý nhân lực và con đường phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trường
trung học phổ thông
- Khái niệm về quản lý nhân lực xuất hiện vào năm 1980. Quản lý nhân lực
rộng hơn, bao quát tất cả trong đó có nội dung của quản lý nhân sự.
Nhưng không chỉ có thế, quản lý nhân lực dựa trên cơ sở hoàn toàn mới:
Coi con người là một nguồn lực, một nguồn vốn cần được đầu tư, hỗ trợ phát triển.
Đây là một nguồn lực đặc biệt có thể sinh lợi lớn và cũng có thể gây hại tuỳ thuộc
vào việc đầu tư phát triển, quản lý [36,tr.2].
- Tiếp cận theo các chức năng quản lý, ta có thể nêu lên khái niệm trong giáo
dục và đào tạo như sau: Quản lý nhân lực là hoạt động của chủ thể quản lý gồm
tuyển chọn, sử dụng duy trì, động viên, phát triển, và tạo điều kiện thuận lợi cho
cán bộ, giáo viên nhân viên làm việc có hiệu quả, nhằm đạt được những mục tiêu
của tổ chức giáo dục và đào tạo (trường, ngành) đồng thời cải thiện đời sống vật
chất và tinh thần của họ ngày một tốt hơn.
- Vai trò của quản lý nhân lực trong giáo dục và đào tạo rất quan trọng, quan
trọng hơn bất cứ một lĩnh vực nào khác vì đây là lao động làm ra sản phẩm đặc biệt
vừa phải chặt chẽ có tính khoa học, nhưng lại phải tôn trọng sự sáng tạo và nghệ
thuật của giáo viên.
- Mục tiêu của quản lý nhân lực cần đạt được: tuyển chọn những những
người phù hợp với công việc, bố trí sắp xếp hợp lý; duy trì sự ổn định; phát triển

đội ngũ: bổ sung bồi dưỡng nâng cao và hoàn thiện đội ngũ; tạo ra môi trường làm
việc tích cực, ít bất mãn.
Công tác phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trường trung học phổ thông mà
luận văn nghiên cứu về cơ bản cũng sử dụng khái niệm và xem xét các mục tiêu
theo các chức năng của quản lý nhân lực trong giáo dục và đào tạo nêu trên.


Có thể nói, có nhiều hướng để hợp thành con đường phát triển đội ngũ cán
bộ quản lý,... xét về phương diện quản lý theo chúng tôi gồm những luồng chính
sau đây:
- Thứ nhất: Có quy hoạch, kế hoạch phát triển đội ngũ cán bộ quản lý. Đây
là nội dung trọng yếu trong công tác cán bộ, đảm bảo công tác này sớm đi vào nề
nếp, đáp ứng yêu cầu trước mắt và lâu dài. Chủ động tích cực phòng tránh nguy cơ
đứt gẫy thiếu hụt cán bộ, khơi dậy tiềm năng to lớn của đội ngũ duy trì sự ổn định
và cân bằng của đội ngũ cán bộ quản lý. Đồng thời làm tốt công tác tuyên truyền
giáo dục để mọi cấp, mọi ngành có nhận thức đúng và tích cực chủ động xây dựng
và phát triển đội ngũ ở cấp trường, cấp ngành đạt kết quả. Vai trò của công tác quy
hoạch là rất lớn tuy nhiên quy hoạch cần gắn với đào tạo bồi dưỡng, giao việc. Quy
hoạch cần thường xuyên được rà soát bổ sung.
- Thứ hai: Lựa chọn bổ sung, sử dụng hợp lý đội ngũ cán bộ quản lý. Công
tác này sẽ bù đắp sự thiếu hụt bổ sung lực lượng cán bộ quản lý hiện tại cũng như
trong tương lai. Đồng thời, lựa chọn được các cán bộ quản lý đáp ứng nhu cầu
công tác quản lý cũng như tiêu chuẩn chuẩn mực theo yêu cầu của ngành và của
Đảng, Chính phủ quy định.
Mặt khác, chỉ ra được nguồn cán bộ quản lý bổ sung và các hình thức đào
tạo, bồi dưỡng. Trên cơ sở đó phân loại, đánh giá và sử dụng tối ưu những khả
năng, tiềm năng vốn có của đội ngũ;
- Thứ ba: Đào tạo, đào tạo lại, bồi dưỡng về chính trị, chuyên môn, nghiệp
vụ cho đội ngũ cán bộ quản lý:
+ Đào tạo: Nhóm tác giả nghiên cứu Đề tài KX07-14 đưa ra nhận xét: Đào

tạo là quá trình hoạt động có mục đích, có tổ chức nhằm hình thành và phát triển
hệ thống các tri thức, kỹ năng, kỹ xảo, thái độ để hoàn thành nhân cách mỗi cá
nhân tạo tiền đề cho họ có thể vào đời, hành nghề một cách năng suất, hiệu quả
[15, tr.3].


Như vậy đào tạo là hoạt động cơ bản của quá trình giáo dục nó có phạm vi
cấp độ, cấu trúc và những hạn định cụ thể về thời gian nội dung chi tiết và giúp
người học trở thành có năng lực theo tiêu chuẩn nhất định (chuẩn quốc gia, quy
ước quốc tế)
+ Đào tạo lại: Là sau khi đã được đào tạo có một trình độ nhất định nay vì
một lý do nào đó lại tham gia quá trình đào tạo mới để đạt được một trình độ khác
cao hơn, mới hơn, làm cho họ có thể thay đổi nghề nghiệp và để họ thích ứng với
công việc mới hoặc để làm tốt hơn.
+ Bồi dưỡng: TheoTừ điển Tiếng việt năm 2004, bồi dưỡng được hiểu là làm
tăng thêm năng lực hoặc phẩm chất [40, tr.82].
Bồi dưỡng còn được hiểu là: Bồi bổ làm tăng thêm trình độ hiện có về kiến
thức, kỹ năng, kinh nghiệm để làm tốt hơn việc đang làm.
Hình thức bồi dưỡng rất phù hợp với điều kiện thực tế của ta hiện nay là bồi
dưỡng ngắn hạn, bồi dưỡng thường xuyên và tự học, tự bồi dưỡng, giúp cho cán bộ
quản lý có cơ hội tiếp cận những vấn đề mới, bù đắp những thiếu hụt và tránh được
sự lạc hậu trong xu thế phát triển như vũ bão của tri thức khoa học hiện đại.
- Thứ tư: Tăng cường kiểm tra đánh giá cán bộ quản lý.
Đây là một trong các chức năng của nhà quản lý nhằm kiểm tra, giám sát,
hoạt động của người dưới quyền. Nó là một phương tiện quan trọng để nhà quản lý
làm tốt chức năng quản lý chuyên môn, nghiệp vụ của mình. Động viên, khuyến
khích, nâng cao ý thức trách nhiệm của người được kiểm tra. Đồng thời nắm được
thực trạng để có kế hoạch bổ sung uốn nắn kịp thời những hạn chế.
Cách làm này sẽ hố trợ đắc lực cho việc lựa chọn, bổ sung kịp thời và sử
dụng cán bộ quản lý sao cho phát huy tác dụng tốt. Mặt khác sẽ tạo cơ sở cho việc

thực hiện chế độ chính sách kịp thời cho cán bộ quản lý.


- Thứ năm: Khuyến khích quyền lợi vật chất tinh thần thông qua các cơ chế,
chính sách. Đây là phương pháp đặc thù của công tác quản lý, thông qua quyền lợi
vật chất, tinh thần tác động vào đội ngũ cán bộ quản lý để họ yên tâm, phấn khởi
làm việc. Biện pháp này vừa đảm bảo tính giáo dục vừa tạo ra động lực cho đội
ngũ cán bộ quản lý. Nó sẽ tạo ra bầu không khí vui tươi phấn khởi và tinh thần
trách nhiệm với mọi thành viên tạo điều kiện thu hút nhân tài phát huy khả năng
sáng tạo của họ. Từ đó sẽ thu được kết quả tốt đối với công việc được giao.