T T C TRUY N

VI T NAM V̀ T T

NH T B N

I. C s ĺ lu n v̀ th c ti n
1. C s ĺ lu n
T t l̀ ch bi n âm
đ c chia ra theo s
hai ch l ti t”.L ti
v (T t). T t l̀ ph i

t

ch “Ti t”. Ch Ti t g c H́n ć ngh a l̀ m t đo n th i gian
v n đ ng chu k c a kh́ tr i đ t trong m t n m. “T t l̀ ńi t t c a
t g m hai ph n: Ćng (l ) v̀ n u ng b̀ cho c n m l̀m l ng v t
n- “ n t t”.

T t Nguyên đ́n : h t m t v̀ng b n m̀a , ng̀y đ u tiên c a v̀ng m i t c l̀ n m m i,
V̀ v y trong m t n m, quan trong nh t l̀ ng̀y t t Nguyên đ́n (nguyên= b t đ u, đ́n=
bu i śng); T t Nguyên đ́n đ c m đ u t ng̀y m ng 1 th́ng giêng. Th́ng giêng l̀
th́ng D n. ây l̀ th́ng k t th́c m̀a đông gí l nh, m đ u cho m̀a xuân m ́p,
l̀ng ng i ph n ch n, cây c i đâm ch i n y l c, tr m hoa khoe s c. T t Nguyên
́n (hay còn g i là T t C , T t Ta, T t Âm l ch, T t C truy n hay ch đ n gi n còn g i
là T t) là d p l quan tr ng nh t c a Vi t Nam, theo nh h ng v n h́a c a t t Trung
Hoa và V̀ng V n h́a ông ́. Tr c ngày T t, th ng có nh ng ng̀y kh́c đ s a
so n nh "T t Táo Quân" (23 tháng ch p âm l ch) và "T t Niên" (29 ho c 30 tháng
ch p âm l ch)
Vì T t tính theo Âm l ch là l ch theo chu k v n hành c a M t Tr ng nên T t Nguyên

́n c a Vi t Nam mu n h n T t D ng l ch (còn g i nôm na là T t Tây). Do quy lu t 3
n m nhu n m t tháng c a Âm l ch nên ng̀y đ u n m c a d p T t Nguyên đ́n không
bao gi tr c ng̀y 21 th́ng 1 D ng l ch v̀ sau ng̀y 19 th́ng 2 D ng l ch mà
th ng r i v̀o kho ng cu i th́ng 1 đ n gi a th́ng 2 d ng l ch. Toàn b d p T t
Nguyên đ́n h̀ng n m th ng kéo dài trong kho ng 7 đ n 8 ngày cu i n m c v̀ 7
ng̀y đ u n m m i (23 tháng Ch p đ n h t ngày 7 tháng Giêng).

2. C s ĺ lu n
Vi t Nam l̀ m t n c ông Nam ́ kh́ h u nhi t đ i gí m̀a, lo i h̀nh kinh t - v n
h́a nông nghi p ĺa n c nên T t c truy n Vi t Nam l̀ d p l quan tr ng nh t trong
n m, theo nh h ng v n h́a c a T t âm l ch Trung Hoa. Theo l ch s Trung Qu c,
ngu n g c T t nguyên đ́n ć t th i Tam Hòng Ng
v̀ thay đ i theo t ng th i k .
i Tam đ i, nh̀ H chuông m̀u đen nên ch n th́ng giêng, t c th́ng D n. Nh̀
Th ng th́ch m̀u tr ng nên l y th́ng S u, t c th́ng ch p, l̀m th́ng đ u n m. Nh̀
Chu a s c đ nên ch n th́ng Tý, t c th́ng m i m t, l̀m th́ng T t. Ćc vua ńi
trên quan ni m v ng̀y gi “t o thiên l p đ a” nh sau: gi Tý th̀ ć tr i, gi S u th̀ ć
đ t, gi D n sinh lòi ng i nên đ t ra ćc ng̀y T t kh́c nhau.
1


n đ i ông Chu, Kh ng T đ i ngày T t vào m t tháng nh t đ nh là tháng D n.
i
nhà T n (th k th 3 tr c công nguyên), T n Th y Hoàng l a đ i qua tháng H i, t c
th́ng m i.
n th i nh̀ H́n, H́n V
(n m 140 tr c công nguyên) l i đ t ngày
T t và tháng D n, t c tháng giêng.T đ́ v sau không còn tri u đ i ǹo thay đ i v
tháng T t n a.
Tr c n m 1967, Vi t Nam l y múi gi B c Kinh làm chu n cho âm l ch.Ngày 8 tháng 8

n m 1967, nh̀ n c Vi t Nam Dân Ch C ng H̀a đ i l ch dùng múi gi GMT+7 làm
chu n mi n B c. Vì th , hai mi n Nam - B c đ́n T t M u Thân hai ngày khác nhau
(mi n B c ngày 29 tháng 1 trong khi mi n Nam là ngày 30 tháng 1). T n m 1976, c
hai mi n Nam - B c m i dùng chung múi gi GMT+7 và t đ́ đ́n chung T t c truy n.
Không gi ng ćc n c láng gi ng khác châu ́ nh Trung Qu c, Hàn Qu c và Vi t
Nam, Nh t B n t ch c đ́n n m m i theo l ch d ng.Ng i Nh t g i ngày này là
“Oshogatsu”, v̀ đây l̀ s ki n đ đ́n ch̀o v th n Toshigamisam.
Trong th i c đ i, l m ng n m m i c a Nh t B n (ti ng Nh t: sh gatsu
hay
là osh gatsu) c ng t ng ng v i l m ng n m m i c a T t Trung Qu c, T t H̀n
Qu c và T t Vi t Nam theo âm l ch và theo nh h ng V̀ng v n h́a ông ́. K t
n m 1873, Nh t B n theo l ch Gregorian v̀ n m m i l̀ ng̀y đ u tiên c a tháng Giêng
d ng l ch. ây l̀ m t trong nh ng ngày l truy n th ng quan tr ng nh t trong n m,
đ c t ch c trong nhi u th k v̀ đã ph́t tri n phong t c đ c đ́o c a riêng mình.

II. Nh n th c v ng̀y t t
M i ng i Vi t Nam có t c h ng n m m i khi T t đ n dù là b n b u công vi c t i c
ǹo, hay đ nh c , sinh s ng t i n i đâu th̀ h c c ng l i tr v sum h p d i mái m gia
đ̀nh. Nhi u ng i mu n đ c kh n v́i tr c bàn th , th m l i ngôi m hay nhà th t
tiên. Nhi u ng i c ng mu n th m l i n i h đã t ng sinh s ng v i gia đ̀nh trong th i
niên thi u.
i v i nhi u ng i xu t thân t nông thôn mi n Nam Vi t Nam, k ni m
th i niên thi u có th g n li n v i gi ng n c, m nh sân nhà. "V quê n T t" đã tr
thành thành ng ch cu c h̀nh h ng v n i c i ngu n. Sau l Ông T́o (t t T́o
Quân) ng̀y 23 th́ng ch p th̀ không kh́ t t th c s đã b t đ u. Nh̀ nh̀ đ u chu n b
cho t t v i b n b công vi c trong không kh́ t ng b ng, hoan h . M i ng i d n d p
nh̀ c a cho g n g̀ng, s ch s , khang trang. Ćc l̀ng quê th̀ qút vôi l i t ng nh̀ ,
t y u nh ng v t b n c a n m c , trang tŕ l i nh̀ c a, tu ch nh l i cây c nh cho h p
v i ng̀y t t. Lau r a b̀n th , đ́nh b́ng ćc đ t kh́ cho śng. Ćc b́t h ng th̀ b
h t chân nhang c , ch b t l i 3 chân nhang đ p nh t, đ t thêm tro b v̀o cho đ y b́t

nhang, c m chân nhang cho nghiêm r i đ t đ́ng v̀o v tŕ c a b̀n th .
Trong ng̀y t t c a ng i Vi t Nam ta th̀ không th thi u: mâm ng qu ,cây nêu, tranh
t t, câu đ i t t, hoa đ̀o, hoa mai, cây qu t,..
2


Mâm ng qu
Mâm ng qu là m t mâm trái cây có ch ng n m th tŕi cây kh́c nhau th ng có
trong ngày T t Nguyên ́n c a ng i Vi t. Các lo i trái cây bày lên th hi n nguy n
c c a gia ch qua tên g i, màu s c và cách s p x p c a ch́ng. M t mâm ng qu
mi n B c g m : cam qu t, b i, chu i v̀ d a.
Ch n 5 th qu theo quan ni m ng i x a l̀ ng h̀nh ng v i m nh c a con ng
Ch n s l t ng tr ng cho s phát tri n, sinh sôi.

i.

Mâm ng qu c a ng i mi n B c g m: chu i, b i, đ̀o, h ng, quýt hay là chu i, t,
b i, qu t, lê. Có th thay th b ng cam, lê-ki-ma, t́o, mãng c u. Ńi chung, ng i
mi n B c không có phong t c kh t khe v mâm ng qu và h u nh t t c các lo i qu
đ u có th b̀y đ c, mi n là nhi u màu s c.
Mâm ng qu ng i mi n Nam g m d a, đu đ , mãng c u Xiêm, xòi, sung, v i ng
ý c u sung v a đ x̀i. Ng i mi n Nam th ng kiêng k ch ng tŕi ć tên mang ý
ngh a x u (k c khi đ c tr i) nh chu i - chúi nh i, cam - cam ch u, lê - lê l t, s u
riêng, bom (táo), l u - l u đ n... và không ch n trái có v đ ng, cay.
Cây nêu
Cây nêu là m t cây tre cao kho ng 5–6 ḿt
ng n th ng treo nhi u th (tùy theo
t ng đ a ph ng) nh v̀ng mã, b̀a tr t̀, cành x ng r ng, b u r u b n b ng r m,
hình ć ch́p b ng gi y (đ t́o quân d̀ng l̀m ph ng ti n v tr i), gi i c v i tây, đi u
(m̀u đ ), đôi khi ng i ta còn cho treo l ng l ng nh ng chi c kh́nh nh b ng đ t

nung, m i khi gió th i, nh ng kh́nh đ t va ch m nhau t i thành nh ng ti ng kêu leng
keng nghe r t vui tai... Ng i ta tin r ng nh ng v t treo cây nêu, c ng thêm nh ng
ti ng đ ng c a nh ng khánh đ t, l̀ đ báo hi u cho ma qu bi t r ng n i đây l̀ nh̀ ć
ch , không đ c t i qu y nhi u... Vào bu i t i, ng i ta treo m t chi c đèn l ng cây
nêu đ t tiên bi t đ ng v nh̀ n T t v i con ch́u. V̀o đêm tr t ch còn cho
đ t ph́o cây nêu đ m ng n m m i t i, xua đu i ma qu ho c nh ng đi u không
ma . Cây nêu th ng đ c d ng vào ngày 23 th́ng ch p, là ngày Táo quân v tr i
chính vì t ngày này cho t i đêm Giao th a v ng m t Táo công, ma qu th ng nhân
c h i này l n v qu y nhi u, nên ph i tr ng cây nêu đ tr tà. Ngày 7 tháng Giêng tri t
h , g i là "h nêu" phàm nh ng kho n vay m n thi u th n trong ti t y không đ c
đ̀i h i, đ i ngày h nêu r i m i đ c đ̀i h i"
Tranh t t
Phía trên bàn th th ng treo m t tranh dân gian v ng qu , chi c cu n th ... ć khi
là m t ch Nho (ch Tâm, Ph́c,
c...).

3


Tranh T t t lâu đã tr thành m t t p quán, m t th́ ch i
không ch ng i có ti n m i ch i tranh m̀ ng i ít ti n c
m t ph n không th thi u trong không gian c a ngày T t c
s c r c r nh kh i g i nên c m giác m i m m cúng r
đ̀nh c a ng i Vi t

c a ng i dân Vi t Nam và
ng ć th ch i tranh. Ń l̀
truy n x a kia. Nh ng màu
n rã s c xuân trong m i gia


Câu đ i: thu c th lo i v n bi n ng u, g m hai v đ i nhau nh m bi u th m t ý chí,
quan đi m, tình c m c a tác gi tr c m t hi n t ng, m t s vi c ǹo đ́ trong đ i
s ng xã h i.
Hoa mai

mi n Nam v̀ hoa đ̀o

mi n B c.

Cây qu t: T t đ n, cây qu t th ng đ c trang trí t i phòng khách. Cây qu t T t ngày
càng có nhi u ki u dáng c u k nh ng v n ph i b o đ m s xum xuê, lá xanh t t, qu
vàng chi chít th hi n s trù phú, h a h n n m m i đ c m̀a, n nên l̀m ra, d i dào
s c s ng .
Nh t B n, d̀ ng i Nh t không n T t âm l ch nh Vi t Nam nh ng ng̀y T t
d ng l ch v n mang đ m nét v n h́a truy n th ng đ c tr ng c a “x s hoa anh
đ̀o”. Vào nh ng ngày này, m i gia đ̀nh c ng đ u d n d p nhà c a s ch s , trong nhà
và ngoài c ng đ u đ c trang trí b ng nh ng đ dùng làm t g thông, tre và cây m n.
Ngày 1/1 là m t ngày quan tr ng, đ́nh d u s b t đ u c a m t n m m i. Ng i ta
quan ni m r ng, xem M t tr i m c vào ngày này là vi c làm t t nh t đ ch̀o đ́n m t
n m m i th nh v ng, may m n và t t đ p. Ng i Nh t quan ni m không ai đ c n
n n t n m c sang n m m i, ai c ng ph i đi tr n đ cho n m m i đ oc suôn s ,
l̀m n ph́t đ t.
Tr c khi T t đ n, m i nh̀ đ u trang tŕ cây t̀ng (kadomatsu) tr c c a. T ng
truy n r ng, v th n Toshigamisama s h gi i và trú n trong cây t̀ng ǹy. Ng̀y x a
ng i ta th ng d ng cây tùng vào ngày 13/12 là ngày b t đ u các công vi c chu n b
đ́n T t. Còn g n đây l̀ ng̀y 27 ho c 28 nh ng ng i ta tránh không d ng cây tùng
v̀o ng̀y 29 v̀ đêm giao th a.
Trên khung c a c a không ́t gia đ̀nh Nh t còn trang trí các v t ph m nh đ đan b ng
lá màu tr ng, qu quýt, th ng b n b ng c , d i gi y tr ng… T̀ng t ng tr ng cho tr
mãi không già; qu quýt m̀u da cam, ć âm đ c gi ng nh “đ i đ i” trong ti ng Nh t,

t ng tr ng cho muôn đ i th nh v ng; th ng b n b ng c đ c treo đi n th ho c
n i th cúng, kính dâng lên th n linh c u tài l c; lá cây màu tr ng nói lên s trinh b ch
không tì v t; còn d i gi y tr ng mang ý ngh a t y s ch v t nh v̀ xua đu i tà ma.
Ngòi ra, ng i Nh t th ng l y tôm h̀m l̀m đ trang s c vì nó có hình d ng gi ng
nh c gì khom l ng, v́ v i c nh giàu sang phú quý, c nh̀ tr ng th .

4


III. M t s phong t c trong ng̀y t t
Ng i Vi t Nam v̀ Nh t B n đ u ć b a n t t niên v̀o ng̀y cu i n m. B a c m ǹy
mang ý ngh a k t th́c nh ng g̀ đã qua trong m t n m, k t th́c nh ng bu n phi n hay
nh ng g̀ c̀n thi u śt ch a hòn th̀nh đ b t đ u m t n m m i v i bao đi u may
m n. C ng nh ng i Vi t Nam, ng i Nh t c ng quan ni m không ai đ c n n n t
n m c sang n m m i, ai c ng ph i đi tr n đ cho n m m i đ c suôn s , l̀m n
ph́t đ t.
Vi t Nam, l giao th a l̀ th i đi m quan tr ng c a t t Nguyên đ́n l̀ đêm giao th a
v i l Tr T ch. êm 30 h u nh m i ng i không ng m̀ th ng ch đ́n th i kh c
giao th a.đây l̀ th i kh c chuy n giao gi a n m c v̀ n m m i, l̀ th i kh c thiêng
liêng nh́t c a m t n m. L giao th a ng i ta t ng b̀y h ng ́n trên sân th ng
ho c ngòi tr i. Gia ch trong gia c̀ng ćc th̀nh viên l n l t ćng v́y. Khi ćc nghi
l k t th́c th̀ m i ng i quay qu n n u ng ch́c t ng nhau. V̀ k t ĺc ǹy, ng i ta
đã b c sang n m m i. Sau khi m i ng i trong gia đ̀nh ch́c t ng, m ng tu i
nhau,ng i ta th ng ḱn h ng v̀ ḱn gi xu t h̀nh, mong đ c may m n c n m.
Ngòi ra, m t s ng i đã r i kh i nh̀ đ đi l đ̀nh, đ n ,ch̀a đ th p nhang kh n
v́y c u mong nh ng đi u may m n cho n m m i. Ĺc v nh̀, ng i ta ć t c h́i m t
c̀nh ĺ, m t nh́nh cây ho c m t c̀nh hoa v v i ý l̀ xin l c tr i , đ t , Th n , Ph t.
C̀nh đ́ g i l̀ c̀nh l c v̀ đ c đem v c m tr c b̀n th , ho c c̀i trên ḿp c a cho
t i khi t̀n khô. Ng i Vi t Nam c̀n ć t c xông đ t. Ng i ra kh i nh̀ tr v đ u tiên
(sau ĺc giao th a), ho c ng i đ n th m nh̀ đ u tiên (sau ĺc giao th a) l̀ ng i

xông đ t. Ng i ta tin r ng, ng i xông nh̀ ć v́a t t s đem l i t̀i l c.
L̀ x̀ c ng l̀ m t phong t c không th thi u v̀ quan tr ng trong ng̀y t t Vi t Nam.
Ng i l n m ng tu i cho con ch́u ti n m i, con ch́u c ng m ng tu i v̀ l̀ x̀ l i cho
ông b̀ cha m . Ti n m ng tu i th ng đ c phong bao trong nh ng gi y h ng,
th ng l̀ ti n l , v̀ ng i ta ć ý ti n đ́ s sinh sôi n y n thêm nhi u v̀ s đem l i
may m n.
C ng nh
Vi t Nam, Nh t B n th̀ đêm 30 t t là th i gian gia đ̀nh sum h p, cùng
nhau n t t niên và ch đ́n kho nh kh c giao th a. Trái v i ng i châu Âu v̀ ng i
M th ng đ́n Gíng sinh c̀ng gia đ̀nh c̀n khi giao th a thì ra nh ng đ a đi m công
c ng đ chào m ng n m m i, ng i Nh t l i th ng đi ch i Gíng sinh v i ng i yêu,
b n bè và quây qu n đ́n n m m i bên gia đ̀nh. V̀o đ́ng 0h đêm giao th a, kh p các
chùa trên đ t n c Nh t B n s đ́nh 108 h i chuông v i ý ngh a xua đu i 108 con qu
s . Ti ng chuông c ng l̀ âm thanh đ c coi là b c nh t trong n m âm thanh c a Ph t
pháp. Th i kh c giao th a, trong ti ng chuông ngân vang, sau khi nh ng l i chúc
m ng n m m i t i m i ng i xung quanh, t t c s quây qu n bên nhau c̀ng th ng
5


th c r u sake v̀ ćc ḿn n truy n th ng vào d p t t. . H c ng ć t c l lì xì cho tr
nh và t ng quà cho nh ng c già v i mong mu n tr nh thì h c hành gi i giang còn
các c già thì s ng lâu tr m tu i. Ngày 1/1 là m t ngày quan tr ng, đ́nh d u s b t
đ u c a m t n m m i. Ng i ta quan ni m r ng, xem M t tr i m c vào ngày này là
vi c làm t t nh t đ ch̀o đ́n m t n m m i th nh v ng, may m n và t t đ p.
M t trong nh ng ńt đ c s c c a phong t c đ́n t t c a ng i Nh t là t p quán g i
thi p chúc m ng n m m i. T p qún ǹy t ng đ i gi ng ćc n c Âu – M song th c
t kh i ngu n t Trung Qu c v̀ đ c du nh p vào Nh t B n. Vào cu i n m, ng i
Nh t B n th ng chu n b các t m thi p ghi l i c m n v̀ l i chúc trang tr ng nh t
nhân d p n m m i t i nh ng ng i quen bi t. Phong t c này th hi n r t rõ truy n
th ng v n h́a “c m n” c a ng i Nh t. M i t m b u thi p dù nh b́ khi đ c g i đi

đ u mang trong đ́ l̀ng c m t sâu s c nh ng g̀ ng i kh́c đã l̀m cho m̀nh. B u
thi p s đ c chuy n t i tay ng i nh n v̀o đ́ng ng̀y m ng m t. i u đ c bi t n a
l̀, đ i v i nh ng ai ć ng i thân v a qua đ i trong n m th̀ s không g i hay nh n
thi p n m m i t b t k ai đ h có th t nh tâm t ng nh và c u nguy n cho ng i
đã
khu t.
T t “Oshogatsu” l̀ m t trong nh ng d p l h i t n t i lâu đ i nh t Nh t B n. Hi n nay,
không khí Oshogatsu Nh t B n không c̀n đ y đ v bình l ng mà m i ng i đ u có
th tr i qua nh ng kho ng th i gian th th vui ch i c̀ng ng i thân, gia đ̀nh nh
ng̀y x a. Nh ng nh ng ńt v n hó truy n th ng c a ng i Nh t v n đ c gìn gi và
phát tri n.
Gi ng nh
Vi t Nam, Nh t B n k t ng̀y m̀ng 1 tr đi, c p d i đi ch́c T t c p
trên, b n bè thân th́ch v̀ b̀ con ph ng xóm cùng chúc t t l n nhau.
Vi t Nam
ng̀y t t l̀ đ đi ch i th m vi ng nên d̀ ć b n vi c g̀ c ng phai t m ǵc l i. C̀n
ng i Nh t coi đây l̀ cu c th m vi ng đ u Xuân, và g i 3 ng̀y đ u th́ng giêng l̀ “ba
ngày chúc t ng”. Th́ng giêng tr thành tháng hòa thu n. Nh̀ nh̀ đ u đ s ký tên và
b́t ch̀ tr c c ng, kh́ch đi ch́c T t s đ l i đ a ch ho c gài danh thi p vào trong
cu n s , ý ńi đã đ n nh̀. C ng ć ng i khi đi ch́c T t mang theo nhi u chi c kh n
tay nh ć đ tên mình, t ng cho m i nhà m t chi c.
Vi t Nam ng i ta quan ni m:
m̀ng 1 t t cha, m̀ng 2 t t m , m̀ng 3 t t th y. C̀n Nh t B n ngày 7/1 là ngày T t 7
loài hoa qu . Trong ng̀y ǹy, ng i Nh t B n n ch́o n u b ng b y lo i rau, qu đ
c u s c kh e. Ng i Nh t cho r ng, ch́o c ng l̀ b̀i thu c ch a đ c nhi u b nh;
ng̀y 11/1 ć t c l̀m v b́nh d̀y.

IV. V n h́a m th c trong ng̀y t t
Thành ng Vi t Nam có câu ́i gi cha, no ba ngày T t. T t đ n, d̀ nghèo kh́ đ n
đâu th̀ ng i ta c ng c vay m n, xoay x đ ć đ n trong ba ng̀y T t sao cho

6


"gì
đ n
th
ng

đ c bát canh, tr có manh áo m i". H n th n a, d̀ ć đ́i kh́t quanh n m th̀
T t, m i ng i mà nh t là tr em th ng đ c n u ng no đ . B a n ng̀y T t
ng có nhi u ḿn, đ ch t h n v̀ sang tr ng h n b a n ng̀y th ng. Vì v y mà
i ta c ng th ng g i l̀ " n T t". Ngòi c m, ng̀y T t còn có:

Bánh truy n th ng: b́nh ch ng, b́nh gi y, b́nh t́t... ây l̀ ćc lo i b́nh đ c tr ng
cho phong t c n u ng ngày T t Vi t Nam. B́nh ch ng v̀ b́nh gi y c̀n đ c g n
v i các s tích c c a ćc vua H̀ng, t tiên c a ng i Vi t.
C T t: d p T t ng i Vi t th ng t ch c n u ng l n, g i l̀ n c . Ćc ḿn c trong
nhi u gia đ̀nh ć th ć b́ng b̀, canh m ng, chân gì ć n m h ng, mi n n u l̀ng
g̀, nem ŕn, xôi g c, xôi đ , th t g̀, th t đông, ḿn x̀o, gì l a, gì m , n m, d a h̀nh
mu i…
M t T t và các lo i bánh k o kh́c đ th ćng, sau đ́ d n ra đ đãi kh́ch. M t có r t
nhi u lo i nh : m t g ng, m t b́, m t c̀ chua, m t t́o,m t d a , m t qu t, m t s u
riêng, m t ḿt, m t khoai, m t h t sen, m t ch̀ l̀, m t l c, m t me...
Tŕi cây, mâm ng qu , v̀ đ c bi t là d a h u đ không th thi u trong nh ng gia đ̀nh
mi n Nam. D a h u đ c ch ng ćng n i b̀n th T tiên, bên c nh các lo i m t,
mâm ng qu , bánh k o..., và nhi u qu d a c̀n đ c g n thêm ch Ph c-L c- Th .
Sáng m ng m t T t, ng i nhà c ng i b qu d a đ bói c u may và l y hên xui.
Các lo i bánh m t k o đ

c dùng trong d p T t.


K o b́nh th̀ đa d ng h n nh : K o b t, k o d i, k o v ng (mè), k o thèo lèo, k o
d a, k o cau, k o đ u ph ng (k o cu-đ ), b́nh chè lam... Ngoài ra, T t còn có h t
d a, h t b́, h t h ng d ng, h t đ u, h t d rang...
Th c u ng ngày T t: Ph bi n nh t v n là r u. Các lo i r u truy n th ng c a dân
t c nh r u n p th m, n p ći hoa v̀ng (ng i Kinh), n p n ng (ng i Th́i), n p
c m (ng i M ng), r u San l̀ng, r u ngô (ng i H'Mong, ng i Dao), r u M u
s n (ng i T̀y, ng i Ǹng)r u B̀u đ́( Trung B ), r u đ (Nam B )... th ng
đ c dùng. Sau b a n, ng i ta th ng dùng tr̀ xanh. Ngày nay còn có thêm các
lo i ru u c a ph ng Tây, bia và các lo i n c ng t.
Ngòi ra, ćc gia đ̀nh mi n Nam th ng có thêm n i th t kho n c d a (th t kho r u)
và n i kh qua h m v̀ nem b̀, d a gí mi n Nam, c ki u ngâm, b́nh tŕng (đ qu n)
đ
n m y ngày t t. Mi n B c có c m r u và c m đông, d a h̀nh v̀ ng̀y tr c
có chè kho, m c vân ́m, thang ngày T t, hi n nay ́t đ c bi t đ n. Mi n Trung ć d a
món và món tŕ, gi ng gì th c a mi n B c nh ng nhi u v c ri ng, th t chua và tai
heo. Thông th ng, ng i n i tr mi n Nam l c t nh ngh ng i, không n u n ng trong
3 ngày T t, mà ch dùng th c n đã đ c chu n b s n tr c T t.
7


Nh t B n,ḿn n quan tr ng nh t c a n m m i l̀ “ḿn T t”. “Ḿn T t” th c ch t là
ḿn n ng t, làm b ng các nguyên li u thông th ng nh r cây ng u bàng, tr ng cá,
cá sardin khô, t o n, khoai lang, h t d … Ng i Nh t dùng nh ng ḿn n đ n gi n
nh ng gìu ý ngh a t ng tr ng ǹy đ n t t là xu t phát t tâm lý c u
cv ns t t
lành.Bánh t t th p c m và món ragu khoai s , cà r t, rau xanh n u l n trong m t n i
c̀ng gìu ý ngh a t ng tr ng h n. Ngòi ra,ńt đ p đ c tr ng kh́c c a v n h́a T t
đ́n N m M i Nh t B n không th không nh c đ n, đ́ l̀ ćc ḿn n ng̀y T t –
đ c coi là tiêu bi u cho v n h́a m th c c a ng i Nh t. ́ l̀ ćc ḿn sashimi,

sushi, osechi, zouni, kagamimochi.
u ng th̀ ć r u sake và m t vài lo i bia n i
ti ng c a Nh t nh Ashahi, Sapporo, Kirin,… V̀o đêm giao th a, ng i ta th ng n
món toshikishi soba (mì ki u m ch), m t lo i mì s i d̀i, t ng tr ng cho cu c s ng
kh e m nh, lâu dài.
ćng th ng bao g m Omochi, qu h ng khô, h t d khô, h t
thông, đ u đen, ć m̀i, tôm, ć tŕp, m c, Mochibana, quýt và nhi u th khác tùy t ng
đ a ph ng, t t c đ c bày trên m t cái bàn nh … Ch́ng ta ch ng d ng nh ng cành
đ̀o c̀nh mai t nhiên đ trang hoàng nhà c a th̀ ng i Nh t B n…d̀ng b́nh ng t
đ t o ra m t v t trang tŕ đ c bi t g i là Mochibana.

8


V. Sinh ho t v̀ l h i ng̀y t t

Vi t Nam, t ch c ćc tr̀ ch i dân gian: b t m t b t dê, ḿa ṽ, h́t b i, h́t c i
l ng, h́t chèo, đ́nh đu, thi leo c t m , đ p niêu, ch i gà; b̀i ch̀i; ch i t tôm đi m;
ch i c ng i và nhi u trò dân gian c truy n khác. Ng̀y x a ćc gia đ̀nh ć n n p
quanh n m c m đón con ch́u không đ c c b c r u chè nh ng trong d p T t
thì tam ćc, c ǵnh, c nh y, ch n, t tôm... ai th́ch tr̀ ǹo ch i tr̀ y.
n l khai h
(h nêu) thì xé b tam cúc, c t b t tôm...ho c đ t các b bài trong l h́a v̀ng. Ng i
Vi t th ng ć t c đ t ph́o trong th i kh c giao th a.
Ćc l h i truy n th ng kh́c nh thi đ u c ng i; đua thuy n, đ u v t, đ́nh c̀n,ḿa
lân, ḿa r ng, thi th chim b câu... tùy theo b n s c v n h́a c a mình, m i đ a
ph ng đ u t ch c l h i ngày t t v i nh ng ph n "l " và ph n "h i" ch a đ ng
nh ng ńt v n h́a kh́c nhau r t phong phú.
Nh t B n,ng i ta cho r ng sau khi đ́n ti p v th n n m m i th̀ ph i l̀m cho th n
vui v , tho i ḿi. V̀ đ́ l̀ ngu n g c xu t ph́t ćc tr̀ ch i nhân ng̀y T t r t phong

ph́ c a Nh t B n nh :kagura l̀ ca ḿa nh c trên sân đ̀nh,tr̀ th di u takoage, đ́nh
c u long hanestuki, ch i quay komamawashi,..m t trong nh ng tr̀ ch i đ c s c nh t
nh t l̀ đ́nh c u lông hanestuki.
i v i tr̀ ch i th di u ng i ta cho r ng th di u
trên tr i cao l̀ đ giao ti p v i ćc v th n mong mu n th n ph̀ h cho con trai m nh
kh e.Ng i Nh t c̀n ć ćc l nh l th̀nh nhân di n ra v̀o ng̀y 15/1, ti ng Nh t là
Seijinnohi. Ng̀y ǹy đ c l y làm ngày tr ng đ i đ chúc m ng các nam n thanh
niên Nh t tròn 20 tu i trong n m đ́. Ngh l tr ng đ i đ c t ch c t i ngôi đ n n i
ti ng c a t ng đ a ph ng n i thanh niên đ́ c tŕ. Sau ng̀y l ǹy, m i ng i l i tr
v cu c s ng th ng nh t v̀ lao đ ng b̀nh th ng.

9


VII. K t lu n
Nh v y, d̀ b t c n i đâu t t c ng l̀ d p đ m i ng i t h p quay qu n, l̀ d p đ
m i ng i b̀y t l̀ng bi t n hi u th o đ n ćc đ ng sanh th̀nh. Qua t̀m hi u t t
Vi t Nam v̀ Nh t B n cho th y đ c ph n ǹo ńt đ c s c v n h́a truy n th ng c a
n i đây. C̀ng l̀ qu c gia châu ́ nên t t Vi t Nam v̀ Nh t B n c ng ć nh ng ńt
t ng đ ng v̀ kh́c bi t r̃ r̀ng.M i m t đ t n c dân t c đ u ć m t ńt v n h́a,m t
b n s c riêng. V̀ đ́ l̀ ni m t h̀o c a m i dân t c m̀ ta c n ph́t huy c ng nh ńt
v n h́a truy n th ng đ m đ̀ b n s c c a dân t c Vi t Nam ta.
10


T̀i li u tham kh o:



101 đi u c n bi t v t́n ng ng phong t c Vi t Nam_ Tr ng Th̀n

/>11










/>n
/> /> /> />n
/> />
12


13


14


15


16