Quan hệ vùng dưới đồi thị tuyến yên
Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (68.88 KB, 3 trang )
Quan hệ vùng dưới đồi thị - tuyến yên
Quan hệ vùng dưới đồi thị tuyến yên
Bởi:
Nguyễn Bá Tiếp
Vùng dưới đồi thị - tuyến yên
Quá trình tiết hormon của tuyến yên được điều khiển bởi các hormon hay các tín hiệu
thần kinh của vùng dưới đồi thị.
Thí nghiệm cắt tuyến yên và chuyển đến một vị trí khác trong cơ thể cho thấy nhiều
hormon của nó giảm mạnh và có loại hormon hoàn toàn không được tiết ra.
Hoạt động tiết của thùy sau tuyến yên được điều khiển bởi các sợi thần kinh kéo xuống
từ vùng dưới đồi và tận cùng ở thùy sau. Ngược lại, quá trình tiết hormon của thùy
trước do các hormon giải phóng hay hormon ức chế của vùng dưới đồi thị quyết định.
Hormon giải phóng (hypothalamic releasing hormone) và hormon ức chế (hypothalamic
inhibitory hormone) đựoc tiết ở vùng dưới đồi và xuống thùy trước theo các mạch cửa
dưới đồi-tuyến yên (hypothalamic-hypophysial portal vessels). Các hormon này điều
khiển quá trình tiết của các tế bào tiết trong thùy trước.
Vùng dưới đồi nhận tín hiệu từ hầu hết các nguồn trong hệ thần kinh (các kích thích gây
đau đớn, gây hưng phần hay ức chế, kích thích khứu giác, kích thích do thay đổi nồng
độ các chất dinh dưỡng, chất điện giải và hormon trong máu… đều được truyền về vùng
dưới đồi gây hưng phấn hay ức chế các phần khác nhau của vùng dưới đồi). Vì vậy, có
thể nói vùng dưới đồi thị là trung tâm thu nhận thông tin phản ánh trạng thái của cơ thể.
Quá trình đáp ứng với các thông tin này biểu hiện ở quá trình điều khiển của nó đến hoạt
động tiết hormon của tuyến yên.
Hệ thống cửa dưới đồi-tuyến yên
Thùy trước tuyến yên chứa nhiều xoang mạch xen kẽ với các tế bào tuyến. Các mạch
máu xuống tuyến yên trước tiên đi qua vùng mao mạch thuộc phần dưới đồi sau đó qua
gò trung gian (median eminance) nằm ở phần thấp nhất dưới đồi thị nối với cuống tuyến
yên. Sau đó các mạch máu trở ngược lên bề mặt gò trung gian, kết hợp thành một khối
1/3
Quan hệ vùng dưới đồi thị - tuyến yên
gọi là hệ mạch cửa đồi thị - tuyến yên rồi đi xuống tuyến yên dọc theo cuống tuyến yên
để đến các xoang mạch trong thùy trước
Hormon giải phóng và hormon ức chế
Những neuron đặc biệt trong vùng dưới đồi tổng hợp và tiết các hormon có tên hormon
giải phóng và hormon ức chế của vùng dưới đồi thị (hypothalamic releasing hormone
và hypothalamic inhibitory hormone) để điều khiển hoạt động tiết của thùy trước tuyến
yên. Những neuron này có mặt ở nhiều phần khác nhau trong vùng dưới đồi thị, các sợi
trục của chúng kéo đến thùy trung gian và củ vú (tuber cinereum là phần mô đồi thị kéo
xuống cuống tuyến yên). Đầu tận cùng của các neuron này khác với hầu hết đầu mút
thần kinh của các dây thuộc hệ thần kinh trung ương vì chúng không thực hiện chức
năng truyền tín hiệu từ tế bào thần kinh này sang tế bào thần kinh khác mà chỉ làm
nhiệm vụ tiết các hormon ức chế hay giải phóng. Các hormon này ngay lập tức được
hấp thu vào các mao mạch của hệ thống mạch cửa dưới đồi-tuyến yên và chuyển đến
thùy truớc tuyến yên. Các hormon ưc chế hay giải phóng còn được gọi là các yếu tố ức
chế (inhibitory factors) hay yếu tố giải phóng (releasing factors) vì cấu trúc hóa học của
chúng chưa được xác định.
Chức năng của hormon giải phóng và hormon ức chế
Hai hormon này có chức năng điều khiển hoạt động tiết của thùy trước tuyến yên. Ứng
với mỗi hormon thùy trước có một hormon giải phóng. Một vài hormon có hormon ức
chế tương ứng. Hormon giải phóng đóng vai trò quan trọng hơn so với hormon ức chế
(trừ trường hợp prolactin). Các hormon giải phong và ức chế quan trọng là:
1.Thyroid-stimulating hormon releasing hormone kích thích giải phóng hormon kích
thích tuyến giáp.
2.Growth hormone releasng hormone (GHRH) kích thích giải phóng hormon sinh
trưởng. Growth hormone inhibitory hormone (GHIH) ức chế giải phóng hormon sinh
trưởng.
3.Corticotropin-releasing (CRF) kích thích giải phóng adrenocortocotropin.
4.Luteinizing hormone releasing hormone (LRH) kích thích quá trình tiết luteinizing
hormone và follicle-stimulating hormone. Vì vậy LRH được gọi là gonadotropinreleasng hormone.
5.Prolactin inhibitory factor (PIF) ức chế tiết prolactin.
Bên cạnh đó còn có hormone kíh thích tiết prolactin và ức chế tiết các hormon khác của
thùy trước tuyến yên.
2/3
Quan hệ vùng dưới đồi thị - tuyến yên
Tất cả hoặc hầu hết các hormon từ vùng dưới đồi được tiết từ các đầu mút thần kinh
trong đồi trung gian trước khi được chuyển xuống thùy trước tuyến yên. Kích thích từ
vùng này làm hưng phấn các đầu mút thần kinh dẫn đến sự giải phóng các yếu tố điều
khiển của vùng dưới đồi. Tuy nhiên, thân tế bào thần kinh lại nằm xa hơn, trong đồi thị
hay gần nền não với vị trí chưa được xác định rõ ràng.
Nhứng yếu tố khác của vùng dưới đồi có thể có ảnh hưởng đến quá trình
tiết hormon
Các peptide kích thước nhỏ được tìm thấy trong các tế bào thần kinh của vùng dưới
đồi nhưng chức năng của chúng vẫn còn đang được nghiên cứu: (1) substance P,
(2)neurotensin, (3) angiotensin II, (4) enkephalins, (5) endorphins, (6)vasoactive
inhibitory polypeptide và (7) cholesystokinin-8. Rất nhiều thành phần giống những chất
này được tìm thấy trong các phần khác nhau của não bộ gợi ý rằng chúng có thể thực
hiện chức năng như các chất truyền tín hiệu thần kinh ở cả vùng dưới đồi và những vị trí
khác trong não bộ. Thêm vào đó, một số chúng có mặt trong thần kinh của đường tiêu
hóa và có thể chúng được tiết ra từ các đầu mút thần kinh để đi vào máu.
3/3
