LÝ THUYẾT
THUẾ CHUẨN TẮC
CHƯƠNG 7
PGS.TS. SỬ ĐÌNH THÀNH

11/25/15

1


NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
 Thuế trong luồng chu chuyển thu nhập và chi

tiêu xã hội
 Phạm vi ảnh hưởng của thuế
 Lý thuyết thuế chuẩn tắc

11/25/15

2


CÁC CƠ SỞ CỦA THUẾ
 Xét dưới góc độ tính toán


Tựu trung, có ba cơ sở tính thuế:





11/25/15

Giá trị hàng hóa và dịch vụ được tạo ra bởi hoạt động
kinh tế.
Thu nhập của cá nhân và doanh nghiệp
Giá trị tài sản

3


CÁC CƠ SỞ CỦA THUẾ
 Xét dưới góc độ phương diện kinh tế


Tổng số thuế mà chính phủ thu được dựa trên bốn
cơ sở:





11/25/15

Tiêu dùng xã hội,
Tốc độ tăng trưởng kinh tế,
Thu nhập đầu người, và
Dân số.

4



CÁC CƠ SỞ CỦA THUẾ
 Xét dưới góc độ khiá cạnh pháp lý
 Cơ sở của thuế là hiến pháp, luật, pháp lệnh và
những văn bản dưới luật liên quan đến thuế.

11/25/15

5


THUẾ TRONG LNG LN CHUYỂN THU
NHẬP VÀ CHI TIÊU CỦA XÃ HỘI
Thuế gián
thu

Thò trường
hàng hóa

Cá nhân - Hộ gia đình

Thuế thu
nhập cá
nhân

Thu nhập

Thuế gián
thu


Doanh nghiệp

Thuế thu
nhập doanh
nghiệp

Tài sản

11/25/15

Thuế tài sản

6


THUẾ TRONG LUỒNG LN CHUYỂN THU
NHẬP VÀ CHI TIÊU CỦA XÃ HỘI
 Theo lý thuyết về nguồn tài sản, thu

nhập là tổng giá trị của cải hàng
năm bổ sung cho từng cá nhân hay
từng doanh nghiệp.
 Theo lý thuyết về tăng tài sản thì thu
nhập là tổng các giá trị trên thị
trường của các lợi ích được hưởng
dưới dạng tiêu dùng và giá trị tăng
thêm trong tổng các quyền sở hữu
của một chủ thể .
 Về khía cạnh thu thuế, thu nhập

được thể hiện trong các luật thuế
thu nhập của các nước là thu nhập
bằng tiền và hiện vật do hoạt động
sản xuất kinh doanh, do lao động
hoặc do một quan hệ xã hội nào đó
mang lại.
11/25/15

Thu nhập

Từ hoạt động
phi kinh
doanh

Lao động

Từ sản xuất
kinh doanh

Thừa kế ….

7

Tài sản


PHẠM VI ẢNH HƯỞNG CỦA THUẾ
 Phạm vi ảnh hưởng do luật pháp quy định:
 Xác định chủ thể chịu trách nhiệm pháp lý về nghĩa vụ
nộp thuế.

 Đối với thuế gián thu giữa chủ thể chịu trách nhiệm
pháp lý và chủ thể gánh chịu thuế có khác nhau. Ví dụ,
người tiêu dùng A mua một cây bút máy giá chưa có
thuế VAT là 10.000 đồng, thuế VAT là 10%. Vậy,
tổng số tiền mà người A phải thanh toán là 11.000
đồng, trong đó người A phải gánh chịu 1000 đồng
thuế VAT. Về nghĩa vụ pháp lý, doanh nghiệp phải có
trách nhiệm nộp số tiền thuế này vào kho bạc nhà
nước.
8
11/25/15


PHẠM VI ẢNH HƯỞNG CỦA THUẾ
 Phạm vi ảnh hưởng kinh tế: Thể hiện mức thay đổi

phân phối thu nhập thực của từng chủ thể do thuế gây
ra.
 Cho dù phạm vi ảnh hưởng của các loại thuế có khác
nhau, nhưng suy cho cùng chỉ con người mới thực sự
gánh chịu thuế, trong khi các công ty thì không.
 Người gánh chịu thuế ở đây gồm: các cổ đông,
người lao động, người tiêu dùng.

11/25/15

9


LÝ THUYẾT THUẾ CHUẨN TẮC

 Quan điểm


Lý thuyết thuế chuẩn tắc xem xét và đánh giá
chính sách thuế theo một khuôn khổ hoặc dựa
trên một chuẩn mực nhất định.



Lý thuyết thuế chuẩn tắc nghiên cứu những mục
tiêu mong muốn khi chính phủ đưa ra hoặc thay
đổi chính sách thuế đồng thời đánh giá mức độ
đáp ứng, thực hiện mục tiêu của chính sách thuế.

11/25/15

10


CÁC NỀN TẢNG GIÁ TRỊ THUẾ
CHUẨN TẮC
 Thuế công bằng


Henry Simon (1938) quyền tự do của con người là giá trị
quan trọng nhất và kế đến là quyền bình đẳng hay công
bằng.




Lý thuyết thuế công bằng đánh vào tất cả các nguồn lực
kinh tế được đo lường bằng tổng thu nhập.



Lý thuyết thuế công bằng đã đưa ra hai khái niệm quan
trọng: công bằng theo chiều ngang và công bằng dọc.

11/25/15

11


CÁC NỀN TẢNG GIÁ TRỊ THUẾ
CHUẨN TẮC
Độ thỏa
dụng
nhóm U1

 Thuế tối ưu
Đường đẳng
dụng
 Nhấn mạnh vào tính
hiệu quả kinh tế cùng
với quan điểm cơng
E
bằng theo chiều dọc
khi các giá trị này
được phản ánh trong
E’

hàm phúc lợi xã hội.
Đường
khả
năng thỏa dụng
 Thuế giảm thiểu tổn
bò bóp méo bởi
thất xã hội
thuế
 Mối quan hệ giữa
Độ thỏa dụng nhóm U
thuế tối ưu và phúc
lợi xã hội có thể nhận
Cơ cấu thuế tối ưu thể hiện ở điểm E
thức qua hình vẽ
2

11/25/15

12


CÁC NỀN TẢNG GIÁ TRỊ THUẾ
CHUẨN TẮC
 Trao đổi tài khóa





Trao đổi tài khóa trong hệ thống thuế khởi nguồn từ học thuyết

trao đổi tự nguyện trong nền kinh tế công của Wicksell
(Wicksell 1896)
Trao đổi tài khóa gắn liền với quyền lực đánh thuế của chính
phủ.
Xã hội cần thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực đánh thuế của
chính phủ.

11/25/15

13


NHỮNG TIÊU CHUẨN CỦA MỘT HỆ
THỐNG THUẾ TỐT
 Tính hiệu quả


Cách thức đánh thuế như thế nào để “cái bánh” có khả
năng to ra, mọi người có được phúc lợi lớn hơn sau quá
trình thu thuế.



Tiêu chuẩn hiệu quả cổ điển: hệ thống laissez – faire tạo
ra một sân chơi bình đẳng cho các cá nhân và tổ chức,
hoạt động theo lợi ích riêng của họ, cạnh tranh tự do.



Tiêu chuẩn hiệu quả hiện đại: chính phủ nên sử dụng thuế

để dịch chuyển nền kinh tế theo định hướng mong muốn

11/25/15

14


NHỮNG TIÊU CHUẨN CỦA MỘT HỆ
THỐNG THUẾ TỐT
 Tính công bằng


Hai nguyên lý:


Lợi ích (đánh thuế dựa vào cái mà cá nhân lấy đi từ xã
hội “tiêu dùng”);



Khả năng nộp thuế (đánh thuế dựa vào cái mà cá nhân
đóng góp cho xã hội - thu nhập).



Tiêu dùng hay thu nhập làm cơ sở tính thuế công bằng
hơn?




Thuyết vị lợi: công bằng phải gắn liền với hàm phúc
lợi xã hội. Thiết lập thuế suất lũy tiến

11/25/15

15


NHỮNG TIÊU CHUẨN CỦA MỘT HỆ
THỐNG THUẾ TỐT
 Tính đơn giản


Hệ thống thuế phải đơn giản để tiết kiệm chi phí.

11/25/15



Chi phí quản lý hành chính thuế



Chi phí tuân thủ



Khắc phục trốn thuế

16



NHỮNG TIÊU CHUẨN CỦA MỘT HỆ
THỐNG THUẾ TỐT
 Trốn thuế tối ưu

Số
tiền

MC=mức phạt biên

MB= 1

R*

11/25/15

Thu nhập không khai
báo (R)

17


NHỮNG TIÊU CHUẨN CỦA MỘT HỆ
THỐNG THUẾ TỐT
 Trốn thuế tối ưu bằng 0

MC=mức phạt biên

Số

tiền

MB = 1
R*=0

11/25/15

Thu nhập không khai
báo (R)

18


NHỮNG TIÊU CHUẨN CỦA MỘT HỆ
THỐNG THUẾ TỐT
 Tính linh hoạt
 Đòi hỏi thuế gắn chặt với hoạt động kinh tế, phản ánh
thực sự những biến động chu kỳ kinh tế .

Độ nổi của thuế =
Độ co giãn của thuế =

% ∆T
% ∆Y

%∆T *
%∆Y

%∆T* là phần trăm thay đổi tổng thu thuế không kể đến thay đổi
cơ sở thuế hoặc thuế suất hoặc cả hai

11/25/15

19