H C VI N CHệNH TR QU C GIA H

CHệ MINH

PHỐNG TH AN NA

NH¢N SINH QUAN NG¦êI VIÖT
QUA FOLKLORE VIÖT NAM

LU N ỄN TI N S
CHUYÊN NGÀNH: CH NGH A DUY V T BI N CH NG
VĨ CH NGH A DUY V T L CH S

HĨ N I - 2015


H C VI N CHệNH TR QU C GIA H

CHệ MINH

PHỐNG TH AN NA

NH¢N SINH QUAN NG¦êI VIÖT
QUA FOLKLORE VIÖT NAM

LU N ỄN TI N S
CHUYểN NGĨNH: CH NGH A DUY V T BI N CH NG
VĨ CH NGH A DUY V T L CH S

Mư s : 62 22 03 02

NG

IH

NG D N KHOA H C:

1. PGS.TS. NGUY N TH NGA
2. PGS.TS.

HĨ N I - 2015

LAN HI N


L I CAM

OAN

Tôiăxinăcamăđoanăđâyălàăcôngătrìnhănghiênăc uăc aăriêngătôi.ăCácăs ă
li u,ă k tă qu ă nêuă tr ngă lu nă ánă làă trungă th c,ă cóă ngu nă g că rõă ràngă vàă
đ

cătríchăd năđ yăđ ătheoăquyăđ nh.
Tác gi

Phùng Th An Na


M CL C
M


Ch

Trang
U
1
6
ng 1 T NG QUAN TỊNH HỊNH NGHIểN C U LIểN QUAN
N

TĨI LU N ỄN

1.1.ăCácăcôngătrìnhănghiênăc uăv ănhânăsinhăquanăvàăfolklore
1.2.ăCácăcôngătrìnhănghiênăc uăv ănhânăsinhăquanăng iăVi tăquaăl ă
h iădânăgianăvàătínăng ngădânăgian
1.3.ăCácăcôngătrìnhăđ ăc păđ năv năđ ăk ăth aăvàăgi iăphápăphátăhuyă
nh ngăgiáătr ăt tăđ p,ăh năch ănh ngătiêuăc căt ănhânăsinhăquană
truy năth ngăng iăVi t
1.4.ăM tăs ăv năđ ăđ tăraăđ ălu năánăti păt căgi iăquy t
Ch ng 2: NHÂN SINH QUAN NG I VI T VĨ FOLKLORE VI T

6
15

2.1.ăNhânăsinhăquanăvàănhânăsinhăquanăng iăVi t
2.2.ăFolkloreăVi tăNamă- Kháiăni m,ăđ cătr ng,ăcácălo iăhình
2.3. Folklore - M tăhìnhăth căth ăhi năđ căđáoăc aănhânăsinhăquană
ng iăVi t
Ch ng 3: NHỂN SINH QUAN NG I VI T QUA M T S L H I


32
43
56

3.1.ăNhânăsinhăquanăng iăVi tăquaăm tăs ăl ăh iădânăgian
3.2.ăNhânăsinhăquanăng iăVi tăquaăm tăs ătínăng ngădânăgian
3.3.ăNh ngăgiáătr ătíchăc c,ănh ngăh năch ăt ănhânăsinhăquanătruy nă
th ngăng iăVi tăquaăm tăs ăl ăh iăvàătínăng ngădânăgian
Ch ng 4: XU H NG HO T
NG C A L H I VĨ TệN

65
81
100

4.1.ă D ăbáoă m tă s ăxuă h ngăho tăđ ngăc aă l ă h iă vàă tínăng ngă
dânăgiană ăVi tăNamăhi nănay
4.2.ăM tăs ănhómăgi iăphápănh măphátăhuyăgiáătr ătíchăc c,ăh năch ă
y uă t ă tiêuă c că trongă nhână sinhăquanătruy nă th ngă ng iă Vi tă
quaăl ăh iăvàătínăng ngădânăgian

115

NAM - M T S

VĨ TệN NG

V N

Lụ LU N


NG DỂN GIAN - GIỄ TR VĨ H N CH

NG
NG DỂN GIAN VĨ GI I PHỄP NH M KH C
PH C Y U T TIểU C C, PHỄT HUY GIỄ TR TệCH
C C TRONG NHỂN SINH QUAN TRUY N TH NG
NG
I VI T QUA CỄC LO I HỊNH ị

K T LU N

DANH M C CỌNG TRỊNH C A TỄC GI
N LU N ỄN
DANH M C TĨI LI U THAM KH O
PH L C

ĩ CỌNG B

LIểN QUAN

27

30
32

65

115


127

145
148
149
159


1
M

U

1. Tính c p thi t c a đ tài
Folkloreă Vi tă Nam,ă hayă v nă hóaă dână giană Vi tă Namă làă khoă t ă li uă ítă
đ

că khaiă thácă v ă m tă tri tă h c,ă vìă ng

iă taă th

ngă coiă nóă làă th ă v nă hóaă

truy nă mi ng,ă khôngă bácă h c,ă cóă nhi uă h nă ch ,ă l că h u.ă Nóiă làă dână giană
nh ngăkhôngăcóăngh aăđ yălàăs năph măc aănh ngăng

iă nôngădânăth tăh c,ă

màădânăgiană ăđâyăcóăth ălàăkhuy tădanh,ă“nó”ăc ngălàăs năph măc aăcácăb că
đ iătríătrongăxưăh iăth iăk ătr


c,ăch ăcóăđi u,ăh ăch aăkháiăquátăđ

căthànhăh ă

th ngămàăch ăđúcăk tăraăt ănh ngătr iănghi măcu căs ng,ănh ngăđóăl iălàăc ă
s ,ăn năt ngăđ ăsauănàyăxâyăd ngăthànhăcácălýăthuy t,ăh ăth ngăt ăt
trongă th ă v nă hóaă bìnhă dână yă đưă nă ch aă nh ngă kháiă ni mă tr uă t

ng.ăB i,ă
ng,ă nă

ch aăminhătri tăc aăchaăôngăchúngăta.ă ăđó,ăchúngătaăc ngăcóăth ăth yăđ
n ngăl căt ăduy,ănh ngăphánăđoán,ăphânătíchăvàăs ănh năth căc aăng

că

iăVi t,ă

hayănóiăkhácăđi,ăv năhóaădânăgianăVi tăNamăchoăth yăgiáătr ăb nănhiênăc aăt ă
duyăng

iăVi t,ăkhôngăhòanătoànăvayăm

Nghiênăc uăt ăt

năt ăt

ngăc aăNho,ăPh t,ăLưo.ă


ngătri tăh cătrongăcácădiăs nătinhăth năthu c l nhăv că

v năhóaădânăgianăv năđ

căđ tăraăt ălâu,ăsongăchoăđ nănayăv năch aăđ

că

th căhi n.ă ưăcóăkhôngăítăcácăcôngătrìnhăvàătácăgi ănghiênăc uăFolkloreăVi tă
Namăd
taăbi tăđ

iăcácăgócănhìnăv năhóaăh c,ădânăt căh căhayănhânăh c,ăgiúpăchúngă
căvôăs ăđi uăthúăv ,ăđ căs căv ăcu căs ng,ăsinhăho t,ălaoăđ ngăs nă

xu t,ă v nă hóa,ă tínă ng

ngă c aă t ă tiênă chúngă taă trênă m nhă đ tă Vi tă Nam.ă

Nh ngănghiênăc uăphongăphúăđóălàăc năthi tănh ngăch aăđ ,ăconăcháuăhômă
nayă c nă bi tă chaă ôngă ngàyă x aă đưă ngh ă gìă quaă nh ngă ho tă đ ngă vàă nh ngă
bi uăt

ngăv năđ

că gìnăgi ăvàăl uătruy năchoăđ năngàyănay.ăDoăv y,ăc nă

ph iăti păc năv năđ ănàyăd

iăgócăđ ătri tăh c,ăliênăngànhătri tăh că- v năhóa,ă


nh mă soiă t ă nh ngă n iă dungă ch ă y uă trongă t ă t

ngă c aă ng

iă x a.ă Vi că

nghiênăc uănàyăcònăc năthi tăvìăn mătrongăkhuônăkh ăm tănhi măv ăl năh nă


2
làă lu năch ngăchoăs ăt năt iăh ăth ngăcácăt ăt

ngătri tăh că c aăVi tăNamă

trongăl chăs .ă
Folkloreăth căs ălàăn iăquyăt ăvàăk tătinhănh ngătri tălýănhânăsinhăsâuă
s căc aăcácăb căti nănhânăv ăconăng
c aăconăng

i,ăv ăhànhăvi,ă ngăx ăvàăl ăs ngă ăđ iă

i.ăNh ngăn măg năđây,ăcóăkháănhi uătri tăgiaăđiăvàoănghiênăc uă

v năđ ănhânăsinhăquan,ănh ngătìmăhi uăv ăm iăliênăh ăgi aănh ngăt ăt
tri tălýănhânăsinhătrongăkhoătàngăFolkloreăthìăl iăítăđ

căquanătâm.ăC ngăcóă

m tă vàiă nhàă khoaă h că t ngă đ tă v nă đ ă nghiênă c uă t ă t

ng

ng,ă

ngă tri tă h că c aă

iăVi tăquaănh ngăv năhóaăb tăthànhăv n,ăch ăcóăđi u,ănh ngătácăph mă

nàyă ch aă điă vàoă phână tíchă nhână sinhă quană tri tă h că quaă Folkloreă m tă cáchă
đ yăđ ,ămàăch ănghiênăc uăt ăt

ngădânăt căquaăphongăt căt păquánăhayădiă

ch ăkh oăc ăc aăv năhóaăv tăth ă(nh ătr ngăđ ng,ăm ătáng…)ămàăthôi.ăTh că
ch t,ă ch aă cóă côngă trìnhă nàoă đ tă v nă đ ă nghiênă c uă m tă cáchă c ă th ă nhână
sinhăquanăc aăng

iăVi tăquaăFolklore.ă âyăchínhălàănhi măv ăc aălu năán,ă

nh m gópă ph nă tìmă hi uă sâuăh nă v ă minhă tri tă c aă ng
lo iăhìnhăFolklore,ăgópăph năb ăsungăthêmăchoăt ăt
t ăt

ngăVi tăNamăđ

iă Vi tăquaă m tă s ă

ngătri tăVi t,ăđ ăl chăs ă

cătoànădi năvàăh ăth ngăh n.


Thêmă n a,ă nghiênă c uă nhână sinhă quană ng

iă Vi tă quaă Folkloreă Vi tă

Nam,ăngh aălàăchúngătaăm tăl năn aătìmăv ăb năs căv năhóaădânăt c,ăđ ăcaoă
“tínhă dână t c”ă c aă mình,ă b iă Folkloreă chínhă làă v nă hóaă truy nă th ngă c aă
ng

iăVi t.ăV năhóaădânăgianăVi tăNamăr tăphongăphú,ăđaăd ng,ădoăv y,ăvi că

tìmăhi uănh ngăbi uăhi nătri tăh cătrongăv năhóaădânăgianăgiúpăchúngătaăth yă
đ

cătínhăđ căđáo,ăđ căs căc aăn năv năhóaătruy năth ngăVi tăNam.ăKh oăc uă

nhânăsinhăquanăng

iăVi tăquaăFolkloreăkhôngăch ăgiúpăc ngăc ăgiáătr ,ăb nă

s că v nă hóaă dână t că màă cònă làă vi că làmă phátă huyă tinhă th nă yêuă n

că - yêu

nh ngăgiáătr ăv năhóaăc aădânăt c.
V iănh ngălýădoătrên,ătácăgi ăch năđ ătàiă“Nhânăsinhăquanăng
quaăạolkloreăằi tăNam”ălàmăđ ătàiălu năánăti năs ătri tăh c.ă

iăằi tă



3
2. M c đích và nhi m v c a lu n án
2.1. M c đích
Lu nă ánă t pă trungă làmă rõă nhână sinhă quană ng
FolkloreăVi tăNam,ăc ăth ălàăquaăl ăh iăvàătínăng

iă Vi tă th ă hi nă quaă

ngădânăgian,ăt ăđó,ăđ ăxu tă

m tăs ăgi iăphápănh măphátăhuyănh ngăgiáătr ătíchăc c,ăkh căph cănh ngăh nă
ch ătrongănhânăsinhăquanăđó.
2.2. Nhi m v
- Làmă rõă kháiă ni mă nhână sinhă quană vàă đ că thùă nhână sinhă quană c aă
ng

iăVi t;ăkháiăni m,ăđ cătr ngăc aăFolkloreăVi tăNam.
- Phânătíchănhânăsinhăquanăng

iăVi tăquaăm tăs ăl ăh iăvàătínăng

ngă

dânăgianăđi năhình;ăch ăraănh ngăgiáătr ătíchăc căvàănh ngăh năch ătrongănhână
sinh quan đó.
- D ăbáoăxuăh

ngăho tăđ ngăc aăcácăl ăh iăvàătínăng


ngădânăgiană ă

Vi tăNam,ăt ăđó,ăđ ăxu tăm tăs ăgi iăphápănh măphátăhuyănh ngăgiáătr ătíchă
c c,ăkh căph cănh ngăh năch ătrongănhânăsinhăquanătruy năth ngăng

iăVi tă

quaăcácălo iăhìnhăđó.
3.

it

3.1.

it

ng và ph m vi nghiên c u:
ng nghiên c u

Nhânăsinhăquanăng

iăVi tăquaăm tăs ăl ăh iăvàătínăng

ngădânăgiană

Vi tăNam.
3.2. Ph m vi nghiên c u
- Kháiă ni mă “ng

iă Vi t”ă trongă lu nă ánă nàyă dùngă đ ă ch ă ng


iă Vi tă

truy năth ng.
- Trongăph măviăc aăm tălu năánăTi năs ,ăchúngătôiăch ăcóăth ăkh oăc uă
nhânăsinhăquanăc aăng
vàătínăng

ngădânăgian.ă

iăVi tăquaă2ălo iăhìnhăc aăFolkloreălà:ăl ăh iădânăgiană
iăv iăl ăh i,ăchúngătôiăl aăch nă3ăl ăh i:ăl ăh iăđ nă

Gióng, l ăh iăđ năT ngăTrân và l ăh iăCh ă

ngăT ; v iălo iăhìnhătínăng

ngă


4
dânăgian,ăchúngătôiăch nă3ătínăng
th căvà tínăng

ng:ătínăng

ngăth ăM u, tínăng

ngăTh ănhiênăth n làmăkháchăth ăkh oăsátăvàănghiênăc u.ă


Cóăth ănói,ăđâyălàănh ngăl ăh iăvàătínăng
cáchăt

ngăPh nă

ngădânăgianăph năánhăm tă

ngăđ iăđi năhìnhăcácătri tălýănhânăsinhătruy năth ngăc aăng

trênă baă m iă quană h :ă giaă đình,ă xưă h iă vàă môiă tr

iăVi tă

ngă t ă nhiênă màă đ ă tàiă cóă

thamăv ngăphânătích.
4. C s lỦ lu n và ph

ng pháp nghiên c u

4.1. C s lý lu n
Lu nă ánă đ

că th că hi nă d aă trênă c ă s ă lýă lu nă c aă ch ă ngh aă Mácă -

Lêninăv ăm iăquanăh ăgi aăt năt iăxưăh iăvàăýăth căxưăh i,ăm iăquanăh ăgi aă
cácăhìnhătháiăýăth căxưăh i;ăquanăđi m,ăđ
s năVi tăNamăv ătônăgiáo,ătínăng

ngăl i,ăchínhăsáchăc aă


ng.ăLu năánăc ngăk ăth aăcácăcôngătrìnhă

nghiênăc uăkhoaăh c,ăcácăbàiăvi tăcóăliênăquanăđưăđ
4.2. Ph

ngăC ngă

căcôngăb .

ng pháp nghiên c u

Lu nă ánă d aă trênă ph
l chăs ,ăk tăh păv iăcácăph

ngă phápă lu nă duyă v tă bi nă ch ngă vàă duyă v tă
ngăphápăc ăth ănh :ăph

ngăphápăth ngănh tă

l chă s ă - lôgic, phân tích - t ngă h p,ă k tă h pă gi aă lýă lu nă vàă th că ti n…ă
Lu nă ánă c ngă s ă d ngă ph

ngă phápă nghiênă c uă liênă ngành,ă quană sátă th că

đ a,ăkh oăc uăv năb n…
5. óng góp m i v khoa h c c a lu n án
- Gópăph năb ăsungălýălu năchoăcôngătácănghiênăc uătri tăh căVi tăNamă
trênălo iăhìnhăv năhóaădânăgian/Folklore.ăCh ngăminhăchoănh ngăgiáătr ăb nă
nhiênăc aăt ăduyăng


iăVi tăt ăkhiăch uăti păbi n,ă nhăh

ngăc aăv năhóaă -

tri tăh căngo iălai.
- Gópăph nălàmăsángăt ăm tăs ăv năđ ănh năth călu nătri tăh căvàăcácă
v năđ ăliênăquanăđ năFolkloreăVi tăNam,ănhânăsinhăquanăng
- Nghiênăc uănhânăsinhăquanăng

iăVi t.

iăVi tăquaăFolkloreăt ăgócănhìnătri tă

h c,ălu năánăđưăgópăph năch ăraănh ngăxuăh

ngăbi năđ iăc aăcácăho tăđ ngăl ă


5
h i,ătínăng

ngă ăVi tăNamăhi nănayăvàăđ ăxu tăcácăgi iăphápănh măb oăt nă

vàăphátăhuyătruy năth ng,ăb năs căv năhóaăc aădânăt c,ăgópăph năphátătri năt ă
duyălýălu năchoăng

iăVi tăNamăhi nănay.

6. ụ ngh a lỦ lu n và th c ti n c a lu n án

- K tăqu ănghiênăc uăc aălu năánăcóăth ălàmătàiăli uăthamăkh oăchoăsinhă
viên,ăh căviênăchuyênăngànhăTri tăh c,ăV năhóaăh c,ăTônăgiáoăh c.ă
- K tă qu ă nghiênă c uă c aă lu nă ánă cóă th ă s ă d ngă làmă tàiă li uă thamă
kh oăchoăvi cănghiênăc uăv ătri tăh căVi tăNam,ăv năhóaăVi tăNam,ătônăgiáoă
ăVi tăNam.
- K tăqu ănghiênăc uăc aălu năánălàăs ăth ănghi măhoáăch ătr
ngăvàăNhàăn

ngăc aă

căv ăvi căgi ăgìn,ăphátăhuyăcácăb năs căvàăgiáătr ăv năhóa,ă

tinhăth nătruy năth ngăc aădânăt c.
- K tăqu ănghiênăc uăc aălu năánăgópăph nănângăcaoăn ngăl cănghiênă
c uăkhoaăh căchoăđ iăng ăcánăb ăc aăH căvi n.ă
7. K t c u c a lu n án
Ngoàiă ph nă m ă đ u,ă k tă lu n,ă danhă m că tàiă li uă thamă kh o,ă lu nă ánă
đ

căk tăc uălàmă4ăch

ng,ă12ăti t.


6
Ch

ng 1

T NG QUAN TỊNH HỊNH NGHIểN C U

LIểN QUAN

N

TĨI LU N ỄN

1.1. CỄC CỌNG TRỊNH NGHIểN C U V NHỂN SINH QUAN VĨ FOLKLORE

1.1.1. Nhóm công trình nghiên c u v nhân sinh quan
Cóăth ănói,ăkhôngăcóănhi uăcôngătrìnhăbànătr căti păv năđ ănhânăsinhă
quanăhayălýălu năv ănhânăsinhăquan.ăTrongăh uăh tăcácăcôngătrìnhămàăchúngă
tôiăkh oăc uăv ăv năđ ănày,ăcácătácăgi ăm iăch ăd ngăl iă ăvi căđ a raănh ngă
nh năđ nhăho cănh ngăkhíaăc nhăkhácănhauăthu căph mătrùănhânăsinhăquan.
Vìăđ ătàiănghiênăc uănhânăsinhăquanătheoăquanăđi măc aăch ăngh aăMácă
- Lênin,ănênăchúngătôiăđưăkh oăc uăkháănhi uăcôngătrìnhăv ănhânăsinhăquană
d

iăgócănhìnătri tăh cămácxít:
Trongăhaiătácăph măQuanăni măc aăC.ăMác,ăPh.ă ngghenăv ăconăng

iă

vàă s ă nghi pă gi iă phóngă conă ng

i c aă Bùiă Báă Linhă [73]ă vàă “ằ nă đ ă conă

ng

ngăh


iătrongăh căthuy tăMácăvàăph

ng,ăgi iăphápăphátătri năconăng

iă

choă s ă nghi pă côngă nghi pă hoá,ă hi nă đ iă hoá

ă ằi tă Namă hi nă nay” c aă

Hòangă ìnhăCúcă[13],ăh căthuy tăMácăv ăconăng

iăđ

căcácătácăgi ălu năgi iă

trênăc ăs ălàmărõăquanăni măv ă“c ăs ăhi năth c”ăchoăs ăt năt iăc aăconăng

iă

v iăt ăcáchăth căth ăsinhăh că - xưăh i,ăv ălaoăđ ngăv iăt ăcáchălàăđi uăki n
quy tă đ nhă c aă s ă hìnhă thànhă conă ng

i,ă v ă s ă th ngă nh tă bi nă ch ngă gi aă

y uăt ăsinhăh căvàăy uăt ăxưăh iătrongăconăng
vàăxưăh i,ăv ăs ăgi iăphóngăconăng
phână tích,ă làmă rõă ph

ngă h


i,ăv ăm iăliênăh ăgi aăcáănhână

i,ăgi iăphóngăxưăh i...ăT ăđó,ăcácătácăgi ă

ngă chungă v ă phátă tri nă conă ng

C ngăs năVi tăNamăđưăxácăđ nhătrongăcôngăcu căđ iăm iăđ tăn
m tăs ăgi iăphápăđ ăth căhi năph

ngăh

iă màă

ngă

căvàăđ ăxu tă

ngăđó.

Haiătácăgi ăPh măTh ăNg căTr măvàăV ăTr ngăDungăđưănh năđ nhăquaă
cácă bàiăvi tă “Nh ngăt ă t

ngăc ăb năc aăC.Mác,ăPh. ngghen,ăằ.Ấ.Lêninăv ă


7
m iăquanăh ăgi aăconăng

i,ăxãăh iăvàăt ănhiên” [111] và “ải uăquanăđi mă


c aăC.Mácăv ăb năch tăconăng

iănh ăth ănào?” [17]ăr ng:ăch ăcóătrênăc ăs ă

xu tăphátăt ăquanăđi măduyăv tăbi năch ngăv ăconăng
ch tăconăng

iăkhôngăph iălàătr uăt

iăm iăth yăđ

căb nă

ngămàălàăhi năth c,ăkhôngăph iălàăcáiă

v năcóătrongăc ăth ăriêngăl ămàălàăt ngăhòaăcácăquanăh ăxưăh i;ăkhôngăch ălàă
cácăquanăh ăhi năt iătrongăđóăconăng
xưăh iătr
ng

iăđangăs ngămàăcònălàănh ngăquanăh ă

căkia,ănh ngăquanăh ăc ătruy năc aăquáăkh ăcònăinăđ mătrongăconă

iăhi năth i,ănh ngădiăs năc aăth ăh ăđiătr

cămàăconăng

iăk ăth aătrongă


l chăs ăc aămìnhă[17,ătr. 61].
Nhómătácăph mă“ằ ătri tălýăconăng

iăchinhăph căt ănhiên” c aăH ăS ă

Quý [84] , và “ẳâyăd ng đ oăđ căsinhătháiă- m tătráchănhi măxãăh iăc aăconă
ng

iăđ iăv iăt ănhiên” c aăPh măTh ăNg căTr mă[112]ăch ăy uăbànăv ăm iă

quanăh ăbi năch ngăgi aăconăng
vaiătròăc aăt ănhiênăđ iăv iăconăng
ng

iăv iăgi iăt ănhiên.ăCácătácăgi ăphânătíchă
i,ăxưăh iăcùngăv iăs ătácăđ ngăc aăconă

iălênăt ă nhiênăthôngă quaă ho tăđ ngăth că ti nă c aă mình.ăTrongăquanăh ă

đ oăđ căsinhăthái,ăconăng

iăbaoăgi ăc ngălàăch ăth ,ăcònăt ănhiênălàăkháchă

th ;ăs ătácăđ ngăgi aăchúngăch ăđiătheoăm tăchi uălàămangăl iăl iăíchăchoăconă
ng

iăvàăxưăh i,ăb ăquênăl iăíchăvàăgiáătr ăn iăt iăc aăkháchăth ăt ănhiên.ăVìă

v y,ă conă ng


iă đưă gâyă raă nh ngă h uă qu ă khônă l

ngă choă môiă tr

ngă s ng.ă

Cu iăcùng,ăcácătácăgi ăk tălu n,ăv năđ ăxâyăd ngăđ oăđ căsinhătháiăph iăđ

că

ti năhànhă ăm iăthànhăph năc uătrúcăc a nó:ăýăth căđ oăđ c,ăquanăh ăđ oăđ c,ă
ăs ăk tăh păhànhăviăđ oăđ căv iătráchănhi măxưăh iăc aăconăng

iătrongă ngă

x ăv iăt ănhiên,ănh măđ măb oăchoăs ăphátătri năb năv ngăc aăt ănhiênăvàă
conăng

i.

Trongăcácăcôngătrìnhănêuătrên,ăng

iăđ căcóăth ăhi uăđ

că nh ngăv nă

đ ăc ăb năv ănhânăsinhăquanătri tăh cămácxítănh :ăb năch tăconăng
m iăquanăh ăc aăconăng
ng


iăv iăconăng

iălàăgì?,ă

iătrongăxưăh i,ăm iăquanăh ăc aăconă

iăv iăgi iăt ănhiên,ăv năđ ăgi iăphóngăvàăphátătri nătoànădi năconăng

i...


8
M tăs ăcôngătrìnhăđiăvàoănghiênăc uăv năđ ănhânăsinhăquanătrongăcácă
h căthuy tăchínhătr ă- xưăh iăvàătônăgiáoăc ngălàăngu năt ăli uăquýăchoăchúngă
tôiăkhiătri năkhaiăth căhi năđ ătài.
Tácă gi ă Hoàng T ngă C
ng

ngă trongă bàiă vi tă “M iă quană h ă gi aă conă

iăvàăt ănhiênătrongăquanăni măc aăNhoăgiáo” [15]ăcungăc păchoăng

đ căcácăl pătr

iă

ngăkhácănhauăc aăNhoăgiáoăkhiăbànăv ăv năđ ănày.ăTuyănhiên,ă

chúngăđ uăcóăchungăm tăđi mălàăkh ngăđ nhăconăng

thi tăv iă“Tr i”,ăconăng

iăph iăhi uăđ

iăcóăm iăquanăh ăm tă

că“M nhătr i”ăvàăkhông th ălàmătráiă

v iă“M nhătr i”ă[15,ătr. 28].ăT ăđó,ătácăgi ăkh ngăđ nhăm tăl năn aăt ăt
c aăNhoăgiáoăkhiăxemăxétăm iăquanăh ăgi aăconăng
s ă ph că tùng,ăph ă thu că c aă conăng
đi măc aăHòangăT ngăC

ngă

iăv iăthiênănhiên,ăđóălàă

iăvàoăgi iăt ă nhiên.ă Cóă th ă nói,ăquană

ngăt ăraăkháăphi nădi n,ăch ăti păc năph

đ oă đ că siêuă hìnhă c aă Nhoă giáoă màă khôngă th yă đ

ngădi nă

că nh ngă đóngă gópă c aă

Nhoă giáoă trongă vi că nhìnă nh nă vaiă tròă c aă gi iă t ă nhiênă v iă cu că s ngă conă
ng


i.ăTiêuăbi uănh ăquanăđi măc aăM nhăT ăv ăkhôngăgi t m ăv tănuôiăvàoă

mùaăsinhăs n,ăkhôngădùngăl
s ngăđ yăđ ăchoăconăng
v

iăm tănh ăđ ăb tăcáăthìăm iăđ măb oăđ

căcu că

i...ăNh ăv y,ăquanăđi măc aăM nhăT ăcóăýăngh aă

tăth iăgianăkhiăôngănhìnănh năs ăkhaiăthácăt ănhiênăph iătheoăvàăphùăh pă

v iăquyălu tăc aănó.
Tácăgi ăNguy năV năBìnhăv iăbàiă“Cáchăxemăxét,ăđánhăgiáăconăng

iă

thôngăquaăcácăm iăquanăh ăxãăh iăc ăb năc aăNhoăgiáoă - m tăgiáătr ăc năk ă
th aăvàăphátătri n” [6]ăđưănh năđ nh:ă
...ă ngăv iăm iăquanăh ăxưăh iăc aăconăng

i,ăNhoăgiáoăl iăđ aăraă

nh ngăyêuăc uăr tăchiăti t,ăthi tăth c,ăsaoăchoătháiăđ ă ngăx ăc aă
conăng

iăđ tăt iă“t năthi n,ăt năm ”,ălàăkhuônăvàngăth


m iăng

iănoiătheoăvàăđánhăgiáăl nănhau.ăT ăđó,ăNhoăgiáoăđ ăcaoă

nh ngăconăng

iăcóăgiáoăd c,ăbi tătuăd

căng căđ ă

ngătheoănh ngăng

iăquână


9
t ăsu tăđ iă“chínhătâmătuăthân”ăđ ăv

nălênălàmăch ăb năthân,ă ngă

x ăm uăm cătrongăt tăc ăcácăm iăquanăh ăxưăh iă[6,ătr. 23].
T ănh năđ nhătrên,ătácăgi ănh năm nhăđ năýăngh aăvàăgiáătr ăc aăđ oăđ că
Nhoăgiáoătrongăvi căgiáoăd căconăng
Bàiă vi tă “ằ nă đ ă conă ng

iăđ ătr ăthànhăm uă“ng

iă trongă đ oă Ph t” c aă tácă gi ă Hoàng Th ă

[103]ăkh ngăđ nhăđ oăPh tălàăm tătri tălýăv ăconăng


iăh

ngăn i.ăTácăgi ăđưă

nêuărõăđi mătíchăc căc aătri tălýănhânăsinhăPh tăgiáoălàăconăng
th n,ă bìnhă đ ngă v ă đ oă đ c.ă
th c,ă tâmă lýă h

b năch tăconăng
Tácăgi ă

iăn iătâm,ăvôă

oă Ph tă t pă trungă phână tíchă conă ng

ngă n iă nênă đưă đ tă đ

iă nh nă

că m tă s ă nh nă đ nhă đ că đáoă v ă tr că

giác,ăv ălàmăch ătâmăth c.ăTi păc năh
cácătri tăh căh

iăquânăt ”.

ngăn iăc aăđ oăPh tălàăch ălàmăchoă

ngăngo iăt ăth yăthi uăhòanăch nhăkhiăs ăkhátăkhaoăhi uăbi tă

iătr ăthànhăm tănhuăc uăcóătínhătri tăh că[103,ătr. 44].
ăH

ngăGiangătrongăbàiă“ằ năđ ănhânăsinhăquanătrongătri tă

h căPh tăgiáoăth iăTr n” [27]ăđưăkháiăquátăm tăs ăn iădungăchínhăc aăcácăđ iă
bi uăt ăt

ngătri tăh căPh tăgiáoăth iăTr n.ă
V ăngu năg căvàăb năch tăconăng
cácăôngăchoăr ngăconăng
ch tăconăng

i:ătrênăquanăđi măduyênăsinh,ă

iădoăt ăđ i,ăng ău năh păthànhănênăb nă

iălàă“Không”;ăvìăngu năg căconăng

choănênăconăng

iălàăkhôngăth că

iăkhôngăth ăthoátăkh iăvòngăsinhăt ;ăquanăni măv ă

cu că s ng:ă đ iă làă kh ,ă ng nă ng i,ă mongă manhă vàă luônă thayă đ i;ă
cu iăcùng,ăcácăôngăchoăr ngăt ădoăvàăgi iăthoátălàătiêuăchu năchoă
m tăcu căs ngălýăt

ngă[27,ătr. 3].


Cóăth ănói,ăquanăđi măc aăcácăđ iăbi uăPh tăgiáoăth iăTr năth ăhi nătinhăth nă
nh păth ăc aăPh tăgiáoăVi tăNam.ăCácăôngăđưăđ aăđ oăPh tăđiăvàoăcu căđ i,ă
hànhăđ ngăvàăápăd ngăgiáoălýăPh tăgiáoăvìăconăng

iăvàăchoăconăng

i.

Nhìnăchung,ăv năđ ănhânăsinhăquanătrongăcácăh căthuy tătônăgiáoăch ă
y uănghiênăc uăconăng

iăt ăgócăđ ăb năngư,ăcáiătôi,ăch ăth ,ăt ăph

tâmălýăh c,ăđ oăđ căh c,ăluânălýăh c.ă

ngădi nă


10
M tătrongănh ngănhi măv ăc aălu năánălàăkh oăc uăđ căđi mănhânăsinhă
quanăth nătho i,ăvìăth ăchúngătôiăth ăđiătìmăcácătácăph măbànăv ăv năđ ănày,ă
song,ăr tăti căđâyăd

ngănh ălàăm ngănghiênăc uăcònăb ătr ng.ă

Tìmăhi uăquaăcácăcôngătrìnhăvi tăv ănhânăsinhăquanănóiăchung,ăchúngă
tôiăc ngăítănhi uăthuănh năđ

cănh ngătàiăli uăchoăquáătrìnhătri năkhaiălu năán.


Trongă cu nă sáchă M nă đàmă nhână sinh c aă tácă gi ă Nguy nă Th ă Tr că
[109], nh ngăv năđ ăv ănhânăsinhăquanănh :ăm iăquanăh ăThiênăv iă ki păng

i;ă Quană ni mă v ă ho ,ă phúcă v iăđ iăng

tíchăđ c,ăhòanăthi nănhânăcách...ăđưăđ

aă- Nhân

i;ă Quană ni mă tuă thână

cătrìnhăbàyăkháărõănét.ăTácăgi ăNguy nă

Th ă Tr că r tă tâmă huy tă khiă phână tích vàă bìnhă lu nă m tă cáchă sâuă s că nh ngă
tri tălýăs ngăc năthi tăchoăconăng

iăhi nănay,ăc ngănh ăh

ngăconăng

iăt iă

nh ngăchânăgiáătr ăc aăcu căđ i.
Cu nă ảànhă trìnhă nhână sinhă quan:ă Ph nă t nhă trênă đ

ngă tr iă nghi m

c aă tácă gi ă Nguy nă T tă Th nhă [94]ă đ ă c pă đ n nhi uă v nă đ ă c aă cu că s ngă
nh măchiaăs ănh ngătr iănghi măs ng,ăgiúpăng


iăđ căt ătìmăchoămìnhănh ngă

bàiăh căquýăgiáăc aănhânăsinh,ănh ngăk ăn ngăs ng,ăcáchă ngăx ăchână- thi năm ăđ ăh

ngăđ năm tăcu căs ngăt tăđ păh n,ăluônăcóăcáiănhìnăl căquanăvàoă

cu căs ng.
Haiănhàănghiênăc uăTr nhăHi uăGiang,ăNguy năAnătrongăcu nă Nh ngă
hi uăbi tăv ăcu căđ i [28] đưăcungăc păchoăng

iăđ cătríătu ăphongăphúăc aă

cácănhàăhi nătri tătrongăl chăs ănhânălo iăv ăb năch tăsinhăm nh,ăn iădungăc aă
đ iă ng

i,ă tr ngă tháiă sinhă t n,ă cácă k ă x oă c nă thi tă đ ă cóă cu că s ngă h nhă

phúc.ă

căbi t,ăcácătácăgi ăđưăđiăsâuăphânătíchăcu căđ iăc aăcácănhàăhi nătri tă

Trungă Qu că th iă x a,ă t ă đó,ă liênă h ă đ nă cácă tr ngă tháiă đ iă ng
đ ngăth i,ăgi iăthi uăchoăchúngătaăv ăm tămônăkhoaăh căt

iă hi nă đ i,ă

ngăđ iăphátătri nă

ăTrungăQu că- khoaăh cănhânăsinh.

Cóăth ăth yăr ng,ănhânăsinhăquanălàăm tăđ ătàiăl n,ăđưăđ

cănghiênăc u,ă

tìmăhi uăt ălâuăb iănhi uăh căgi .ăTrongăcácăcôngătrìnhăđó,ăm cădùăch aăđ aă


11
raăđ

căm tăkháiăni măhayăm tăh ăth ngălýălu năv ănhân sinh quan, song các

v năđ ăliênăquanăđ nănhânăsinhăquanăđ

căđ ăc păkháăđ yăđ ,ătoànădi n.ă âyă

chínhă làă ngu nă tàiăli uăh tăs că phongăphúă giúpă chúngătôiă hi uă rõănhână sinhă
quanălàăgì,ăvàăg mănh ngăn iădungăgì?
1.1.2. Nhóm công trình nghiên c u v Folklore Vi t Nam
Nghiênăc uăv ăFolklore/v năhóaădânăgianăc aăng

iăVi tăNam,ăchúngă

taăkhôngăth ăb ăquaănh ngăcôngătrìnhăvi tăv ăl chăs ăv năhóaăc aădânăt c.ă
Làă m tătrongănh ngăcôngătrìnhăquanătr ngănh tăc aăh căgi ă àoăDuyă
Anh, ằi tăNamăv năhóaăs ăc

ng [1]ăđưăbao quátăt tăc ăcácăm ngăsinhăho tă

kinhăt ,ăsinhăho tăchínhătr ăvàăsinhăho tătriăth c,ădoăđó,ăđưătómăt t,ăphácăho ăvàă

minhăđ nhăđ

că ăch ngăm cănàoăđóăl

căs ăv năhóaăc aăng

iăVi t.ăH năth ă

n a,ă àoăDuyăAnhăch ăraăc ănh ngăbi năđ iăc aăv năhóaăVi tăNamă ăth iăđ iă
Âuă hoá,ă v iă s ă r nă v ă ho că bi nă đ iă c aă nh ngă giáă tr ă c ,ă s ă lênă ngôiă c aă
nh ngăgiáătr ăm i.
Tácăgi ăNguy năDuyăHinhătrongăcu năằ năminhă

iăằi t [43]ăđưătrình

bàyăcu căđ iăh iănh păv năhóa ằi tă- Trung - n đ ăhìnhăthànhăv năminhă
Vi t.ăTácăgi ăch năxu tăphátăđi mălàăth iăk ătr
m c)ăđ ăđ nhăraăv ătríăc aăv năminhă

căHánă(n mă111ăTr.CNălàmă

iăVi tătrênăthangăb căv năminhănhână

lo iănóiăchung,ătrongăquanăh ăsoăsánhăv iăv năminhăHánă
riêng. Tácăgi ăc ngăchúătr ngănghiênăc uăv năhóa Vi tăNamătr
v iăv năhóaăHánăquaăchínhăquy năđôăh ăvàăquaăconăđ
xácăđ nhăv năv năhóaătr

iă


ngăđ ngăđ iănóiă
căkhiăti păxúcă

ngăgiaoăl uăv năhóa,ă

căHánăc aădânăt căta,ăcoiăđóălàăb năs c,ăb năl nh,ăc ă

s ,ăđ ngăl căt năt iăc aădânăt căVi tăNam.
Cu năsách ằi tăNamăphongăt c [5]ăc aănhàănghiênăc uăPhanăK ăBính là
ngu nătàiăli uăphongăphúăcungăc păchoăđ căgi ănhi uăki năth căquýăbáuăđ ătìmă
hi uăv ăv năhóaădânăt c,ăt ăt căl ătrongăgiaăđìnhăt iăthóiăquenăngoàiăxưăh i,ăk ă
c ăthu năphongăm ăt căl năh ăt c.ăQuanăđi măc aătácăgi ăt ăra ti năb ăkhiăđ ă


12
c păt iăt căl ăc ăvàăýămu năd năd năcanhătânăh ăt c,ăđ ngăth i,ăduyătrìănh ngă
m ăt căqu cătuýăc aăn

cănhà.

Tácă gi ă V ă Ng că Khánh,ă trongă su tă cu că đ iă nghiênă c uă c aă mình,ă
ôngă đưă dànhă th iă giană tìmă hi uă v ă Folkloreă Vi tă Nam.ă Cóă th ă k ă đ nă các
công trình:
Cu năsáchă D nălu nănghiênăc uăạolkloreăằi tăNam [60]ăcóăth ăcoiălàă
côngătrìnhăđ uătiênăgi iăthi uădi năm oăFolkloreăVi tăNam.ăTinhăth năn iăb tă
c aătácăph mălàăkh ngăđ nhăs ăt năt iăc aăFolkloreăVi tăNam.ăFolkloreăVi tă
Namăđưăđ

căphácăho ărõănét,ăt ămôiătr


ngăxu tăphát,ăn iăhàm,ăquáătrìnhăv nă

đ ng,ăquáătrìnhănh năth c,ănghiênăc uăvàăgi iăthi u...,ăgópăph nătôăđ

măs că

s ngăvàăngu năs ngăc aădânăt că[60,ătr. 15].
Trongăcu năTi păc năkhoătàngăạolkloreăằi tăNam [61],ăV ăNg căKhánhă
b

căđ uăgi iăthi uăs ăt năt iăc aăFolkloreăvàăv ătríăc aănóătrongăn năv năhóaă

dânăt c.ăSauăkhiăch ngăminhăs ăhi năh uăc aăFolkloreă ăVi tăNam,ătácăgi ăđiă
vàoăphânătíchăm tăs ăthànhăt ăc aăFolkloreănh ăFolkloreăngônăt ,ăFolkloreăt oă
hình,ăFolkloreăbi uădi n...ă

căbi t,ăV ăNg căKhánhăđưăxácăđ nhăs ăv năđ ngă

Folkloreăquaănh ngăđ aăbànăkhôngăgianănh tăđ nh,ătìmăhi uănh ngăsinhăho tă
phongăphúă c aă nó,ănhìnă đúngădi nă m o,ă s că tháiă cóă kh ă n ngă phânăbi tă v iă
nh ngăđ aăbànăkhác,ădoănh ngănguyênănhânănàoăđóăt oănênă[61,ătr. 251].ă i uă
nàyăcóătácăd ngăthi tăth c,ăgiúpăchoăvi cănh nădi nărõăs ăphongăphúăđaăd ngă
c aătoànăb ăFolkloreăVi tăNam,ăc ngănh ăcóăcáiănhìnăv ăs cătháiăđ aăph

ngă

đ ăhi uăsâuăh năn aătâmăh nădânăt c.ă
Cu nă ảànhă trìnhă vàoă th ă gi iă ạolkloreă ằi tă Nam c aă ôngă [63]ă gópă
ph nălàmărõăcáiămàă taăg iălàăđ măđàăb năs cădânăt c.ăD oăquaăcácă“đi m”ă
Folkloreătiêuăbi uă(khuăv căHùngăV


ng,ăkhuăv căThánhăT n,ăkhuăv căHaiă

BàăTr ng)ă[63,ătr. 9-138]ăđ ăth yănh ngăd uă năc iăngu nădânăt căđ

căbi uă

hi năt pătrung,ăđ căs cătrênăcácăhìnhătháiăv năhóa,ăV ăNg căKhánhăm tăl nă
n aă kh ngă đ nhă s că s ngă mưnhă li tă c aă Folkloreă Vi tă Nam.ă T ă đó,ă ôngă điă


13
vàoănghiênă c uăth ă gi iădânăcaă - di năx
linhăc aăng

ng,ăth ă gi iă h iăhè,ă th ăgi iătâmă

iăVi tănh ăm tăcáchăbàyăt ăni măt ăhàoăv iănh ngădiăs năv nă

hóaăc aădânăt c.
ngătìmăhi uăv năhóaădânăgianăằi tăNam c aătácăgi

Cu năsáchăTrênăđ
inhăGiaăKhánhă[53]ăth

ngăđ

căcoiălàătàiăli uăg iăđ uăgi

ngăchoănh ngăai


nghiênăc uăv ăFolkloreăVi tăNam.ăTrongăcu năsáchănày,ătácăgi ăđưăđiăh tăm tă
lo tăcácăv năđ ăthu căph mătrùăFolklore,ăđóălàăgi iăđápăFolkloreălàăgì?,ăs ăhìnhă
thành,ăphátătri năc aăFolkloreă ăVi tăNam,ăcácăthànhăt ăch ăy uăc aăFolklore,ă
vaiătròăc aăFolkloreăVi tăNamătrongăs ănghi păxâyăd ngăn năv năhóaăm i.ă
Cu nă ằ năhóaădânăgianăằi tăNamăv iăs ăphátătri năc aăxãăh iăằi tă
Nam c aă inhăGiaăKhánhă[56]ăcungăc păm tăcáchăh ăth ngănh ngăgiáătr ă
truy năth ngăvàă nhăh

ngăc aăv năhóaădânăgianăđ iăv iăs ăphátătri n c aă

xưăh iătrongăgiaiăđo năm i.ăCu năsáchăkh ngăđ nhăv năhóaădânăt căvàăb nă
s cădânăt căc aăv nă hóaăluônătr
v ngă tr

ngăt năcùngăl chăs ,ăgiúpă dânăt cătaătr ă

că baoă cu că xâmă l ng,ă baoă bi nă thiênă xưă h i.ă V iă nh ngă truy nă

th ngăt tăđ păc aămình,ăv năhóaădân gianăđưăđóngăvaiătròătíchăc cătrongăs ă
phátătri năc aăxưăh iăVi tăNam,ăđ ngăth i,ăđangăphátăhuyă nhăh
l năv iătoànăxưăh iătrênăb

căđ

ngăxâyăd ngăđ tăn

cătheoăđ nhăh

ngăr ngă

ngăxưă

h iăch ăngh a.
Tácăgi ăNgôă

căTh nhătrongăcu năQuanăni măv ăạolklore [95]ăđ ăc pă

đ nă cácă quană ni m,ă đ nhă ngh aă khácă nhauă v ă Folklore.ă T ă quană ni mă v ă
Folkloreă ăAnh,ăM ,ăcácăn
Ý,ă Ngaă vàă m tă s ă n

căM ăLatinhăđ năquanăni măv ăFolkloreă ăPháp,ă

că ôngă Âu;ă cácă quană ni mă v ă Folkloreă c aă Mác,ă

ngghen,ă Lênin,ă c a cácă nhàă lưnhă t ,ă cácă h că gi ă vàă cácă nhàă v nă hóaă Vi tă
Nam...ăđ

cătrìnhăbàyăng năg n,ărõăràng,ăsúcătích.ăQuaăđó,ăng

iăđ căcóăđ

că

nh ngă ki nă th că c ă b nă v ă Folklore,ă nh ă Folkloreă làă gì,ă Folkloreă baoă g mă
nh ngăthànhăt ăgì...ă[95,ătr. 10]ăCôngătrìnhănàyăgópăph năgiúpăíchăkhôngănh ă


14
choăgi iănghiênăc uăFolkloreănóiăriêng,ăchoăgi iănghiênăc uăkhoaăh căxưăh iă

nói chung.
Cu năsáchă ằ năhóaădânăgiană - nh ngăl nhăv că nghiênăc u do các tác
gi ă Nguy năXuânăKính,ăLêă Ng că Canhăvàă Ngôă

că Th nhăch ăbiênă[54]ălàă

cu nă sáchă t pă h pă nh ngă bàiă vi tă v ă l chă s ă Folklore,ă lýă lu nă Folkloreă vàă
ph

ngă phápă lu nă nghiênă c uă Folklore.ă i mă n iă b tă c aă cu nă sáchă làă xácă

đ nhă nétă đ că thùă c ă b nă c aă Folkloreă làă m tă ngh ă thu tă nguyênă h p,ă g mă
nhi uăthànhăt ăg năbóăh uăc ăv iănhau,ăt ăđóăxácăđ nhăph
c uăc ăb nălàăph

ngăpháp nghiên

ngăphápăt ngăh pă[54,ătr. 8].

Tácăgi ăLêăNg căCanhăv iăcu nă ằ năhóaădânăgianăằi tăNamă- nh ngă
thànhă t [7] đưă gi iă thi uă côngă phu,ă đ ă c pă kháă t ă m ă v ă nh ngă thànhă t ă
Folkloreă Vi tă Nam.ă Côngătrìnhă gi iăthi uă nh ngăv năđ ă lýă lu nă v ă thànhă t ă
v năhhoádânăgian,ăkh oăsátănh ngăđ căđi mămôiătr

ngăc aăcácăthànhăt ănày,ă

c ngănh ăkh oăc uăc ăth ăt ngăthànhăt .ă i măđángăquýă ăcôngătrìnhănàyălàă
qua vi căkh oăc uăcácăthànhăt ăFolkloreăVi tăNam,ătácăgi ăđưăc ăg ngăđ aăraă
nh ngăd năch ng,ăt ăli uăquýăc aăm tăs ăt căng


iă ăn

căta.

Trongăcácă côngătrìnhăc aăcácăh căgi ă nêuătrên,ăng
đ

iăđ că cóăth ăhi uă

cănh ngănétăc ăb năv ăFolkloreăVi tăNam.ă óălàănh ngătriăth căv ăkháiă

ni m,ă đ că tr ng,ă th ă lo iă c aă Folklore,ă làă nh ngă triă th că v ă ngu nă g c,ă b nă
ch tăc aăv năhóaădânăgianăVi tăNam.ăQuaăđó,ăcácătácăgi ăc ngăgiúpăchúngătaă
hi uăđ

căv năhóaădânăgianăchínhălàăc iăngu n,ălàăb năs căc aăv năhóaădână

t c.ăV năhóa dânăgianăg năv iăl chăs ălâuăđ iăc aădânăt c,ălàăngu năs năsinhă
vàăti păt cănuôiăd

ngăv năhóaădânăt c.

Nhìnă chung,ă cácă côngă trìnhă nghiênă c uă v ă Folkloreă hayă v nă hóaă dână
gianăchoăchúngătaăcáiănhìnăđaăchi uăv ăcácăthànhăt ăh păthànhăb năs căv năhóaă
Vi t.ăTuyănhiên,ăcácătácăph măch ăy uăphânătíchăđ cătr ngăc aălo iăhìnhăv nă
hóaădânăgianămàănóăđ ăc p,ăho călàăgiáătr ăc aăv năhóaădânăgianătrongăđ iăs ngă


15
xưă h iă đ

ng

ngă đ i,ă màă r tă ít,ă th mă chíă b ă quaă vi că tìmă hi uă nhână sinhă quană

iăVi tăth ăhi nănh ăth ănàoăquaăv năhóaădânăgian.ă óăchínhălàănhi măv ă

c aălu năánănày.
1.2. CỄC CỌNG TRỊNH NGHIểN C U V
VI T QUA L H I DỂN GIAN VĨ TệN NG

NHỂN SINH QUAN NG

I

NG DỂN GIAN

Trênăth căt ,ăcácăcôngătrìnhănghiênăc uăv ăt ngăl nhăv c,ăt ngălo iăhìnhă
c aăFolkloreăvôăcùngăphongăphúăvàăđaăd ng,ăb iăb năthânăm iăm tălo iăhìnhă
v năhóaădânăgianăđưălàăm tăkhoătriăth cămàăchúngătaăch aăhi uăh tăđ

c.ăDoă

đó,ăđ ăt ngăthu tăt tăc ăcácăcôngătrìnhănghiênăc uăv ăcácălo iăhìnhăv năhóaădână
gianălàăm tăvi călàmăđòiăh iănhi uăth iăgianăvàăcôngăs c.ăTrongăgi iăh năchoă
phép,ăchúngătôiăch ăđiăvàoănh ngăm ngăv năđ ăl n,ăliênăquanăho cătr căti pă
bànăđ nănhânăsinhăquanăng

iăVi tăquaăm tăs ălo iăhìnhăc aăFolkloreă(trongă

khuônăkh ălu năán,ăchúngătôiăl aăch năhaiălo iăhìnhăFolkloreăđ ăkh oăc uălàăl

h iădânăgianăvàătínăng

ngădânăgian).

1.2.1. Nhóm công trình bàn v nhân sinh quan c a ng

i Vi t qua

l h i dân gian
Tácă gi ă Thu nă H iă trongă cu nă B nă s că v nă hóaă l ă h i:ă v nă hóaă dână
gianăđ căs căquaănh ngăl ăh iădânăgianătrongăn m [31]ăđưăkh ngăđ nhăl ăh iă
làăm tăhìnhăth căsinhăho tăt ngăh păbaoăg măcácăm tătinhăth năvàăv tăch t,ă
tônăgiáoătínăng

ngăvàăv năhóaăngh ăthu t,ătâmălinhăvàăđ iăth

ho tă cóă s că hútă m tă s ă l

ngă l nă nh ngă hi nă t

ng…,ălàăsinhă

ngă c aă đ iă s ngă xưă h i.ă

Khôngă nh ngă th ,ă l ă h iă làă nh ngă sinhă ho tă v nă hóa,ă tônă giáo,ă ngh ă thu tă
truy năth ngăc aăc ngăđ ng,ămàă thôngăquaă đó,ăcóăth ăhi uăđ

căgiáătr ătinhă

th năvàănh ngătri tălýăsâuăs căc aăn năv năhóaăc aăm tăqu căgia.ă

Ti păt căhànhătrìnhăkhaiăqu tă“l iăc ăl ăx a”ătrongăđ iăs ngăc aăng

iă

Vi tăNam,ătrong cu năả iăhèăđìnhăđám [4],ăh căgi ăToanăÁnhănóiăv ănh ngă
ni mă vuiă c aă m tă th iă đ nă s ,ă nh ngă ýă ni mă tônă giáoă l nă nh ngă n iă ni mă
khaoăkhátăg iăg m,ănh ngăn iăs ăhưiăvàăc ănh ngăs ăghiă n,...ăV aămangătínhă


16
tâmălinhătrangănghiêm,ăv aălàăch năvuiăch iătr năt c,ăh iăhèălàăs ăph năchi uă
thúăv ăvàăđaăchi uănh tăv ăv năhóaăng

iăVi tăx a.ă

Cu năằ năhóaăl ăh iădânăgianăc ngăđ ngăcácădânăt căằi tăNam c aătácă
gi ă Nguy nă H iă Y nă [122]ă giúpă ng

iă đ că n mă b tă m tă cáchă cóă h ă th ng,ă

toànădi nănh ngănghiăth c,ănghiăl ăvàăn iădungăc aăcácăl ăh i,ăcácăhìnhătháiătínă
ng

ngă dână giană c aă cácă dână t că Vi tă Nam.ă Quaă đó,ă cóă th ă th yă rõă vaiă tròă

quanătr ngăc aăl ăh iăđ iăv iăđ iăs ngătinhăth năc aăc ngăđ ng,ăđ ăt ăđóăbi tă
trânătr ng,ăk ăth aăphátăhuyănh ngăcáiăhay,ănétăđ p c aăchúng,ăgópăph năxâyă
d ngăn năv năhóaăcácădânăt căVi tăNamătiênăti năđ măđàăb năs cădânăt c.
Cácă nhàă khoaă h că inhă Giaă Khánh,ă Lêă H uă T ngă trongă cu nă L ă h iă
dânăgianătrongăđ iăs ngăxãăh iăhi năt i [58] nh năm nhăđ nănh ngăm tătíchă

c căvàătiêuăc căc aăs phátătri nătr ăl iăc aăcácăl ăh iădânăgian.ăCácătácăgi ă
nêuăraăm tăs ăquanăđi măđangăph ăbi năkhiăđánhăgiáăv ăs ăphátătri nătr ăl iă
c aăl ăh iăg m:ă1/Nh ngăýăki năkhôngătánăthànhăv iăs ăphátătri nătr ăl iănàyă
vìăchoăr ngăvi că yăgâyănênălưngăphíăti năc a, th iăgian;ă2/Nh ngăýăki năchoă
r ngăs ăphátătri năc aăl ăh iăgâyă nhăh
quanăđ năcácăhi năt

ngătiêuăc căđ iăv iăxưăh iădoănóăliênă

ngămêătínăd ăđoan;ă3/M tăs ănhàănghiênăc uăphêăphánăs ă

phaăt păgi aăcácăy uăt ătruy năth ngăvàăcácăy uăt ăhi năđ i,ăcoiăđâyălàănh ngă
s ălaiăc ng,ăc năph iălo iăb ă[58,ătr. 27-28].ăQuaăđó,ăcácătácăgi ăkh ngăđ nhă
ph iăgìnăgi ,ăphátăhuyănh ngăgiáătr ătíchăc căc aăl ăh iădânăgianăc ngănh ăph iă
g năl c,ălo iăb ănh ngăph năgiáătr ăn yăsinhăt ăho tăđ ngăl ăh iătrongăquáătrìnhă
công nghi păhoá,ăhi năđ iăhoáăđ tăn
Tácă gi ă Ngôă

c.ă

că Th nhă trongă bàiă vi tă “Nh ngă giáă tr ă c aă l ă h iă c ă

truy nătrongăđ iăs ngăxãăh iăhi nănay” [97] kh ngăđ nhăvi căt ăch căl ăh iă
nh măgiáoăd cătruy năth ngăv năhóa,ăch ngăngo iăxâm,ăxâyăd ngăđ tăn
quêăh
b n,ăm

ng,ătriăânăvàătônăvinhănh ngăng

c,ă


iăcóăcôngăkhaiăpháăd ngăthôn,ăxóm,ă

ng,ăcácăv ăt ăngh …ăL ăh iăchínhălàăb oătàngăs ngăv ăsinhăho tăv nă

hóaătinhăth năc aănhânădânăquaăm iăgiaiăđo năl chăs .ăThôngăquaăvi căt ăch că


17
l ăh i,ănhi uăb ămônăngh ăthu t,ădi năx

ngădânăgianăđ

căph căh i,ătácăđ ngă

sâuăs căđ nătìnhăc m,ăgópăph năxâyăd ngătínhăcáchăconăng
d cătruy năth ngăt ăhào,ăt ătônăv iăquêăh

ng,ăđ tăn

iăVi tăNam,ăgiáoă

c.

Bàiăvi t “ả iăl ădânăgianăvàăs ăph năánhănh ngătruy năth ngăc aădână
t c” c aătácăgi ă inh Gia Khánh [57] nh năm nhăl ăh iăph năánhănh ngăsinhă
ho t,ănh ngăkhátăv ngăcùngătàiăn ngăc aănhânădânăv ănhi uăm tăc aăđ iăs ng;ă
đ ngăth i,ăthôngăquaăl ăh i,ătríătu ,ăđ oălý,ătìnhăc m,ăkhuynhăh
c aănhânădânăđ


ngăth măm ă

căto ăsáng.ăL ăh iăđápă ngăm tăcáchăhi năth c,ăhi uăqu ăđ iă

s ngăv năhóaătinhăth năc aănhânădânătrongăt ăch căcácănghiăl ăvàăh

ngăth ă

cácă ho tăđ ngă “h i”,ă b oăt năvàă phátăhuyă cácă giáă tr ăv năhóaă c aă cácă vùng,ă
mi n,ătriăânăcôngăđ căcácăanhăhùngădânăt c,ădanhănhânăv năhóa,ăcácăb căti nă
b iăđưăcóăcôngăd ngăn
h

căvàăgi ăn

c.ăQuaăsinhăho tăl ăh i,ănhânădânăđ

că

ngăth ăvàăsángăt oăv năhóa.
Kh oă c uă cácă côngă trìnhă nghiênă c uă v ă l ă h iă nóiă chung,ă chúngă tôiă

nh năth y,ăm cădùăđaăs ăcácătácăph măch ămiêuăt ădi năm oăc aăl ăh iăho că
nêu lên ý ngh a,ă bi uă tr ngă c aă l ă h i,ăsongăl nă khu tăđâuăđóă v nălàă nh ngă
quanăni măs ng,ătri tălýăs ngămàăôngăchaătaămu năg iăg măthôngăquaăcácăl ă
h i,ăđ căbi tălàăquaăcácăl ăh iănôngănghi p.
Cu năsáchăL ăh iănôngănghi păằi tăNam c aătácăgi ăLêăV năK ă[67]ăđưă
phân tíchă l ă h iă nôngă nghi pătheoă t ngăm că đíchă c aă l ă h iănh :ă c uăn

c,ă


c uă đ t,ă c uă lúa,ă c uă ph nă th c...ă v iă r tă nhi uă d nă ch ng,ă minhă ho ă sinhă
đ ng.ăCóăth ănói,ăđâyălàăcôngătrìnhăcungăc păcáiănhìnăkháătoànădi năv ăcácăl ă
h iă nôngănghi pă ă Vi tă Namă v iă nh ngă ýă ngh aă sâuă s că c aă đ iăt

ngă th ,ă

bi uăhi năsinhăđ ngăc aănghiăth căth ,ăs ăphongăphúăc aăn iădungăth ...,ăquaă
đóăgiúpăchúngătaăthêmăhi uăbi tăv ătâm,ăý,ă

căv ngăc aăng

iăx aăg iăg mă

trongăcácăl ăh iănhàănông.
C ngăbànăv ăl ăh iănôngănghi p,ănhómătácăph mă“L ăc uăng ăc aălàngă
venă bi n” c aă Lêă Trungă V ă [118],ă “L ă h iă c uă mùaă c aă ng

iă Tháiă ă Tâyă


18
B căằi tăNam” c aăV ăTh ăHoaă[45],ă“L ăđónăm ălúaăc aăng
HàăLâmăK ă[66],ă“L ăr aăláălúaătrongăc ădânăM
[83], “L ăh iăchuy nămùaăc aăng

iăKh mú”ăc aă

ng” c aăTr năChíăQuangă


iăCh m” c aăNgôăV năDoanhă[16],ă “L ă

h iăL ngăth ngăc aădânăt căTàyă ăL ngăS n” c aăHòangăV năPáoă[80]...ălàă
nh ngăcôngătrìnhăítănhi uăđ ăc păđ nătri tălýăs ngăc aăng

iăVi tăquaăcácăl ă

h iănôngănghi p.ăD ădàngănh năth y,ăquaăcácătácăph mănày,ănhân sinh quan
ng

iă Vi tă toátă lênă trongă t ngă nghiă l ,ă cáchă th că c uă mùa.ă Nóă th ă hi nă s ă

mongă

căc aăng

iădânăv ăm tăn măm aăthu năgióăhòa,ăv ăm tăv ămùaăb iă

thu,ănh ngă năch aăsâuăxaătrongăđóălàătháiăđ ătônătr ngăt ănhiên,ăm tăph

ngă

th căs ngă“hòaăh p” v iăthiênănhiênăc aăchaăôngăta.
Nhìnăchung,ănhómăcôngătrìnhănêuătrênăchoăchúngătaăcáiănhìnăt

ngăđ iă

đaăchi uăv ăl ăh iădânăgianătrênăcácăvùngămi năVi tăNam.ăCácăcôngătrìnhăchúăýă
khaiăthácănh ngăgiáătr ătíchăc cămàăl ăh iămangăl iăchoăc ngăđ ng,ăxưăh i,ăđ ng
th iăc ngăli tăkêănh ngăy uăt ătiêuăc căphátăsinhăt ăchínhăcácăl ăh iădânăgian,ă

quaă đó,ă th ă hi nă ph nă nàoă quană ni m,ă l iă s ng,ă cáchă t ă duyă c aă ng
truy năth ngăvàăhi năt i.ăTuyănhiên,ăbànăsâuăv ătri tălýăs ngăc aăng
cácăl ăh iădânăgianăd

ngănh ăcònălàă“kho ngătr ng”ăch aăđ

iă Vi tă

iăVi tăquaă

căl păđ y,ăđóă

c ngăchínhălàăk ăv ngăc aăchúngătôiăkhiătri năkhaiănghiênăc uăđ ătàiănày.
1.2.2. Nhóm công trình bàn v nhân sinh quan c a ng
tín ng

i Vi t qua

ng dân gian
B ăsách Tínăng

Namă(quy năTh

ngăằi tăNamă(quy năả )ă và N păc ătínăng

ng)ăc aătácăgi ăToanăÁnhă[2],ă[3]ăgiúpăng

ngăằi tă

iăđ căcóăthêmă


nh ngăhi uăbi tăc năthi tăv ăc iăngu nădânăt c,ăv ănh ngăphongăt c,ăt păquán,ă
l ăngh aăphongăhóaăx aănayăc aăchaăôngăta.ăQuaăđó,ăchúngătaăcóăd păônăl iălaiă
l chăvàăs ăti năhóaăc aădânăt cătrênăconăđ
ngu năt ăcáănhânăt ngăconăng

ngăd ngăn

căvàăgi ăn

c,ăkh iă

iăriêngăbi tăt ălúcăsinhăraăđ năkhiăv ăcõiăv nhă

h ng,ă t ă cu că s ngăm iă giaă đìnhă đ năh ă t c,ă m ă r ngăđ nă làngăxóm,ă r iă c ă
qu căgia.ăB ăsáchăch ăraăchoăchúngătaănh ngăbàiăh căhay,ăbi tăg năl căcáiăd ,ă


19
nh ngăt ăt cămêătín,ăd ăđoan,ăh ăl u...ăđưăt oăthóiăv ăk ,ăx uăxaăc aăconăng
nh măv

i,ă

năt iăchânăthi năm ,ăđ ngăth iălàănh ngă ngăx ălinhăho t,ănhânăhòa,ă

khoanădungăc aăconăng

iăVi tăNamăhi năđ i.


Trong công trình Tínăng
nghiênă c uă Ngôă
liênăquanăt iătínăng
m tăs ătínăng

ngăvàăv năhóaătínăng

ngă ăằi tăNam do nhà

că Th nhă ch ă biênă [98],ă ngoàiă m tă s ă quană đi mă lýă lu nă
ngăvàăv năhóaătínăng

ng,ăcácătácăgi ăđiăvàoănghiênăc uă

ngădânăgianăc ăth ,ăn iăb tălàătínăng

ngăth ăcúngăT ătiênăc aă

cácăgiaăt c,ădòngăh ăvàătrênăbìnhădi năqu căgiaă- dânăt călàăth ăcúngăQu căt ă
HùngăV

ng.ă âyălàăm tăhìnhăth cătínăng

ngănh măth tăch tăquanăh ăhuy tă

th ngăc aăgiaăđìnhăvàădòngăh ,ăph ăbi năr ngăkh pă ăng

iăKinhăvàăm tăs ă

dân t căthi uăs .ăC ngătrongăcôngătrìnhănghiênăc uănày,ăcácătácăgi ăcònăđ ăc pă

t iăkháiăni măv năhóaătônăgiáoătínăng

ng,ăbi uăhi nătrênăcácăhìnhăth căkhácă

nhauăc aăsinhăho tătâmălinhăc aăc ngăđ ng,ănh ănh căl ,ăhátăth ,ămúaăthiêng,ă
tranhă th ,ă giángă bút,ă di nă x

ng,ă nghiă l ,ă l ă h i...ă giúpă chúngă taă th yă đ

m iăquanăh ăch tăch ăgi aăcácăhìnhăth căngh ăthu tătínăng
đ iă th

ng,ă quaă đóă tâmă th că dână t că đ

hìnhătínăng
Tínăng

că

ngăvàăngh ăthu tă

că th ă hi nă sinhă đ ngă quaă cácă lo iă

ngădânăgian.
ngăvàăphongăt căVi tăNam mangăgiáătr ănhânăsinhăsâuăs c,ătr ă

thànhă s iă dâyă n iă li nă conă ng

iă v iă conă ng


i,ă cóă tácă d ngă liênă k tă c ngă

đ ng,ăt oănênăs căm nhăđoànăk tăvôăcùngăr ngăl n.ăV iăýăngh aăđó,ăcôngătrìnhă
T năm năv ătínăng

ngăvàăphongăt căt păquánăc aăng

s uă t mă vàă biênă so nă [25]ă g mă 3ă ch

ng:ă Ch

iăằi t doăKhaiă

ngă

ngă 1ă kháiă quátă v ă v nă hóaă

Vi tăNam,ătrongăđóătrìnhăbàyăvi cănh nădi năv năhóaăVi tăNam,ăl păv năhóaă
b năđ a,ăl păv năhóaăngo iăsinh;ăCh
Ch

ngă2ăbànăv ătínăng

ngă 3ă gi iă thi uă phongă t că truy nă th ngă c aă ng

tangăma,ăl ăt tăvàăl ăh i…ăđưăph nănàoănóiălênăđ
phongăt căVi tăNamăđ iăv iăđ iăs ngăc aăng
Tínăng

ngăc aăng


iăVi t;ă

iă Vi tă nh ă hônă nhân,ă

căýăngh aăc aătínăng

ng,ă

iăVi tăNam.

ngădânăgianăVi tăNamăbaoăg măm tăh ăth ngăcácătínăng

vô cùng phong phú vàăđaăd ng,ălo iăhìnhătínăng

ngă

ngănàoăc ngă năch aănh ngă


20
minhătri tăc aăng

iăx a,ăđ ngăth iăc ngăph năánhănhuăc u,ătâmăth căc aădână

t c.ăTrongăgi iăh năc aălu năán,ăchúngătôiăch ăcóăđi uăki năkh oăc uă3ălo iă
hìnhătínăng

ngălàătínăng


ngăth ăM u,ătínăng

ng ph năth căvàătínăng

th ănhiênăth nă ăVi tăNam,ănh ngăcóăth ăcoiălàănh ngătínăng

ngă

ngătiêuăbi uă

choăgiáătr ăVi t,ăv năhóaăVi t,ăquaăđóătaăhi uăthêmăv năhóaătâmălinhăvàănh ngă
quyăph măđ oăđ căc aădânăt căgóiăghémătrongăcácănghiăl ,ăphongăt c.
M cădùăkhôngăbànănhi uăv ănhânăsinhăquanăc aăng
tínăng

iăVi tăNamăquaă

ngăth ăM u,ănh ngăkhiătìmăhi uăv năđ ănày,ăchúngătôiăkhôngăth ăb ă

quaăb ăsáchă

oăM uăằi tăNam t pă1ăvàăt pă2ăc aănhàănghiênăc uăv năhóaă

dânăgianăNgôă

căTh nhă[100],ă[101].ăCôngătrìnhăđưănghiênăc uăvàăh ăth ngă

kháăđ yăđ ,ătoànădi năv ăđ oăM uă ăn
khíaăc nhăxưăh iăvàăconăng
Ngôă


căta,ăđiăsâuănghiênăc uăđ oăM uăt ă

i,ăt ăc ngăđ ngăt iăcáănhân.ă

că Th nhă đưă làmă n iă b tă ýă ngh aă c aă tínă ng

s ngătâmălinhăc aăng

căbi t,ăGiáoăs ă

ngă th ă M uă trongă đ iă

iăVi t,ăcoiănóănh ăm tăth ă“tônăgiáoăb năđ a”ăg năch tă

v iănhuăc uăvàătâmăth căc aăm iăm tăng

iădânăVi tăNam.ă

Bàiăvi t “T căth ăM uăvàănh ngătruy năth ngăv năhóaădânăgiană ăằi tă
Nam” c aăGiáoăs ă inhăGiaăKhánhă[55]ăkh ngăđ nhăt căth ăM uămangăc nă
c ăv năhóaăth ăph ngăVi tăc ăvàădiătruy nătheoăchi uăngangăkhôngăgianăc aă
nhà - làng - n

căvàătheoăchi uăd căhuy tăth ngăgiaăt căt ăngànăđ iătrongăc uă

trúcăxưăh iănôngănghi păVi tăNam.ăSong,ătácăgi ăc ngăl iănh năđ nhăm tăcáchă
bi nă ch ngă r ng,ă tínă ng

ngă th ă M u m tă m tă gópă ph nă mangă l iă nhi uă ýă


ngh aăxưăh iăvàănhânăv năsâuăs c,ăm tăkhác,ăchínhădoăxu tăphátăt ănh ngăđi uă
ki năvàăcácăy uăt ă yăđưălàmăchoăd ngăth cătínăng

ngănàyănhu mămàuăs că

mêătín,ăn ngătínhăth năquy n,ăcóăth ăđ aăđ năm tăs ăsuyăngh ăsaiăl ch.ă
Giáoăs ăTr năQu căV

ngătrongăbàiăvi tă “Nguyênălýăm ăc aăn năv nă

hóaă ằi tă Nam” [120]ă đưă kh ngă đ nhă vi că th ă n ă th nă cóă g că gácă đaă d ng:ă
nhânăth n,ănhiênăth n,ăthiênăth n...ă- dùăđưăđ

cădungăhoáă ăcácăc p/m căđ ă

khácănhauăv iănh ngăv năhóa,ătônăgiáoăbênăngoài - c ngăchínhălàăbi uăt

ngă


21
th ăhi năv ăth ăc aăng

iăđànăbàăVi tă oă- th c/thiêngă- phàmătrongăđ iăs ngă

giaăđìnhăvàăxưăh i.ăCóăth ăth y,ăc ăt ngăv năhóaăsâuăvàălâuăb nănh tăc aăng

iă


Vi tăthiênăv ătínhăn ,ăv iănguyênălýătr ngăâmă(c ăt ătrongăvôăth căch ăkhôngă
ch ăýăth c).
Tácăgi ăThíchăNguyênăHi năv iăbàiăvi t Nguyênălýăm ătrongăv năhóaăvàă
tínăng

ngăằi tăNam [41]ănh năm nh: ng

linhălàăcácăbà,ăkhuynhăh

iăVi tăNamăxemăt tăc ă cácă th nă

ngăđ ăcaoăn ătínhă yăhòanătoànăphùăh păv iăn năv nă

minhănôngănghi păsauăkhiăđưăk tăh pănhu nănhuy năthuy tăâmă- d

ng.ăCu iă

cùng,ătácăgi ăđiăđ năkh ngăđ nh,ă“âmătính”ătr ăthànhăn năt ngăt ăduyăc aădână
t căVi tăNam.
Lu năánăTi năs ăTri tăh că “Khíaăc nhătri tăh cătrongătínăng
M uăc aăng

iăằi tăvùngăđ ngăb ngăB căb ” c aăNguy năH uăTh ă[104]ăđưă

cungăc păchoăng
tínăng

ngăth ă

iăđ căcáiănhìnăkháăđ yăđ ănh ngăv năđ ălýălu năchungăv ă


ngăth ăM u,ăt ăkháiăni mătínăng

t năt iăc aătínă ng

ngăth ăM u,ăc ăs ăhìnhăthànhăvàă

ngă th ă M uă choă t iă nhăh

sinh và tônăgiáoăngo iănh păđ nătínăng

ngă c aă cácătínă ng

ngăn iă

ngăth ăM uă ăVi tăNamănóiăchung,ă

ăvùngăđ ngăb ngăB căb ănóiăriêng.ăM tăđi măđángăl uăýătrongălu năánănàyă
làăđưăđ ăc păđ năm tăs ăkhíaăc nhănhânăsinhătrongătínăng
ng

iăVi t,ăđ căbi tănh năm nhăđ năquanăni măv conăng

conăng

ngăth ăM uăc aă
iăvàă thânăph nă

i.ă


Tínăng

ng ph năth călàălo iăhìnhătínăng

ngăc ăx aăc aăng

iăVi t,ă

mangăýăngh aăđ ăcaoăkhátăv ngăsinhăsôiăn yăn ăkhôngăch ătrongăgi iăt ănhiênă
màăcònă ăconăng
tínăng

i.ăChúngătaăcóăth ătìmăth yănhi uătri tălýănhânăsinhătrongă

ngăph năth c,ădoăđó,ăkhôngăth ăb ăquaăvi căkh oăc uăcácătácăph măv ă

đ ătàiăph năth c.
Tácăgi ăV ăAnhăTúăv iăcu năsáchă Tínăng
dânăgianăng

ngăph năth cătrongăl ăh iă

iăằi tă ăChâuăTh ăB căB [117]ăđưăphânătíchăngu năg căvàăb nă

ch tăc aătínăng

ngăph năth c,ăcoiăđóălàăm tăho tăđ ngămangă“tínhăthiêng”ă