Bonsai ( "cây con trồng trong chậu") là loại cây cảnh nhỏ có dáng cổ thụ trồng
trong chậu cảnh.
Lịch sử: Bonsai có nguồn gốc từ núi cao Trung Quốc và sau đó nó được phổ biến
sang Nhật Bản và Hàn Quốc và khi họ phát hiện trên núi có các cây nhỏ mọc
hoang dã giống cây cổ thụ, có sức sống mãnh liệt trong mọi điều kiện khó khăn,
sau đó người ta đem nó về trồng trong chậu nhỏ và cắt tỉa làm dáng cho đẹp hơn.
Cay bonsai trong o nha rat la kho. Cay bonsai can nhieu kung fu va kong suc. neu
minh moung trong cay bonsai minh phai lam no rat la dep cho nguoi ta thich giong
minh thich cay nay. Bonsai chong rat la kho, khong co nhieu nguoi trong cay
bonsai. di shop mua cay bonsai chong di! bonsai bonsai di chong bonsai di! di di di
chong cay bonsai ai cung thich bonsai lam. bang cay bonsai loi rat la nhieu tien
lam! BONSAI!
Ý nghĩa: Là một cây cảnh đẹp để trong nhà hoặc ngoài sân, nhưng ý nghĩa sâu xa
và là cái thú của người chơi là động viên con người phải sống mạnh mẽ giống như
cây bonsai đã sống.
Phân loại: Trên thế giới, người ta chia bonsai thành bốn nhóm:
• Cây dưới 15 cm là loại bonsai rất nhỏ
• Cây cao từ 16 đến 30 cm là loại bonsai nhỏ
• Cây cao từ 31 đến 60 cm là loại bonsai trung bình
• Cây cao trên 60 cm là loại bonsai lớn
Loại dưới 15 cm là "mini bonsai", thường được trồng trong chậu nhỏ và trưng bày
trong nhà. Còn loại trên 60 cm là cậy trồng trong chậu đặt ở sân vườn hoặc trước
hàng hiên nhà.
Ban đầu, chỉ có 5 thế bonsai cơ bản là: thẳng đứng (Chokkan), thẳng đứng phóng
khoáng (Moyogi), nghiêng (Shakan), thác đổ (Kengai) và nửa thác đổ (Han Kengai
). Về sau, người ta phát triển thành nhiều thế khác như: rễ phủ trên đá (Sekijoju), rễ
trong đá (Ishizuke), chổi (Hokidachi ), bạt phong (windswept), song thụ và tam thụ
(Ikadabuki), thế lùm (clump style), văn nhân (bunjin-gi), thế cành rủ (weeping
style), thế gỗ mục (dead wood) và nhóm cây hay rừng (Yose Uye)
Để có những cây bonsai giá trị, người ta thường dựa vào các yếu tố sau:
• Cây phải trổ nhiều hoa và hoa phải có màu sắc đẹp

• Lá xanh mướt, bóng; lá càng nhỏ càng tốt
• Thân cây phát triển kiểu "đầu voi đuôi chuột" (phần góc lớn hơn phần ngọn).
Một cây có thân suôn đuột, đường kính gốc và phần ngọn không chênh lệch
nhau nhiều thì không thể làm thành cây bonsai
• Cành, nhánh phải phân chi rõ ràng, phù hợp với một loại dáng thế nào đó đã
định trước. Cành, nhánh phải mọc được những chồi non tốt
• Vỏ cây phải thu hút được cái nhìn của người thưởng ngoạn (càng sần sùi, lộ
vẻ già nua càng tốt)
• Bộ rễ dày, to, gân guốc nằm lộ khoảng 1/3 trên mặt chậu
Những yếu tố nêu trên kết hợp hài hòa với nhau sẽ tạo ra một cây bonsai lý tưởng
(nếu có dáng thế phù hợp).
Quy tắc trong nghệ thuật bonsai
…Cũng như tất cả các loại nghệ thuật khác, cách
trưng bày bonsai thường không tuân theo một phong
cách truyền thống hay sự chỉ dẫn nào
Nhưng có một số chỉ dẫn tuyệt vời cho việc tạo ra một cây
bonsai đẹp, và chúng rất có giá trị cho những ai đang theo đuổi
nghệ thuật bonsai đầy quyến rũ này.
Hầu hết những qui tắc này đều bắt nguồn từ nghệ thuật
bonsai của Nhật Bản cách đây vài thế kỷ. Chúng phân tích rất
kỹ những điều nên làm và không nên làm khi muốn tạo ra một
cây bonsai theo ý muốn. Đa số mọi người đều có thể tạo ra cho
mình một cách nhìn hoàn mỹ đối với một tác phẩm bonsai
thông qua những qui tắc trên. Tuy nhiên, để tạo ra một cây
bonsai đẹp vẫn phải phụ thuộc vào tài năng, kinh nghiệm, cảm
hứng nghệ thuật, và sự tìm tòi khám phá
Những qui tắc về thân cây và Nebari
Nên để chiều cao thân cây gấp 6 lần đường kính rễ cây.
Thân cây nên để hơi nghiêng về phía trước hướng về bên
phải người xem.

Gốc cây nên được tạo dáng xòe ra và để cho nó nhô lên trên
nền chậu, như thế trông nó giống như đang bám vào đất để giữ
cho cây đứng thẳng.
Rễ cây nên được để nhô lên từ gốc cây xòe trên nền chậu.
Không nên để những nút sần mọc trên rễ cây (vì người xem
sẽ để ý nhiều đến nó).
Nên tạo dáng ngọn cây hơi nghiêng về phía trước hướng về
phía người xem.
Thân cây nên được giữ thon từ dưới lên trên để trông nó như
là đang mọc vươn lên, nhưng không được làm thon ngược lại
từ trên xuống.
Những chồi ghép nên được ghép với số lượng vừa phải để
tạo được dáng cây hài hòa, hoặc ghép chúng đủ thấp để không
nhìn thấy những mối ghép từ nebari.
Uốn thân cây sao cho những điểm uốn trên thân không mang
hình "ức bồ câu" (những điểm uốn nên được uốn cong hướng
về phía người xem).
Nên tạo dáng ngọn cây theo hướng của gốc cây. Độ uốn của
cây cần phải được đảm bảo.
Không để cây tự mọc ra phía sau. Đây là một trong những
qui tắc của tôi và rất khó giải thích vì sao. Nó liên quan đến độ
uốn cong của thân cây. Nếu một thân cây tự mọc ra phía sau thì
sẽ tạo ra một điểm uốn hình chữ "C".
Đối với những thân cây thẳng bình thường và thẳng không
bình thường thì ngọn cây nên được giữ sao cho nó mọc cao
hơn gốc cây.
Trên những thân cây thẳng bình thường, nếu có quá nhiều
điểm uốn hình chữ "S" sẽ làm cho cây trông rất nặng nề mất đi
vẻ tự nhiên vốn có của nó.
Với những cái cây mọc nhọn hướng lên cao thì những điểm

uốn nên được uốn gần nhau (cần để ý đến vị trí của cành cây).
Một cây chỉ nên mang một ngọn.
Đối với hai thân cây đôi thì nên được tách ra ở chỗ gốc cây,
không để cây nào cao vượt lên trên cây nào.
Nhánh cây
Tạo những nhánh cây sao cho chúng không mọc ngang, hoặc
không để những nhánh cây mọc đâm ngang thân cây.
Trên nhánh không nên để lộ những nút mắt sần (làm cho
người xem chú ý đến nó).
Nhánh đầu tiên nên được đặt nằm ở khoảng 1/3 chiều cao
thân cây tính từ gốc.
Còn những nhánh cây được ghép thành công nên để chúng
nằm ở những vị trí trong khoảng 1/3 thân cây còn lại tính đến
ngọn cây.
Nhánh cây cần phải cho chúng mọc ra từ phía bên ngoài của
những điểm uốn (để không làm nhánh cây bị phình ra).
Đường kính nhánh cây nên được cân đối với thân cây.
Những nhánh cây được xem là quá khổ là những nhánh có
đường kính dày hơn 1/3 đường kính thân cây.
Nếu cho nhánh thứ 1 mọc ở bên trái thì nhánh thứ 2 sẽ để nó
mọc bên phải và ngược lại (khi đó nhánh thứ 3 nên để nó mọc
phía sau).
Nên để những nhánh cây mọc xen kẽ nhau, không nên để
chúng mọc song song.
Nên giảm bớt kích thước và đường kính của những nhánh
cây nếu không thì chúng sẽ trông như là đang leo lên.
Nên chừa một khoảng trống đủ rộng giữa những nhánh cây.
Nên để những nhánh đầu tiên hay những nhánh thứ 2 (còn
gọi là nhánh trái và nhánh phải) hướng về phía trước, phía
trung điểm của tầm nhìn để thu hút người xem.

Những nhánh thứ nhất, thứ hai, thứ ba nên được để cách với
nhánh ở phía sau 120o để tránh trường hợp chúng tự che nhau
ở phía sau cây.
Trên thân cây, mỗi vị trí chỉ nên tạo một kiểu nhánh, không
nên để chúng vừa mang hình bánh xe vừa mang hình nan hoa
hay là để những nhánh cây xoắn lại hoặc những nhánh cây
thẳng đuộc (vì như thế chúng sẽ tự làm chúng trông rất vô
duyên).
Nên tạo hình những nhánh cây sao cho chúng tạo thành một
hình tam giác lệch với ngọn cây tượng trưng cho trời, góc ở
giữa tượng trưng cho con người và góc ở phía dưới tượng trưng
cho mặt đất.
Nên để những nhánh thuộc lớp thứ 2 mọc xen kẽ trái và phải
và cần phải tuân theo những qui tắc chính trong cách sắp nhánh
cây, ngoài ra, không để những nhánh cây khác mọc chỉa lên
hay chỉa xuống. Như vậy ta sẽ tạo ra được một lớp đệm lá.
Để tạo ảo giác cho cây bonsai già, ta để những nhánh phía
dưới cây rũ xuống. Những thân cây tươi trẻ thì có nhiều nhánh
mọc vươn lên. Với những nhánh ở gần ngọn ta nên tạo dáng
sao cho chúng nằm ngang hoặc mọc vươn lên từ khi chúng còn
là những nhánh non.
Nhìn chung ta nên tạo dáng sao cho những nhánh cây đổ
xuống tuân theo các qui tắc dành cho những thân cây thẳng,
ngoại trừ thân cây mọc nghiêng.
Đối với những cây đôi, không nên để những nhánh cây xen
vào giữa các cây vì chúng sẽ đâm ngang vào thân cây. Khi đó
những nhánh cây gần phía ngoài các cây sẽ tạo nên một hình
tam giác "lá".
Không để những tán lá che khuất "jin".
Chậu

Cây bonsai nên được đặt sau vạch chính giữa của chậu, và
bên trái hoặc bên phải của vạch trung tâm.
Độ sâu của chậu phải bằng đường kính thân cây, ngoại trừ
những cây có dáng rũ xuống.
Nên sử dụng những chậu có màu men thích hợp cho việc
tưới tiêu và chăm sóc cây, những màu men đó cần phải hài hòa
với màu sắc của hoa.
Nên chọn những chậu có chiều rộng gấp 2/3 chiều cao của
cây. Với những cây lùn thì chiều rộng chậu phải gấp 2/3 bề
rộng thân cây.
Kiểu dáng chậu cũng cần phải phù hợp với kiểu dáng của
cây bonsai. Chậu hình chữ nhật thì thích hợp với những cây
dáng thẳng không uốn éo nhiều, còn với những cây thẳng
không bình thường, những cây mà có nhiều điểm uốn trên thân
thì chậu hình oval hay hình tròn là thích hợp nhất. Đối với
những cây bonsai lớn thì ta nên trồng chúng sâu trong những
chậu hình chữ nhật.
Chăm sóc
Cần trộn chung nhiều loại đất vào một chậu, không nên phân
ra thành nhiều lớp đất (Đây là qui tắc mới, vẫn sẽ có nhiều
tranh cãi).
Ta cần bón phân đầy đủ theo nhu cầu của cây (Đây là qui tắc
mới, vẫn sẽ có nhiều tranh cãi).
Ta nên tưới nước từ trên xuống, tránh để bonsai bị ngập
trong nước, vì điều này sẽ cản trở sự tích tụ muối của cây.
Ta tăng độ ẩm của cây bằng cách đặt chậu cây vào một khay
đựng nhiều đá cuội và nước hay đặt chậu bonsai ở dưới một cái
ghế dài ẩm ướt, nhưng không được để sương bám trên cây
(Đây là qui tắc mới, vẫn sẽ có nhiều tranh cãi. Vì sương mù
làm tăng sự tích tụ muối trên lá, và thực tế thì nó không có tác

dụng gì trong việc làm tăng độ ẩm cho cây).
Ta cần dọn sạch hết những hạt cát mịn từ bất kì hỗn hợp đất
nào, chỉ nên sử dụng những hòn đá thô và nhỏ.
Chỉ tưới nước khi nào cây thực sự cần được tưới, không tưới
chúng theo một thời khóa biểu cố định nào.
Cho cây tiếp xúc nhiều với nhiệt độ môi trường bên ngoài.
Chỉ với những cây bonsai nhiệt đới và cận nhiệt đới (với hầu
hết các bộ phận) đều thích hợp cho việc để chúng ở trong nhà.
Nếu chúng được đặt trong nhà thì phải đảm bảo rằng nhiệt độ
môi trường thấp, phù hợp để có thể tạo nên tình trạng tiềm sinh
cho cây.
Kết luận: Sách Kỹ thuật trồng ghép bonsai I của John Naka
được xuất bản năm 1973, tại học viện bonsai California, là
phần luận án hay hơn mong đợi trong lĩnh vực "những qui tắc"
trồng và ghép bonsai mà tôi đã tìm thấy. Bất kỳ ai đều có thể
tạo ra cho mình một cây bonsai đầy sức thuyết phục khi làm
theo những qui tắc trên. Khi chúng đã được nghiên cứu kỹ
lưỡng thì bạn có thể bắt đầu công việc tạo cho mình một cây
bonsai ưng ý, mà không cần phải đắn đo suy nghĩ nhiều khi áp
dụng "Những qui tắc" trên là đúng hay là sai.
Làm giàu từ cây cảnh
Chơi cây cảnh là một thú chơi tao nhã và đòi hỏi người chơi phải có hiểu biết về kỹ
thuật chăm sóc cây cối cũng như phải có óc thẩm mỹ, tinh tế. Ở Việt Nam có rất
nhiều mô hình trồng cây cảnh thành công, không những tạo ra nhiều cây cảnh đẹp
mà còn đưa lại lợi nhuận kinh tế cao cho người trồng.
Làm giàu từ cây cảnh là một hướng đi với nhiều triển vọng khi đất nước ngày một
phát triển, nhu cầu về cây cảnh trang trí ngày càng tăng, nhất là những dịp lễ, tết.
Nhà nước cần có chính sách khuyến khích, hỗ trợ về các buổi tập huấn kiến thức
cũng như về vốn để nghề trồng cây cảnh thực sự đóng góp hiệu quả vào sự phát
triển kinh tế và môi trường bền vững.

Từ miền Nam
Đến với ấp Quý Mỹ, xã Đại Điền, huyện Thạnh Phú, tỉnh Bến Tre, gặp ông
Nguyễn Văn Kim (Chín Kim), một người trồng kiểng lá nổi tiếng nơi đây. Hơn 10
năm trước, thu nhập của ông Chín Kim chỉ đủ trang trải cho cuộc sống khi dựa vào
nghề chăn nuôi, trồng lúa, trồng dừa trên vùng đất nhiễm phèn, mặn vào mùa khô ở
xã Đại Điền.
Năm 2000, trong một chuyến đi thăm người quen ở Tp.HCM, có dịp tham quan
các chợ hoa kiểng, ông Chín Kim thấy bán nhiều loại kiểng lá mà ở Bến Tre có
nông dân trồng. Trong đầu ông nghĩ đến chuyện sẽ đầu tư trồng kiểng lá để làm
kinh tế. Vậy là ông về nhà đốn dừa, đắp đất, đầu tư trồng kiểng lá. Năm 2001, ông
đến xã Vĩnh Thành, huyện Chợ Lách tìm mua 3.000 củ thiên tuế. Sau cây thiên tuế,
ông lại tiếp tục tìm mua các loại kiểng lá như kim thủy tùng, trầu bà, thủy trúc,
đinh lăng… đem về trồng thử nghiệm.
Khi các cây này phát triển tốt, ông tiếp tục nhân giống trồng đại trà. Đến nay, mảnh
vườn diện tích 8.000m2 đã được ông Chín Kim trồng phủ kín khoảng 10 giống
kiểng lá. Ông cho biết: "Đa số các giống kiểng tôi trồng đều là các loại sống lâu
năm, dễ chăm sóc và chịu hạn tốt. Để cây luôn cho lá ổn định, không giảm sản
lượng vào mùa khô, trước khi hết mùa mưa, tôi bón phân cho cây. Khi nước mặn
vào ao, tôi ngưng tưới cây hoàn toàn mà chỉ dùng biện pháp phủ gốc giữ ẩm cho
cây".
Kiểng lá được ông Chín Kim cung ứng chủ yếu ở thị trường Tp.HCM. Khoảng 5
năm trở lại đây, vườn kiểng lá bắt đầu phát huy hiệu quả và đem về nguồn thu nhập
cao cho gia đình, sau khi trừ tất cả các chi phí mỗi năm ông còn tiền lãi thu được
trên 100 triệu đồng. Hiện nay, mỗi ngày ông gửi xe bán khoảng 40kg kiểng lá các
loại trị giá từ 600.000 - 700.000 đồng.
Trong số này, các loại kiểng tiêu thụ ổn định và giá cao như: kim thủy tùng 30.000
đồng/kg; trầu bà 13.000 đồng/kg; đinh lăng 10.000 đồng/kg; thiên tuế 1.000
đồng/lá. Hiện nay, có 2 loại được ông Chín Kim nhân giống trồng số lượng lớn
cũng là thu nhập chính của gia đình ông là kim thủy tùng và thiên tuế. Ông còn cho
biết thêm, bình quân 1 cây thiên tuế thu 60 lá/năm thì với trên 4.000 cây lớn nhỏ sẽ

đem về thu nhập cho ông trên 200 triệu đồng.
Ngoài đem về thu nhập cao cho gia đình nhờ trồng kiểng lá, ông Chín Kim còn góp
phần giải quyết việc làm chăm sóc kiểng từ 7 - 8 lao động mỗi ngày, với số tiền
công trả từ 10 - 12 triệu đồng/tháng. Tìm tòi, chuyển đổi cây trồng phù hợp đem lại
hiệu quả kinh tế cao, ông Chín Kim đã được UBND tỉnh Bến Tre tặng bằng khen
nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi.
Đến miền Trung
Đến với Bình Định, địa phương khá nổi tiếng trong cả nước về nghề trồng kinh
doanh cây cảnh như mai vàng, cây bon sai. Trên địa bàn tỉnh hiện có hàng nghìn hộ
chuyên sản xuất kinh doanh cây cảnh cho thu nhập cao, trong đó nhiều hộ thu bạc
tỷ. Hộ anh Lê Trung Hải ở 42 Nguyễn Văn Siêu, thành phố Quy Nhơn, là một điển
hình. Hơn 15 năm trước, nghề trồng và kinh doanh cây cảnh tại Bình Định bắt đầu
phát triển tại một số địa phương như Quy Nhơn, Tuy Phước, An Nhơn. Anh Lê
Trung Hải là chủ cơ sở chuyên kinh doanh vật liệu xây dựng và vận tải khá thành
đạt và rất đam mê thú chơi cây cảnh. Cứ vào mùa hoa Tết hay dịp hội chợ thương
mại được tổ chức tại địa phương, anh lại dành thời gian tham quan những khu vực
trưng bày cây cảnh để "thả hồn" vào các tác phẩm cây bon sai. Học hỏi kinh
nghiệm của những nghệ nhân đi trước từ việc chọn loại cây đang được ưa chuộng,
kỹ thuật chăm sóc, tạo dáng. Cùng với đầu óc tư duy sáng tạo nhạy bén, anh đã đầu
tư kinh phí, sưu tầm những bộ sưu tập về cây cảnh bon sai, hòn non bộ có giá trị,
trang trí tại sân nhà làm cho khuôn viên tổ ấm của mình thêm đẹp và hấp dẫn.
Từ vài cây cảnh bon sai chơi khi Tết đến, xuân về, Chi hội Sinh vật cảnh doanh
nghiệp tư nhân Trung Hải ra đời đã có 2 khu vườn trưng bày và kinh doanh cây
cảnh bon sai tại vườn nhà và khu vực cầu Đen (phường Đống Đa, Quy Nhơn). Có
dịp đến thăm vườn trưng bày cây cảnh của anh, chúng tôi được tận mắt chứng kiến
những tác phẩm nghệ thuật "độc đáo". Cây cảnh bon sai xếp hàng ngăn nắp, tầng
tầng, lớp lớp thật đẹp mắt và hấp dẫn. Anh Hải tỷ mỷ giới thiệu cho khách những
tác phẩm giá trị như: cây sanh "mẫu tử", cây trắc "siêu phong", cây lộc vừng "dáng
trực", cây dương liễu "dáng bay" Đây là những tác phẩm nghệ thuật khá độc đáo,
dễ làm say mê lòng người do chính tay anh mua về từ lúc cây còn nhỏ, nâng niu,

chăm sóc, cắt tỉa để đến nay mỗi cây có giá trị 150 - 250 triệu đồng.
Anh Hải cho biết những năm trước, anh tập trung sưu tầm và tạo dựng vườn; khi
đã có tên tuổi trong làng cây cảnh mới bước vào kinh doanh. Năm 2009, doanh thu
từ nghề kinh doanh cây cảnh bon sai đạt 1 tỷ đồng, dự kiến năm 2010 thu trên 1 tỷ
đồng. Nghề kinh doanh cây cảnh bon sai lý thú, đầu tư cao và thu lợi cũng rất cao.
Người kinh doanh cây cảnh bon sai ngoài điều kiện kinh tế còn phải có óc thẩm
mỹ, tinh tế mới thành đạt được.
Ra miền Bắc
Đến xã Quang Tiến, huyện Tân Yên (Bắc Giang), ai cũng biết anh Nguyễn Đình
Lập, thôn Cầu Đen, chủ vườn cây cảnh có tiếng với nhiều loại cây quý, đẹp.
Năm 2002, khi thấy nhiều người dùng cây cảnh trang trí nhà ở, anh Lập nảy ra ý
định đầu tư vào việc này. Thời gian đầu công việc khá vất vả do anh chưa có kinh
nghiệm nên không tạo được nhiều loại cây theo ý muốn. Dành thời gian đi học hỏi
kinh nghiệm từ các chủ vườn ở Hưng Yên, Hà Tây tay nghề của anh ngày một
nâng lên. Số cây trong vườn nhà ngày càng nhiều lên, đẹp hơn, số người biết đến
anh ngày một đông. Lúc đầu họ đến xem, rồi đặt mua… Cứ thế công việc trở nên
thuận lợi. Anh mở rộng diện tích vườn lên 1.200m2.
Chịu khó, lại có kiến thức nên vườn cây không chỉ nhiều về chủng loại như sanh,
đa, lộc vừng… mà còn có nhiều thế như: "Ngũ phúc", "Ngũ lão giáng đình",
"Huynh đệ", "Thác đổ", "Song thụ", "Nghênh phong chiếu thủy" Nhiều cây thế
có giá cả trăm triệu đồng. Với hơn 200 chậu cây cảnh và gần 100 giò phong lan các
loại vườn cây của anh có giá cả gần một tỷ đồng. Tham gia nhiều cuộc triển lãm
của các huyện và tỉnh, cây cảnh của anh đều được đánh giá cao. Từ năm 2007 đến
nay, mỗi năm trừ chi phí, gia đình anh thu gần 200 triệu đồng từ cây cảnh.
Hiện nay, hệ thống đô thị trong nước ngày càng phát triển, có nhiều khuôn viên
biệt thự, nhà hàng và khách sạn mọc lên nên nhu cầu trang trí cây cảnh bon sai rất
lớn. Thời gian tới, anh tiếp tục đầu tư vốn, thuê đất dựng thêm vườn để mở mang
hoạt động kinh doanh, mang lại hiệu quả kinh tế và làm cho đời sống tinh thần
thêm phong phú.
GIÁ TRỊ THẨM MỸ CỦA BON SAI

Việc thưởng thức một tác phẩm Bonsai cũng giống như thhưởng thức một bài thơ
cho nên muốn nắm bắt được cái hồn của cây cảnh, người chơi trước hết phải từng
trải hiểu biết và đủ bản lĩnh,tay nghề mới cảm nhận được cái hay, cái đẹp của một
nghệ thuật. đa số người chơi điều cho rằng Bon sai trước hết là cái đẹp về ngoại
hình: bao gồm 4 yếu tố cơ bản là bộ góc rể, thân, cành lá. như của cây cảnh.
Nhưng xét cho cùng đâychỉ là diện mạo bên ngoài chưa thể sánh với cái đệp tìm
ẩn bên trong đó là chiều sâu triết lý, và tâm hồn mà nghệ nhan muốn gửi gắm
trông đó.
Trước đây nhiều người thường hay kén chọn những loài cây quý hiếm có chỉ số
sống lâu như tùng, bách, sanh, si, đa, kim quít…để làm kiểng. Nhưng gần đây giới
trẻ phóng khoáng hơn, ít quan tâm đến chủng loại mà họ cho có giá trị thực sự của
một tác phẩm Bonsai là ý nghĩa, tâm hồn, tài năng và sức sáng tạo của nghệ sỉ .
Trong thiên nhiên cây nào cũng đẹp, cũng đáng yêu nhưng dù sao đó cũng là cái
đẹp tự nhiên, nếu không có sự nâng niu , cắt lọc từ những bàn tay tài hoa lịch lãm
của con người thì cái đẹp đó cũng chỉ là tương đố chứ chưa gọi là hoàn chỉnh. Tuy
nhiên trong quá trình đục đẽo, cắt khoét, uôn sữa mà chúng ta can thiệp một cách
thô bạo có thể làm cho cây biến dạng thái hoá, kiểu quạ thành “công”, mèo thành
“chồn” thì không thể goi là nghệ thuật. Người xưa thường nói “ ngừời đi nhanh
trên cát không để lại dấu vết gì” Người chơi Bonsai cũng như thuế, không để lại
dấu ấn thô thiển của bàn rtay mình trên vết cắt, dục khoét, hoặc tạo ra những
đường thô thiển cho cây bị dị dạng, go bó, tàn nhánh trở nên rời rạc, mất hết vẻ
thanh thoát.
Cái đẹp thì muôn hình muôn vẻ nhưng con đường tìm tồi cái đẹp thật lắm gian nan.
Có cây mới nhìn đã thấy đẹp nhưng cũng có cây mất nhiều thời gian mới khám phá
cai sâu lắng vốn dĩ tìm ẩn từ bên trong. Một tác phẩm Bonsai được gọi là tương đối
hoàn thiện là một cây già nua cổ kinh, còn giữ nét hoang sơ đương nét dịu dàng gợi
lên được sự rung động mỹ cảm ngay từ lúc đầu. Cụ thể các vết cắt phải liền sẹo tàn
nhánh hài hoà với tông thể tàn nhánh của cây, trong đó dáng thế của cây là phần
quyết định .
Tiếp đền đó là bộ rể phải phơi bày trên mặt chậu vơi đầy vẻ sung mãn và kiêu

hãnh. một bộ rể lý tưởng bao giơ củng nổi trên mặt giá thể gợi lên sự vững chảy và
bền bỉ với đất trời. Cây càng gia rể càng trồi lên, tượng trương cho sự chiến thắng
trong cuộc đấu sinh tồn. Vỏ cây có thể lồi lỗm, sần sùi nhưng không mang đấu vết
chấp nói thô kệch. Vồm cây phải thoáng không được che khuất thân cây, nhất là lá
phải nhỏ phù hộp với kích thướt của cây và nào cũng xanh tươi nom mơn mỡn
Trong nghệ thuật Bonsai hoa và trái chỉ là yêu tố phụ vì theo quang điểm của
người Á Đông đời hoa quá ngắn ngủi so với sự trường tôn vĩnh cưữ của Bonsai.
Nhiều người gọi Bonsai là những cổ thụ được tiểu hình hoá chiều cao con lại
khoảng 10cm tới trên một mét, đặt trong chiếc chậu cạn cân đối hài hoà. Còn tỉ lệ
cân xứng với đường kính góc với chiều cao cvủa cây thương là từ 1/5 dến 1/7.
Cúng ta thường chia Bonsai làm nhiều loại như Bonsai mini, kiển trung, kiển sân
nhưng người nhật lại coi Bonsai như là một nghệ thuật sống nên họ thích chía ra
làm nhiều nhóm như Bonsai lá xanh, Bonsai rụng lá, Bonsai bông, Bonsai trái. Giá
trịh của chậu Bonsai thường bắt nguồn từ thiên nhiện có khi người chơi phải chăm
sóc từ 5 đến 10 năm và phải dồn vào đó cả tâm huyyết của mình mới có thể tạo ra
một sản phẩm vừa ý. Đặt điểm của nghệ thuật Bonsai là tự do phóng khoáng là sự
tái tạo nhiện không có sự sao chép và mô phỏng một cách thụ động tuỳ tiện mà
không biết lược bỏ các chi tiết rườm rà, chỉ giữ lại những yếu tố cần thiết nhất klà
phải biết tôn trọng một số nguyên tắt chung, đó là qui luật tự nhiên. Chẳng hạng
cây càng gia tán ngọn càng tròn và các nhành trên cao thường bị xô dạt về phía
sau(xuy phong) trái lại cây càng tơ thì đầu càng nhọn biểu hiện cho sự vương lên
đầy ứơc vọng. Cây cảnh thu nhỏ tượng trưng cho cây già lâu năm đứng trơ trụi một
mình giữa đất trời bao la, dáng dấp và phong thái cao quí như một tiên ông đạocốt.
Đó chính là sự quân bình thiên liên trong vũ trụ nói lên sự khôn ngoan minh triết
của con người.
Như vậy Bonsai là một nghệ thuật _nghệ thuật sống và nó là kết quả của một quá
trình lao động. Từ nhhững cây hoang dã nếu được những bàn tay tài hoa của con
người tác động vào, cộng thêm thời gian chăm sóc giá trị của một cây hoàn chỉnh
co thể lên đến vài chục triệu tới vài trăm triệu đồng.
Người chơi Nonsai trước hết phải kiên trì nhẫn nại và phải khôn ngoan và am hiểu

cuộc sống của từng chửng loại, đặt biệt là có lòng thương yêu cây cỏ coi đời sống
của cây cỏ nhue một phần xương thịt của mình. Có như vậy mới thật sự tìm được
sự yên tỉnh của tâm hồn trong mối quan hệ ứng xử của con người với thiên nhiên
như nhà văn Sơn Nam, đã viết : cây kiển đống vai trò như một viện ngọc, cái đỉnh
đồng. Nó làm thoả mản khác vọng đựợc hoà mình vào vạn vật nhưng không đượm
màu sắc huyền bí nó chỉ thơ mộng như một bài thơ siêu thoát hiền lành.
Việc thưởng thức một tác phẩm Bonsai cũng giống như thhưởng thức một bài thơ
cho nên muốn nắm bắt được cái hồn của cây cảnh, người chơi trước hết phải từng
trải hiểu biết và đủ bản lĩnh,tay nghề mới cảm nhận được cái hay, cái đẹp của một
nghệ thuật. đa số người chơi điều cho rằng Bon sa trước hết là cía đẹp về ngoại
hình: bao gồm 4 yếu tố cơ bản là bộ góc rể, thân, cành lá. như của cây cảnh. Nhưng
xét cho cùng đâychỉ là diện mạo bên ngoài chưa thể sánh với cái đệp tìm ẩn bên
trong đó là chiều sâu triết lý,
Trước đây nhiều người thường hay kén chọn những loài cây quý hiếm có chỉ số
sống lâu như tùng, bách, sanh, si, đa, kim quít…để làm kiểng. Nhưng gần đây giới
trẻ phóng khoáng hơn, ít quan tâm đến chủng loại mà họ cho có giá trị thực sự của
một tác phẩm Bonsai là ý nghĩa, tâm hồn, tài năng và sức sáng tạo củanghệsỉ .
Trong thiên nhiên cây nào cũng đẹp, cũng đáng yêu nhưng dù sao đó cũng là cái
đẹp tự nhiên, nếu không có sự nâng niu , cắt lọc từ những bàn tay tài hoa lịch lãm
của con người thì cái đẹp đó cũng chỉ là tương đố chứ chưa gọi là hoàn chỉnh. Tuy
nhiên trong quá trình đục đẽo, cắt khoét, uôn sữa mà chúng ta can thiệp một cách
thô bạo có thể làm cho cây biến dạng thái hoá, kiểu quạ thành “công”, mèo thành
“chồn” thì không thể goi là nghệ thuật. Người xưa thường nói “ ngừời đi nhanh
trên cát không để lại dấu vết gì” Người chơi Bonsai cũng như thuế, không để lại
dấu ấn thô thiển của bàn rtay mình trên vết cắt, dục khoét, hoặc tạo ra những
đường thô thiển cho cây bị dị dạng, go bó, tàn nhánh trở nên rời rạc, mất
hếtvẻthanhthoát.
Cái đẹp thì muôn hình muôn vẻ nhưng con đường tìm tồi cái đẹp thật lắm gian nan.
Có cây mới nhìn đã thấy đẹp nhưng cũng có cây mất nhiều thời gian mới khám phá
cai sâu lắng vốn dĩ tìm ẩn từ bên trong. Một tác phẩm Bonsai được gọi là tương đối

hoàn thiện là một cây già nua cổ kinh, còn giữ nét hoang sơ đương nét dịu dàng gợi
lên được sự rung động mỹ cảm ngay từ lúc đầu. Cụ thể các vết cắt phải liền sẹo tàn
nhánh hài hoà với tông thể tàn nhánh của cây, trong đó dáng thế của cây là phần
quyết định .
Tiếp đền đó là bộ rể phải phơi bày trên mặt chậu vơi đầy vẻ sung mãn và kiêu
hãnh. một bộ rể lý tưởng bao giơ củng nổi trên mặt giá thể gợi lên sự vững chảy và
bền bỉ với đất trời. Cây càng gia rể càng trồi lên, tượng trương cho sự chiến thắng
trong cuộc đấu sinh tồn. Vỏ cây có thể lồi lỗm, sần sùi nhưng không mang đấu vết
chấp nói thô kệch. Vồm cây phải thoáng không được che khuất thân cây, nhất là lá
phải nhỏ phù hộp với kích thướt của cây và nào cũng xanh tươi nom mơn mỡn
Trong nghệ thuật Bonsai hoa và trái chỉ là yêu tố phụ vì theo quang điểm của
người Á Đông đời hoa quá ngắn ngủi so với sự trường tôn vĩnh cưữ của Bonsai.
Nhiều người gọi Bonsai là những cổ thụ được tiểu hình hoá chiều cao con lại
khoảng 10cm tới trên một mét, đặt trong chiếc chậu cạn cân đối hài hoà. Còn tỉ lệ
cân xứng với đường kính góc với chiều cao cvủa cây thương là từ 1/5 dến 1/7.
Cúng ta thường chia Bonsai làm nhiều loại như Bonsai mini, kiển trung, kiển sân
nhưng người nhật lại coi Bonsai như là một nghệ thuật sống nên họ thích chía ra
làm nhiều nhóm như Bonsai lá xanh, Bonsai rụng lá, Bonsai bông, Bonsai trái. Giá
trịh của chậu Bonsai thường bắt nguồn từ thiên nhiện có khi người chơi phải chăm
sóc từ 5 đến 10 năm và phải dồn vào đó cả tâm huyyết của mình mới có thể tạo ra
một sản phẩm vừa ý. Đặt điểm của nghệ thuật Bonsai là tự do phóng khoáng là sự
tái tạo nhiện không có sự sao chép và mô phỏng một cách thụ động tuỳ tiện mà
không biết lược bỏ các chi tiết rườm rà, chỉ giữ lại những yếu tố cần thiết nhất klà
phải biết tôn trọng một số nguyên tắt chung, đó là qui luật tự nhiên. Chẳng hạng
cây càng gia tán ngọn càng tròn và các nhành trên cao thường bị xô dạt về phía
sau(xuy phong) trái lại cây càng tơ thì đầu càng nhọn biểu hiện cho sự vương lên
đầy ứơc vọng. Cây cảnh thu nhỏ tượng trưng cho cây già lâu năm đứng trơ trụi một
mình giữa đất trời bao la, dáng dấp và phong thái cao quí như một tiên ông đạo cốt.
Đó chính là sự quân bình thiên liên trong vũ trụ nói lên sự khôn ngoan minh triết
của con người.

Như vậy Bonsai là một nghệ thuật _nghệ thuật sống và nó là kết quả của một quá
trình lao động. Từ nhhững cây hoang dã nếu được những bàn tay tài hoa của con
người tác động vào, cộng thêm thời gian chăm sóc giá trị của một cây hoàn chỉnh
có thể lên đến vài chục triệu tới vài trăm triệu đồng.
Người chơi Bonsai trước hết phải kiên trì nhẫn nại và phải khôn ngoan và am hiểu
cuộc sống của từng chửng loại, đặt biệt là có lòng thương yêu cây cỏ coi đời sống
của cây cỏ nhue một phần xương thịt của mình. Có như vậy mới thật sự tìm được
sự yên tỉnh của tâm hồn trong mối quan hệ ứng xử của con người với thiên nhiên
như nhà văn Sơn Nam, đã viết : cây kiển đống vai trò như một viện ngọc, cái đỉnh
đồng. Nó làm thoả mản khác vọng đựợc hoà mình vào vạn vật nhưng không đượm
màu sắc huyền bí nó chỉ thơ mộng như một bài thơ siêu thoát hiền lành.
Nơi trồng nhiều Bon sai :
Làng Du lịch sinh thái Điền Xá - Nam Trực - Nam Định
Làng cây cảnh Nghi Tàm, Quảng Bá - Hà Nội
Thị xã Sa Đéc - Đồng Tháp
Ngoài ra con nhiều nơi cũng bắt đầu hình thành nghề làm cây cảnh như Hà Tây,
Hải Dương
THẾ GIỚI BON SAI
Hầu như cả thế giới hiện nay đều yêu thích Bonsai. Một tác phẩm Bonsai không
chỉ phơi bày vẻ đẹp của lá hoa cành như những cây kiểng thông thường, mà nó
còn phô diễn cả các phần khác như thân, rễ, chậu, kể cả đá và các phụ kiện điểm
xuyết vào. Vì là một tác phẩm nên nó cũng chuyên chở tâm hồn của nghệ nhân đã
sáng tạo ra nó, chẳng khác gì một tác phẩm thơ, hội họa, điêu khắc
Bước vào thế giới Bonsai người ta sẽ nghe những danh từ thông dụng như cắt tỉa,
tạo dáng, trưng bày, triển lãm, đánh giá, chọn lựa phong cách, tạo ấn tượng
Bonsai có nhiều phong cách căn bản như: phong cách (Pc) thẳng đứng trang trọng,
Pc thẳng đứng phóng khoáng, Pc thác đổ , Pc nửa thác đổ, Pc trí thức, Pc cây chổi,
Pc trồng trên đá, Pc rễ bò trên đá, Pc rễ bám đá, Pc đa thân, Pc huynh đệ, Pc lùm,
Pc trực tuyến, Pc lượn, Pc nhóm, và Saikei tức là Pc tạo cảnh trong khay.
Chậu rất quan trọng, kích thước, hình dáng màu sắc của chậu phải cân đối hài hòa

với cây. Chậu có các kiểu dáng như: kiểu cái trống, kiểu oval, kiểu hình chữ nhật,
kiểu xiên Tokoname (chiều cao gấp đôi chiều rộng của vành)
Dụng cụ gồm: cưa cắt nhánh, kéo xén, kéo cắt lá, kéo tỉa, đòn bẩy để uốn cành hay
thân, keo dán vết cắt, kìm lõm cắt cành nhỏ, kìm cắt cành lớn, dây đồng để uốn
cành, xẻng bứng cây, chổi, lưới bịt lỗ thoát nước, cái rây để rây đất
Trên đây là những nét dẫn nhập khái quát để chúng ta có thể hình dung quá trình
sáng tạo một tác phẩm Bonsai vô cùng chi ly gian khổ, đòi hỏi sự kiên nhẫn lâu dài
và những kiến thức cần thiết thuộc về kỹ thuật chuyên môn, mà đã có nhiều sách
hướng dẫn cụ thể đã xuất bản dành cho các nghệ nhân mới vào nghề thực hành, sau
đây xin kính mời quý vị tìm hiểu phần lý thuyết đại cương về lịch sử và triết lý
Bonsai.
ÐỊNH NGHĨA BONSAI
Bon: cái khay, cái chậu.
Sai: cây, trồng cây.
Bonsai là cây được trồng trong chậu, khay, được cắt tỉa tạo dáng theo một phương
pháp đặc biệt, mang đầy đủ những yếu tố thẩm mỹ và ấn tượng thiên nhiên sẳn có,
hay nói một cách khác, Bonsai là một cây hay một nhóm cây trong thiên nhiên
được thu nhỏ lại trong gang tấc nhưng vẫn mang nét cổ thụ, được trồng trong chậu,
khay hay trên đá bằng một kỹ thuật, và nghệ thuật riêng biệt. Vì thế người ta nói
Bonsai là một nghệ thuật, là một tác phẩm sống, hay là một tác phẩm điêu khắc
sống.
Cái đẹp ở Bonsai là đơn giản, vùa đủ, hóa cách, mà quan trọng nhất là gợi ý, gợi ý
về một điều gì đó hơn là khẳng định. Người Nhật thường so sánh Bonsai với thể
thơ cổ điển "Hai-Kai" của họ chỉ có 17 âm tiết diễn tả một cách cô động súc tích và
ẩn tàng một tình cảm hay một trạng thái tinh thần dồi dào mãnh liệt.
Cũng có quan niệm cho rằng Bonsai là một hình thái nghệ thuật đơn nhất vì nó là
sự hòa hợp giữa nghệ thuật và nghề làm vườn. Cũng có người cho Bonsai là nghệ
thuật của cái đẹp, có người thì nói Bonsai là một hình thức đặc trưng của nghề làm
vườn.
Tóm lại tùy theo quan niệm, trong khi người này xem Bonsai như là một trong

những lẽ sống đầy ý nghĩa thiêng liêng cao cả của tư tưởng, triết học, tôn giáo, thì
người khác lại xem đó chỉ là một thú vui lúc nhàn rỗi.
LỊCH SỬ BONSAI
Bonsai là một đặc trưng của đất nước Phù Tang, nhưng cái nôi của nghệ thuật này
lại có nguồn gốc từ Tàu.
Tranh và điêu khắc cổ cho thấy kiểng thu nhỏ đã có ở Tàu vào thời nhà Tần, TK
thứ Ba sau CN. Các tranh cổ đời Tống (960 -1280) vẽ cây lùn trong chậu dùng làm
trang trí nội thất. Ðó là những cây lùn thực sự trong thiên nhiên đã bị gió tuyết uốn
nắn được bứng về trồng trong chậu.
Văn hóa Tàu ảnh hưởng sâu đậm đến văn hóa Nhật suốt thế kỹ thứ Tám sau Công
nguyên, và dường như lúc đó người Nhật xem Bonsai đích thực là một nghệ thuật,
nhưng tài liệu ở giai đoạn khởi đầu này không còn nhiều. Có một tập tài liệu
Bonsai thuộc TK thứ 6 sau CN và những bức tranh vẽ trên giấy cuộn vào TK 13,
mô tả sự phát triển của cây trồng trong chậu, cho thấy Bonsai là một nghệ thuật.
Sau đó Bonsai xuất hiện rất nhiều trong hội họa, văn chương Nhật.
Hình Bonsai xuất hiện trong bức tranh Kasugaaongen - gengi của Takakane
Takasshina vẽ năm 1309 trong đền Kasuga, thời Kamakura (1192 - 1333).
Một vở tuồng Nô nổi tiếng tựa là Hachi - no - ki (cây trong chậu) đã đề cao loại
kiểng này. Thời này bị ảnh hưởng Thiền sâu rộng trên nghệ thuật và đời sống hằng
ngày. Các đề tài tôn giáo đã gợi cảm hứng cho việc tạo Bon sai, được trưng bày
ngoài trời như là biểu tượng tôn giáo về thiên nhiên hơn là những loại hình nghệ
thuật sống.
Ðến thời Muromachi (1334 - 1573) sắc thái Thiền hoàn toàn Nhật về mặt nghệ
thuật bắt đầu hiện ra. Tư tưởng Thiền thể hiện trong kiến trúc, tạo cảnh, cắm hoa,
trà đạo v.v Bonsai thời này khổ nhỏ hơn được trưng bày trong nhà.
Thời Tokugawa (1603 - 1867) còn gọi là thời Edo là thời hoàng kim của Bon sai
được ghi lại trong nhiều sách có minh họa, kết hợp với triết lý Phật giáo là hòa bản
ngã vào thiên nhiên đã dẫn đến sự phát triển những kỹ xảo trong nghệ thuật
Bonsai. Những người chuyên nghiệp sưu tập Bonsai xuất hiện, đi tìm những cây
lùn tự nhiên đẹp mắt trên các vùng núi non vách đá hải đảo hiểm trở. Bonsai

thường được dùng làm đề tài trong hội họa, điêu khắc gỗ, thơ Haiku, trà đạo, cắm
hoa Sự trầm lặng sâu sắc tế nhị, hình dáng đường nét đẹp kín đáo là tiêu biểu của
Bonsai thời này.
Thời Minh Trị (1868 - 1912) xuất hiện kỹ thuật quấn dây kim loại để uốn thân cây.
Trong các thập kỹ 1870 và 1880 Tây phương bắt đầu hâm mộ. Năm 1914 cuộc
triển lãm Bonsai đầu tiên tổ chức tại Tokyo. Và từ năm 1934 trở đi hằng năm đều
có triễn lãm các tác phẩm Bonsai do Viện Bảo Tàng Trung ương Nghệ thuật Tokyo
chủ xướng.
Bonsai kinh doanh trong kỹ nghệ vườn ươm ở nhiều nơi trên nước Nhật, có hằng
trăm nghìn cây Bonsai trẻ được trồng để chở đi bán.
Trong thời gian dài Bonsai là thú tiêu khiển của người quyền quý. Ngày nay được
xem như là một nghệ thuật và cũng là một thú tiêu khiển của tất cả mọi người.
Nghệ thuật là một quá trình mang thông điệp đến một thế giới hợp nhất qua mô tả
bộ mặt thật của đời sống trong những kết cấu thẩm mỹ được tạo dựng tùy thuộc
vào quan niệm về cái đẹp và tính hoàn thiện. Văn minh Ðông phương đặt nghệ
thuật ở một vị trí khuôn phép mẫu mực hơn văn minh Tây phương. Bonsai được
tượng trưng như một hình thái nghệ thuật theo phong cách cảm nhận bằng một
phương tiện diễn đạt tinh thần mang tính trừu tượng nhiều hơn. Bonsai là một bộ
phận trong nền văn hóa Nhật qua nhiều thế kỹ mà mỗi thời đại đều có nhận xét
đánh giá khác nhau. Thông, tre, đào mơ, xuất hiện sớm nhất, kế đó là đỗ quyên, trà.
Cây thích Nhật có mặt vào TK 17. Sang TK 19 có nhiều sách viết về các loài cây
lai ghép có tán lá đẹp. Từ đó cây có hình dáng lá đặc biệt cũng được chú ý.
Ðến TK 20, Bonsai thực sự du nhập vào châu Âu, Mỹ , Úc, tuy nhiên đã có những
cuốn sách viết về Bonsai ở các nước Âu châu cuối TK 19. Năm 1909, tại Anh một
cuộc triển lãm Bonsai được tổ chức. Tại Mỹ, Bonsai nhanh chóng được ưa chuộng
sau Thế chiến thứ hai. Một công nghệ Bonsai to lớn đang phát triển ở CA. Trong
các thập niên gần đây khắp các lục địa cũng tỏ ra ưa thích Bonsai qua các hội
Bonsai đuợc thành lập ở nhiều địa phương, kể cả trung ương. Có nhiều sưu tập
Bonsai ở các Vườn Bách Thảo khắp thế giới. Các nhu cầu về dụng cụ, thiết bị, sách
báo hướng dẫn kỹ thuật ngày càng gia tăng. Cuốn sách "Nghệ Thuật Cây Cảnh

Nhật" của Yuki Yoshimura và Giovanna M. Halford đã tái bản trên 30 lần. Cuốn
"Kỹ thuật Bonsai" của Lê Công Kiệt và Nguyễn Thiện Tịch đã tái bản trên 10 lần.
Ở VN, lớp huấn luyện kỹ thuật Bonsai đã được tổ chức lần đầu tại Trường Ðại học
Tổng hợp tháng 3/ 1991, từ đó có nhiều sách báo viết về Bonsai và Bonsai trở
thành một hiện tượng lan rộng khắp nơi. Ngay ở Ninh Hòa cũng đã có nhiều nghệ
nhân Bonsai xuất hiện, họ đi đến tận các vùng thâm sơn cùng cốc, các vách núi
cheo leo để sưu tầm và bứng gùi về nhà. Họ còn ra đến Phú Yên để săn nhặt và
mua lại. Bonsai còn thịnh hành hơn trong các năm vừa qua nhờ sự tiếp tay của một
số Việt kiều hâm mộ đã gởi tiền về đầu tư, từ đó mọc lên những vườn Bonsai đẹp
mắt.
Trước năm 1975, tôi có đến hòn đảo Long Sơn thuộc tỉnh Bà Rịa, dân đảo nam nữ
đều để tóc dài và bới tóc, họ thờ Ðức Thánh Trần tại một ngôi nhà thờ lớn nhất đảo
gọi tên là Nhà Lớn đứng uy nghi như một ngôi đình trông ra mặt biển. Sân trước
rất rộng, được trưng bày gần 50 chậu kiểng lớn, những cây kiểng sù sì có tàn lá
xinh đẹp như cổ thụ được thu nhỏ lại trong chậu, mà tuổi thọ theo lời dân đảo phải
từ 100 năm trở lên. Rất nhiều lính Úc đã tới đây để hỏi mua với giá rất cao, hoặc
đổi bất cứ thứ gì mà dân đảo muốn, nhưng dân đảo một mực từ chối viện lý do đó
là những Báu Vật thờ phượng Ðức Thánh Trần do tổ tiên truyền lại, với tư cách
con cháu họ có nhiệm vụ phải bảo vệ và gìn giữ. Nghe câu chuyện kể tôi thật vô
cùng cảm kích!
Trong các năm gần đây ngoài các bộ sưu tập ở Tàu và Nhật, có bốn bộ sưu tập
chính được trung bày: Vườn sưu tập cây kiểng Bonsai Hoa Kỳ tại thủ đô Hoa
Thịnh Ðốn là quà tặng của Nhật cho Mỹ vào năm 1976, Vườn thực vật Brooklyn ở
New York, Vườn thực vật Montréal ở Canada và Viện bảo tàng cây kiểng Bonsai ở
Heileberg Ðức đứng bậc nhất châu Âu gồm nhiều tác phẩm tuyệt vời.
TRIẾT LÝ BON SAI
1 Nguồn gốc Bonsai từ Tàu, nhưng lại phát triển huy hoàng ở Nhật nơi mà thẩm
mỹ, triết lý và tôn giáo đã có từ lâu.
2 Shinto là tín ngưỡng của dân Nhật, mà tinh hoa là sự hòa hợp với thiên nhiên.
3 Triết lý Thiền với các khái niệm Wabi, Sabi, hợp với Kami làm thành bộ ba gây

cảm hứng cho Bonsai.
Kami là thần linh, là tinh thần hoặc động lực bên trong của sự việc, phẩm vật, thiên
nhiên cây cỏ
Wabi là ý thức về hài hòa nội tâm, hạnh phúc và thỏa mãn, có thể trải qua bằng
cách suy nghiệm về sự bao la của thiên nhiên. Wabi hàm chứa khái niệm về nhẫn
nhục, từ tốn, khi phải đối đầu với thiên nhiên. Quan niệm chấp nhận thiên nhiên
như thế không đặt con người là trung tâm mà chỉ được xem là một thành phần của
vũ trụ.
Sabi là thú vui sở hữu, chăm sóc, yêu thương các sự vật đã được con nguời biến
đổi, cũng như yêu thiên nhiên và sự trôi qua của thời gian, cũng tượng trưng cho sự
giản dị, khắc khổ và tôn nghiêm.
Kyuzo Murata, một bậc thầy hàng đầu ở Nhật có nhiều năm giữ nhiệm vụ bảo trì
bộ sưu tập Bonsai của Hoàng đế Nhật đã giải thích:
"Trong một thế giới sống vội vả, việc trồng cây Bonsai có thể dạy chúng ta rằng sự
mất kiên nhẫn thường dẫn đến thất bại Sự tạo ra một cây Bonsai là một cách
nhắc nhở chúng ta rằng: thiên nhiên không phải là đầy tớ của con người
Bonsai có thể định nghĩa như là một sự hòa hợp giữa thiên nhiên và nghệ thuật
Mục đích của Bonsai là nhái lại thiên nhiên
Bạn thử tưởng tượng mình đang ngắm cảnh sau đó bạn nhắm mắt lại và suy
nghiệm. Có thể bạn không nghĩ đến điều gì cả, nhưng đầu óc tâm hồn bạn tràn
ngập một niềm vui sướng và hài lòng nào đó. Cảm giác đó chính là Wabi. Tôi tin
chắc mục đích tói hậu của Bonsai là tạo ra cảm giác Wabi hoặc Sabi trong Bonsai.
Tôi không có đủ kiến thức để giải thích cái tinh túy của Wabi hay Sabi nhưng tôi
nghĩ là tinh túy của triết lý là tìm sự thật, đức hạnh và thẩm mỹ, mà những điều này
đúng là tinh túy của Bon sai.
Cảm giác Wabi hay Sabi là cái gì gần như là khắc kỹ, kiên nhẫn, có thể dẫn ta đến
Thiền của Phật giáo Theo tôi, cảm giác ấy là tình yêu, yêu cây cỏ, yêu con
người."
BONSAI TRUNG QUỐC
Xin thêm phần này để chúng ta thấy Bonsai Tàu có nhiều điểm khác với Bonsai

Nhật cũng như Bonsai Nhật cũng có nhiều điểm khác với Bonsai VN và Tây
phương.
Người Tàu đặc biệt thích bộ rễ phơi bày với gốc lớn u nần bể nát đầy hang hốc. Họ
chú trọng tổng thể, chấm phá hơn là chi ly đường nét, thích tự do phóng khoáng
hơn là gò bó khuôn mẫu. Họ say mê thưởng ngoạn vẻ đẹp của núi non, vì vậy bên
cạnh Bonsai còn có đá, phụ kiện và họ thành công với loại Bồn cảnh, Non Bộ.
Tóm lại, Bonsai xuất xứ ở Tàu, từ đời Tần, TK thứ Ba sau CN cách nay gần 1700
năm và phát triển hoàn thiện ở Nhật hơn 1000 năm qua nhiều thời đại. Có nhiều
quan niệm tư tưởng, triết lý mang tính cách cao siêu huyền bí của Thần đạo, Thiền
đạo cho đến các quan niệm xem Bonsai là nghệ thuật của cái đẹp như tác giả H.
Tomlinson, một nghệ nhân hàng đầu ở Âu châu hiện nay, nhưng theo tôi, cái cốt lõi
của tinh thần Bonsai vẫn là nổ lực muốn đưa con người gần lại với thiên nhiên, hòa
hợp hòa đồng với thiên nhiên và yêu thương thiên nhiên như chính bản thân mình.
KẾT LUẬN
Trước khi tạo ra loài người có hình dạng giống mình, Thượng Ðế đã tạo ra vũ trụ,
thiên nhiên. Thiên nhiên cây cỏ là nguồn sống là người bạn thân thiết của con
người, nếu con người không coi trọng, bảo vệ để thiên nhiên biến mất thì trái đất
sẽ là một bãi sa mạc của tử thần. Cũng chính vì vậy mà 2500 năm trước, Lão Tử
lập thuyết vô vi, kêu gọi con người trở về với Ðạo, với Thiên nhiên, vì Thiên nhiên
là Bà Mẹ Yêu Thương của con người.
Nếu nền văn minh kỹ thuật và đô thị hóa đã ngăn cách con người với thiên nhiên,
cũng như sự bận rộn căng thẳng trong cuộc sống hằng ngày đã làm cho con người
ngày càng xa cách thiên nhiên, thì Bonsai chẳng khác gì một lời thiết tha kêu gọi
con người hãy mau mau quay trở lại. Trở lại với Bonsai là trở lại với Thiên nhiên
được thu nhỏ, nơi đó con người sẽ tìm lại được sự bình yên thanh thản cho tâm
hồn, cũng như tìm lại được chính mình từ khởi thủy, đó là tình yêu vị tha mầu
nhiệm giữa người với người và giữa người với thiên nhiên.
Nếu một ngày nào bạn chợt nhận ra tâm hồn mình như sa mạc cằn khô không còn
một bông hoa nào, không còn một chút màu xanh nào, thì bạn hãy nhanh chóng bẻ
đôi ổ bánh mì mà bạn có, như câu ngạn ngữ của người Hindu sau đây:

"Nếu tôi có một ổ bánh, tôi sẽ bẻ một nửa cho người nghèo, còn nửa kia tôi bán đi
để mua cho tâm hồn tôi một bông hoa huệ.
CÁCH CHĂM SÓC BONSAI
Bonsai có nguồn gốc từ Trung Quốc nhưng lại phát triển huy hoàng tại Nhật. Ngày
nay, nó đã xuất hiện khắp thế giới, nhất là ở các đô thị, nơi con người ít có cơ hội
gần gũi với thiên nhiên.
Chơi bonsai giúp bạn thư giãn, tĩnh tâm, gần với thiên nhiên. Dưới đây là bí quyết
chăm sóc "người bạn" này.
Học cách để chăm sóc bonsai
1. Nước:
Do được trồng trong chậu hẹp nên bạn cần chú ý cách tưới nước cho bonsai. Khi
thấy mặt đất có dấu hiệu khô phải cung cấp nước cho cây ngay. Bạn tưới từ từ lên
mặt đất, ướt cả tán cây, cành nhánh đến khi nước bắt đầu nhỏ giọt ra lỗ thoát nước
ở đáy chậu.
2. Chất lượng nước:
Nước phải sạch, không có vôi, lợ mặn. Có thể dùng nước mưa hoặc nước sông
không lẫn chất bẩn, hóa chất độc. Nếu dùng nước máy, bạn phải để lắng qua một
ngày đêm.
3. Thời gian tưới và bình tưới:
Nên tưới cây vào buổi sáng trước khi mặt trời lên cao và buổi chiều lúc tắt nắng.
Bình tưới phải có lỗ thoát mịn để tạo ra các giọt nước thật nhỏ, đều, không làm
hỏng lá.
4. Thay chậu khi nào?
Sau một thời gian, chậu sẽ không đáp ứng được sự phát triển của cây. Bạn nên thay
chậu khi thấy rễ của bonsai dày đặc, cuộn xoắn lại thành một khối, chiếm hết thể
tích của chậu.
5. Cách thay chậu:
Bạn không được tưới nước trước khi thay chậu. Đầu tiên, nhẹ nhàng đưa gốc cây
ra khỏi chậu. Cắt bỏ những rễ đã chết hoặc thối. Chọn chậu khác có kích thước phù
hợp hơn, rải một lớp đất thô, hạt to vào đáy chậu.

Phủ kín quanh chậu một lớp đất phù hợp với bonsai. Đặt cây vào chậu, rải đất lên,
một tay giữ cây, một tay lắc nhẹ để đất phủ đều. Sau đó tưới nước, đặt cây vào chỗ
ít nắng (tránh nắng trực tiếp).
6. Đất:
Khi thay đất, bạn nhớ cho thêm phân bón. Thời gian thay đất cho bonsai có rễ mọc
khoẻ, hút nước nhiều là 1 năm/ lần.
7. Tỷ lệ đất:
Chọn đất thay thế thích hợp với từng loại cây. Ví dụ cây lá kim (thông, tùng), thành
phần đất bao gồm: 70% đất thịt, 30% đất pha cát. Cây lá rộng: 60% đất thịt, 30%
đất pha cát, 10% lá mục nát.
8. Tắm nắng:
Bonsai cần được đưa ra ngoài trời sau 1 - 2 ngày ở trong nhà. Lưu ý, những cây lá
dày không cần tắm nhiều bằng cây lá mỏng.
Tránh đặt bonsai ngay dưới máy lạnh.
9. Cắt tỉa:
Tỷ lệ các phần của bonsai phải phù hợp với dáng dấp của cây trong thiên nhiên.
Chính vì thế, bạn có thể cắt tỉa để tạo dáng mới hoặc nhằm tu bổ, duy trì dáng đã
có từ trước.
10. Bón phân cho cây:
Nên dùng phân hữu cơ để bón cho bonsai. Khi cây bắt đầu ra hoa, bạn dùng phân
có nhiều lân, đạm để hoa nở lâu hơn.
Trên thị trường hiện có bán phân không mùi. Tốt nhất, nên bón định kỳ 1 -2 tháng/
lần cho cây.
11. Dụng cụ chăm sóc:
Bộ cắt tỉa chuyên dụng, cào rễ cây, thùng, ống dẫn nước tưới cây, dây để chằng cây
theo ý muốn là những vật dụng cần thiết.
CHĂM SÓC, BÓN PHÂN CHO CÂY BONSAI

Đặc điểm:
Các loại kiểng cây như thiên tuế, cau, trúc đùi gà, trúc Nhật, Thiết mộc lan, tùng,

Trắc bách diệp rất cần được bón phân thường xuyên để duy trì thế cây và tán cây
được cân đối, đẹp.
Nguyên tắc tạo hình:
Tạo cân đối: Một cây thiết kế đẹp cần có sự cân bằng toàn diện, từ sự tạo hình, uốn
nắn cấu trúc của cây đến sự kết hợp giữa cây và chậu. Có ba nhân tố chính cần lưu
tâm:
- Rễ cây ăn lan: Rễ cây lộ ra trên mặt đất làm tăng thêm ấn tượng về sự trưởng
thành và tính chất của cây. Đây là một trong những nét đặc trưng thú vị nhất của
nghệ thuật cây cảnh. Rễ cây cần lan ra nhiều hướng quanh thân và bò rộng ra, tạo
cho thân cây chỗ tựa chắc chắn.
- Thân cây: Nét đặc trưng quan trọng nhất của thân cây là có ngọn đẹp (gốc to,
ngọn nhỏ). Sự dày dặn ở dưới sẽ làm tăng vẻ trưởng thành, nhưng cây mọc thẳng
tắp cũng sẽ làm hỏng sự hài hòa trong kiểu dáng. Phải tìm loại vỏ cây có cấu tạo và
màu sắc phù hợp với đường nét, kèm theo tuổi tác, vẻ dày dạn phong sương cũng
là điều hấp dẫn của cây cảnh.
- Cành cây: Cành cây tạo nên cấu trúc căn bản của hình bóng cây. Bạn có thể điều
chỉnh nó bằng phương pháp cắt tỉa và buộc uốn dây kẽm. Hãy ngắm kỹ sự sắp đặt
của cành mọc lên và lan ra quanh cây như một cầu thang xoắn ốc, hình dung sự hài
hòa cân đối quanh thân cây. Cành khỏe mạnh đầu tiên nằm ngang phải là hàng thứ
ba tính từ dưới lên trên. Mỗi cành phải thon dần từ thân và hẹp dần ở ngọn.
Ngoài ra cần chú ý đến sự cân đối giữa cây và chậu về tất cả những đặc điểm tạo
dáng và vị trí của cây trong chậu.
Những điều cần tránh: Những cành tăng trưỡng quá lớn không làm đẹp cho yếu tố
thiết kế, hãy cắt bỏ chúng đi. Tránh để những cành mọc đâm ngang và lan từ cùng
một chỗ trên thân, hay mọc đối diện với cành khác ở cùng một độ cao trên thân.
Tạo hình bằng dây kẽm:
Với kỹ thuật này có thể tạo cây cảnh bằng cách thay đổi hướng của thân và nhánh
cây. Những cành mọc chĩa lên có thể uốn ngang hay vuốt xuống để tạo ấn tượng
già dặn, trưởng thành.
Uốn kẽm loại cây xanh quanh năm ở thời điểm nào cũng được (nhưng với các loại

như tùng bách thì thời điểm tốt nhất là cuối mùa thu đến đầu mùa xuân).
Nên uốn cây rụng lá theo mùa vào cuối xuân (trước khi cây đâm chồi) hay cuối thu
(trước khi ngủ đông). Thực tế, chúng ta nên dựa vào dạng cây để chọn những cành
mềm, dẻo, dễ uốn và không bị tách nhánh.
Cách quấn kẽm:
- Quấn thân cây: Cắt một sợi dây có chiều dài gấp 3 lần nhánh hay thân cần quấn.
Có thể quấn dây lượn quanh thân một góc 45
o
, đó là cách quấn hiệu quả nhất. Cách
quấn: Cắm một đầu kẽm xuống đất, đầu tiên quấn quanh gốc cây, sau đó quấn lên
thân cây. Nếu muốn quấn thêm một lần nữa, bạn nên quấn sát với sợi dây trước và
nhất thiết không quấn chồng lên nhau.
- Quấn nhánh: Bắt đầu quấn từ dưới. Đồng thời quấn dây xen kẽ theo chiều dài của
nhánh đến khi làm xong nguyên cây (trở lại quấn trên những cành non thật tỉ mỉ).
Hoặc chúng ta quấn cùng một lúc cả nhánh chính và nhánh phụ trước khi quấn
tiếp. Sử dụng dây mảnh hơn cho bề dày của nhánh thon. Thông thường, hãy quấn
hai nhánh cùng một lúc với cùng một sợi dây quấn, quấn quanh để tạo thế dựa
thân. Ở những nơi có nhánh đơn, thì nên quấn liên kết với nhánh khác, buộc chặc
đầu dây bằng cách gài nó dưới vài vòng đầu tiên.
- Bao lâu thì gỡ dây quấn? Điều này còn tùy thuộc độ dày của thân, cành, loại cây,
chất lượng và tuổi cây. Nên thường xuyên kiểm tra dây quấn để đảm bảo dây quấn
để đảm bảo dây không hằn vào vỏ khi cây phát triển. Tháo dây quấn trong khoảng
ba đến sáu tháng với những cây rụng lá theo mùa, sáu đến mười hai tháng với cây
xanh quanh năm. Phải cẩn thận khi chọn cỡ dây phù hợp với độ lớn và sự phát
triển của cây. Nên thay đổi cỡ dây quấn theo độ dày của thân nhánh thì cỡ dây phải
nhỏ dần, cỡ dây tương ứng bằng 1/6 đến 1/3 đường kính của cành hoặc thân chọn
quấn. Để tháo dây quấn, tốt hơn hết bạn nên cắt dây thành những đoạn nhỏ, nhằm
giảm bớt sự rủi ro, hư hại cho cây.
Sang chậu và thay đất:
Khi đất trong chậu đã cạn kiệt chất bổ dưỡng thì Bonsai có hiện tượng: Cây không

còn tươi tắn, có hiện tượng xuống sức, bộ lá kém tươi và bắt đầu nhuốm vàng bệnh
hoạn, các cành như không thể cất cao lên được, nhiều rễ con lồi lên mặt đất chậu,
lớp đất trên bề mặt chậu mỏng dần đi. Những triệu chứng trên cho thấy đã đến lúc
thay đất cho cây.
Theo thời tiết nước ta thì nên sang chậu vào mùa xuân hay trước mùa mưa khi cây
bắt đầu đâm chồi, nảy lộc và đó là thời tiết mát mẻ.
Dùng dao cùn xắn từ từ phần đất sát thành chậu cho đến khi bầu đất và thành chậu
được tách ra hay trước đó một buổi ta tưới nước cho đất thật nhão, như vậy chỉ cần
nghiêng chậu là lấy cây ra được.
Tiến hành cắt bỏ rễ lớn và rễ con đã quá già và chỉ chừa lại những rễ non. Nên
dùng loại kềm bén để hớt bớt rễ, vết cắt cần cho ngọt, không được giập nát. Bộ rễ
sau khi xử lý xong phải được gọn gàng.
Đây cũng là dịp tốt để ta cắt tỉa những cành, nhánh mọc không đúng cách, hoặc
sửa đổi chúng.
Bón phân:
Bón phân định kỳ 1-2 tháng/lần, lượng bón cho mỗi cây/đợt tùy theo cây lớn nhỏ
như sau:
- 20-30 gam Compomix
- 5-10 gam NPK 20-10-10
Nếu trồng cây trong chậu thì cứ 3-4 tháng thay đất một lần bằng cách bỏ bớt 1/4-
1/3 đất củ trong chậu thay bằng hỗn hợp đất sạch Compost Đầu Trâu.
Phun phân bón lá Đầu Trâu:
- Thời kỳ cây đang lớn hoặc sau cắt tỉa: Pha 1-2gam Đầu Trâu 501 trong 1 lít nước,
phun định kỳ 7-10 ngày/lần.