B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP. H CHÍ MINH
————


 TH XUÂN THU


HOÀN THIN K TOÁN
ÁNH GIÁ TRÁCH NHIM B PHN
TI CÔNG TY C PHN SA VIT NAM


Chuyên ngành: K toán
Mã s: 60.34.30


LUN VN THC S KINH T


Ngi hng dn khoa hc:
TS. TRN PHC




TP. H CHÍ MINH - NM 2011
LI CAM OAN
Tôi xin cam đoan lun vn “Hoàn thin k toán đánh giá trách nhim b
phn ti Công ty C phn Sa Vit Nam” là do chính bn thân tôi t nghiên cu
và hoàn thành di s hng dn ca TS. Trn Phc – Ngi hng dn khoa

hc.
Các s liu thu thp và kt qu phân tích nêu trong lun vn là trung thc và
cha tng đc ai công b trong bt k mt công trình khoa hc nào.
Thành ph H Chí Minh, ngày 10 tháng 01 nm 2012
Tác gi lun vn



 Th Xuân Thu
MC LC
Li cam đoan
Mc lc
Danh mc các ch vit tt
Danh mc các bng
Danh mc các s đ
Li m đu
Trang
Chng 1: C S LÝ LUN V K TOÁN ÁNH GIÁ TRÁCH NHIM B
PHN 1
1.1 Khái nim và vai trò ca k toán đánh giá trách nhim b phn 1
1.1.1 Khái nim k toán đánh giá trách nhim b phn 1
1.1.2 Vai trò k toán đánh giá trách nhim b phn 3
1.2 Các trung tâm trách nhim và h thng báo cáo k toán trách nhim 4
1.2.1 Các loi trung tâm trách nhim 4
1.2.2 H thng báo cáo k toán trách nhim 7
1.3 ánh giá trách nhim b phn 11
1.3.1 Quan đim đánh giá trách nhim b phn 11
1.3.2 Phng pháp đánh giá trách nhim b phn 12
Kt lun Chng 1 18
Chng 2: THC TRNG T CHC K TOÁN ÁNH GIÁ TRÁCH

NHIM B PHN TI CÔNG TY C PHN SA VIT NAM 19
2.1 Gii thiu chung v Công ty C phn Sa Vit Nam (Vinamilk) 19
2.1.1 Lch s hình thành và phát trin ca Vinamilk 19
2.1.1.1 Lch s hình thành ca Vinamilk 19
2.1.1.2 a đim hot đng ca Vinamilk 20
2.1.1.3 Ngành ngh kinh doanh ca Vinamilk 22
2.1.1.4 Các loi sn phm ca Vinamilk 23
2.1.1.5 Tóm tt kt qu hot kinh doanh giai đon 2006 – 2010 23
2.1.2 C cu t chc ca Vinamilk 24
2.1.2.1 S đ t chc qun lý ca Vinamilk 24
2.1.2.2 Chc nng và nhim v ca các b phn ti Vinamilk 24
2.2 Thc trng t chc k toán đánh giá trách nhim b phn ti Vinamilk 27
2.2.1 K toán đánh giá trách nhim trung tâm chi phí ti Vinamilk 27
2.2.2 K toán đánh giá trách nhim trung tâm doanh thu ti Vinamilk 41
2.2.3 K toán đánh giá trách nhim trung tâm li nhun ti Vinamilk 44
2.2.4 K toán đánh giá trách nhim trung tâm đu t ti Vinamilk 45
2.3 ánh giá tình hình thc hin k toán trách nhim ti Vinamilk 46
2.3.1 Nhng thành công ti Vinamilk 46
2.3.2 Nhng hn ch ti Vinamilk 47
Kt lun Chng 2 50
Chng 3: GII PHÁP HOÀN THIN K TOÁN ÁNH GIÁ TRÁCH
NHIM B PHN TI CÔNG TY C PHN SA VIT NAM 51
3.1 Quan đim hoàn thin k toán đánh giá trách nhim b phn ti Vinamilk
51
3.2 Gii pháp hoàn thin k toán đánh giá trách nhim b phn ti Vinamilk
53
3.2.1 Gii pháp t chc các trung tâm trách nhim ti Vinamilk 53
3.2.1.1 T chc trung tâm chi phí ti Vinamilk 54
3.2.1.2 T chc trung tâm doanh thu ti Vinamilk 57
3.2.1.3 T chc trung tâm li nhun ti Vinamilk 58

3.2.1.4 T chc trung tâm đu t ti Vinamilk 59
3.2.2 Gii pháp t chc các ch tiêu đánh giá trách nhim b phn ti Vinamilk
60
3.2.2.1 Các ch tiêu đánh giá trách nhim trung tâm chi phí 60
3.2.2.2 Các ch tiêu đánh giá trách nhim trung tâm doanh thu 61
3.2.2.3 Các ch tiêu đánh giá trách nhim trung tâm li nhun 62
3.2.2.4 Các ch tiêu đánh giá trách nhim trung tâm đu t 63
3.2.3 Gii pháp b sung các báo cáo k toán đánh giá trách nhim b phn ti
Vinamilk 64
3.2.3.1 Báo cáo trách nhim trung tâm chi phí 65
3.2.3.2 Báo cáo trách nhim trung tâm doanh thu 67
3.2.3.3 Báo cáo trách nhim trung tâm li nhun 69
3.2.3.4 Báo cáo trách nhim trung tâm đu t 72
Kt lun Chng 3 76
Kt lun
Danh mc tài liu tham kho
Ph lc

DANH MC CÁC CH VIT TT

1. MTV : Mt thành viên
2. G : Giám đc
3. GCN : Giám đc Chi nhánh
4. GCT : Giám đc Công ty
5. GH : Giám đc iu hành
6. GNM : Giám đc Nhà máy
7. QPX : Qun đc Phân xng
8. TNHH : Trách nhim hu hn
9. TP.HCM : Thành ph H Chí Minh
10. Vinamilk : Công ty C phn Sa Vit Nam

DANH MC CÁC BNG
Trang
Bng 1.1: Báo cáo k toán trách nhim ca trung tâm chi phí đnh mc 8
Bng 1.2: Báo cáo k toán trách nhim ca trung tâm doanh thu 9
Bng 1.3: Báo cáo k toán trách nhim ca trung tâm li nhun 11
Bng 1.4: Báo cáo k toán trách nhim ca trung tâm đu t 11
Bng 1.5: ánh giá trách nhim ca trung tâm chi phí 13
Bng 2.1: Kt qu hot đng kinh doanh ti Công ty c phn Sa Vit Nam giai
đon 2006 – 2010 23
Bng 2.2: Bng mô t quá trình nhp liu ti Vinamilk 28
Bng 2.3: Báo cáo giá thành sn phm ti vinamilk 31
Bng 2.4: Báo cáo phân tích chi phí qun lý kinh doanh ti Vinamilk 34
Bng 2.5: Báo cáo phân tích chi phí qun lý doanh nghip ti Vinamilk 37
Bng 2.6: Báo cáo phân tích tình hình thc hin k hoch doanh thu Vinamilk 43
Bng 2.7: Báo cáo phân tích tình hình thc hin k hoch li nhun Vinamilk 44
Bng 2.8: Báo cáo phân tích hiu qu s dng vn đu t ti Vinamilk 45
Bng 3.1: Báo cáo trách nhim các trung tâm chi phí sn xut ti Vinamilk 65
Bng 3.2: Báo cáo phân tích bin đng chi phí nguyên vt liu trc tip ti
Vinamilk 67
Bng 3.3: Báo cáo trách nhim các trung tâm doanh thu ti Vinamilk 68
Bng 3.4: Báo cáo phân tích bin đng doanh thu ti Vinamilk 68
Bng 3.5: Báo cáo trách nhim các trung tâm li nhun ti Vinamilk 70
Bng 3.6: Báo cáo phân tích tình hình thc hin k hoch li nhun ti Vinamilk 71
Bng 3.7: Báo cáo trách nhim các trung tâm đu t ti Vinamilk 72
Bng 3.8: Báo cáo tình hình thc hin k hoch li nhun ti Vinamilk 74
Bng 3.9: Báo cáo phân tích hiu qu s dng vn đu t 75
DANH MC CÁC S 
Trang
S đ 2.1: S đ t chc qun lý Vinamilk 24
S đ 2.2: S đ t chc trung tâm chi phí thuc khi sn xut 30

S đ 2.3: S đ t chc trung tâm chi phí thuc khi kinh doanh 33
S đ 2.4: S đ t chc trung tâm chi phí thuc khi qun lý doanh nghip 36
S đ 2.5: S đ t chc trung tâm doanh thu 41
S đ 3.1: Mô hình t chc qun lý ti Vinamilk 53
S đ 3.2: Mô hình t chc trung tâm chi phí sn xut ti Vinamilk 54
S đ 3.3: Mô hình t chc trung tâm chi phí kinh doanh và qun lý ti Vinamilk
56
S đ 3.4: Mô hình t chc trung tâm doanh thu ti Vinamilk 57
S đ 3.5: Mô hình t chc trung tâm li nhun ti Vinamilk 58
S đ 3.6: Mô hình t chc trung tâm đu t ti Vinamilk 60



LI M U
1. Tính cp thit ca đ tài
t nc ta đang có nhng bc chuyn mình sâu rng ca thi k hi nhp
kinh t toàn cu. ã gn 30 nm nay k t i hi ng toàn quc ln th VI nm
1986, đt nc chuyn mình thay đi c ch t kinh t k hoch hóa sang c ch th
trng đnh hng xã hi ch ngha có s qun lý ca nhà nc, và đc bit t nm
2006 nc ta đã chính thc tr thành thành viên ca T chc Thng mi Th gii
(WTO). Trong bi cnh đó, các doanh nghip Vit Nam đã và đang đng trc
nhng vn hi cùng nhng thách thc đan xen cho s tn ti và phát trin ca mình.
S cnh tranh gay gt din ra hàng ngày, buc các doanh nghip mun tn ti
và phát trin tt yu không th khác là phi luôn luôn nâng cao trí và lc, đu t
công ngh, kh nng qun lý đ chim lnh th trng, đc bit vi nhng doanh
nghip có quy mô ln nh Công ty C phn Sa Vit Nam (Vinamilk) thì điu này
càng tr nên quan trng. Vì l đó, nhu cu đòi hi ngày càng cao v s lng cng
nh cht lng ngun thông tin phc v cho các chc nng qun tr ca nhng
ngi làm công tác qun lý là rt cn thit. c bit là các nhà qun lý ti Vinamilk
phi nhanh nhy nm bt và x lý thông tin kp thi đ thc hin tt chc nng

kim soát và nhn xét đánh giá trách nhim qun tr ca các b phn, cá nhân trong
vic đóng góp công sc ca mình đ hoàn thành mc tiêu chung ca công ty đt ra.
Chính phng thc qun lý linh hot đó s giúp cho các b phn, các thành viên
trong Vinamilk hot đng nhp nhàng, khoa hc, hiu qu đ đt cho đc mc tiêu
chung. Vì vy, các nhà qun lý ti Vinamilk cn có nhng công c qun lý hiu qu
và k toán trách nhim chính là mt trong nhng công c hàng đu và vô cùng quan
trng trong vic đáp ng mt cách tt nht cho yêu cu này.
Cng xin đc nói rng: “Vai trò ca k toán qun tr nói chung, k toán trách
nhim nói riêng trong nn kinh t th trng nó thc s hu ích và đóng mt vai trò
tích cc cho nhà qun lý thc hin mt cách hu hiu chc nng qun tr và điu
hành doanh nghip”. Qua tìm hiu, kho sát, tác gi nhn thy vic áp dng k toán
trách nhim ti Vinamilk còn nhiu hn ch, vì vy, tác gi đã vn dng nhng lý
lun ca k toán trách nhim vào thc tin đ thc hin đ tài “Hoàn thin k toán
đánh giá trách nhim b phn ti Công ty C phn Sa Vit Nam”.
2. Mc đích và phm vi nghiên cu
a. Mc đích nghiên cu:
- H thng hóa c s lý lun v k toán trách nhim, k toán đánh giá trách
nhim b phn.
- Nghiên cu thc tin áp dng k toán trách nhim, k toán đánh giá trách
nhim b phn ti Công ty C phn Sa Vit Nam.
-  xut mt s gii pháp nhm hoàn thin k toán đánh giá trách nhim b
phn ti Công ty C phn Sa Vit Nam, c th là:
+ Gii pháp t chc li các trung tâm trách nhim ti Vinamilk.
+ Gii pháp nâng cao vic s dng các ch tiêu đánh giá trách nhim b phn
ti Vinamilk.
+ Gii pháp b sung các biu mu báo cáo k toán đánh giá trách nhim b
phn ti Vinamilk.
b. Phm vi nghiên cu:
- Nghiên cu v k toán qun tr, trong đó nghiên cu v k toán trách nhim.
- Kho sát thc tin ti Công ty C phn Sa Vit Nam  Thành ph H Chí

Minh.
- S liu kho sát nm 2010 trên báo cáo tài chính riêng l ti Công ty C phn
Sa Vit Nam không bao gm các công ty con, công ty liên kt, công ty liên doanh.
3. i tng nghiên cu
H thng nhng lý lun v k toán trách nhim. Tìm hiu thc trng v vic áp
dng k toán trách nhim ti Công ty C phn Sa Vit Nam. Vn dng c s lý
lun ca k toán trách nhim đ đ xut mt s gii pháp nhm hoàn thin k toán
đánh giá trách nhim b phn ti Công ty C phn Sa Vit Nam.


4. Phng pháp nghiên cu
 tài đc thc hin da trên phng pháp lun ca ch ngha duy vt bin
chng, kt hp vi phng pháp thng kê, phng pháp phân tích, phng pháp so
sánh, phng pháp kho sát đ h thng hóa lý lun, tìm hiu thc tin và đ ra các
gii pháp hoàn thin.
5. B cc ca đ tài
 tài đc thc hin gm 3 chng:
Chng 1: C S LÝ LUN V K TOÁN ÁNH GIÁ TRÁCH NHIM
B PHN.
Chng 2: THC TRNG T CHC K TOÁN ÁNH GIÁ TRÁCH
NHIM B PHN TI CÔNG TY C PHN SA VIT NAM.
Chng 3: GII PHÁP HOÀN THIN K TOÁN ÁNH GIÁ TRÁCH
NHIM B PHN TI CÔNG TY C PHN SA VIT NAM.
1
CHNG 1
C S LÝ LUN V K TOÁN ÁNH GIÁ TRÁCH NHIM B PHN
1.1 Khái nim và vai trò ca k toán đánh giá trách nhim b phn
1.1.1 Khái nim k toán đánh giá trách nhim b phn
- Khái nim k toán trách nhim:
Có nhiu khái nim khác nhau v k toán trách nhim nhng theo theo nhóm

tác gi Anthony A. Atkinson, Rajiv. D.Banker, Robert S.Kaplan and S.Mark Young
thì k toán trách nhim là:
+ Mt h thng k toán có chc nng thu thp, tng hp và báo cáo các d liu
k toán có liên quan đn trách nhim ca tng nhà qun lý riêng bit trong mt t
chc thông qua các báo cáo liên quan đn chi phí, chi tiêu, thu thp, và các s liu
hot đng bi tng khu vc trách nhim hoc đn v trong t chc.
+ Mt h thng cung cp thông tin nhm đánh giá trách nhim và thành qu
mi nhà qun lý ch yu  khía cnh thu nhp và nhng khon chi phí mà h có
quyn kim soát đu tiên (quyn gây nh hng).
+ Mt h thng k toán to ra các báo cáo cha c nhng đi tng có th
kim soát và không th kim soát đi vi mt cp qun lý. Theo đó, nhng đi
tng có th kim soát và không th kim soát cn đc phân tách rõ ràng và s
nhn din nhng đi tng có th kim soát đc là mt nhim v c bn trong k
toán trách nhim và báo cáo trách nhim [3, tr.5].
Còn theo James R.Martin, “K toán trách nhim là h thông k toán cung cp
thông tin v kt qu, hiu qu hot đng ca các b phn, các đn v trong mt
doanh nghip. ó là công c đo lng, đánh giá hot đng ca nhng b phn liên
quan đn đu t, li nhun, doanh thu và chi phí mà mi b phn có quyn kim
soát và chu trách nhim tng ng”.
Ý tng chính làm c s cho t tng v h thng k toán trách nhim ca
James R. Martin là  ch vic phân chia c cu t chc qun lý ca mt công ty
thành nhng trung tâm trách nhim s cho ta cách qun lý tt hn, và điu này tht
s có ý ngha và cn thit đi vi nhng t chc ln có s đa dng ngành ngh hot
2
đng. Trong quá trình qun lý, các cá nhân, các b phn đc giao quyn ra quyt
đnh và trách nhim đ thc hin mt phn hay toàn b công vic nào đó. Vic phân
quyn trong t chc to nên c cu nhiu cp bc và đòi hi cp trên phi theo dõi
và đánh giá đc kt qu thc hin ca cp di. Vì vy, k toán trách nhim đc
xây dng đ theo dõi kt qu, hiu qu s dng các ngun lc  tng b phn trong
mt doanh nghip.

Mt khía cnh trong khái nim k toán trách nhim ca James R. Martin là đ
cp đn tính có th kim soát. Theo đó, mt nhà qun lý ch nên chu trách nhim
cho nhng lnh vc mà h có th kim soát. Tuy nhiên, theo tác gi, khái nim này
him khi có th đc áp dng mt cách thành công trong thc tin đc, bi vì tt
c mi h thng đu luôn thay đi. Nhng n lc đ ng dng khái nim tính có th
kim soát đ to ra nhng báo cáo trách nhim, ni mà mi cp qun lý đc giao
chu trách nhim v nhng cp qun lý thp hn [3, tr.6].
Qua các khái nim trên cho thy k toán trách nhim là mt ni dung c bn
ca k toán qun tr, là quá trình tp hp và báo cáo các thông tin, đc dùng đ
kim tra quá trình hot đng và đánh giá thc hin nhim v  tng b phn trong
mt t chc. K toán trách nhim ch có th đc thc hin trong đn v có c cu
t chc b máy qun lý phi có s phân quyn rõ ràng.
- Khái nim đánh giá:
ánh giá là quá trình thu thp thông tin, chng c v đi tng cn đánh giá
và đa ra nhng phán xét, nhn đnh v mc đ đt đc theo các thang đo hoc
các tiêu chí đã đc đa ra trong các tiêu chun hay chun mc. ánh giá có th là
đánh giá đnh lng da vào các con s hoc đnh tính, các kin ngh và giá tr.
Theo giáo s Trn Bá Hoành “ánh giá là quá trình hình thành nhng nhn
đnh phán đoán v kt qu ca công vic da vào vic phân tích nhng thông tin thu
đc, đi chiu vi nhng mc tiêu, tiêu chun đã đ ra nhm đ xut nhng quyt
đnh thích hp đ ci thin thc trng, điu chnh, nâng cao cht lng và hiu qu
công vic”.

3
- Khái nim b phn:
B phn là mt đn v hay mt hot đng nào đó trong t chc. Trong kinh t,
b phn là mt đn th mà  đó có th xác đnh đc doanh thu, chi phí và li
nhun.
Tóm li, K toán đánh giá trách nhim b phn là vic thu thp, tng hp các
thông tin và s dng các thang đo thích hp đ đánh giá kt qu ca tng b phn

da trên trách nhim đc giao cho b phn đó nhm giúp các nhà qun tr đa ra
nhng quyt đnh đúng đn nâng cao hiu qu và kt qu hot đng ca t chc.
1.1.2 Vai trò k toán đánh giá trách nhim b phn
Trong hot đng sn xut kinh doanh, vic đ ra và thc hin các quyt đnh
qun lý mt cách chính xác, kp thi và hiu qu là mt đòi hi quan trng đi vi
các nhà qun tr. Do đó, vic cn nhn bit đc nhng thông tin kinh t cn thit
v tình hình hot đng kinh t tài chính mt cách đy đ, chính xác, và trung thc là
mt yêu cu cp thit.
Ti doanh nghip, mun điu hành quá trình hot đng sn xut kinh doanh
đc hiu qu, nhà qun tr cn xác lp mc tiêu, xây dng k hoch và trin khai
vic thc hin mc tiêu ca mình. Trong quá trình hot đng, nhà qun tr phi
không ngng kim tra, đôn đc và đánh giá vic thc hin mc tiêu chung ca các
cp tha hành, thông qua vic phân tích, tính toán hiu qu ca tng hot đng,
tng khâu, tng sn phm, v.v…
Vi yêu cu đó, h thng k toán trách nhim đc thit lp đ ghi nhn, đo
lng kt qu hot đng ca tng b phn trong mt t chc, nhm giúp các nhà
qun lý kim soát đc hot đng và chi phí ca h, đng thi qua đó đánh giá
đc trách nhim ca nhà qun tr  tng cp qun lý khác nhau. Do vy, k toán
trách nhim đc thc hin trên nguyên tc là nó tp hp và báo cáo nhng thông
tin k toán thc t và đc d toán v các đu vào, đu ra ca các trung tâm trách
nhim.
K toán trách nhim đc thc hin da trên nhng thông tin có liên quan ti
các đu vào và đu ra. Nhng ngun lc đc s dng đc gi là đu vào. Nhng
4
ngun lc đc s dng bi mt t chc v c bn là có bn cht t nhiên, vt cht
nh s lng nguyên liu đc tiêu dùng, s lng lao đng,… Vi s kim soát
mang tính qun lý, nhng ngun lc vt cht mang tính hn tp này đc biu hin
di dng nhng đn v tin t, và đc gi là các chi phí. Do vy, các đu vào
đc biu hin di dng chi phí. Mt cách hoàn toàn tng t, các đu ra đc đo
lng theo nhng đn v tin t di tên gi “thu nhp”. Nói cách khác, k toán

trách nhim đc da trên d liu chi phí và thu nhp ca tng trung tâm trách
nhim trong mt t chc [3, tr.8].
1.2 Các trung tâm trách nhim và h thng báo cáo k toán trách nhim
1.2.1 Các loi trung tâm trách nhim
Trung tâm trách nhim là mt chc nng hay mt b phn trong t chc, đt
di s lãnh đo ca mt nhà qun tr hoc mt cp qun lý chu trách nhim trc
tip vi kt qu ca chc nng đó hay b phn đó. Trong mt t chc có th đc
xác lp bi bn loi trung tâm trách nhim c bn sau:
a. Trung tâm chi phí
Trung tâm chi phí là mt loi trung tâm trách nhim th hin phm vi c bn
ca h thng xác đnh chi phí, là đim xut phát ca các hot đng nh: (1) Lp d
toán chi phí; (2) Phân loi chi phí thc t phát sinh; (3) So sánh chi phí thc t vi
đnh mc chi phí tiêu chun. Trung tâm chi phí gn lin vi cp qun lý mang tính
cht tác nghip, trc tip to ra sn phm, dch v, hoc gián tip phc v kinh
doanh (nh phân xng sn xut, các phòng ban chc nng). Theo đó, ngi qun
lý ch chu trách nhim hoc ch có quyn kim soát đi vi chi phí phát sinh  b
phn mình, không có quyn hn đi vi vic tiêu th và đu t vn. Trung tâm chi
phí này thng gn vi cp qun tr c s và thng đc chia thành 2 dng:
Trung tâm chi phí tiêu chun: là trung tâm chi phí mà các yu t chi phí và
các mc hao phí v các ngun lc s dng đ sn xut mt đn v sn phm, dch
v đu đc xây dng đnh mc c th. Nhà qun tr trung tâm chi phí tiêu chun
có trách nhim kim soát chi phí thc t phát sinh đ vn đm bo k hoch sn
xut cng nh đm bo k hoch chi phí cho tng đn v sn phm, dch v và tính
5
cho toàn b. Trung tâm chi phí tiêu chun đc nhn bit trên c s chúng ta có th
xác đnh, đo lng mt cách chc chn đu ra và có th xác đnh đc đnh mc
đu vào cn thit đ sn xut ra mt đn v đu ra đó. Ti trung tâm này nhà qun lý
không chu trách nhim v nhng bin đng gây ra bi các mc đ hot đng cao
hn tiêu chun ca trung tâm mà ch chu trách nhim v tính hiu qu trong phm
vi hot đng ca trung tâm. i vi trung tâm này thì hiu sut đc đo lng bi

mi liên h gia đu vào và đu ra còn tính hiu qu đc đo lng bng mc đ
trung tâm đt đc sn lng mong mun ti nhng mc đ v cht lng và thi
gian đã đnh.
Trung tâm chi phí d toán: là trung tâm chi phí mà các yu t đc d toán
và đánh giá cn c trên nhim v đc giao tính chung cho mt b phn, không th
xác đnh c th cho tng đn v sn phm hoc cho tng công vic ca trung tâm.
Nhà qun tr trung tâm chi phí này có trách nhim kim soát chi phí thc t phát
sinh sao cho phù hp vi chi phí d toán đng thi đm bo thc hin nhim v
đc giao. Trung tâm chi phí tùy thuc qun lý mà  đó các đu ra không th đo
lng bng các ch tiêu tài chính hoc không có s liên h rõ ràng gia các chi phí
đã đc s dng đ sn xut ra đu ra tng ng. Các trung tâm này bao gm
phòng k toán, phòng qun tr nhân s - hành chính, phòng nghiên cu và phát trin
… ánh giá hiu qu ca trung tâm này thng bng cách so sánh chi phí gia ngân
sách đã đnh và thc t thc hin. Tuy nhiên, cách so sánh này ch cho kt qu
tng đi nên cn phi kt hp mt s ch tiêu phi tài chính v mc đ và cht
lng ca các dch v mà các trung tâm này cung cp.
b. Trung tâm doanh thu
Trung tâm doanh thu là trung tâm trách nhim mà ngi qun lý ch có trách
nhim vi doanh thu cn to ra, không chu trách nhim vi chi phí, li nhun và
vn đu t. Trung tâm doanh thu có quyn quyt đnh công vic bán hàng trong
khung giá c cho phép đ to ra doanh thu cho doanh nghip. Trung tâm này thng
đc gn vi bc qun tr cp trung hoc cp c s, đó là các b phn kinh doanh
trong đn v nh khu vc đa lý, nhóm sn phm, ca hàng, …
6
Trên thc t khi xác đnh ch tiêu đánh giá trung tâm doanh thu cn xem xét
giá thành sn phm đ khuyn khích trung tâm này to ra li nhun ch không phi
đn thun là to ra doanh thu. Các qun lý bán hàng thng chit khu gim giá
hàng bán khi bán hàng s lng ln, hay thc hin các chin lc qung cáo,
khuyn mi. Các hot đng này s làm tng doanh s nhng s làm gim li nhun
mà doanh nghip ch chp nhn trong mt thi gian kinh doanh có hn. Nh vy,

trung tâm này phi có chính sách bán hàng, không ch da trên tình hình th trng
mà còn da trên giá thành, chi phí và các mc tiêu lâu dài ca công ty. Ngoài ra
trung tâm doanh thu s phn hi kp thi s bin đi v giá, khuyn mãi ca các đi
th cnh tranh trên th trng đ so sánh đánh giá các mt hàng hay hot đng kinh
doanh.
c. Trung tâm li nhun
Trung tâm li nhun là loi trung tâm trách nhim mà nhà qun tr phi chu
trách nhim vi kt qu sn xut và tiêu th ca trung tâm. Trong trng hp này
nhà qun lý có th ra quyt đnh loi sn phm nào cn sn xut, sn xut nh th
nào, mc đ cht lng, giá c, h thng phân phi và bán hàng. Nhà qun lý phi
quyt đnh các ngun lc sn xut đc phân b nh th nào gia các sn phm,
điu đó cng có ngha là h phi đt đc s cân bng trong vic phi hp gia các
yu t giá c, sn lng, cht lng và chi phí. Loi trung tâm này thng đc gn
 bc qun lý cp trung, đó là giám đc điu hành trong công ty, các đn v kinh
doanh trong tng công ty nh các công ty ph thuc, các chi nhánh, …
Các nhà qun tr ca trung tâm này đc đánh giá da trên s so sánh li
nhun thc t to ra vi li nhun k hoch đã đt ra trong quá trình xây dng h
thng d toán. Nu nhà qun lý không có quyn quyt đnh mc đ đu t ti trung
tâm ca h thì tiêu chí li nhun đc xem là tiêu chí thích hp nht đ đánh giá kt
qu thc hin ca trung tâm này.
d. Trung tâm đu t
ây là loi trung tâm trách nhim gn vi bc qun lý cp cao nh Hi đng
qun tr công ty, các công ty con đc lp,… ó là s tng quát hóa ca các trung
7
tâm li nhun trong kh nng sinh li đc gn vi các tài sn đc s dng đ to
ra li nhun đó. Mt trung tâm trách nhim đc xem là mt trung tâm đu t khi
nhà qun tr ca trung tâm đó không nhng qun lý chi phí và doanh thu mà còn
quyt đnh lng vn s dng đ tin hành quá trình đó.
Bng cách to mi liên h gia li nhun và tài sn s dng đ to ra li nhun
đó, chúng ta có th đánh giá li nhun to ra có tng xng vi đng vn b ra hay

không. Thông qua đó cng hng s chú ý ca nhà qun lý đn mc đ vn lu
đng, đc bit là các khon phi thu và hàng tn kho đc s dng ti trung tâm .
Nh vy, các loi trung tâm trách nhim gn lin vi tng cp qun tr trong
mt t chc. Mi loi trung tâm trách nhim s xác đnh trách nhim hoc quyn
kim soát đi vi tng đi tng c th ca nhà qun tr các cp. Trong thc t, vic
chn la mt trung tâm thích hp nht cho mt đn v trong t chc là điu không
d dàng. C s đ xác đnh mt b phn trong t chc là trung tâm loi gì, là cn c
trên loi ngun lc hoc trách nhim mà nhà qun lý trung tâm trách nhim đó đc
giao. Do vy, vic phân bit rõ ràng loi trung tâm trách nhim cho các b phn,
đn v trong mt t chc ch mang tính tng đi và ph thuc vào quan đim ca
nhà qun tr cp cao nht. Trong thc t, đ có th phân loi các b phn, đn v
trong t chc vào các trung tâm trách nhim hp lý thì nên cn c vào nhim v
chính ca b phn, đn v đó [3, tr.11-14].
1.2.2 H thng báo cáo k toán trách nhim
Thành qu ca mi trung tâm trách nhim đc tng hp đnh k trên mt báo
cáo k toán trách nhim. Báo cáo k toán trách nhim đc chia thành bn nhóm
báo cáo vi bn loi trung tâm trách nhim nh sau:
a. Báo cáo k toán trách nhim ca trung tâm chi phí
Báo cáo k toán trách nhim ca trung tâm chi phí là bng so sánh chi phí thc
hin và d toán, xác đnh mc chênh lch gia chi phí thc hin so vi d toán.
Ngoài ra, các chênh lch còn có th đc phân tích chi tit tùy theo yêu cu qun lý
thành các bin đng theo các nhân t cu thành chi phí đó.
8
Báo cáo ca trung tâm chi phí đc tách bit thành báo cáo k toán trách
nhim ca trung tâm chi phí tiêu chun (gn vi khi sn xut, khi thu mua t liu
lao đng đu vào phc v quá trình sn xut nh mua nguyên vt liu) và báo cáo
k toán trách nhim ca trung tâm chi phí d toán (gn vi khi kinh doanh, khi
qun lý).
Bng 1.1: BÁO CÁO K TOÁN TRÁCH NHIM CA TRUNG TÂM
CHI PHÍ NH MC

Tháng, quý, nm …

Các báo cáo ca các trung tâm chi phí đc trình bày theo các cp qun lý
tng ng vi các b phn thuc trung tâm. Báo cáo s đc thc hin theo lung
thông tin t di lên trên và trách nhim chi tit đn tng b phn s tùy thuc vào
c cu b máy t chc qun lý ca tng công ty. Báo cáo ca cp càng thp s càng
chi tit và khi báo cáo lên trên cng mang ni dung ch tiêu đó tuy nhiên s mang
tính tng hp hn. Chng hn, báo cáo ca Nhà máy sn xut s tng hp theo tng
Phân xng thuc nhà máy; đn lt báo cáo ca Phân xng s đc tng hp t
các t sn xut hoc dây chuyn sn xut thuc phân xng đó, …
b. Báo cáo k toán trách nhim ca các trung tâm doanh thu
Báo cáo k toán trách nhim ca các trung tâm doanh thu là báo cáo nhm
đánh giá trách nhim và thành qu hot đng, da trên báo cáo thc hin doanh thu
thc t so vi doanh thu d toán ban đu, đng thi kèm theo phân tích nh hng
Báo cáo k toán trách nhim ca
trung tâm chi phí
D toán Thc t Chênh lch
Báo cáo cho giám đc nhà máy
1. Chi phí sn xut ca phân xng 1
2. Chi phí sn xut ca phân xng 2
3. Chi phí sn xut ca phân xng 3
…
x
x
x
x
x
x
x
x

x
Cng xxx xxx xxx
9
ca các nhân t nh giá bán, sn lng tiêu th, c cu sn phm tiêu th, đn s
bin đng ca doanh thu ca trung tâm. Báo cáo kt qu hot đng ca trung tâm
doanh thu có th phân thành nhng b phn khác nhau nh theo chi nhánh, khu vc
đa lý, theo ca hàng, theo nhóm sn phm tiêu th,… phù hp vi yêu cu qun lý
doanh thu ca nhà qun tr. Tùy theo c cu t chc qun lý trong mi doanh
nghip, mà ngi chu trách nhim cao nht ca trung tâm doanh thu có th là
Trng phòng kinh doanh hoc Giám đc kinh doanh hoc Phó Tng giám đc kinh
doanh ca công ty. Và cng tng t nh trung tâm chi phí, mc đ chi tit theo các
cp đ qun lý s tùy thuc vào c cu t chc ca công ty.
Bng 1.2: BÁO CÁO K TOÁN TRÁCH NHIM CA TRUNG TÂM
DOANH THU
Tháng, quý, nm …
Báo cáo k toán
trách nhim ca
trung tâm doanh
thu
Doanh
thu
thc
t
Doanh
thu
d
toán
Chênh

lch

nh hng bin đng ca các
nhân t
n giá
bán
S
lng
tiêu th

C cu
mt hàng
tiêu th
Báo cáo cho giám đc kinh doanh
1. Chi nhánh 1 x x x x x x
2. Chi nhánh 2 x x x x x x
3. Chi nhánh 3
…
x x x x x x
Cng toàn công ty

xxx xxx xxx xxx xxx xxx
c. Báo cáo k toán trách nhim ca các trung tâm li nhun
Nguyên tc có th kim soát đc áp dng cho quá trình báo cáo k toán trách
nhim ca các trung tâm li nhun. Báo cáo k toán trách nhim ca trung tâm li
nhun là các báo cáo nhm đánh giá trách nhim ca trung tâm này da trên báo cáo
kt qu kinh doanh, và thng đc trình bày theo dng s d đm phí, nhm xác
10
đnh s d ca tng b phn trong phm vi đc phân cp và kim soát v chi phí,
doanh thu ca h, đng thi qua đó cng đánh giá đc phn đóng góp ca tng b
phn vào li nhun chung ca công ty.  đánh giá trách nhim ca tng trung tâm
li nhun, ngi ta có th hoc so sánh kt qu thc hin vi d toán, hoc so sánh

t l li nhun trên doanh thu vi t l chung ca toàn đn v hoc ca Ngành.
Bng 1.3: BÁO CÁO K TOÁN TRÁCH NHIM CA TRUNG TÂM
LI NHUN
Báo cáo k toán trách nhim
ca trung tâm li nhun
D toán Thc t

Bin đng
1. Doanh s
2. Bin phí
- Sn xut
- Lu thông và qun lý
3. S d đm phí (= 2 - 1)
4. nh phí trc tip (kim soát đc)
5. S d b phn kim soát đc (= 3 – 4)
6. nh phí không kim soát đc
7. S d b phn (= 5 – 6)
8. Chi phí chung ca công ty phân b
9. Li nhun trc thu (= 7 – 8)
d. Báo cáo k toán trách nhim ca các trung tâm đu t
 đánh giá trách nhim ca trung tâm đu t, nhà qun tr thng s dng các
ch tiêu c bn nh t sut hoàn vn đu t (ROI); Lãi thng d (RI). Sau đây là
mu báo cáo k toán trách nhim ca trung tâm đu t:
Bng 1.4: BÁO CÁO K TOÁN TRÁCH NHIM CA TRUNG TÂM
U T
Báo cáo k toán trách nhim
ca trung tâm đu t
K
hoch
Thc

hin
Chênh
lch
11
1. Doanh thu thun
2. Bin phí
3. S d đm phí
4. nh phí b phn
5. S d b phn
6. Chi phí chung phân b
7. Li nhun trc thu
8. Chi phí thu thu nhp doanh nghip
9. Li nhun sau thu thu nhp doanh nghip
10. Vn đu t
11. T l hoàn vn đu t (ROI)
12. Lãi thng d (RI)
Tóm li, báo cáo k toán trách nhim là sn phm cui cùng và cao cp nht
ca h thng trách nhim; là mt b phn quan trng trong h thng báo cáo k toán
qun tr ca doanh nghip. Mi trung tâm trách nhim, mi b phn s có các báo
cáo riêng mang tính cht đc thù, trong đó ni dung báo cáo gn lin vi các ch
tiêu nhm đánh giá kt qu hot đng ca tng trung tâm trách nhim hay b phn
đó. Trong thc t không có mu biu chính xác và chi tit ca mt bng báo cáo kt
qu hot đng ca tng b phn trong các doanh nghip, mà vn đ này ph thuc
vào đc thù ca tng t chc kinh t, tng doanh nghip c th, và bn cht ca
trung tâm trách nhim [3, tr.27-30].
1.3 ánh giá trách nhim b phn
1.3.1 Quan đim đánh giá trách nhim b phn
 đo lng đánh giá các trung tâm trách nhim, có hai loi ch tiêu c bn là
ch tiêu kt qu và ch tiêu hiu qu. Ch tiêu kt qu là mc đ các trung tâm trách
nhim thc hin các nhim v đ ra, có th là s tuyt đi hay s tng đi. Ví d

nh nhà qun lý đt ra doanh thu cn đt cho trung tâm doanh thu, mc t l hòa
vn ca trung tâm li nhun, mc thc hin thc t so vi k hoch ca mi b
phn.
12
i vi ch tiêu hiu qu, là t l so sánh gia tng đu ra và tng đu vào ca
mt trung tâm trách nhim. Nó cho thy kt qu thc t đt đc so vi các ngun
lc đc s dng đ to ra kt qu đó, tc xác đnh mc trung bình kt qu mang li
trên mi đn v đu vào. Ví d nh ch tiêu li nhun trên vn, trên tài sn. Ngc
li, t l so sánh gia đu vào và đu ra cho ta trung bình s lng đu vào tiêu hao
trên mi đn v đu ra, nh t l chi phí trên mi sn phm làm đc, chi phí vn
[3, tr.14].
1.3.2 Phng pháp đánh giá trách nhim b phn
ánh giá trách nhim qun tr ca các cp qun lý cng nh vic đo lng
thành qu hot đng ca các trung tâm trách nhim, bng cách ly kt qu thc hin
ca các trung tâm trách nhim, so sánh đi chiu vi s liu d toán ban đu trên c
hai mt hiu qu và hiu nng. Do đu ra và đu vào ca mi trung tâm trách nhim
khác nhau, vì vy các ch tiêu đo lng cho tng loi trung tâm cng khác nhau.
a. ánh giá trách nhim b phn và đo lng kt qu hot đng ca trung
tâm chi phí: Cn đc phân bit làm hai dng là trung tâm chi phí tiêu chun và
trung tâm chi phí d toán. Thông tin ch yu s dng đ đánh giá thành qu ca các
nhà qun tr  trung tâm chi phí, là chi phí có th kim soát bi tng nhà qun tr
đi vi b phn do mình ph trách. Bng phng pháp so sánh chi phí thc t vi
chi phí d toán (hay đnh mc), nhà qun tr có th bit đc chênh lch nào là
thun li, chênh lch nào là bt li. Chênh lch nào do bin đng ca khi lng
hot đng, chênh lch nào do thành qu kim soát chi phí mang li.
Nhà qun tr trung tâm chi phí có trách nhim điu hành hot đng sn xut
kinh doanh  trung tâm sao cho đt đc k hoch sn xut đc giao, đng thi
đm bo chi phí thc t phát sinh không vt quá chi phí tiêu chun (hoc d toán).
Do vy, khi đánh giá trách nhim qun tr cng nh đo lng kt qu hot đng ca
loi trung tâm này, chúng ta cn đánh giá hai ch tiêu c bn sau:

- Có hoàn thành nhim v đc giao v sn lng sn xut kinh doanh hay
không?
13
- Chi phí thc t phát sinh có vt quá đnh mc tiêu chun (hoc d toán) hay
không?
Trng hp hoàn thành k hoch sn xut kinh doanh nhng chi phí thc t
vt quá đnh mc (d toán), thì s tin hành phân tích xác đnh nguyên nhân đ
làm c s đánh giá trách nhim qun tr  tng cp mt cách chính xác hn.
Bng 1.5: ÁNH GIÁ TRÁCH NHIM CA TRUNG TÂM CHI PHÍ
Stt Kt qu so sánh ánh giá Ghi chú
1 Kt qu dng
[Thc t > nh mc
(hoc d toán)]
Không tt vì chi phí
thc t cao hn
đnh mc (d toán)
Cn phân tích thêm nguyên
nhân, xác đnh bin đng
tng do nguyên nhân khách
quan hay ch quan đ đi đn
kt lun cui cùng
2 Kt qu âm
[Thc t < nh mc
(hoc d toán)]
Tt nu cht lng
sn phm, dch v
vn đm bo

3 Kt qu = 0
[Thc t = nh mc

(hoc d toán)]
m bo thc hin
đúng đnh mc (d
toán)

b. ánh giá trách nhim b phn và đo lng kt qu hot đng ca trung
tâm doanh thu: Trách nhim ca nhà qun tr  trung tâm doanh thu là t chc
hot đng tiêu th sn phm, dch v sao cho đt đc doanh thu trong k nhiu
nht ca b phn do mình kim soát. Theo đó, chúng ta s đi chiu doanh thu thc
t đt đc so vi doanh thu d toán ca b phn, xem xét tình hình thc hin d
toán tiêu th, trên c s đó phân tích sai bit doanh thu do nh hng ca các nhân
t có liên quan, nh đn giá bán, khi lng tiêu th và c cu sn phm tiêu th.
14
Do đu ra ca trung tâm doanh thu đc lng hóa bng tin, nhng đu vào
thì trung tâm này không chu trách nhim v giá thành sn phm hay giá vn hàng
bán. Trong khi đó chi phí phát sinh ti trung tâm doanh thu thì không th nào so
sánh đc vi doanh thu ca trung tâm, vì vy đ đo lng hiu nng hot đng ca
trung tâm này, chúng ta s so sánh gia chi phí thc t và chi phí d toán ca trung
tâm.
c. ánh giá trách nhim b phn và đo lng kt qu hot đng ca trung
tâm li nhun: Trách nhim ca nhà qun tr  trung tâm li nhun là t chc hot
đng kinh doanh sao cho li nhun đt đc là cao nht. Nhà qun tr trung tâm li
nhun đc giao vn và quyn quyt đnh trong vic s dng s vn đó đ to ra li
nhun. Do vy, bên cnh trách nhim phi to ra li nhun cao, trung tâm li nhun
còn có trách nhim kim soát chi phí phát sinh. Chính vì l đó, đ đánh giá kt qu
trung tâm li nhun, chúng ta cn đánh giá vic thc hin các ch tiêu li nhun, giá
bán và lng bán.
- i vi ch tiêu li nhun: cn xác đnh sai bit gia li nhun thc hin so vi
li nhun k hoch đc giao c v s tuyt đi ln s tng đi.
- Do li nhun to ra trong k ca doanh nghip là phn còn li ca doanh thu

sau khi tr chi phí phát sinh tng ng to ra doanh thu đó, nên doanh thu và chi
phí là hai nhân t có nh hng trc tip đn li nhun.  đánh giá chính xác kt
qu ca trung tâm li nhun, chúng ta cn xác đnh phm vi chi phí mà nhà qun tr
trung tâm có th kim soát đc, ri áp dng phng pháp phân tích bin đng chi
phí nh phng pháp áp dng  các trung tâm chi phí. Riêng ch tiêu doanh thu, cn
đánh giá  các khía cnh sau:
+ Trung tâm có đt đc mc tiêu th d toán hay không?
+ Trung tâm có thc hin giá bán đúng nh d toán hay không?
+ Trung tâm có thc hin c cu hàng bán đúng nh d toán hay không?
Khi đánh giá chênh lch gia doanh thu thc hin so vi doanh thu d toán, ta
cn tin hành phân tích xác đnh các nhân t nh hng, trên c s đó xác đnh các
nguyên nhân ch quan và khách quan làm bin đng doanh thu.