Myrna B. Shure
CHA M GII CON THÔNG MINH
Bn quyn ting Vit © 2007 Công ty Sách Alpha
NHÀ XUT BN VĂN (ÓA T(ÔNG T)N
To ebook: Tô Hi Triu
Phát hành:


Myrna B. Shure 2
CHA M GII CON THÔNG MINH 2
ĐÔ) Đ)U NHN NH 5
PHN 1. X lý cm giác 12
1. Gin d 14
2. V mng và tht vng 20
3. Căng thng, lo lng, s hãi và tn thng 29
4. Đi mt vi mt mát 38
5. Quan tâm và thông cm 46
6. T tôn và ý thc kim ch 58
PHN 2. Gii quyt và ngăn nga rc ri 64
7. Thi gian và thi đim: thi gian đi ng, ln khân, can thip, mt kiên nhn 67
8. S hu 74
9. Ngang bng, mách lo và di trá 81
10. Gây g, k bt nt và nn nhân 90
11. Làm tn thng 96
12. Dy con v an toàn, nguy him và bo lc 105
PHN 3. Nuôi dng mi quan h 118
13. Tht cht tình cm gia đình 120
14. Mâu thun gia anh ch em rut 126
15. Bn bè 135
PHN 4. Hình thành các k năng sng 143

16. Lng nghe 145
17. Trách nhim 152
18. Trng hc, Bài tp v nhà, Hc tp 160
LI KT 169

ĐÔI ĐIU NHN NH
Nói vi tôi, tôi s quên.
Dy cho tôi, tôi s nh.
Đ tôi làm, tôi s hiu.
 Thành ng Trung Hoa
Đã tám gi sáng. Bn nghe thy ting còi xe buýt ca nhà trng vang lên  khu nhà mình, th mà
cu nhóc by tui nhà bn thm chí còn cha mc qun áo.
Cô con gái bn tui mu máo tr v nhà, nc n Tommy đánh con và làm hng đ chi mi ca
con
Mt khách hàng quan trng gi đn nhà cho bn, và lúc bn đang nghe đin thì cu con trai sáu
tui gi bn rt to đ đi tìm giày mc dù bn đã dn con hàng trăm ln là không đc quy ry
ngi ln khi đang có đin thoi.
Ba ngày trc l Phc sinh, cô tiu th chín tui ca bn tuyên b bé s không cùng bn đi thăm h
hàng vào ngày Ch nht.
Thy giáo nói con quay cóp nhng con không làm th  đa con mi mt tui ca bn phn n
thét lên nh vy.
Các con bn thng cãi nhau v đ chi gi s dng máy tính chi game hoc các đ vt khác
nh th nào Các em thng gây s vi bn hay ai đó v mt vic gì đó hoc v tt c mi vic nh
th nào Bao lâu thì các em gây căng thng trong nhà mt ln vì không chu vâng li, không làm
nhng gì bn bo và cãi li? Bn có cm thy dng nh mình đã c gng làm tt c nhng không
gii quyt đc vn đ gì?
Nu bn đang có ý đnh tìm cách khác đ x lý nhng tình hung nh trên thì đây chính là cun
sách bn cn Ba mi năm nghiên cu v gia đình và trng hc cho tôi thy rng, nhng đa tr
có kh năng suy nghĩ thu đáo t mình gii quyt thành công vn đ hàng ngày s ít gp các vn đ
v hành vi hn và hc gii hn nhng em không th t duy theo cách này

Trong hai cun sách Dy con t duy Raising a thinking child và Dy t duy cho tr v thành niên
Raising a thinking preteen tôi đã gii thiu và gii thích mt chng trình có tính thc tin, gm
nhiu bc, nhm mc đích dy tr các k năng t duy quan trng, có tên là Tôi có th gii quyt
rc ri )CPS Chng trình này mô t các trò chi hot đng và đon hi thoi c th mà cha m
có th s dng đ dy con mình phn ng chín chn và linh hot hn trc nhng rc ri xung đt
ny sinh trong cuc sng thng ngày.
Tôi đã nhn đc hàng ngàn bc th email và cuc đin thoi cm đng ca các bc cha m tng
th áp dng chng trình )CPS Mt s đánh giá rng chng trình này rt nht quán và tin ích,
nh mt bà m đã vit:
Cun Dy con t duy ging nh mt món quà đi vi gia đình tôi Đa con gái sáu tui ca tôi đã
tr thành mt ngi gii quyt vn đ rt nhy cm và dng nh nó hiu rt rõ nó là ai và đang
nghĩ gì Là cha m, gi đây v chng tôi cm thy mình đang có phng pháp nuôi dy va nh
nhàng va hiu qu đ hng dn con mình cách gii quyt nhng vn đ ny sinh trong cuc
sng, t chia s đn áp lc đng đng và hn na đ tr thành ngi ln Gia đình ch’ng tôi xin
cm n Tin sĩ Shure vì nhng đóng góp tuyt vi cho vic nuôi nng con cái.
Mt ngi khác li tp trung vào khía cnh c th ca chng trình
Các con tôi đã gii quyt đc nhiu mâu thun hn sau khi tôi thay đi trng tâm. Bng cách liên
tc áp dng k thut trò chuyn ca Tin sĩ Shure tôi đã chuyn cho các con trách nhim phi t
gii quyt hu ht các vn đ thng ngày ca ch’ng
Ngi m này đã nhn ra rng k thut trò chuyn mà tôi xây dng nên là tâm đim ca phng
pháp gii quyt rc ri. Vy k thut này có ý nghĩa nh th nào?
Gi s rng cô em gái Patty bn tui và cô ch gái Val tám tui đang cãi nhau v mt b đ chi đt
sét mà dì các em đã tng cho Patty vào ngày sinh nht Patty bng bnh tuyên b vi ch gái rng
ch đt sét đó là ca mình nên Val không đc phép chi Ch my ph’t mà hai cô bé đã la hét to
đn mc m ch’ng  Julia quyt đnh phi can thip.
Sau đây là cách mà m các em s dng k thut trò chuyn đ giúp hai tiu th gii quyt mâu
thun sao cho cô nào cũng hài lòng
M: Có chuyn gì đy?
PATTY Đây là đt sét ca con, th mà ch Val đòi ly ht.
VAL: Con ch ly có mi mt tí. Patty chng bao gi chu chia s cái gì c, trong khi con có cái gì

cũng chia cho nó
M Patty hai con đang to ting vi nhau đy. Bây gi con cm thy th nào?
PATTY: Gin lm!
M Val con đang cm thy th nào?
VAL Con điên mt! Patty quá ích k. Không bao gi chu chia s gì c.
M: To ting vi nhau cũng là mt cách đ gii quyt rc ri này. Vy điu gì s xy ra nào?
PATTY: Bn con s đánh nhau
M: C hai con nghĩ xem có cách nào khác đ gii quyt vn đ này, sao cho c hai đu không cm
thy khó chu và không phi đánh nhau không
VAL: Em có th ly ch đt sét đ còn con ly ch đt sét xanh sau đó bn con s đi cho nhau.
M Patty nh vy có đc không?
PATTY: Vâng, con s làm mt cái bánh và ch Val có th d‘ng đ ăn tráng ming.
VAL Đc, còn con s làm phn kem ph.
Nh các bn thy đy, Julia không h nói đn các cô con gái mà thay vào đó cô đt câu hi. K
thut này không ch trc tip giúp c hai cô bé t gii quyt vn đ ca riêng mình mà còn cho
phép Julia bit đc vn đ là gì xét trên quan đim ca lũ tr Nó cũng cho Val c hi th hin
cm xúc ca mình  rng bé đang rt bc bi vì bé tin rng thng ngày vn chia s mi th vi
Patty th mà Patty li không h đn đáp li.
Cũng cn phi lu ý rng mi câu hi ca Julia đu nhm mt mc đích riêng Chng hn, khi hi
xem c hai ch em cm thy th nào ngi m đang gi’p các con phát trin ý thc thông cm. Mt
trong nhng lý do gii thích ti sao yu t cm thông li quan trng đn vy là, nu không quan
tâm đn cm giác ca chính mình, chúng ta không th quan tâm đn cm giác ca ngi khác đc.
Khi Julia hi Vy điu gì s xy ra nào lũ tr đc yêu cu phi cân nhc v hu qu mà hành vi
ca các em s gây ra. Cui cùng, đ giúp các con t mình tìm ra gii pháp cho rc ri trc mt, ch
hi C hai con th nghĩ xem còn cách nào khác đ gii quyt vn đ này, sao cho c hai đu không
cm thy khó chu và không phi đánh nhau
Khác là mt t chìa khóa trong k thut trò chuyn. Bn s thy  mt s chng trong cun sách
này, có rt nhiu t mà tôi cho in nghiêng nhm th hin rng ch’ng đang đc s dng theo cách
mi. Các t khác  chng hn nh không trc, và sau  đu tr thành t chìa khóa khi dùng,
chng hn nh trong nhng câu hi 8 kin ca con tt hay không tt nào Điu gì đã xy ra

trc khi con đánh bn Sau đó thì điu gì s xy ra
Đ lũ tr suy nghĩ v nhng câu hi đó hãy s dng các t khóa này và c nhng t khác na điu
thú v s xy ra. Thay vì b đi mà trong lòng gin d, bt lc, bun chán, hoc b áp đo, các em s
cm thy đc trao quyn t quyt và d chp nhn gii pháp hn Theo kt qu nghiên cu ca
tôi, tr em có xu hng sn sàng thc hin gii pháp các em t nghĩ ra hn là nhng gii pháp mà
cha m cho là tt nht.
Vy phng pháp gii quyt vn đ này khác gì vi nhng phng pháp khác mà các bc cha m
có th s dng đ gii quyt rc ri xy ra vi con mình? Hãy tr li vi tình hung các cô con gái
đang gin d ca Julia, và gi s nh ch s dng điu mà các nhà tâm lý hc gi là khng đnh
quyn lc tôi thì gi đn gin là phng pháp quyn lc Có th ch s nói Đa ch đt sét đy
đây cho m. Nu hai con không nhng nhau, m s ct đi và s chng đa nào có đt sét ht
Hoc M không mun nghe các con to ting vi nhau chút nào na Patricia Không đc ích k
nh vy Các bin pháp nh quát mng, ra lnh, tch thu nhng gì lũ tr mun, hoc thm chí bin
pháp cách ly c l, có th mang li kt qu mong mun là dng trn chin li, ch làm hài lòng các
bc cha m trong mt thi gian rt ngn.
Đy là vì phng pháp quyn lc đã b qua mt phn cc kỳ quan trng trong bc tranh bn
thân lũ tr. Các em cm thy th nào? Chc chn chúng vn gin d và chán nn nh l’c trn chin
mi bt đu. Không ch vy, các em còn không hc đc cách t mình gii quyt vn đ và điu
này rt d đng nghĩa vi vic khi thi gian cách ly đã ht, các em li cãi nhau v b đ chi đt sét.
Và ngày hôm sau, các em s rt d cãi nhau v mt th khác. Mt điu nguy him khác trong
phng pháp quyn lc là dn dn, các em s cm thy b ch ng nhiu đn mc tr nên lãnh
đm hoc hn hc, và có th s trút s chán nn đó lên đu bn bè.
Các cách khác mà Julia có th s dng là phng pháp gi ý và phng pháp gii thích theo
thut ng ca tôi. Nu Julia s dng phng pháp gi ý ch s bo vi các con điu gì nên làm
ch không phi là điu gì không nên làm. Chng hn, có th ch s nói Con nên hi xin th mà con
mun hoc Con nên chia s đ chi ca mình Nu s dng phng pháp gii thích ch s nói:
Nu hai con không hc cách chia s, s không có ai chi vi các con na, và các con s không có ai
làm bn c Phng pháp này hot đng trên c s gi s rng lũ tr hiu đc hành vi ca mình
có tác đng nh th nào và ít khi thc hin nhng hành vi làm tn thng bn thân cũng nh
ngi khác Theo phng pháp gii thích, Julia có th áp dng thông đip m vn đc s dng

rt rng rãi, chng hn nh M rt bc vì các con c cãi nhau nh th
Trong khi hai phng pháp gi ý và gii thích t ra có hiu qu tích cc hn so vi phng pháp
quyn lc, các bc cha m s dng c ba phng pháp này vn còn nghĩ cho con mình Thay vì yêu
cu các con t mình gii quyt vn đ, h đc thoi mt chiu. Nhng ngi này đang bo, ch
không phi đang trò chuyn vi con mình, và rt có kh năng là các em đã b ngoài tai nhng li
gi ý, gii thích ca cha m (n na, cui cùng các bc cha m s cáu tit lên bi vì con h không
nghe li  điu này dn ti kt cc là không bên nào đt đc gì c.
Trên thc t trong ba phng pháp này không có phng pháp nào khích l cha m nhn ra hay
hiu đc cm giác ca con mình ch’ng cũng không ch’ trng đn cm giác ca ph huynh khi h
vp phi nhng tình hung căng thng xy ra vi con h.
S dng k thut trò chuyn nh mt phng pháp gii quyt vn đ - phng pháp mà Julia đã
áp dng vi hai cô con gái - s gii quyt đc c mong mun ln kh năng d b tn thng ca
cha m và con cái. Kt qu s là c hai bên cùng gii quyt đc vn đ.
Julia bit điu này. Ch là mt ph huynh bit suy nghĩ
Bn cht ca mt ph huynh bit suy nghĩ là ch đng, ch không phi th đng. Dù con bn có
vng phi rc ri vi anh ch em, bn hc, bn bè hay vi chính bn, mt ph huynh bit suy nghĩ
phi cân nhc các trng hp, quyt đnh xem phi phn ng th nào và gi’p lũ tr xác đnh đc
cn phi nghĩ th nào, ch không phi là nghĩ cái gì đ t đó các em có th t mình gii quyt vn
đ.
Bây gi hãy xét trng hp ba đa tr năm tui đu mun s dng mt món đ chi rt hp dn.
Lenny nói vi em trai Đa cho anh cái tàu ho! Nó là ca anh và gi đn lt anh chi Khi cu
em t chi, Lenny git ly món đ chi và ri phòng.
Sonja hi xin ch gái đ đc chi b’p bê mt lúc. Khi b ch t chi, Sonja gin di b đi
Anthony xin em trai cho chi vi chic xe ti mt lúc. Khi em t chi, cu bé hi Ti sao li không
đc
Cu em tr li Em cn nó em đang dp mt đám cháy
Anthony đáp li Anh có th giúp em mt tay Đ anh đi kim cái vòi và chúng ta s cùng nhau dp
la
Vy Athony khác vi Lenny và Sonja  đim nào? Lenny phn ng vi tht vng bng cách hành
đng trong trng hp này là cp ly đ chi Sonja mo mui đa ra đ ngh  đc chi vi

con búp bê mt lúc  khi b t chi cô bé đã t b và rút lui.
Anthony không làm vy. Khi nhn ra rng gii pháp th nht ca mình không phát huy hiu qu,
cu vn dng tip gii pháp th hai. Trong khi Anthony có th nghĩ đn vic đánh cu em và cp
ly món đ chi thì cu bé đã không làm th. Ý thc thông cm ca cu bé đã không cho phép cu
làm nh vy Thay vào đó cu tìm nhiu cách thng lng đ đt đc điu mình mun mà
không làm tn thng c mình ln em trai. Cu bé có kh năng cân nhc đn mong mun ca c
hai.
Athony là mt đa tr bit suy nghĩ
Tt c mi tr em đu có th hc suy nghĩ theo cách ca Anthony. Kh năng gii quyt rc ri
không ch tác đng lâu dài đn hành đng hin ti ca tr em mà nh kt qu nghiên cu ca tôi,
nó còn nh hng sâu sc đn nhng hành đng trong tng lai ca các em, chng hn nh chng
li áp lc đng đng đ không tham gia vào nhng hành vi có hi nh th ma tuý ru, tình dc
không an toàn và bo lc.
Và đi xa hn na đa tr bit suy nghĩ s có nhiu kh năng tr thành ph huynh bit suy nghĩ
Khi vit cun Cha m gii, con thông minh (Thinking Parent, Thinking Child), mc đích ca tôi là
gii thiu tóm lc nhng rc ri thng ngày đy thách thc mà các bc cha m và con cái  t
lúc chun b đi hc cho đn tui v thành niên  phi đi mt cũng nh nhng công c thc hành
đ bin các rc ri đó thành gii pháp.
Cun sách đc sp xp theo ch đ. Mi chng tp trung vào mt vn đ riêng  chng hn nh
gin d, xâm phm hoc thông cm  vi nhng ví d minh ha cho tng vn đ. Cách t chc này
cho phép bn xem xét tng đ tài theo nhiu khía cnh khác nhau.
Trong cun sách này, bn s hc đc cách dy con mình k năng đa ra quyt đnh đ’ng đn,
đng thi t do s dng các k năng đó Bn s hc đc cách hng dn con thay đi hành vi
hoc tr nên bt d dn hn bt rt rè hn bt s hãi hn bit hp tác và thông cm hn có kh
năng thích nghi cũng nh đi mt vi nhng chán nn, tht vng trong cuc sng. Bn cũng s thy
các k năng gii quyt mâu thun h tr con bn trong vic hc hành nh th nào. Và, bn s thy
con mình ngày càng bit cm thông tht s. Nh phng pháp gii quyt vn đ, tr em s bt đu
hiu rng cha m ch’ng cũng nhy cm.
Mt s chng s khuyn khích bn dùng chính hành vi ca mình làm gng cho con cái Ch’ng s
đt ra cho bn nhng câu hi mang tính gi ý: Pht cách ly tht s có li nh th nào Đánh đòn là

gi’p đ hay làm đau con Ch’ng ta s làm gì khi tôi nghĩ mt đng v vn đ nào đó còn v/chng
tôi li nghĩ mt no? Tôi có cn phi hc cách lng nghe không? Tôi làm chuyn này th nào? Tôi
phi nói gì vi con tôi khi tôi không gi li ha?
Khi s dng cun sách này, bn không ch có đ t tin đ x lý nhng rc ri thng ngày mà còn
hc đc cách làm th nào đ hàng ngày cho con cái tip xúc vi k thut trò chuyn gii quyt vn
đ. Và bn cũng đc đm bo rng, con bn s có nhng công c cn thit đ đi din vi cuc
đi, không ch trong hôm nay mà còn trong năm ti, mi năm ti và đn tn l’c trng thành.
Ngay c khi đã bit chng trình )CPS ca tôi trong nhng cun sách trc, bn cũng vn s thy
rng Cha m gii, con thông minh là mt ngun tham kho vô giá mà li d s dng khi rc ri xy
ra và chc chn chúng s xy ra.
Mc d‘ tôi hoàn toàn tin tng rng phng pháp ca mình hu ích và hiu qu, tôi vn không bao
gi ph nhn hoàn toàn bt c mt k thut nuôi dy con cái nào. Chng hn, tôi s không bao gi
khuyên bn đng quát mng con cái hay đng th hin mình gin d. Làm vy s chng t nhiên
chút nào. Tt c ch’ng ta đu phi bc l cm xúc ca mình và lũ tr phi hc cách đi mt vi
thc t đó Tuy nhiên nu nh bn luôn luôn hoc gn nh l’c nào cũng phn ng bng cách ni
gin và trng pht con bn mi khi ch’ng làm điu gì đó trái ý các em s rt khó mà tr nên t lp,
bit suy nghĩ Trong khi không h bo các bn cn phi làm gì tôi mang đn cho bn nhng cách
nhìn mi v vn đ đ giúp bn quyt đnh xem điu gì là tt nht cho bn thân và gia đình
Tháng  năm  nhà nghiên cu Irving Sigel thuc Đi hc Princeton đã nói vi tôi Mi khi
ngi ta dy tr em điu đã khám phá cho riêng mình đa tr s không còn phát minh ra điu đó
đc na, và do vy nó cũng hoàn toàn chng hiu gì v điu đó c Tôi hy vng cun sách này s
giúp bn to c hi cho con khám phá đc cách tìm tòi và hiu rõ v th gii ca chính bn thân
mình.
Và liu mt đa tr còn có th hc cách nghĩ này  đâu tt hn  nhà? Theo Bonnie Aberson, nhà
tâm thn hc và tâm lý trng hc đã thc hin chng trình )CPS hn  năm Tr em nên bit
nhng tình hung khó khăn trong các môi trng khác, dù phc tp đn mc nào, vn có th gii
quyt đc trong gia đình t m ni mi ngi đc lng nghe, chp nhn. Chính mi giao tip
ci m mang tính chp thun, mà ICPS cng c, s gi’p tăng cng mi quan h và cm giác đc
trao quyn s góp phn gii quyt mi vn đ
Không bao gi là quá mun đ bt đu nhng cũng không bao gi là quá sm c.

Điu chúng ta s tht s nói vi con em ch’ng ta là B m quan tâm đn cm giác ca con, suy
nghĩ ca con, và b m mun con cũng quan tâm na Ch’ng ta cũng s khng đnh B m tin
con s quyt đnh đ’ng Sau khi th phng pháp gii quyt vn đ mô t trong cun Cha m gii,
con thông minh, tôi tin rng bn s cm thy an toàn khi đt nim tin đó

PHN 1. X lý cm giác
Đa tr nào có kh năng kim soát cuc đi
s không đ cho cuc đi kim soát li chính mình.
Mt hôm nào đó ngay khi cô con gái va t trng tr v nhà, bn có th bit điu kỳ diu nào đó
đã đn vi con mình nh đc đc nim hnh phúc trong ánh mt trong bc chân, thm chí
trong dáng điu ca cô bé Cô bé vui sng đn mc gn nh không tht đc nên li khi nói vi
m M còn nh bn báo cáo sách mà con phi vit không? Hôm nay cô giáo tr bài và cho con
đim cao nhé Con đc  đim
Nim vui nh th thng rt d lan t ngi này sang ngi khác. Bn bit cách phi tr li th
nào Tht là tuyt vi! M mng cho con đy
Vào ngày thng, cm giác ca con gái bn khó nhn bit hn Cô bé nhìn e dè và không nói gì
nhiu. Bn không bit phi hi th nào đ giúp con mình ci m hn thm chí còn không bit là cô
bé có mun nói chuyn hay không. Nu bn thúc ép, có th con bn s tht vng và khép mình hn
Mt hôm, con bn v nhà trong tình trng cc kỳ ti t Khi đc hi, cô bé tr li bng ging yu
t đn mc gn nh không nghe thy gì Jamie bo rng bn y không mun chi thân vi con
na Bn s phi nói gì? Làm th nào đ giúp con bn cm thy hn
Cm giác không ch có  tt c mi ngi mà còn hin hu t l’c ngi ta mi sinh ra. Ch cn
quan sát mt đa tr s sinh đang đc cho ăn và đ ý theo dõi, ta có th thy nhng din bin
cm x’c trên gng mt bé, ta s bit khi đa bé gin d, chán nn, ngc nhiên, tha mãn hay sung
sng Nhng cm giác cũng là th rt khó nm bt.
Mc dù cm giác không miêu t đc (chúng ta không th s mó hay ngi cm giác nhng rõ
ràng nó có tht và cũng có thành phn vt lý ch’ng ta có xu hng cm nhn đc cm xúc trong
c th mình. Mt s ngi cm nhn đc s s hãi trong lõm thng v; mt s khác thì  sau
gáy. Mi chúng ta có mt phn x khác nhau.
Bc đu tiên đ giúp con bn x lý cm giác là hãy x lý cm giác ca chính bn thân bn. Bn có

th bt đu bng nhn thc v nhng phn ng cm xúc ca mình trc bin đng cuc sng. Bn
cm thy th nào khi mt điu tuyt vi xy ra, chng hn nh đc thăng tin trong công vic?
Bn cm thy th nào khi bn mun mt điu gì đó hoc nghĩ rng điu gì đó s xy ra nhng nó li
không xy ra? Bn có ni nóng, cm thy tht vng và bun chán? Bn có đ li cho ngi khác, b
cuc hay tìm cách ci thin tình hình?
Khi đã xác đnh đc cm giác và phn ng ca chính mình đi vi nhng vic nh vy, bn có th
gi’p con xác đnh cm giác và phn ng ca bé. Tr em hc hi v cm giác t chúng ta. Chng hn,
khi cm thy hnh phúc hoc nhìn thy con mình hnh phúc hay bun bã, chúng ta gi tên chính
xác ca cm giác (ôm nay trông con tht hnh ph’c Ti sao trông con bun vy Dn dn, tr
em s hc đc cách s dng đ’ng t din t tng cm giác bên trong.
Gi tên cm xúc là mt công c hu hiu. Khi mô t đc cm giác ca chính mình, tr em cm thy
mình kim soát bn thân và th gii riêng tt hn Đy là lý do ti sao ngi ta li cn phi giúp tr
em nhn bit đc đy đ cung bc cm x’c Khi đc hi v cm giác, nhiu tr s dng nhng t
ng nh tt kinh khng xu ti t hoc kinh hoàng Rt ít em tr li hnh ph’c t
hào bun chán tht vng s hãi Xác đnh đc t ng mô t cm giác không ch giúp tr
hiu rõ hn các em đang cm thy th nào, mà nó còn có th quyt đnh xem các em cn phi làm
gì tip theo. Khi cm thy bun chán, tr có th s hành đng khác so vi khi cm thy tht vng.
Nu ch nghĩ rng mình cm thy ti t kinh khng hoc khng khip đa tr s không th
nào đa ra đc quyt đnh rõ ràng v bc phi làm tip theo.
Bên cnh vic giúp tr hc cách đt tên và nhn bit cm giác cũng cn phi giúp các em cm thy
thoi mái khi th hin cm xúc ca mình. Khi tin hành nghiên cu v tr em, tôi nhn thy rng
thi đim tr (gm c bé trai và bé gái) cm thy thoi mái, các em s thích nói v mi loi cm xúc
ca mình, k c nhng cm xúc không tht s tt đp.
Khi tr tr thành ngi gii quyt rc ri gii, các em s có kh năng t duy v nhng h ly có th
xy ra khi th hin suy nghĩ và cm giác ca chính mình L’c đó các em quyt đnh đc vic kt
hp suy nghĩ và cm giác đó vi nhng yu t khác có đ an toàn hay không  chng hn nh các
em trò chuyn vi bn bè v mt ni s hãi mà không phi lo rng cuc trò chuyn s quay li ám
nh các em Điu này mang đn cho các em ý thc v sc mnh, bi vì nó đã gi’p các em quyt
đnh điu gì s nói vi ngi khác và điu gì s đc gi li trong lòng.
Các chng mà bn s đc trong Phn I s minh ha nhng phng pháp gi’p con bn đi din

vi cm giác đôi khi rt khó din đt đc bit là  em trai nh tht vng, v mng, bun chán, s
hãi và nhng cm giác nhiu khi rt khó kim soát nh gin d Tôi cũng s đi sâu khám phá
nhng cm giác khó nm bt hn đôi khi tr thành mãn tính nh căng thng và lo lng dù chúng
bt ngun t vic đn trng lp mi, làm bài thi, nhng áp lc cm xúc có th nh hng đn
vic hc hành, hoc vic phi đi mt vi nhng tình hung không th kim soát đc, chng hn
nh mt căn bnh mãn tính đe da tính mng ai đó trong gia đình Cui cùng, tôi s xem xét các
cm giác mang tính tàn phá nh cm giác mt mát  khi mt ngi bn chuyn đi con vt cng b
cht, hoc mt thành viên yêu du trong gia đình qua đi.
Bn cũng s thy vic hc cách vt qua nhng hoàn cnh khó khăn nh th s giúp con bn thành
ngi bit quan tâm, thông cm đ hiu và chp nhn cm xúc ca chính mình Các em cũng s
hiu rng mình có th kim soát nhng cm x’c đó Điu này giúp tr có cm giác đang kim soát
cuc sng ca mình  đng nghĩa vi vic các em s dn bt b đng trc cuc sng.

1. Gin d
Ôi, nhng cn tam bành
Bn cùng cu con trai ba tui va bc vào ca hàng rau qu thì cu bé nhìn thy mt hp ngũ cc
loi yêu thích. Con bn vi ly cái hp và nhìn thèm thung nhng bn không mun mua bi vì
món đó quá ngt, và bn chn mt loi khác ít đng hn Cu bé gin d kéo ghì ly chic xe đy.
Cn gin d ngày càng tăng cu bé đp chân đp tay, mt đ lng, và bn cm thy nôn nao kinh
khng  lõm thng v. Cu bé li sp sa ni cn tam bành mt ln na Cn tam bành luôn xut
hin vào nhng thi đim ti t nht có th.
Bây gi, con trai bn đang gào khóc và bn phi vch ra nhng vic cn làm ngay.
Bn có th van xin con đng khóc na nhng chc chn cu bé s không nghe. Bn có th không
đa cu bé đn sân chi khi xong vic nh đã ha nhng điu này cũng chng làm nó bn tâm.
Bn có th l đi và hy vng mi vic đâu s vào đy nhng bn bit kt qu s không nh vy. Bn
có th nhng b và cho cái hp vào xe đy nhng bn không mun con mình ln lên vi ý nghĩ
c khóc tht lc là đt đc điu mong mun. Bn có th ni gin tr li  cao ging, git cái hp
khi tay con  nhng làm sao bn có th kỳ vng con mình hc đc cách kim soát cm xúc trong
khi chính bn không làm đc điu đó
(n na, trong các kh năng trên không mt kh năng nào t ra hp lý hay hiu qu. Chng có

phng pháp x lý gin d nào hoàn ho c. Tuy nhiên, vn có cách đ chng li nhng cn tam
bành Đó là không cho ch’ng c hi xut hin.
Bn có th thc hin điu này bng cách chi trò ging và khác vi con mình.
Mt bui chiu, khi bn và con cm thy tht s thoi mái và vui v vi nhau, hãy bo con quan sát
các đng tác ca cánh tay bn Trc ht, hãy dang rng cánh tay và to thành các vòng tròn ln.
Sau đó hãy v tay tht ln ri hi con Các đng tác m va làm ging nhau hay khác nhau
Khi con bn tr li Khác hãy nghĩ ra hai đng tác khác nhau mà bn có th dùng chân to ra đ
bé tr li đ’ng mt ln na Sau đó bn bo con hãy d‘ng c th làm hai đng tác và hi bn xem
hai đng tác đó ging hay khác nhau.
Bn cũng có th chi trò này  ngoài sân chi Bn có th nói (ãy nhìn vào hai bn kia nhé. Áo
các bn đó màu ging nhau hay khác nhau
Trò chi này cũng áp dng đc khi xem tivi, lái xe hoc đi b đn nhà bn bè, nó có mc đích ca
trò chi là dy tr bit phân bit t ging và t khác.
Vy điu này liên quan gì đn nhng cn gin d? Ln sau khi bn đn ca hàng hoc đang  đâu
đó và cm nhn đc cn tam bành ca con sp n ra, bn có th nh nhàng bo tr Ch’ng ta hãy
chi trò ging và khác nhé Con có th nghĩ ra mt cách khác đ nói cho m bit con đang cm
thy th nào ngay l’c này đc không
Mt em bé ba tui đã ngng khóc ngay khi m bé đt câu hi nói trên. Bé nh li trò chi đã tng
thc hin vi m, nhon ming ci và nói Có ch, con có th dùng tay v hình tròn đy Cn
tam bành ch còn là dĩ vãng
Mt đa tr khác, bn tui đang sp sa gào khóc trên sân chi thì đc m hi Con có th nghĩ
ra mt cách khác đ nói cho m bit con đang cm thy th nào không
Cô bé nhn ra t khác, dng khóc ci gng go mt lúc ri du xung. Mt cô bé năm tui đang
gào lên đòi kem bng ngng khóc khi m đt ra câu hi nh trên ngây ngô nói Nhng kem s
giúp con ln lên Ngi m không th nào nhn đc ci. Tp trung mi quyt tâm đ không
phi nhng b, cui c‘ng cô đã gi đc th ca mình. Ch vài ph’t đa tr va gào khóc m ĩ đã
chuyn ngay sang ci vui.
"Con có th nghĩ ra mt cách khác đ nói cho m bit con đang cm thy th nào không
Hãy bin nhng cn tam bành thành c hi đ dy con bit rng nó đc và có th la chn mt
trong s rt nhiu kh năng đ th hin cm giác ca mình. Bng cách đó c hai m con s kim

soát đc cm xúc ca mình tt hn
Chi bi m ĩ
Mt hôm, bé Darren tám tui đi hc v vi v mt ru rĩ Bé nói Con đánh nhau vi mt đa trên
xe buýt. Con ghét nó lm Nó là đ nói di khn nn Rosemary m cu bé cha bao gi nghe bé
nói nhng t nh th c, và mc dù rt thông cm vi tâm trng con trai l’c đó ch vn ngay lp
tc yêu cu con không bao gi đc nói năng nh th na.
Mt lúc sau, khi bé nói chuyn đin thoi vi bn, ch nghe bé nói Cô giáo dy toán ca t là đ
chó
Darren ch ct ngang câu chuyn ca cu bé Không bao gi đc nói năng nh th na Đi v
phòng Bé sp cánh ca mnh đn ni tng nh ngôi nhà rung lên
Ti hôm đó khi Rosemary hi cu bé v bài tp khoa hc  nhà, bé tr li Con không bit cái quái
gì đang din ra  lp hc đó na
Rosemary hoàn toàn choáng váng. Chuyn gì đang xy ra vi con mình vy Bé cha tng nói
chuyn nh th bao gi. Ch bit chc mt điu rng tr phi tip xúc rt nhiu vi các câu chi th
trong bài hát, phim nh, thm chí c trên ti vi Nhng ti sao bé li đt nhiên phát ra nhng t
chng tai đn th?
Ch yêu cu con ngng li, gii thích rng ch không thích nghe nhng li nh vy chút nào. Cu bé
tr li Nhng mi ngi đu nói nh vy c Sau đó ch gii thích rng nhng t tc tĩu s làm
cho mt s ngi cm thy khó chu. Cu bé đáp Bn ca con không thy th Và khi ch hi con
xem ti sao li dùng nhng t thô l nh vy, cu bé nhún vai tr li Vì kiu nó phi th
Rosemary đành bó tay Ch có th làm đc gì bây gi?
Rosemary c nghĩ xem liu có điu gì đang làm cu bé khó chu không mà phi d‘ng đn th ngôn
ng khó nghe vy. Chi th có th là hu qu ca mt rc ri trong thc t, ch không phi là bn
cht ca tr. Chng hn bé Jerome mi tui vn hc rt gii toán bng nhiên không nm đc
môn phân s và do đó cm thy rt tht vng. Vì t cao nên không chu nh ngi khác ging h,
em bt đu trt các kỳ thi toán. Cu bé bt đu chi th đc bit là trong các câu chuyn v nhà
trng Đây là mt cách đ em th hin s cáu gin ca mình. Khi b m phát hin ra nguyên nhân
dn ti rc ri ca Jerome, h sp xp cho em đc ph đo v môn phân s, nh đó không ch
nâng th hng ca em lên mà còn giúp em chm dt vic chi th.
Mc dù vy, nhng đa tr nh Darren nhiu ln chi by và tr nên ngang bng khi các em gp

cú sc nào đó Nu nghi ng có vn đ đang khin con mình chi by, bn có th hi:
Con nghĩ m s cm thy th nào khi nghe con nói nh th
Con có th nghĩ ra cách khác đ nói cho m [hoc bn bè] bit con đang cm thy th nào không
Khi đc hi nhng câu này, Darren ngc nhiên đn mc không còn chi by na. Cu bé cũng bt
đu nhn ra rng m mình cũng có cm xúc. Và cu bé không bao gi còn chi by na.
M, con ghét m
Bé Paul chín tui vì mi chi vi bn  trng sau gi hc nên v nhà mun và không kp hoàn
thành bài tp v nhà Đây là ln th hai trong tun Paul vi phm k lut hc tp. Fran, m cu bé,
rt bc vì chuyn này, do đó khi cu bé vào ăn ti, ch nói Nu còn tái phm, con s b cm đi chi
mt tun lin
Paul cm thy rt khó chu. Cu bé nheo mt li, mt đ ng lên, và phn ng thành li M, con
ghét m
Fran có cm giác nhói đau trong lòng Ghét là mt t rt mnh. Trong thâm tâm, Fran bit rng
Paul không đnh nói rng bé ghét m, hoc gi s có đi na thì cũng ch vào đ’ng giây ph’t đó mà
thôi Nhng ch không th ph nhn đc rng ch đang cm thy đau lòng choáng váng và gin
d th nào, và ch không th che giu đc cm xúc ca mình.
Nhng ch cũng bit rng Paul đang rt gin d, và ch không mun v nh không nhn thy cm
giác ca con trai. Ch bit không nên đ khonh khc này trôi qua mà không nói điu gì Nhng ch
nên nói gì đ tình hình tr nên tt đp hn ch không phi là đ thêm du vào la?
Nu ch nói M không h ghét con có th cu bé s không nghe và d‘ có nghe đi na thì cu
cũng không quan tâm bi vì lúc này la gin đang che m mt cu.
Nu ch tìm lý do gii thích ti sao vic hc cách chu trách nhim li đóng vai trò quan trng trong
quá trình trng thành ca con ngi, có th cu bé cũng không nghe bi vì lúc này cu không
mun nghe v nghĩa v hay lý l logic.
Ch có th nói M bit con ni gin bi vì không phi lúc nào ngi ta cũng làm đc điu mình
mun Cách này tt hn bi vì nó giúp Paul bit rng m hiu bé đang gin nh th nào Nhng
không phi vì th mà cu bé bt tht vng và bi ri hn
Đây là cách tôi khuyên bn nên dùng khi tình hung này xy ra. Hãy hi con Con nghĩ m cm
thy th nào khi con nói vi m nh th
Paul rt ngc nhiên khi m Fran hi cu bé câu này. Cu bé đã liên tc nghĩ xem m s cm thy th

nào trc các hành đng ca cu Nhng vì vn còn đang rt gin, cu bé ch nhún vai nói: Con
không bit
Và Fran hi tip Con có th nghĩ ra cách khác đ nói cho m bit con đang cm thy th nào đc
không Vn đang gin, Paul b ra ngoài Nhng khi nh li cái nhìn đau kh trên gng mt m,
cu bé quay li, xin li và nói vi m rng cu không h c tình làm th.
Gi đây khi c Fran và Paul đu đã bình thng tr li, Fran có th gii quyt vn đ đã khin con
trai ch ni gin. Ch có th hi Con nghĩ cn phi làm gì đ hoàn thành bài tp v nhà đ’ng hn
Paul không th nào tr li đc câu hi này, bi vì cu cha gp phi trng hp nh th bao gi;
và cu bé cn suy nghĩ Cui c‘ng Paul nói L ra con nên làm bài tp trc ri mi đi chi vi
bn 
Khi bn hi con nhng câu hi nh th, bé s hiu rng vn đ không phi là  cm giác ca bé, mà
là cách bé th hin ra cm giác đó Cui c‘ng Paul cũng đánh giá đc cách th hin cn gin ca
bé khin ngi khác đau lòng ra sao Bé cũng hc đc cách nghĩ v vic ngi khác s phn ng
trc cm giác ca mình th nào. Khi cm thy gin d, bé tìm ra nhng cách th hin khác nhau.
Chúng ta mng m con cái nhiu bao nhiêu thì con cái s nói hn  hoc mun nói hn  vi chúng
ta nhiu by nhiêu.
Cách nói chuyn mi ca Fran vi con trai không còn mang bóng dáng đe da trng pht cu bé
na Và Paul cũng không còn phi ghét m na.
Con bn gin d 
Bé có tht s hiu hay không?
Có th đàn ông đn t Sao Ha và ph n đn t Sao Kim  nhng tr em đc bit là các em còn bé,
thng cho rng mình thuc v hành tinh ca riêng các em.
Hãy cùng theo dõi vài ví d ca tôi. Mt bui sáng khi bc vào lp hc mu giáo và nhìn thy mt
em bé trông rt vui v hăng hái tôi bèn lên ting chào Chào bé
Cu bé tr li Cháu không phi là Bé Cháu là Richard
Ln khác tôi đang đng đi taxi  bên ngoài ga Penn (thành ph New York thì nghe đc gia đình
đng sau lng nói chuyn v vic h đã đi du lch t Boston đn thác Niagara và va đn New
York. Tôi mm ci nói Các bn đi chi đc nhiu tht đy
Cô bé sáu tui ca gia đình đó quay li chnh tôi Bn cháu không đi chi bn cháu ch đi tham
quan thôi Cô bé nói bng ging rt nghiêm chnh, th hin hoàn ho s c th trong ngôn t mà

tr em có th có đc.
Ít nht thì có v nh tr em s dng t ng c th hn đng thi có cách nhìn th gii khác chúng
ta. Có l đó là lý do ti sao ch’ng ta thng ra sc gii thích tr cn phi làm cái gì và ti sao phi
làm th, ri sau đó li cáu điên lên vì ch’ng không chu làm theo ý mình Điu chúng ta thng
không nhn ra là có th tr em tht s không hiu ch’ng ta đang yêu cu các em cái gì.
Đây là ví d v vic cha m có th hiu lm hành vi ca tr: Bé Eli bn tui gin d ném chic cc
t trên bàn xung sàn vì bé mun xem ti vi trong khi m li bt bé phi ngi yên  bàn. Khi chic
cc v tan tành, m bt bé v phòng quát lên Không bao gi đc làm nh th na! Con không
th sut ngày đp đ nh vy đc! Con c tình làm th và m rt bc vi con. Con hiu không
S hãi và vâng li Eli nói Vâng Ngi m hài lòng khi thy con đã nm đc bài hc.
Nhng thc t có phi vy không?
Khi nghĩ v tình hung này, tôi không chc là nh vy Theo tôi dng nh trên thc t, mt trong
ba điu sau đây có th đã xy ra:
 Eli đã hc đc bài hc đó vì vy bé s không ném đ đc đi na khi không đt đc mc đích
 Eli không h nghe li m dy;
 Eli không tht s hiu nhng gì m bé đang c gng truyn đt.
Trng hp đu tiên không chc chn lm. Mt mnh lnh mang tính đe da không th làm tr
thay đi hành vi nhanh đn th Trng hp th hai có v kh dĩ hn Eli không thích b mng nên
có th bé s không nghe nhng li quát mng ca m.
Nhng phng án kh thi nht là phng án th ba. Hu ht tr em bn tui đu không phân bit
đc ý nghĩa thc t ca điu đang xy ra. Vì vy, hoàn toàn có kh năng Eli không hiu đc ti
sao đp v mt cái cc li nghiêm trng đn th. Ging nh nhiu tr em khác cùng la tui, có th
bé s nghĩ rng nu bé đang bê mt khay đng cc và vô tình va vào ai đó làm v c năm cái cc
thì ti s nng hn nhiu so vi vic c tình ném v mt cái cc trong lúc gin d. Ti sao? Bi vì
năm bao gi cũng ln hn mt.
Vn đ tng t cũng xy ra vi bé Megan bn tui khi bé git đt sét ca bn bi vì Julie có nhiu
hn con Trên thc t, c hai cô bé đu có lng đt sét bng nhau Nhng Julie đã cán dt ch đt
sét ra đ nn hình mt chic bánh, vì th nên trông nó có v to hn Đi vi Megan thì có v nh bé
đã b la.
Ln ti khi hi bé Con đã hiu cha bn hãy cân nhc đn kh năng có th bé cha hiu, mc

d‘ bé nói là đã hiu.
Nhà tâm lý hc Jean Piaget đã tin hành nhiu cuc th nghim vi con mình, t đó r’t ra đc
mt s trò chi có th gi’p ch’ng ta đánh giá đc tr em nghĩ nh th nào v khái nim hn và
kém và ti sao chúng ta li không hiu đc nhau mi khi cm thy gin d.
Hãy xp mi đng xu thành hàng đng này cách đng kia mt quãng nh Sau đó xp tip mi
đng khác xung bên di hàng xu ban đu. Hãy hi con bn (ai hàng đng xu này có s lng
bng nhau hay hàng nào có nhiu hn
Chc chn là bé s tr li chính xác Bng nhau
Bây gi trong l’c bé đang chi hãy xp hàng di sao cho nhng đng xu nm sát nhau hn và
hi (ai hàng đng xu này có s lng bng nhau hay hàng nào có nhiu hn
Ln này, có th bé tr li (àng trên có nhiu hn Đy là vì hàng trên nhìn dài hn Bé tp trung
vào nhng gì bé nhìn thy và vào b ngoài ca mi vt  ngay c khi bé nhìn thy rng bn chng
b bt đi đng xu nào t hàng di c. Đ giúp con mình thy đc điu gì đang tht s din ra,
hãy đ bé t mình xp nhng đng xu  hàng di sát vào nhau sau đó bn hi bé xem s đng xu
có b bt đi hay đc thêm vào hay không. Ngay c nh vy thì có th phi đn tn năm lên sáu hay
by tui bé mi hiu đc rng hai hàng đng xu có s lng bng nhau.
Ln sau, nu con bn nghĩ bé đang b đi x thiu công bng trong lúc bn cho bé s đt sét bng
vi s đt sét ca bn bé nhng mu kia li trông ln hn bn hãy th cách này Đa cho bé xem
hai cc nc ging nhau cha lng nc bng nhau. Hãy hi con bn xem có cc nào nhiu hn
không, hay hai cc bng nhau. Có th bé s đa ra đáp án đ’ng Bng nhau Sau đó trong l’c bé
đang quan sát hãy rót nc t mt cc sang mt chic cc khác cao hn nhng bé hn Có th bé
s nghĩ rng chic cc cao hn bé hn cha nhiu nc hn bi vì nó cao hn Sau đó rót nc
t chic cc cao tr li chic cc ban đu. Lúc này, có th bé s tr li bng nhau Gi hãy vo tròn
hai cc đt sét cho tht ging nhau Trong l’c bé đang quan sát hãy làm dt mt cc sao cho nó
trông có v ln hn Mt s tr s hiu ra vn đ nhng mt s khác phi ln thêm chút na mi
hiu đc.
Theo kt qu điu tra chi tit tr em có cách nhìn nhn mi vic khác hn ngi ln. Nu bit tr
em có li suy nghĩ khác ch’ng ta có th lý gii tt hn hành vi ca các em.

2. V mng và tht vng

Con tôi ghét tht bi
Cu con trai tám tui và cô con gái mi tui ca bn đang chi c vi nhau. Khi thua, cu em hét
lên Ch ăn gian
Bn bo các con nên chi li ván khác. Ln này, con gái bn thua Con th cho em thng đy cô
bé nói, làm cu em càng tc điên lên
Chi bt c trò nào cũng vy, h c cm thy sp thua là cô con gái chín tui ca bn li phá hng
luôn trò chi Đng có l’c nào cũng điu khin t nh th cô bé hét lên vi bn và ngng chi
Cu con trai 12 tui ca bn luôn thy lo mình s là ngi tht bi  d‘ đang chi đánh bài hay
chi bi  đn mc cu bé không dám tham gia bt c trò chi nào c.
Trong trng hp này, bn có rt nhiu điu đ nói. Bn có th c gng thn nhiên và nói Ln sau
con s thng thôi có điu bn không th đm bo cho điu này đc. Ln sau cha chc con bn
đã thng và ln sau na cũng vy. Khi con bn không còn tin bn na thì bn chính là ngi tht
bi thm hi.
Bn có th nói Ngày mai con s quên chuyn này thôi nhng cha chc con bn s quên.
Bn cũng có th an i con bng cách nói M rt tic vì con đã thua M bit rng con đang rt
bun Nhng nh vy thì cuc nói chuyn gia hai m con s chm dt ngay lp tc. Khi nói v
cm giác ca con, bn ngăn bé khám phá xem tht bi là gì mà khin bé có cm giác nh vy. Thm
chí, có th bé không h cm thy bun ch’t nào trong cách nghĩ ca bé, tht bi mang ý nghĩa
hoàn toàn khác so vi cách nghĩ ca bn.
Tr thành ngi tht bi tt là mt tri nghim đ trng thành Điu này đòi hi phi có thi
gian. Khi tr không thích tht bi thông thng nguyên nhân là do các em cm giác không hay v
bn thân, hoc các em nghĩ có điu gì đó không đ’ng Nh li mt cu bé gii thích cho tôi v vic
cu thua c cô em gái Cháu không nghĩ li thua em mình Trong nhiu trng hp tr em gp
vn đ vi cm giác tht bi thng có nhu cu quá mc v vic nm quyn kim soát hoc đc
cm thy mình mnh m.
Nhng chin thut tôi nhc đn  trên không phi là có hi cũng không phi vô tác dng Có điu,
ch’ng không phát huy đc hiu qu vì không gii quyt tn gc r vn đ con bn gp phi. Trên
thc t, vn đ không nm  ch thng thua mà  ch con bn cm thy th nào.
Vy bn có th làm gì đ đt đc kt qu tt hn
Thay vì tp trung vào trò chi hoc đoán già đoán non bn nên hi xem cm giác ca con ra sao.

Sau khi con bn tr li, hãy chuyn tâm đim chú ý sang mt ngi khác bng cách đt câu hi:
Con nghĩ ch con s cm thy th nào khi con nói ch thng đc là nh ăn gian
Con bn s hiu đc rng, ch nó cm thy bun hoc gin. Vy là có bc khi đu tt đp ri.
Gi thì bn hãy hi Ch con lúc thng, l’c thua hay l’c nào cũng thng
Hu nh chc chn rng con bn s tha nhn cô ch ch thnh thong mi giành đc mt trn
thng mà thôi. Bn hi tip Con có th nói cách khác đ khi làm cho ch bun hay gin không
Nhng câu hi kiu này giúp con bn hiu đc khái nim thng thua theo nghĩa rng hn có cân
nhc đn cm giác ca bn thân ln ngi khác. Bng cách này, tr s hc đc cách tr thành
ngi tht bi tt và ngi thng cuc tt. Khi bn tp trung vào cm giác ca con, bé s hiu và
chp nhn rng nu thng làm ngi ta cm thy d chu thì thua cũng không làm ngi ta thay
đi chính mình.
Nh W Timothy Gallwey đã vit trong cun sách kinh đin Trò tennis ni ti (The Inner Game of
Tennis V c bn, tp trung vào tennis không khác gì so vi vic tp trung vào thc hin bt c
nhim v nào và hc cách đón nhn tr ngi trong cnh tranh s t đng nâng cao kh năng tìm
kim li th ca mi ngi khi gp khó khăn trong cuc đi Gallwey cũng ch ra rng giành chin
thng trong trò chi ch là hin tng bên ngoài; nó chng nh hng hay thay đi gì đn con
ngi bên trong chúng ta.
Bn cũng nên cho con tham gia mt hot đng mà bé d dàng nm vng đ bé t tin  chính mình.
Gi s cô con gái mun giúp bn làm bánh Nh vy, không nhng bé hc đc mt k năng mi
mà còn có khong thi gian đc bit bên bn.
Phi mt mt thi gian tr mi hiu đc rng yêu thng và chăm sóc ph thuc vào vic các em
thng hay thua. Cha m nào giúp con cm thy t tin hn s có cách nuôi dy con thành ngi luôn
lc quan vi bn thân và sng vui v Điu đó s gii phóng các em, giúp các em ch còn s tp
trung vào nim vui khi tham gia trò chi
Nh vy, chng phi hc tht bi cũng quan trng nh hc thng cuc sao?
Con bn có nht thit phi là tâm đim chú ý hay không?
Con bn mun tham gia vào đi bóng r? Con bn phn đu đ có tên trong đi kch ca lp đ
đc tham gia vào bui hòa nhc ca trng? Tht tuyt nu nhng điu này là đ’ng Tr em tham
gia các hot đng th thao, kch văn ngh đu rt có li. Các hot đng có t chc nói trên s giúp
tr:

 (c đc cách làm vic nhóm và tinh thn hp tác;
 Kt thêm bn mi có cùng s thích;
 Đi din vi vic bun chán khi tht bi;
 (c cách chi công bng;
 Thêm thông cm vi ngi khác khi ném trt bóng khi r hay ngã trên băng
 (c cách kim soát thi gian đ va hot đng va hoàn thành bài tp v nhà.
Tuy nhiên đi vi mt s tr, vic tr thành s  quan trng đn mc làm m nht c khát vng
đc chi hoc tham gia vi bn bè. Các bc cha m thng b ch trích khi đt quá nng vn đ
thng thua Ch’ng ta ai cũng đã tng đc nhng câu chuyn v các bc cha m quá nhit tình c
chy theo đng biên, cãi nhau vi hun luyn viên và b cm tham gia do tranh cãi v các tình
hung bóng cũng nh các c’ s’t Nhng đôi khi áp lc thành tích li đn t bn thân tr em.
Vy, bn s nói th nào nu con mình quá quan tâm đn chuyn thng thua hay tr thành ngôi sao?
Sau đây là mt s du hiu:
 Bé tr nên chán nn và gin di khi mi vic không xy ra theo đ’ng ý mình
 Bé tr v nhà và b căng thng vì áp lc phi tr nên xut sc hoc vì phn thi quá khó;
 Cuc sng ca bé ngày càng tr nên mt cân bng do đó bé có ít thi gian và không còn quan tâm
đn bn bè và/hoc bài hc  trng;
 Bé tuyên b không mun tham gia mt chút nào vào môn th thao/hot đng đó
 Bé cm thy mình tht bi bi vì không đc nhn vai chính ca v kch hoc không ghi đc
nhiu đim nht trong trò chi
Nu con bn có nhng biu hin nh trên có th bn cn phi giúp bé nhìn nhn tình hung theo
mt phng din rng ln hn Chng hn, nu bé không nhn đc vai chính ca v kch, bn có
th nói vi bé nhng câu đi loi nh Mi năm na ri con s quên chuyn này thôi mà Điu
này có th đ’ng có th không đ’ng Nhng vn đ là nói chuyn v cm giác ca bé trong mi
năm ti không th nào gii quyt đc cm giác ca bé hin nay.
Bn có th an i con rng tình yêu ca bn dành cho bé không đi cho d‘ bé có ghi đc bao nhiêu
bàn thng hay đóng vai gì đi na  nh vy bé không cn phi tr thành ngôi sao hay ngi xut
sc nht Điu này rt quan trng, bi vì có th bé đang khao khát s ch’ ý mà bé nghĩ mình đang
thiu. Hoc bé cm thy em trai mình đc mi ngi chú ý, khen ngi nhiu hn vì gii hn bé
trong mt hot đng nào đó (oc có th bé ghen t vi mt bn cùng lp đc mt mình biu din

trong bui hòa nhc toàn trng bi vì theo bé, bn đó ni ting hn
Nhng đy cũng ch mi là bc đu tiên.
Điu bn có th làm tip theo là giúp tr ch quan tâm đn nim vui mà thôi. Khi bé Tim chín tui
không giành đc mt v trí trong đi hình xut phát ca đi bóng đá kiu M do hun luyn viên
bo rng cu quá bé, Tim không h mun tham gia chút nào na Trc ht, b Tim an i bé rng
vic không giành đc v trí xut phát không phi là li ca Tim sau đó hi bé Vy con còn chi
tt môn nào mà con thích na không
Sau cuc trò chuyn này, Tim phát hin ra rng bé còn gii c bóng đá na. Bé còn phát hin ra
mình tht s yêu thích môn th thao này  bé rt thích đc chy khp sân và đá bóng Và vì t
thy hài lòng vi bn thân trên sân, bé rt d kt thêm bn mi. Tim nhanh chóng nhn ra rng
chia s nim vui cùng bn bè quan trng hn nhiu so vi vic tr thành ngôi sao.
Bt k con bn làm gì, hãy giúp bé c gng làm ht sc mình Nhng bn cũng nên gi’p con suy
nghĩ v phn thng thc th trong mi hot đng mà bé tham gia.
Chm dt mè nheo
Còn gì khó chu hn là phi nghe con cái mè nheo? Ngay khi va bit nói, tr đã hiu rng chúng có
th mè nheo khi không có đc điu mình mun, hoc có nhng không đ’ng thi gian, hoc khi
mi vic không xy ra theo ý ch’ng Khi đã bám r sâu, thói quen này rt khó thay đi.
Đi vi nhiu bc ph huynh, mè nheo ging nh cái gai trong mt là hành vi thuc loi khó chu
nht. Nó tng hp các yu t làm ngi ta phát điên lên nh ging nói, nét mt hình dáng c th
Tt c đu d khin cho cha m mt ht bình tĩnh
Mi ph huynh đu mun làm mt điu gì đó đ chm dt vic này. Bn th l đi khi cô con gái bt
đu mè nheo, bo bé ngng ngay li hoc van xin bé hãy yên lng, chp nhn nhng b. Tuy
nhiên, vn đ là không có cách nào trong s đó khin bé t b thói quen mè nheo. Trên thc t,
nhng b s làm cho bé vô tình nhn ra rng h mun có cái gì, ch cn mè nheo là đc.
Trc khi đi phó vi hành vi gây bc mình này, bn hãy nghĩ xem ti sao con mình li mè nheo.
Mt s tr làm th không phi vì các em mun quy ry, chng qua các em không bit phi x s
th nào mi khi bun chán. Mt s khác thì bit rng mè nheo s làm bn khó chu nên các em c
tình hành đng nh th.
Nhng bt k đng c là gì các em cũng không hiu ht đc tác đng mà hành vi ca mình gây ra
cho ngi khác. S hiu bit đó cn đc m rng trên c s tình thng yêu Bn có th s dng

phng pháp gii quyt vn đ đ hoàn tt điu này; nó s giúp con bn suy nghĩ v nhng vic
đang làm trên mt góc nhìn mi.
Trc ht, hãy hi bé Con cm thy th nào khi em con hoc bn bè c mè nheo vi con Câu
hi này có th s làm bé ngc nhiên, bé s liên tc suy nghĩ v vic ging nói tác đng đn ngi
khác ra sao. Có th đy là ln đu tiên bé đ ý đn tác đng ca vic mè nheo đi vi bn thân
mình. Có th bé s nói mình không thích b mè nheo nh th nào.
Đó là khi bn nên đt câu hi Con nghĩ m cm thy th nào khi con liên tc mè nheo nh vy
Lúc này, có th bé đã nhn ra rng nu bé không thích b mè nheo thì bn cũng vy.
Sau đó bn hi tip Khi con mè nheo thì con có cm giác th nào
Câu hi này cũng gi’p con bn gii quyt đc mt vn đ khác mà bé cha bao gi nghĩ đn: bé
mè nheo vì cm giác bên trong bé. Mt khi đã xác đnh đc cm giác ca mình, bé s không còn
buông lng mình theo cm giác na mà có trách nhim hn trong vic th hin chúng.
Bn hãy hi Con có th nghĩ đc cách nào khác đ cho m bit con đang cm thy th nào lúc
này
Điu này giúp bé nhn ra rng bé đang đng trc nhiu cách la chn đ th hin bn thân Đn
năm lên tám hoc chín tui, nhiu tr em đã có th tìm ra nhng gii pháp nh Khi cháu mun
mè nheo trc ht cháu t nh mình phi bình tĩnh đã sau đó cháu hi mình mun gì bng ging
tht nh nhàng
Bn hãy hi tip Con nghĩ cm giác ca m s nh th nào nu con làm vy Đn lúc này, con
bn s nhn thy rng bn đánh giá cao li nói nh nhàng ca bé.
Cui cùng, bn hi Con cm thy th nào v điu đó Câu hi này giúp con bn nhn ra rng bé
s t ch tt hn khi kim soát đc cm xúc ca mình.
Nói nh vy không có nghĩa là to cho tr ý nghĩ rng nu không mè nheo na thì t nhiên các em
s có đc điu mình mun. Nu mun th gì đó mà không th có đc vì bt c lý do nào, tr rt
d li tip tc mè nheo Điu quan trng là tr hc cách gii quyt rc ri đ có đc th mình
mun đng thi hc cách đi mt vi s chán nn khi không nhn đc.
Chng hn, bé Rafael bn tui mun có mt chic xe ti mi. M bé gii thích M không mun
mua xe ti mi cho con, bi vì con c b gy ht bánh ca nhng chic xe trc đây Nhng bé
Rafael c tip tc mè nheo M i con tht s cn mt chic xe mi. Ln này con s không làm
hng na đâu Ban đu thì m bé vn gi vng lp trng Nhng khi nhìn thy bé kh s th nào,

ch nhn ra rng mình cn phi th nghim mt phng pháp mi. Ch hi:
Con làm gì đ cho m bit rng con s không tip tc b gy bánh xe
Rafael nghĩ mt l’c sau đó kh nói M mua cho con chic xe nh thôi và con s cho m thy là
con không làm th na
M đng ý. Ch mua cho cu bé mt chic xe ti nh r tin và theo dõi xem Rafael chi vi nó th
nào. Khi nhn thy cu bé gi li, nim tin ca ch li đc khôi phc Sau đó ch mua cho bé chic
xe mà bé mun.
My năm sau Rafael mun có mt chic máy vi tính trong phòng riêng. Khi b m không đng ý,
cu bé li gi bài mè nheo Nhng cu bé nhanh chóng nhn ra rng tình hung bây gi hoàn toàn
khác so vi lúc vòi xin chic xe ti: b m bé không đ tin mua riêng cho bé mt chic máy vi tính.
Thay vì mè nheo, cu bé cân nhc các phng án sao cho mi thành viên trong gia đình có th
dùng chung chic máy tính đang có
Tht hu ích khi hiu rng thng thì bn thân mè nheo không phi là rc ri, mà là kt qu ca
rc ri.
Giúp con luyn tính kiên cng
Bé Robert bn tui xin bn Mac cho mn chic xe ti mà Mac đang chi Mac t chi Robert đánh
bn luôn. Cu bé không bit cách nào khác đ đt đc điu mình mun.
Bé Sarah sáu tui hi xin Abbie đ đc ôm con búp bê ca bn mt lát Abbie không đng ý, Sarah
chu thua và b đi Cô bé cũng không có ý tng nào khác đ đt đc điu mình mun.
Bé Donnie tám tui không th nào hoàn thành đc trò chi ghép hình nên bt đu ném các mnh
ghép khp phòng.
Con bn đi mt vi tình trng chán nn nh th nào? Bé khó chu? B đi Chi ra? B cuc quá
sm (ay đng vng đc và tìm ra cách khác hiu qu hn đ gii quyt tình trng chán nn?
Khi bé Zachary bn tui hi mn bn Seth chic xe kéo, Seth t chi, gii thích rng bé cn chic
xe đ ch đá Zach nói T s tr li ngay thôi Seth vn không đng ý, Zachary không chi mng
hay b cuc. Mc dù có th đã nghĩ đn vic đánh Seth hoc cp ly chic xe nhng bé không h
làm vy, bi vì bé cũng cân nhc đn nhng gì s xy ra sau đó Zach hiu rng có th Seth s git
li chic xe hai đa s đánh nhau và bé s mt đi mt ngi bn (n th na, bé cũng mt đi luôn
c hi đc chi vi chic xe.
Vì vy là ngi gii gii quyt rc ri, bé th li ln na Tìm cách đ cho c mình ln bn Seth đu

hài lòng vì nhu cu ca c hai đc dung hòa Zach nói T s giúp cu ch đá
Theo cách này, Seth vn có th chi vi chic xe và Zach cũng đc chi Ln này thì Seth đng ý,
và c hai vui v c‘ng nhau chi vi chic xe Năng lc suy nghĩ ca Zachary v cách gii quyt rc
ri đã dn cu bé ti thành công thay vì ni gin hay chán nn.
Nu nh cô giáo dp tt cách t duy ca Zachary bng cách yêu cu Seth cho Zachary mn chic
xe vì Seth đã đc chi trc ri, hoc khuyên hai cu bé nên chi c‘ng nhau hay trao đi cho
nhau, hoc theo cách can thip ca mt s giáo viên và ph huynh, tch thu luôn chic xe đ không
bé nào đc chi c, chc hn Zachary đã b tc mt c hi đc đng vng nh bé đã làm
Vi ví d trên tôi không đnh nói lúc nào tr em cũng nên đt đc điu mình mun ngay lp tc.
Bé Mandy bn tui mun sn móng tay ch my ph’t trc khi m bé sa son dn bàn cho ba
tra M bé gii thích ti sao bé li không th sn móng tay vào thi đim đó và hi Con có th
nghĩ ra vic gì khác đ làm trong lúc ch đi không
Mandy nghĩ mt lúc (bn thân vic này là mt bc rt quan trng), sau đó vui sng hét lên Con
s đc sách Nu m ch gii thích rng cô cn chic bàn đ dn ba tra và khuyên bé nên đc
sách rt có th Mandy s mè nheo Nhng mà con mun sn móng tay Nhng ging nh
Zachary bé đã hc đc cách phi ch đi đ đt đc điu mình mun.
Trong cun Dy con không nn lòng (Raising Resilient Children), Robert Brooks và Sam Goldstein
giúp chúng ta hiu đc ti sao mt s tr li kiên cng hn hn nhng tr khác và đy là lý do
khin các em có kh năng vt qua tr ngi tt hn Theo các tác gi, mt trong nhng phng
pháp giúp tr thành công mà không b cuc là hãy cân nhc quan đim ca ngi khác. Nói cách
khác, nu mun con cái hiu đc quan đim ca mình trc ht chúng ta phi cho tr thy đc
rng chúng ta cũng hiu quan đim ca tr. Chng hn, nu chúng ta quát mng nhng em gp rc
ri vi bài tp v nhà và ch nói Phi c gng nhiu hn na hoc Phi chú tâm vào bài v ch
rõ ràng là ch’ng ta đang đ cho tâm trng chán nn th’c đy mình; chúng ta không h nghĩ đn