1
Chỉång 3
BÅM LY TÁM
3.1 Khại niãûm chung:
Båm ly tám âỉåüc dng phäø biãún nháút trong cạc loải båm vç cọ nhiãưu ỉu âiãøm:
- Båm âỉåüc nhiãưu loải cháút lng nhỉ nỉåïc, dáưu, nhiãn liãûu, họa cháút.
- Phảm vi sỉí dủng låïn v nàng sút cao:
Cäüt ạp H: tỉì 10 âãún hng nghçn m cäüt nỉåïc.
Lỉu lỉåüng Q: tỉì 2 âãún 70000m
3
/h
Cäng sút N: tỉì 1 âãún 12000kW
Säú vng quay n: tỉì 730 âãún 6000 v/ph, ph håüp våïi säú vng quay ca âäüng
cå âiãûn tiãu chøn nãn khäng cáưn cạc bäü pháûn truưn âäüng trung gian.
- Kãút cáúu nh gn, lm viãûc tin cáûy
- Hiãûu sút ca båm tỉång âäúi cao so våïi cạc loải båm khạc (η=0,65 ÷ 0,9)
- Giạ thnh tỉång âäúi r.
3.1.1 Kãút cáúu v ngun l lm viãûc:
Hçnh 3.1 cho ta så âäư kãút cáúu 1 båm ly tám 1 cáúp âån gin:
- Bưng hụt E näúi våïi äúng hụt , tải âáy ta sỉí dủngk hiãûu A, cn gi l bäü pháûn dáùn
dng vo. Mäüt bäü pháûn dáùn dng vo âỉåüc thiãút kãú chênh xạc s tảo ra 1 trỉåìng
váûn täúc âäưng âãưu, âäúi xỉïng so våïi trủc tải cỉía vo ca bạnh cäng tạc. Âãø gim täøn
tháút nàng lỉåüng trong bäü pháûn dáùn hỉåïng vo, váûn täúc dng chy tải báút k màût
càõt no trong bäü pháûn ny âãưu khäng quạ cao. Trong pháưn låïn cạc trỉåìng håüp váûn
täúc cháút lng åí bäü pháûn dáùn dng vo l tàng dáưn v täøn tháút trong âọ khäng låïn
làõm, tuy nhiãn phạ våỵ sỉû âãưu âàûn ca trỉåìng váûn täúc cọ nh hỉåíng låïn âãún giạ trë
täøn tháút trong bạnh cäng tạc v trong cạc bäü pháûn tiãúp theo ca pháưn dáùn dng .
Dng chy âäúi xỉïng tải cỉía vo ca bạnh cäng tạc s nháûn âỉåüc khi bäü pháûn dáùn
dng vo cọ dảng äúng cän thàóng thu hẻp (trỉåìng håüp dng theo chiãưu trủc ca
bạnh cäng tạc) hồûc cọ dảng v xồõn (trỉåìng håüp dng chy ngang).
(p19, sedille)

Hçnh 3.1
Så âäư cáúu tảo ca båm ly tám
2
- Bạnh cäng tạc quay theo chiãưu nhỉ hçnh v våïi váûn täúc vng ω, ta sỉí dủng cạc chè
säú 1,2 cho cỉía vo v cỉ ra ca bạnh cäng tạc.
- Rnh dáùn cọ dảng diffusor D cọ nhiãûm vủ lm gim váûn täúc tuût âäúi c
2
tải cỉía ra
ca bạnh cäng tạc, dng cháút lng chy trong rnh dáùn s âỉåüc gim váûn täúc tỉì c
2
vãư
c
3
l giạ trë váûn täúc dng chy tải cỉía ra ca rnh dáùn. Trong 1 säú trỉåìng håüp cọ thãø
khäng sỉí dủng rnh dáùn trong båm ly tám.
- Bưng xồõn V (bäü pháûn thoạt dng ra) cọ nhiãûm vủ gom cháút lng chy ra tỉì rnh
thoạt hồûc tỉì bạnh cäng tạc v dáùn cháút lng vo äúng âáøy , ta k hiãûu B l vë trê näúi
våïi äúng âáøy, bưng xồõn cọ nhiãûm vủ lm âäưng âãưu dng chy khi âi vo äúng âáøy v
biãún 1 pháưn âäüng nàng ca dng chy thanìh ạp nàng cáưn thiãút.
Viãûc thiãút kãú bäü pháûn thoạt cáưn âm bo sao cho quạ trçnh biãún âäøi âäüng nàng nọi
trãn khäng phạ hoải sỉû âäúi xỉïng so våïi trủc ca dng chy ra khi bạnh cäng tạc.
Trong trỉåìng håüp ngỉåüc lải s xút hiãûn thãm täøn tháút thy lỉûc lm gim hiãûu sút
ca mạy.
Nãúu hãû säú phn lỉûc ca bạnh cäng tạc cng nh thç pháưn cäüt ạp biẹn thnh âäüng nàng
åí bäü pháûn thoạt cng låïn v sỉ ûhon thiãûn thy lỉûc ca chụng cng cọ nh hỉåíng
hån âãún hiãûu sút ton pháưn ca mạy.Bäü pháûn thoạt dng âỉåüc chãú tảo dåïi dảng
bưng xồõn hay äúng thạo kiãøu cạnh (dng trong båm nhiãưu cáúp)
- Ngun l lm viãûc:
Trỉåïc khi båm lm viãûc cáưn phi lm cho thán båm, bạnh cäng tạc v äúng hụt âỉåüc
âiãưn âáưy cháút lng, ta gi l mäưi båm.

Bạnh cäng tạc (1) làõp trãn trủc båm (2), khi båm lm viãûc, bạnh cäng tạc quay, cạc
pháưn tỉí cháút lng åí trong bạnh cäng tạc dỉåïi nh hỉåíng ca lỉûc ly tám s bë däưn tỉì
trong ra ngoi, chuøn âäüng theo cạc mạng dáùn v âi vo äúng âáøy våïi ạp sút cao
hån, âọ l quạ trçnh âáøy ca båm. Âäưng thåìi åí läúi vo ca bạnh cäng tạc tảo nãn 1
vng cọ chán khäng v dỉåïi tạc dủng ca ạp sút trong bãø chỉïa låïn hån ạp sút åí läúi
vo ca båm nãn cháút lng åí bãø hụt âỉåüc liãn tủc hụt vo äúng hụt, âọ l quạ trçnh hụt
ca båm. Nhỉ váûy quạ trçnh hụt v âáøy ca båm l liãn tủc tảo nãn dng chy liãn
tủc trong hãû thäúng.
(Fig 3.8, Fig 3.9)
Hçnh 3.1’. Cạc dảng bäü pháûn dáùn dng vo
3
Bạnh cäng tạc l bäü pháûn ch úu trong båm ly tám, âỉåüc chãú tảo tỉì cạc loải váût liãûu
nhỉ thẹp âục, thẹp håüp kim, håüp kim khäng chỉïa sàõt, váût liãûu ceramic hồûc cháút do.
Viãûc sỉí dủng loải váût liãûu no cho bạnh cäng tạc phủ thüc vo âiãưu kiãûn lm viãûc,
kêch thỉåïc, säú vng quay v loải cháút lng váûn chuøn qua båm.
Våïi cạc båm nh lm viãûc våïi nỉåïc sảch hồûc våïi cháút lng khäng cọ tạc dủng phạ
hoải kim loải åí nhiãût âäü tháúp, bạnh cäng tạc âỉåüc chãú tảo bàòng thẹp âục. Båm ly tám
cáúp nỉåïc cho näưi håi lm viãûc åí nhiãût âäü cao, säú vng quay låïn v cọ kêch thỉåïc
låïn. Bạnh cäng tạc ca loải båm ny thỉåìng âỉåüc chãú tảo bàòng thẹp håüp kim cọ
chwạ cräm v niken. Bạnh cäng tạc ca cạc båm sỉí dủng trong cäng nghiãûp họa hc
thỉåìng âỉåüc chãú tảo bàòng cạc håüp kim âàûc biãût, ceramic v cháút do.
1.2 Phán loải båm ly tám:
Båm ly tám âỉåüc sỉí dủng räüng ri trong nhiãưu lénh vỉûc nãn cọ nhiãưu loải våïi hçnh
dạng v kãút cáúu khạc nhau. Ta cọ thãø phán loải båm ly tám theo nhiãưu cạch sau âáy:
+ Phán loải theo cäüt ạp:
- Båm cäüt ạp tháúp: H < 20m cäüt nỉåïc
- Båm cäüt ạp trung bçnh: H = (20 ÷ 60)m cäüt nỉåïc
- Båm cäüt ạp cao: H > 60m cäüt nỉåïc.
+ Phán loải theo säú bạnh cäng tạc làõp näúi tiãúp trong båm:
- Båm 1 cáúp: Båm bao gäưm 1 bạnh cäng tạc, cäüt ạp ca båm bë hản chãú do

sỉïc bãưn nãn thỉåìng khäng quạ 100m cäüt nỉåïc.
- Båm nhiãưu cáúp: Cäüt ạp do 1 bạnh cäng tạc tảo ra âỉåüc xạc âënh båíi u
2
c
2u
.
Nhỉ váûy, våïi 1 cáúp bạnh cäng tạc, âãø tảo cäüt ạp cao thç thnh pháưn c
2u
phi låïn. Tuy
nhiãu giạ trë ca c
2u
bë hản chãú båíi âiãưu kiãûn sỉïc bãưn cng nhỉ kh nàng chëu âỉûng
xám thỉûc ca bạnh cäng tạc.
Do âiãưu kiãûn vãư sỉïc bãưn, váûn täúc vng u
2
hản chãú åí giåïi hản 40m/s âäúi våïi váût liãûu
thẹp âục v 300m/s âäúi våïi thẹp håüp kim.
Thnh pháưn váûn täúc c
2u
cọ thãø âảt âãún 500m/s âäúi våïi bạnh cäng tạc bàòng håüp kim
nhẻ âäü bãưn cao.
Âäúi våïi båm cáúp nỉåïc, váûn täúc vng v do âọ cäüt ạp ca 1 bạnh cäng tạc bë hản chãú
do âiãưu kiãûn trạnh xám thỉûc.
Nhỉ váûy trong trỉåìng håüp u cáưu cäüt ạp cao, båm ly tám 1 cáúp khäng thêch ỉïng v
do âọ phi sỉí dủng båm nhiãưu cáúp.
4
Båm ly tám nhiãưu cáúp bao gäưm nhiãưu bạnh cäng tạc làõp trãn 1 trủc chung, hçnh 3.2 l
så âäư 1 båm ly tám 7 cáúp. Våïi cạc bạnh cäng tạc làõp näúi tiãúp, cäüt ạp do bån nhiãưu
cáúp tảo ra l täøng ca cạc cäüt ạp do cạc bạnh cäng tạc âån tảo nãn. Âäúi våïi båm
dng cho cháút lng khäng nẹn, kêch thỉåïc cạc cáúp bạnh cäng tạc l nhỉ nhau v cäüt

ạp täøng ca båm cọ giạ trë bàòng cäüt ạp ca 1 cáúp nhán våïi säú cáúp . Hçnh 3.3 trçnh by
màt càõt dc v màt càõt ngang ca 1 pháưn ca 1 båm nhiãưu cáúp. Cháút lng tỉì bưng
hụt 1 âi vo bạnh cäng tạc 2 ca cáúp thỉï nháút, tải âáy cạnh ca bạnh cäng tạc cung
cáúp cho cháút lng 1 pháưn nàng lỉåüng v âỉa cháút lng vo rnh dáùn (äúng thạo kiãøu
cạnh) 3. Vnh 4 cọ tạc dủng ngàn cạch 2 cáúp bạnh cäng tạc kãú tiãúp nhau. Dng chy
tiãúp tủc chy trãn vnh 4, âi vo rnh chuøn 5 v âi vo bạnh cäng tạc åí cáúp tiãúp
theo. Do dng cháút lng ra khi bạnh cäng tạc thỉï nháút ln mang theo 1 thnh pháưn
váûn täúc tiãúp tuún. Rnh chuøn 5 cọ nhiãûm vủ nàõn dng chy, âãø dng chy âi vo
bạnh cäng tạc thỉï hai trong âiãưu kiãûn täút nháút nhàòm âm bo cäüt ạp tảo ra tải cáúp
ny.
Cạc båm ly tám nhiãưu cáúp tiãn tiãún nháút cọ thãø tảo cäüt ạp âãún 4000m cäüt nỉåïc v säú
cáúp cọ thãø âảt âãún 30 cáúp hồûc hån. Thäng thỉåìng säú cáúp khong tỉì 2 ÷ 12.
+ Phán loải theo cạch dáùn cháút lng vo båm:
Fig 3.17, p62, Pump
Hçnh 3.2
Så âäư cáúu tảo ca båm ly tám nhiãưu cáúp
Fig 3.18 p62 Pump
Hçnh 3.3
5
- Båm 1 miãûng hụt: Båm cọ bạnh cäng tạc hụt cháút lng vo tỉì 1 phêa gi l
båm 1 miãûng hụt (hçnh 3.4). Loải båm ny cọ bạnh cäng tạc âỉåüc bäú trê åí 1 âáưu trủc,
vãư 1 phêa ca gäúi âåỵ 2 trủc nãn cn gi l båm cäng xän. Våïi loải båm ny lỉu lỉåüng
ca båm bë hản chãú v gáy nãn lỉûc hỉåïng trủc trong båm.
- Båm hai miãûng hụt: Båm hai miãûng hụt cọ bạnh cäng tạc hụt cháút lng vo
tỉì 2 phêa, bạnh cäng tạc bao gäưm 2 bạnh cäng tạc ca båm 1 miãûng hụt cọ cng kêch
thỉåïc v âäúi xỉïng nhau ghẹp lải (Hçnh 3.5), nhỉ váûy lỉu lỉåüng ca båm s tàng gáúp
âäi trong khi cäüt ạp váùn giỉỵ ngun. Ngoi viãûc tàng lỉu lỉåüng, båm cn cọ tênh
cỉïng vỉỵng cao nhåì âỉåüc bäú trê giỉỵa hai gäúi âåỵ trủc, âäưng thåç cháút lng âỉåüc hụt vo
tỉì hai phêa nãn khäng gáy ra lỉûc hỉåïng trủc trong båm.
H 4.2 p36 DNA

Hçnh 3.4
Så âäư cáúu tảo ca båm ly tám 1 miãûng hụt
6
3.2 Caùc lyù thuyóỳt cồ baớn vóử bồm ly tỏm:
3.2.1 Phổồng trỗnh cồ baớn cuớa bồm ly tỏm:
Phổồng trỗnh cồ baớn cuớa maùy caùnh dỏựn (2.2.4):
( )
H
g
u c u c
l u u
=
1
2 2 1 1
(3.2.1)
Trong caùc maùy ly tỏm hióỷn õaỷi, õa sọỳ caùc baùnh cọng taùc coù kóỳt cỏỳu lọỳi vaỡo baùnh cọng
taùc sao cho doỡng chỏỳt loớng ồớ lọỳi vaỡo chuyóứn õọỹng theo phổồng hổồùng kờnh nghộa laỡ
vectồ vỏỷn tọỳc c
1
thúng goùc vồùi baùn kờnh taỷi cổớa vaỡo r
1
vaỡ do õoù
1
= 90
o
nhũm muỷc
õờch taỷo cọỹt aùp coù lồỹi nhỏỳt. Trong trổồỡng hồỹp naỡy phổồng trỗnh cồ baớn cuớa bồm trồớ
thaỡnh:
( )
H

g
u c
l u
=
1
2 2
(3.2.2)
3.2.2 Cọỹt aùp thổỷc tóỳ:
Phổồng trỗnh cồ baớn cuớa maùy caùnh dỏựn õổồỹc thióỳt lỏỷp ồớ õióửu kióỷn sọỳ caùnh dỏựn laỡ
nhióửu vọ cuỡng, moớng vọ cuỡng vaỡ chỏỳt loớng laỡ lyù tổồớng. Do õoù vỏỷn tọỳc seợ phỏn bọỳ
H 4.4 p36 DNA
Hỗnh 3.5
Sồ õọử cỏỳu taỷo cuớa bồm ly tỏm 2 mióỷng huùt
Fig 10 p19 Sedille
Hỗnh 3.6
Tam giaùc vỏỷn tọỳc taỷi cổớa vaỡo vaỡ cổớa ra cuớa baùnh cọng taùc bồm ly tỏm
7
âãưu trong mạng dáùn v täøn tháút ca dng chy trong mạng dáùn âỉåüc b qua. Trong
thỉûc tãú säú cạnh dáùn cọ chiãưu dy hỉỵu hản (2 ÷ 20mm) , säú cạnh thỉåìng l 6 ÷ 12
cạnh nãn sỉû phán bäú váûn täúc trong mạng dáùn s khäng âäưng âãưu, tảo nãn cạc dng
xoạy, dng qun trong mạng dáùn. Vç váûy cäüt ạp thỉûc H s bẹ hån cäüt ạp H
l
∞
do cọ
täøn tháút nàng lỉåüng do cháút lng l cháút lng thỉûc v do sỉû lãûch hỉåïng ca dng
cháút lng trong rnh bạnh cäng tạc do säú cạnh dáùn l hỉỵu hản. Do âọ ta cọ :
H = η
H
.


µ .H
l
∞

η
H
: hiãûu sút thy lỉûc (0,8 ÷ 0,96)
µ : hãû säú nh hỉåíng khi xẹt âãún säú cạnh l hỉỵu hản, âỉåüc xạc âënh theo
cạc cäng thỉïc kinh nghiãûm ca Stodola v Pfleiderer:
Gi Z l säú cạnh ca bạnh cäng tạc :
Theo Stodola:
µ
π
β= −
∞
1
2
2
2
u
c Z
u
sin
(3.2.3)
Trong tênh toạn gáưn âụng thỉåìng láúy µ = 0,8
Âäúi våïi båm cọ kãút cáúu v säú vng quay thäng thìng thç:
η
H
.


µ .c
2u
=
Ψ
u
2
2
Do âọ H =
Ψ
u
2
2
2
Ψ gi l hãû säú cäüt ạp thỉûc, dng trong tênh toạn så bäü, phủ thüc vo n
s
v cho
theo bng sau:
n
s
50 ÷ 60 60 ÷ 180 180 ÷ 350 350 ÷ 580
Ψ
1,56 ÷ 1,24 1,24 ÷ 0,71 0,71 ÷ 0,51 0,41 ÷ 0,33
Tọm lải cäüt ạp ca båm ly tám tè lãû våïi:
- Âỉåìng kênh ra ca bạnh cäng tạc D
2
- Säú vng quay n ca trủc båm
- Thnh pháưn váûn täúc c
2u
tải läúi ra ca bạnh cäng tạc, Våïi lỉu lỉåüng v
âỉåìng kênh D

2
cho trỉåïc thç c
2u
phủ thüc vo gọc ra β
2
ca cạnh dáùn.
Trong thỉûc tãú k thût, cäüt ạp ca båm bë giåïi hản do nhỉỵng ngun nhán sau:
- Säú vng quay n bë hản chãú båíi kh nàng chäúng xám thỉûc ca båm
- Âỉåìng kênh ngoi D
2
khäng âỉåüc quạ låïn.
- c
2u
khäng âỉåüc quạ låïn vç nãúu c
2u
quạ låïn thç täøn tháút nàng lỉåüng ca dng
chy qua bạnh cäng tạc s rạt låïn, nh hỉåíng âãún hiãûu sút ca båm.
Nhỉ váûy mún cäüt ạp l cọ låüi nháút thç bạnh cäng tạc phi cọ kãút cáúu ph håüp v
gọc âäü cạnh dáùn l håüp l.
3.2.3 nh hỉåíng ca hçnh dảng cạnh dáùn âãún sỉû phán bäú nàng lỉåüng :
3.2.3.1 nh hỉåíng ca gọc âàût cạnh β
1
âãún cäüt ạp:
8
Xẹt åí âiãưu kiãûn chy vo thàóng gọc ta cọ α
1
= 90
o
.
Gọc vo β

1
ca dng chy phủ thüc vo âiãưu kiãûn váûn hnh ca mạy. Khi säú vng
quay l khäng âäøi thç gọc vo β
1
phủ thüc vo lỉu lỉåüng ca båm. Thỉûc váûy,
dỉûa vo tam giạc váûn täúc ta cọ:
tg
c
u c
c
u
c
u
m
u
m
β
1
1
1 1
1
1
1
1
=
−
= =
(3.2.4)
Phỉång trçnh liãn tủc cho ta:
c

Q
D b
tg
Q
D b u
m1
1 1 1
1
1 1 1 1
= ⇒ =
π µ
β
π µ
Trong âọ µ
1
= 0,85 ÷ 0,95 l hãû säú nh hỉåíng ca chiãưu dy cạnh .
Gọc β
1
biãøu thë phỉång ca váûn täúc tỉång âäúi w
1
tải cỉía vo, β
1
thay âäøi phủ thüc
vo âiãưu kiãûn lm viãûc ca mạy, do âọ gi β
1v
l gọc âàût cạnh tải cỉía vo, ta
âënh nghéa gọc tåïi i nhỉ sau: i = β
1v
- β
1


Täøn tháút trong bạnh cäng tạc phủ thüc nhiãưu vo gọc tåïi i. Thê nghiãûm cho tháy
våïi bạnh cäng tạc ngồût sau, giạ trë gọc tåïi täúi ỉu l i
opt
= -3 ÷ +5
o
. Våïi bạnh
cäng tạc ngồût trỉåïc, giạ trë gọc tåïi täúi ỉu s låïn hån.
Gọc vo β
1
khäng nh hỉåíng trỉûc tiãúp âãún cäüt ạp ca båm nhỉng neụ khäng thêch
håüp thç dng chy s va âáûp våïi cạnh dáùn tải läúi vo ca bạnh cäng tạc, nh
hỉåíng xáúu âãún hiãûu sút v cäüt ạp thỉûc ca båm, thỉåìng β
1
= 15÷ 30
o
3.2.3.2 nh hỉåíng ca gọc âàût cạnh β
2
âãún cäüt ạp:
Gọc β
2
nh hỉåíng âãún cäüt ạp do mạy tảo ra v lỉu lỉåüng qua mạy v täøn tháút nàng
lỉåüng.
- nh hỉåíng ca β
2
âãún cäüt ạp v lỉu lỉåüng :
Kho sạt 1 bạnh cäng tạc tha mn âiãưu kiãûn chy vo thàóng gọc, tỉì tam giạc váûn
täúc tải cỉía ra ta cọ:
u
2

- c
2u
= c
2m
. ctg β
2

c
2u
= u
2
- c
2m
. ctg β
2
trong âọ c
2m
l thnh pháưn váûn täúc theo phỉång bạn kêmh ca váûn täúc tuût âäúi tải
cỉía ra ca bạnh cäng tạc.
Váûy:
α
2
c
u2
c
m2
c
2
w
2

u
2
β
2
9
( )
H
u u c ctg
g
u
g
u c
g
ctg
l
m
m

=

=
2 2 2 2
2
2
2 2
2


(3.2.5)
ỷt:

A
u
g
u c
g
m
= =
2
2
2 2
B
Ta coù : H
l


= A + B . ctg
2
Tổỡ (2.3.2) suy ra goùc
2
tổồng ổùng vồùi H
l


= 0 laỡ:

2
2
2
= arc ctg
u

c
m
Mọỳi quan hóỷ giổợa H
l


vaỡ
2
:

2
0

2
2
2
= arc ctg
u
c
m
90 180
H
l


- 0
u
g
2
2

+
Hỗnh 3.7 cho thỏỳy sổỷ aớnh hổồớng cuớa goùc
2
õóỳn cọỹt aùp H
l


Goùc ra
2
laỡ 1 thọng sọỳ thióỳt kóỳ rỏỳt quan troỹng quyóỳt õởnh giaù trở cọỹt aùp do baùnh
cọng taùc taỷo nón. Trong thổỷc tóỳ goùc õỷt caùnh
2v
thổoỡng lồùn hồn goùc ra
2
cuớa doỡng
chaớy tổỡ 3 ữ 5
o
.
Caùc loaỷi caùnh cuớa baùnh cọng taùc ly tỏm:
Hỗnh daỷng caùnh cuớa baùnh cọng taùc ly tỏm coù 3 daỷng tuỡy theo giaù trở cuớa
2 v
:

2 v
<90
o
caùnh ngoỷt sau

2 v
= 90

o
caùnh hổồùng kờnh

2 v
> 90
o
caùnh ngoỷt trổồùc
(Fig 3.4 p44 pump)
Hỗnh 3.7
10
Goùc õỷt caùnh taỷi cổớa vaỡo
1
luọn < 90
o
Anh hổồớng cuớa
2
õóỳn cọỹt aùp lyù thuyóỳt õaợ xeùt ồớ phỏửn trón , trong phỏửn tióỳp theo
naỡy ta xeùt aớnh hổồớng cuớa goùc
2
õóỳn cọỹt aùp tộnh cuớa bồm. óứ õồn giaớn ta xeùt 1
baùnh cọng taùc thoớa maợn õióửu kióỷn chaớy vaỡo thúng goùc (c
1u
=0) vaỡ thaỡnh phỏửn vỏỷn
tọỳc theo phổồng baùn kờnh taỷi cổớa vaỡo vaỡ cổớa ra laỡ bũng nhau (c
1m
=c
2m
)
H
c c

g
c c
g
c c
g
l õọỹng
m m

=

=

=

2
2
1
2
2
2
1
2
2
2
2
2
2 2 2
(3.2.6)
Tổỡ tam giaùc vỏỷn tọỳc ta coù:
c c c

m u2
2
2
2
2
2
= +
c u c ctg
u m2 2 2 2
=
( )
c c u c ctg
m m2
2
2
2
2 2 2
2
= +
Thay vaỡo cọng thổùc (3.2.6) ta coù:
( )
H
u c ctg
g
t õọỹng
m

=

2 2 2

2
2

(3.2.7)
Cọỹt aùp tộnh õổồỹc xaùc õởnh theo cọng thổùc:
H
l

tộnh
= H
l


- H
l

õọỹng
=
( )
u c
g
u c ctg
g
u
m
2 2
2 2 2
2
2



Thay
c u c ctg
u m2 2 2 2
=
vaỡo phổồng trỗnh trón ta coù:
( ) ( )
H
u u c ctg
g
u c ctg
g
l tộnh
m m

=



2 2 2 2 2 2 2
2
2

(3.2.8)
( )
H
u c ctg
g
l tộnh
m


=

2
2
2 2
2
2

(3.2.9)
H ctg
u
c
arc ctg
u
c
vaỡ arc ctg
u
c
l tộnh
m
m m














0
2
2
2
2
2
2 2
2
2
2
2
2

Fig 3.5 p45 pump
Hỗnh 3.8: Caùc daỷng caùnh cuớa maùy ly tỏm
(a) caùnh ngoỷt sau, (b) caùnh hổồùng kờnh, (c) caùnh ngoỷt trổồùc
11
Tổỡ caùc cọng thổùc (3.2.7) ,(3.2.8) ta coù thóứ bióứu dióựn mọỳi quan hóỷ cuớa H
l

, H
l

tộnh,
,

H
l

õọỹng
theo
2

2
0

2
2
2
= arc ctg
u
c
m
90

2
2
2
=






arc ctg

u
c
u
180
H
l


- 0
u
g
2
2
2
2
2
2
u
g
+
H
l

tộnh
- 0
u
g
2
2
2

0 -
H
l

õọỹng
-
0
u
g
2
2
2
2
2
2
2
u
g
+
Tổỡ hỗnh 3.9 ta nhỏỷn xeùt rũng vồùi loaỷi caùnh ngoỷt trổồùc thỗ nng lổồỹng maỡ baùnh
cọng taùc trao õọứi vồùi chỏỳt loớng laỡ lồùn hồn so vồùi 2 loaỷi coỡn laỷi. Tuy nhión vồùi
loaỷi caùnh ngoỷt trổồùc nng lổồỹng trao õọứi vồùi chỏỳt loớng chuớ yóỳu laỡ õọỹng nng.
Ngổồỹc laỷi, vồùi loaỷi caùnh ngoỷt sau nng lổồỹng trao õọứi vồùi chỏỳt loớng chuớ yóỳu laỡ
aùp nng.
Ngổồỡi ta õaùnh giaù khaớ nng caùnh cuớa baùnh cọng taùc taỷo ra cọỹt aùp tộnh bũng 1 chố
sọỳ õỷc trổng goỹi laỡ hóỷ sọỳ phaớn lổỷc., õoù laỡ tố sọỳ giổợa H
l

tộnh
vaỡ H

l


taỷo ra bồới caùnh
cuớa baùnh cọng taùc:
=


H
H
l tộnh
l
(Fig 3.6 p46 pump)
Hỗnh 3.9
12
⇒
( )
ρ
β
β
β=
−
−
= +







u c ctg
g
u u c ctg
g
c
u
ctg
m
m
m
2
2
2 2
2
2
2
2 2 2
2
2
2
2
1
2
1
Våïi loải cạnh ngồût trỉåïc, khi β
2
=
arc ctg
u
c

m
−






2
2
thç
ρ = − ⋅





 =
1
2
1 0
2
2
2
2
c
u
u
c
m

m
Våïi loải kênh hỉåïng kênh, β
2
= 90
o
⇒ ρ = 0,5
Våïi loải cạnh ngồût sau, khi β
2
=
arc ctg
u
c
m
2
2






thç ρ = 1
Nhỉ váûy hãû säú phn lỉûc âàûc trỉng cho kiãøu ca cạnh bạnh cäng tạc, dỉûa vo cäüt
ạp ténh m bạnh cäng tạc tảo ra.
Cäüt ạp tảo ra båíi loải cạnh cọ hãû säú phn lỉûc nh ch úu l âäüng nàng, do âọ
váûn täúc tải cỉía ra ca cạnh l ráút cao. Âãø biãún âäøi âäüng nàng thnh ạp nàng,
mạy cáưn cọ bäü pháûn khuúch tạn hiãûu sút tháúp, âọ l l do vç sao loải mạy cọ
hãû säú phn lỉûc nh thỉåìng cọ hiãûu sút tháúp so våïi loải mạy cọ hãû säú phn lỉûc
cao.
Trong båm ly tám, cạnh ca bạnh cäng tạc ch úu cọ dảng ngồût sau.

Våïi quảt ly tám, cạnh cọ thãø cọ dảng ngồût trỉåïc, ngồût sau hồûc hỉåïng kênh.
Våïi mạy nẹn ly tám, cạnh ln cọ dảng ngồût sau.
Âäúi våïi båm ly tám, phảm vi quan hãû giỉỵa cäüt ạp ténh v cäüt ạp âäüng våïi cäüt ạp
ton pháưn l:
H
l
∞
ténh
= (0,7 ÷ 0,8) H
l
∞
H
l
∞
âäüng
= (0,2 ÷ 0,3) H
l
∞
tỉïc l ỉïng våïi β
2
= 15 ÷ 30
o
, trong trỉåìng håüp âàûc biãût cọ thãø chn β
2
= 50
o
L thuút v thỉûc nghiãûm chỉïng t ràòng nãúu båm ly tám cọ gọc ra β
2
ngoi
phảm vi â nọi trãn thç täøn tháút nàng lỉåüng trong båm l quạ låïn, hiãûu sút ca

båm ráút tháúp khäng thãø cháúp nháûn trong k thût.
3.2.3 Dng cháút lng trong rnh cạnh - Cạc thäng säú chênh ca bạnh cäng tạc:
Kho sạt 1 bạnh cäng tạc cọ cạc tam giạc váûn täúc tải cỉía vo v cỉía ra biãøu
diãùn åí hçnh 1. Kho sạt tam giạc váûn täúc tải cỉía ra, sỉû lãûch giỉỵa váûn täúc tỉång
âäúi tải cỉía ra w
2
v tiãúp tuún ca cạnh tải cỉía ra âỉåüc âàûc trỉng båíi gọc trãù σ =
β
2 v
- β
2
Ngỉåüc våïi gọc tåïi i, gọc trãù σ phủ thüc låïn vo âiãưu kiãûn lm viãûc ca mạy v
ln ln dỉång (σ > 0)
Do säú lỉåüng cạnh ca 1 bạnh cäng tạc l hỉỵu hản nãn trong 1 rnh cạnh cạc
dng ngun täú s khäng hon ton nhỉ nhau, sỉû phán bäú váûn täúc khäng âãưu
13
trong rnh cạnh s lm gim thnh pháưn váûn täúc vng c
2u
tải cỉía ra. C
2u
âỉåüc
xạc âënh båíi cäng thỉïc Pfleiderer:
( )
c
c
p
u
u
2
2

1
=
+
∞
trong âọ:
c
2u
: giạ trë thỉûc ca thnh pháưn theo phỉång tiãúp tuún ca váûn täúc tuût âäúi tải
cỉía ra ca bạnh cäng tạc
(c
2u
)

∞

: giạ trë tênh toạn våïi gọc âàût cạnh β
2 v
(c
2u
)

∞

= u
2
- c
2m
ctgβ
2 v
Hãû säú hiãûu chènh p âỉåüc cho båíi cäng thỉïc Pfleiderer:

p
Z
D
D
v
= ⋅
+
−






1 2
1
1
2
1
2
2
,
sinβ
Trong trỉåìng håüp thiãút kãú quảt, mäúi quan hãû giỉỵa β
2 v
v β
2
â âỉåüc cho sàơn
bàòng cạch sỉí dủng cäng thỉïc ca Central Aero- Hydrodynamic Institute
(U.S.S.R):

( )
cos cosβ β
2 2
2
2
= +
∞
v
u
k
c
Zu
k phủ thüc vo loải cạnh, âiãưu kiãûn lm viãûc v tè lãû âỉåìng kênh D
2
/D
1
. Trong
âiãưu kiãûn thiãút kãú (chãú âäü lm viãûc l täúi ỉu) v D
2
/D
1
=1,5 ÷ 2,5 ta cọ:
k = 1,5 ÷ 2 (cạnh ngồût sau)
k = 3 (cạnh hỉåïng kênh)
k = 3 ÷ 4 (cạnh ngồûc trỉåïc)
Tỉì cäng thỉïc trãn, nhåì cọ gọc β
2
ta cọ thãø tênh âỉåüc c
2u
v tỉì âọ xạc âënh cäüt ạp

khi cọ tênh âãún sỉû phán bäú khäng âäưng âãưu ca váûn täúc tải cỉía ra ca bạnh
cäng tạc .
Säú lỉåüng cạnh ca bạnh cäng tạc phi chn thãú no âãø âm bo hiãûu sút lm
viãûc ca bạnh cäng tạc l låïn nháút. Nãúu säú lỉåüng cạnh l quạ êt thç cạc vng
xoạy s hçnh thnh trong rnh cạnh v gáy ra täøn tháút nàng lỉåüng. Ngỉåüc lải säú
lỉåüng cạnh quạ låïn cụng dáùn âãún täøn tháút nàng lỉåüng do cạc bãư màût ma sạt
tàng.
Thỉûc nghiãûm chỉïng minh ràòng säú lỉåüng cạnh l täúi ỉu khi khong cạch giỉ 2
cạnh bàòng khong mäüt nỉía chiãưu di cạnh. Cäng thỉïc Pfleiderer âỉåüc sỉí dủng
räüng ri âãø xạc âënh säú lỉåüng cạnh trong båm:
Z
m
m
m
D
D
v v
= ⋅
+
−
⋅
+
=
6 5
1
1 2
1 2
2
1
, sin

β β
(3.30)
Tè säú âỉåìng kênh m cọ thãø chn trong khong räüng: 0,3<D
1
/D
2
<0,8. Giạ trë täúi
ỉu l 0,6 ÷ 0,7.
14
Bóử rọỹng cổớa vaỡo b
1
cuớa caùnh baùnh cọng taùc thổồỡng õổồỹc choỹn thóỳ naỡo õóứ vỏỷn
tọỳc c
1
phờa trổồùc caùnh khọng khaùc nhióửu vồùi vỏỷn tọỳc v
o
taỷi cổớa vaỡo cuớa cỏỳp baùnh
cọng taùc.
c
Q
D
c
Q
D b
D D
o
o o
o o
= = =
4

2 1
1 1 1
1 1
à à
à à; ; ;
Tổỡ õióửu kióỷn c
1
c
o
ta coù
b
D
1
1
4

Trong 1 sọỳ trổồỡng hồỹp, nhỏỳt laỡ õọỳi vồùi quaỷt , b
1
thổồỡng õổồỹc xaùc õởnh theo cọng
thổùc :
( )
b
D
1
1
1 15
4
= ữ ,
Bóử rọỹng cổaớ ra b
2

cuớa caùnh baùnh cọng taùc õổồỹc xaùc õởnh dổỷa trón giaớ thióỳt laỡ thaỡnh
phỏửn vỏỷn tọỳc hổồùng kờnh taỷi cổớa vaỡo vaỡ cổớa ra cuớa caùnh laỡ bũng nhau.
Vồùi nhổợng bồm quaỷt khọng yóu cỏửu cao, ta choỹn b
2
= b
1
õóứ dóự chóỳ taỷo baùnh cọng
taùc, lổu yù rũng hióỷu suỏỳt maùy seợ giaớm khoaớng 2 ữ 3%
3.2.4 Lổu lổồỹng cuớa bồm ly tỏm:
Lổu lổồỹng cuớa doỡng chaớy qua baùnh cọng taùc cuớa bỏỳt kyỡ maùy caùnh dỏựn naỡo cuợng
õổồỹc tờnh theo cọng thổùc:
Q = c
m
..D.b
Trong õoù:
b : bóử rọỹng maùng dỏựn ổùng vồùi õổồỡng kờnh D cuớa baùnh cọng taùc
c
m
: hỗnh chióỳu vỏỷn tọỳc tuyóỷt õọỳi lón phổồng thúng goùc vồùi phổồng cuớa u taỷi
õổồỡng kờnh D.
Lổu lổồỹng tờnh theo cọng thổùc trón laỡ lổu lổồỹng lyù thuyóỳt Q
lt
cuớa bồm. Trong thổỷc
tóỳ lổu lổồỹng qua ọỳng õỏứy Q nhoớ thua Q
lt
vỗ khọng phaới tỏỳt caớ chỏỳt loớng qua baùnh
cọng taùc õóửu õi vaỡo ọỳng õỏứy maỡ coù mọỹt phỏửn nhoớ lổu lổồỹng roỡ rố Q chaớy trồớ vóử lọỳi
vaỡo cuớa baùnh cọng taùc hoỷc roỡ rố ra ngoaỡi qua khe hồớ cuớa caùc bọỹ phỏỷn loùt kờn A vaỡ
B (hỗnh 3.11). Do õoù:
Q

lt
= Q + Q
H 2.4 p19 DNA
Hỗnh 3.10
15
óứ õaùnh giaù tọứn thỏỳt lổu lổồỹng ta duỡng hióỷu suỏỳt lổu lổồỹng
Q


Q
lt
Q
Q
Q
Q Q
= =
+

Q
phuỷ thuọỹc vaỡo kóỳt cỏỳu vaỡ chỏỳt lổồỹng laỡm vióỷc cuớa caùc bọỹ phỏỷn loùt kờn. ọỳi vồùi
bồm ly tỏm,
Q
= 0,95 ữ 0,98. Bồm coù lổu lổồỹng caỡng lồùn thỗ
Q
caỡng cao.
3.2.5 Hióỷu suỏỳt cuớa bồm ly tỏm:
Caùc loaỷi tọứn thỏỳt trong 1 bồm bao gọửm 3 loaỷi sau:
a) Tọứn thỏỳt thuớy lổỷc cuớa doỡng chaớy qua caùnh:
Bao gọửm tọứn thỏỳt thuớy lổỷc cuớa doỡng chaớy qua baùnh cọng taùc vaỡ tọứn thỏỳt thuớy lổỷc
cuớa doỡng chaớy trong raợnh dỏựn (nóỳu coù). chóỳ õọỹ laỡm vióỷc ngoaỡi chóỳ õọỹ thióỳt kóỳ,

do lổu lổồỹng thay õọứi, tam giaùc vỏỷn tọỳc seợ bióỳn daỷng, chỏỳt loớng õi vaỡo baùnh cọng
taùc vồùi goùc õọỹ khaùc vồùi goùc õỷt caùnh vaỡ do õoù gỏy ra tọứn thỏỳt va õỏỷp taỷi cổớa vaỡo
cuớa baùnh cọng taùc cuợng nhổ taỷi cổớa vaỡo cuớa raợnh dỏựn. Cọỹt aùp thổỷc tóỳ nhỏỷn õổồỹc seợ
laỡ:
H = H
lt
- H
b) Tọứn thỏỳt do roỡ rố (Tọứn thỏỳt lổu lổồỹng): Q
c) Tọứn thỏỳt cồ khờ: Bao gọửm 2 loaỷi:
- Tọứn thỏỳt do ma saùt giổợa caùc õộa cuớa baùnh cọng taùc vaỡ chỏỳt loớng laỡm vióỷc
- Tọứn thỏỳt do ma saùt giổợa ọứ truỷc vaỡ baỷc chỷn.
2 loaỷi tọứn thỏỳt cồ khờ trón coù tờnh chỏỳt hoaỡn toaỡn khaùc nhau, loaỷi tọứn thỏỳt thổù nhỏỳt
laỡ do ma saùt giổợa chỏỳt loớng chuyóứn õọỹng vaỡ baùnh cọng taùc, tọứn thỏỳt naỡy laỡ loaỷi tọứn
thỏỳt trong, nng lổồỹng sinh ra do ma saùt seợ laỡm thay õọứi traỷng thaùi cuớa chỏỳt loớng.
Loaỷi tọứn thỏỳt cồ khờ thổù hai chuớ yóỳu laỡ tọứn thỏỳt ngoaỡi vaỡ phuỷ huọỹc vaỡo loaỷi ọứ truỷc
(bọi trồn bũng dỏửu, mồợ, ọứ bi )
Hióỷu suỏỳt cuớa bồm õổồỹc xaùc õởnh nhổ sau:
( )
( )



=
+ + +
QH
Q Q H H N
ck

H 4.11 p43 DNA
Hỗnh 3.11

16
Trong cọng thổùc trón QH laỡ cọng suỏỳt hổợu ờch cuớa bồm.
Hióỷu suỏỳt coù thóứ õổồỹc bióứu dióựn laỡ tờch cuớa 3 thaỡnh phỏửn hióỷu suỏỳt:
=
H
.
Q
.
ck
Trong õoù:
- Hióỷu suỏỳt thuớy lổỷc:

H
H
H H
=
+
- Hióỷu suỏỳt lổu lổồỹng:

Q
Q
Q Q
=
+
- Hióỷu suỏỳt cồ khờ:
( )
( )
( )
( )




ck
ck
Q Q H H
Q Q H H N
=
+ +
+ + +



3.3 Caùc chóỳ õọỹ laỡm vióỷc ngoaỡi chóỳ õọỹ thióỳt kóỳ - ổồỡng õỷc tờnh cuớa
bồm ly tỏm:
3.3.1 ổồỡng õỷc tờnh tờnh toaùn:
- Mọỳi quan hóỷ giổợa H
lt
vaỡ lổu lổồỹng Q:
óứ õồn giaớn hoùa vỏỳn õóử, ta giaớ thióỳt chố coù tọứn thỏỳt thuớy lổỷc trong baùnh cọng taùc.
Vồùi 1 baùnh cọng taùc laỡm vióỷc vồùi sọỳ voỡng quay khọng õọứi vaỡ lổu lổồỹng thay õọứi, ta
khaớo saùt õổồỡng õỷc tờnh cọỹt aùp H vaỡ cọng suỏỳt N theo lổu lổồỹng Q. Trổồùc tión ta
xeùt cọỹt aùp lyù thuyóỳt.
Khi lổu lổồỹng tng, vỏỷn tọỳc v
1
tng, phổồng cuớa w
1
thay õọứi do õoù seợ gỏy tọứn thỏỳt
va õỏỷp taỷi cổớa vaỡo cuớa baùnh cọng taùc, taỷi cổớa ra, phổồng cuớa vỏỷn tọỳc ra w
2
õổồỹc

xaùc õởnh bồới goùc ra
2
cuớa caùnh, vỏỷn tọỳc tổồng õọỳi w
2
tng theo lổu lổồỹng nhổng
phổồng cuớa noù khọng thay õọứi. Vỏỷn tọỳc tuyóỷt õọỳi v
2
do õoù seợ thay õọứi, gỏy ra tọứn
thỏỳt do va õỏỷp taỷi cổớa vaỡo cuớa phỏửn dỏựn doỡng hoỷc cuớa buọửng xoừn (hỗnh 3.12)
Phổồng trỗnh cọỹt aùp cuớa bồm ly tỏm:
( )
H
g
u c
l u
=
1
2 2
Fig 12 p25 Sedille
Hỗnh 3.12
17
Vồùi
c u
c
tg
u
m
2 2
2
2

=


H
u
g
u c
g tg
lt
m
=


2
2
2 2
2

c
2m
õổồỹc tờnh bồới phổồng trỗnh lión tuỷc: Q=D
2
b
2
c
2m
Thay vaỡo phổồng trỗnh trón, ta coù:
H
l
à

= A n
2
- B n Q
Vồùi n laỡ sọỳ voỡng quay cuớa baùnh cọng taùc, A, B laỡ caùc hũng sọỳ phuỷ thuọỹc kờch
thổồùc, hỗnh daỷng baùnh cọng taùc. B coù giaù trở dổồng hay ỏm tuỡy theo goùc
2
lồùn hồn
hay nhoớ hồn 90
o
Khi sọỳ voỡng quay khọng õọứi, ta thỏỳy H
l
à
thay õọứi tuyóỳn tờnh (bỏỷc 1) theo Q, trón
hỗnh 3.12, tổỡ õióứm B ta keớ 2 truỷc thúng goùc, tung õọỹ cuớa õióứm C bióứu dióựn giaù trở
c
2m
tố lóỷ vồùi lổu lổồỹng Q, hoaỡnh õọỹ õióứm C bióứu dióựn giaù trở c
2u
tố lóỷ vồùi cọỹt aùp H
l
à
,
nhổ vỏỷy vở trờ õióứm C bióứu dióựn õổồỡng õỷc tờnh (H
l
à
, Q), ổồỡng AC õổồỹc xaùc õởnh
bồới goùc ra
2
cuớa caùnh.
Hỗnh 3.13 bióứu dióựn õổồỡng õỷc tờnh (H

l
à
,Q) vồùi caùc giaù trở khaùc nhau cuớa
2

- ổồỡng õỷc tờnh tờnh toaùn H(Q) , (Q) khi n=const
Tổỡ õổồỡng H
l
à
(Q), ta coù thóứ suy ra õổồỡng õỷc tờnh cọỹt aùp thổỷc cuớa bồm ly tỏm bũng
caùch trổỡ õi caùc cọt aùp tọứn thỏỳt.
Ta coù H
l
= à.H
l
à
(kóứ õóỳn aớnh hổồớng cuớa sọỳ caùnh hổợu haỷn)
chóỳ õọỹ laỡm vióỷc thióỳt kóỳ (lổu lổồỹng Q
o
), chố xuỏỳt hióỷn tọứn thỏỳt thuớy lổỷc H
1
do
doỡng chaớy trong raợnh caùnh gỏy ra. Tọứn thỏỳt naỡy laỡ 1 haỡm bỏỷc 2 theo lổu lổồỹng.
Ngoaỡi chóỳ õọỹ laỡm vióỷc thióỳt kóỳ, xuỏỳt hióỷn tọứn thỏỳt va õỏỷp H
2
bióứu dióựn qua 1
õổồỡng cong daỷng parabol. ổồỡng bióứu dióựn tọứng cọỹt aùp tọứn thỏỳt H = H
1
+ H
2

cuợng coù daỷng parabol. ổồỡng bióứu dióựn cọỹt aùp thổỷc nhỏỷn õổồỹc bũng caùch lỏỳy
õổồỡng H
l
trổỡ õi õổồỡng H.
Fig 3.26 p71 Pump
Hỗnh 3.13
ổồỡng õỷc tờnh (H
l
à
,Q) vồùi caùc giaù trở khaùc nhau cuớa
2
18
Trong thổỷc tóỳ, vióỷc xỏy dổỷng õổồỡng õỷc tờnh tổỡ tờnh toaùn lyù thuyóỳt rỏỳt phổùc taỷp vaỡ
khoù khn vỗ rỏỳt khoù xaùc õởnh chờnh xaùc caùc tọứn thỏỳt cuớa doỡng chaớy trong baùnh
cọng taùc, vỗ vỏỷy trón thổỷc tóỳ, õổồỡng õỷc tờnh cuớa 1 bồm thổồỡng nhỏỷn õổồỹc bũng
phổồng phaùp thổỷc nghióỷm tổỡ caùc sọỳ lióỷu õo õổồỹc, ta goỹi õỏỳy laỡ õổồỡng õỷc tờnh thổỷc
nghióỷm.
3.3.2 ổồỡng õỷc tờnh thổỷc nghióỷm:
Cho bồm laỡm vióỷc vồùi trong hóỷ thọỳng thờ nghióỷm sau õỏy (hỗnh 3.15):
Lổu lổồỹng Q, aùp suỏỳt p cuớa doỡng chaớy vaỡo vaỡ ra khoới bồm, moment trón truỷc bồm
M vaỡ vỏỷn tọỳc voỡng n seợ õổồỹc õo bũng caùc duỷng cuỷ õo õỷt trón hóỷ thọỳng thờ nghióỷm,
bũng caùch õióửu chốnh van trón õổồỡng ọỳng õỏứy ta coù thóứ thay õọứi chóỳ õọỹ laỡm vióỷc
cuớa bồm (thay õọứi Q), giổợ sọỳ voỡng quay laỡ khọng õọứi, caùc thọng sọỳ nhỏỷn õổồỹc tổỡ
õo õaỷc ổùng vồùi caùc gờa trở Q khaùc nhau seợ bióứu dióựn õổồỡng õỷc tờnh thổỷc nghióỷm
cuớa bồm. ổồỡng õỷc tờnh (Q) nhỏỷn õổồỹc theo tờnh toaùn sau:



= =
QH

N
QH
M
truc
Fig 13 p26 Sedille
Hỗnh 3.14
ổồỡng õỷc tờnh nhỏỷn õổồỹc tổỡ tờnh toaùn lyù thuyóỳt.
Fig 3.39 p90 Pump
Hỗnh 3.15
19
Caùc õổồỡng õỷc tờnh thổỷc nghióỷm naỡy thổồỡng õổồỹc cho trong taỡi lióỷu kyợ thuỏỷt cuớa
bồm. Hỗnh daỷng õổồỡng õỷc tờnh phuỷ thuọỹc vaỡo tổỡng loaỷi bồm, Bồm ly tỏm thổồỡng
coù 3 daỷng õổồỡng õỷc tờnh daỷng dọỳc õổùng, dọỳc vổỡa vaỡ daỷng lọửi (hỗnh 3.16)
ổồỡng õỷc tờnh cho thỏỳy khu vổỷc laỡm vióỷc coù lồỹi nhỏỳt ( cao nhỏỳt) , õóứ nỏng cao
chố tióu kinh tóỳ sổớ duỷng bồm, ta nón choỹn chóỳ õọỹ laỡm vióỷc cuớa bồm ồớ khu vổỷc
max
ữ 93%
max
Qua caùc daỷng õổồỡng õỷc tờnh cuớa bồm ly tỏm, ta coù thóứ bióỳt õổồỹc tờnh nng laỡm
vióỷc cuớa bồm õóứ sổớ duỷng hồỹp lyù. Bồm coù õỷc tờnh daỷng thoaới coù õỷc õióứm laỡ
khoaớng õióửu chốnh lổu lổồỹng (bũng caùch sổớ duỷng khoùa) lồùn maỡ hióỷu suỏỳt vỏựn giổợ ồớ
giaù trở cao, nhổồỹc õióứm cuớa loaỷi naỡy laỡ lổu lổồỹng dao õọỹng trong phaỷm vi lồùn khi
thay õọứi rỏỳt ờt cọỹt aùp. Loaỷi bồm naỡy thổồỡng sổớ duỷng õóứ cỏỳp nổồùc trong hóỷ thọỳng coù
cọỹt aùp ọứn õởnh, bồm laỡm vióỷc vồùi sọỳ voỡng quay khọng õọứi vaỡ õióửu chốnh lổu lổồỹng
bũng khoùa. Trong caùc hóỷ thọỳng cỏỳp nổồùc tuỏửn hoaỡn cuớa caùc nhaỡ maùy nhióỷt õióỷn,
cỏửn duỡng loaỷi bồm cao aùp vaỡ coù khoaớng õióửu chốnh cọỹt aùp lồùn thỗ phaới choỹn caùc
bồm coù õổồỡng õỷc tờnh coù õọỹ dọỳc lồùn.
Ngoaỡi ra ta coỡn xỏy dổỷng õổồỡng õỷc tờnh H
ck
=f(Q) õóứ tờnh toaùn ọỳng huùt vaỡ xaùc õởnh

õọỹ cao õỷt bồm hồỹp lyù.
3.3.3 ổồỡng õỷc tờnh tọứng hồỹp:
Mọựi õổồỡng õỷc tờnh õổồỹc xỏy dổỷng vồùi sọỳ voỡng quay khọng õọứi cuớa bồm. Nóỳu thay
õọứi sọỳ voỡng quay thỗ õổồỡng õỷc tờnh cuợng thay õọứi theo. óứ bióỳt õổồỹc nhanh choùng
caùc thọng sọỳ laỡm vióỷc Q,H, thay õọứi thóỳ naỡo khi n thay õọứi, ta xxỏy dổỷng õổồỡng
õỷc tờnh tọứng hồỹp.
Hỗnh 3.17 bióứu dióựn caùc õổồỡng õỷc tờnh N(Q) vaỡ (Q) vồùi caùc sọỳ voỡng quay khaùc
nhau. Bũng caùch keớ 1 õổồỡng nũm ngang tổồng ổùng vồùi 1 giaù trở = const, ta coù
caùc õióứm 1,2,3,4 tổồng ổùng vồùi caùc sọỳ voỡng quay n
1
,n
2
,n
3
,n
4
Tổỡ caùc õióứm
1,2,3,4 ta keớ caùc õổồỡng thúng õổùng cừt caùc õổồỡng N
1
,N
2
,N
3,
N
4
Nọỳi caùc giao
õióứm naỡy , ta õổồỹc õổồỡng bióứu dióựn N(Q) tổồng ổùng vồùi =const, ta goỹi õỏy laỡ
õổồỡng õọửng hióỷu suỏỳt .
H 4.16 p48 DNA
Hỗnh 3.16

Caùc daỷng õổồỡng õỷc tờnh cuớa bồm ly tỏm.
20
Tổồng tổỷ, tieùp tuỷc xỏy dổỷng caùc õổồỡng =const, =const Hióỷu suỏỳt cao nhỏỳt
maỡ bồm õaỷt õổồỹc seợ õổồỹc bióứu dióựn taỷi õióứm , tỏỷp hồỹp caùc õổồỡng =const taỷo nón
õổồỡng õỷc tờnh tọứng hồỹp cuớa bồm.
Hỗnh 3.18 bióứu dióựn caùc õổồỡng õỷc tờnh H(Q) vaỡ (Q) vồùi caùc sọỳ voỡng quay khaùc
nhau. Bũng phổồng phaùp tổồng tổỷ nhổ trón ta xỏy dổỷng õổồỹc caùc õuồỡng õọửng hióỷu
suỏỳt trón cọỹt aùp H. ổồỡng õỷc tờnh tọứng hồỹp naỡy bióứu dióựn 1 caùch roợ raỡng traỷng thaùi
laỡm vióỷc cuớa bồm vỗ taỷi bỏỳt cổù mọỹt õióứm trón õổồỡng õỷc tờnh, thỗ lổu lổồỹng , cọỹt aùp,
hióỷu suỏỳt vaỡ sọỳ voỡng quay cuớa bồm õổồỹc thóứ hióỷn õỏửy õuớ. Cọng duỷng cuớa õổồỡng
õỷc tờnh tọứng hồỹp laỡ cho bióỳt 1 caùch nhanh choùng caùc chóỳ õọỹ laỡm vióỷc coù lồỹi nhỏỳt
khi õióửu chốnh bồm.
Fig 3.37 p88 Pump
Hỗnh 3.17
Xỏy dổỷng õổồỡng õỷc tờnh tọứng hồỹp tổỡ N(Q), (Q)
Fig 3.38 p89Pump
Hỗnh 3.18
Xỏy dổỷng õổồỡng õỷc tờnh tọứng hồỹp tổỡ H(Q), (Q)
21