Tình hình ruộng đất và sự phân bố ruộng đất ở
thôn Cơ Xá, tổng Phóc Lâm, huyện Thọ Xương, Hà Nội
LỜI MỞ ĐẦU
Tìm hiểu chế độ ruộng đất Việt Nam trong lịch sử nói chung, và ruộng
đất trong thời cổ trung đại nói riêng là một nội dung rất cơ bản và xuyên
suốt Những vấn đề ruộng đất như là một cái nền của lịch sử dân téc, là cơ
sở nền tảng của hình thái kinh tế- xã hội Việt Nam. Vấn đề nông nghiệp-
nông thôn- nông dân Việt Nam nói chung và ruộng đất Việt Nam nói riêng
từ lâu đã được đông đảo các nhà khoa học trong và ngoài nứoc quan tâm
nghiên cứu và đã đạt được nhiều thành tựu. Những hiểu biết về vấn đề
ruộng đất Việt Nam là chìa khoá để tìm hiểu và nhìn nhận lịch sử Việt
Nam. Đối với vấn đề này, có thể tiếp cận ở nhiều khía cạnh khác nhau và
dùa trên nhiều nguồn tư liệu khác nhau: địa bạ, văn bia, gia phả, điều tra
thực địa hay tài liệu hồi cố dân téc học
Để thấy rõ hơn vấn đề này trong tiểu luận chuyên đề Chế độ ruộng
đất cổ trung đại Việt Nam, em xin trình bày những hiểu biết của mình về
“Tình hình ruộng đất và sự biến đổi của nó ở địa bạ thôn Cơ Xá tổng
Phóc Lâm huyện Thọ Xương”.
Đặc biệt là từ khi nhà Nguyễn Thành Lập dưới triều Gia Long, Minh
Mệnh. Qua nhiều thăng trầm lịch sử, kho địa bạ đồ sộ vẫn còn được lưu giữ
đến ngày nay. Phần lớn các địa bạ này đều có niên đại từ 1805 đến 1839.
Địa bạ cung cấp nhiều tư liệu quý giá giúp chúng ta có thể tái tạo lại một
phần nào đó lịch sử đất nước ta nói chung, về chế độ sở hữu ruộng đất Việt
Nam nói riêng qua những số liệu thống kê cụ thể. Bằng các phương pháp
thông kê, so sánh khách quan ta có thể tìm thấy ở đây bên cạnh các mối
quan hệ kinh tế là các mối quan hệ phức tạp của xã hội trong thời kỳ này.
Đỗ Xuân Trường, K47 Lịch sử Việt Nam
1
Tình hình ruộng đất và sự phân bố ruộng đất ở
thôn Cơ Xá, tổng Phóc Lâm, huyện Thọ Xương, Hà Nội
1. Một vài nét về thôn Cơ Xá, Tổng Phóc Lâm, huyện Thọ

Xương
Địa bạ thôn Cơ Xá tổng Phóc Lâm được lập ra tháng 3 năm dưới thời
Gia Long 4 ( 1805). Đây là một trong những thôn nổi bật nhất của Tổng
Phóc Lâm huyện Thọ Xương. Vốn xưa thuộc trong thành Thăng Long,
vâng mệnh từ triều trước khi kiến lập cung điện Kinh Đô đã di cư ra bãi
giữa sông nay được phép trở về đất cũ, địa phận trên từ giáp với Tam Bảo
Chấu dưới đến chỗ tháo nước ở Đống Mác giáp với xã Đồng Nhân Chân.
Phía đông gần xã Thạch Cầu lấy sông lớn làm giới; lại gần với địa
phận thôn ái Mộ xã Lâm Hạ và xã Gia Thị, lấy dòng nước thông suốt của
các xã Êy và nửa sông đào làm giới; lại gần địa phận xã Gia Quất, lấy nửa
sông Đào làm giới; lại gần địa phận xã Gia Thượng lấy bờ tre và nửa sông
Đào làm giới. Phía Tây gần địa giới các phường Yên Hoa, Nghi Tàm, Tây
Hồ, Quảng Bá của huyện Vĩnh Thuận.
Phía Nam giáp địa giới các phường Đông Tân, Hà Khẩu, Đông Xuân,
Hoè Nhai, dưới đến chỗ tháo nước An Xá xã Đồng Nhân Châu làm giới lại
gần với phường An Xá của huyện Thọ Xương, lấy sông nhỏ làm giới.
Phía Bắc giáp địa phận thôn Bắc Cầu xã Đông Ngạn, lấy bờ tre của
bản xã và nửa sông đào làm giới. Trước đó còn có bãi đất gần 2 xã Xuân
Canh, Xuân Trạch nhưng đã bị sạt lở.
Địa bạ thôn Cơ Xá được thành lập tháng 3 năm Gia Long thứ 4
( 1805) được thuộc tổng Phóc Lâm huyện Thọ Xương. Hiện đang được lưu
trữ tại Viện Hán Nôm sè ký hiệu là A.14.6 có niên đại năm 1837 dưới thời
vua Gia Long Có thể nói đây là thời kỳ mà địa bạ đạt được thành tựu nhiều
nhất với số lượng đồ sộ 966 địa bạ tại trung tâm lưu trữ Hán Nôm.Đây là
một trong số nhiều địa bạ tiêu biểu của tổng Phóc Lâm huyện Thọ Xương
cho biết một cách khái quát nhất tình hình sử dụng đất đai, quy mô sở hữu
đất đai của một thôn trong nhiều thôn của tổng.
Đỗ Xuân Trường, K47 Lịch sử Việt Nam
2
Tình hình ruộng đất và sự phân bố ruộng đất ở

thôn Cơ Xá, tổng Phóc Lâm, huyện Thọ Xương, Hà Nội
2. Tình hình ruộng đất và sự phân bố ruộng đất ở thôn Cơ Xá,
tổng Phóc Lâm, huyện Thọ Xương, Hà Nội
Bảng 1: Tình hình phân bố ruộng đất của các thôn trong Tổng Phóc
Lâm huyện Thọ Xương.
SS
TT
Tên các thôn trong tổng Diện tích Qui đổi Tỉ lệ
11 Thôn Phóc Lâm 2.3.8.7 35370 0,253
22 Thôn Vọng Hà 6.0.11.6.4 91164 0,651
33 Thôn Mỹ Léc 0.6.2.8 9800 0.07
44 Thôn Thanh Trung Ngò hầu 1.5.14.2 23910 0,171
55 Thôn Thạch Thị, đồn Tây
Long
4.5.1.6.2 67662 0,483
66 Thôn Nguyên Khiết Thượng 2.5.10.8 38580 0,276
7 Thôn Nguyên Khiết Hạ 4.1.3.6 61860 0,442
88 Thôn Trừng Thanh 3.4.5.1 51510 0,368
99 Thôn Bảo Linh 1.1.10.1 17510 0,125
110 Thôn Nghĩa Dũng 2.8.4.3 42430 0,303
11 Thôn Sài Đông 0.5.8.5 8350 0,5960
112 Thôn Thanh An 1.1.9.8 17480 0.125
113 Trang Lâu 4.2.8.8 63880 0,456
114 Kiếm Hồ (thôn) 2.6.7.4 39740 0.284
115 Hương Nghĩa (thôn) 1.0.5.9 15590 0,111
116 Cổ Tận (thôn) 8.5.3.1 127810 0,913
117 Trừng Thanh Trung Sài Đông
(thôn)
0.5.8.5 8350 0.59
118 Trừng Thanh Thượng thôn) 1.8.7.2 27720 0,2

119 Xã Cơ Xá 880 . 5 .12 .4 13208740 93,33
Tổng số diện tích Tổng Phóc
Lâm
14002656 100
(6.0.11.6.4: 6 mẫu 0 sào 11 thước 6 tấc 4 phân )
Nhìn vào bảng trên ta thấy so với các thôn khác của tổng Phóc Lâm
huyện Thọ Xương thì thôn Cơ Xá chiếm một diện tích rất lớn và gần như là
tuyệt đối với tổng diện tích công tư điền thổ ( chưa kể đất tha ma, thổ phụ,
gò) là 880 . 5 .12 .4 chiếm tới 93,33% tổng diện tích của toàn tổng. Trong
khi đó 19 thôn còn lại chỉ có 6.67%. Nh vậy thôn Cơ Xá có quy mô diện
tích công tư điền thổ sè cai khá lớn có thể coi là hạng nhất so với các thôn
Đỗ Xuân Trường, K47 Lịch sử Việt Nam
3
Tình hình ruộng đất và sự phân bố ruộng đất ở
thôn Cơ Xá, tổng Phóc Lâm, huyện Thọ Xương, Hà Nội
phường của huyện Thọ Xương. Với sự tập trung một diện tích ruộng đất
lớn nh vậy thì đây được coi là một thôn tiêu biểu cho việc tập trung ruộng
đất.
Bảng 2: Tình hình phân bố các loại đất trong thôn Cơ Xá
STT Tên các loại đất Diện tích Qui đổi Tỉ lệ %
1 Công châu thổ trở thành
đất trồng dâu
120 180000 13,627
2 Công châu thổ xứ 150 . 7 . 8 . 9 226139 17,12
3 (Nơi trồng) khoai, đậu
công tư châu thổ mới
dựng thành (nơi trồng)
khoai, đậu tư châu thổ
345 . 0 . 4 .9 517549 39,182
4 Nền đền, nền chùa và đất

thổ trạch
79 . 1 118660 8,983
5 Bãi cát trắng chưa thành
đất, bãi cát thấp mới
thành
185 . 6 . 13 . 6 278536 21,087
6 Bản xã công tư châu thổ
số cai
880 . 5 .12 .4 1320874 100
Trong số các loại ruộng đất có mặt tại bản thôn thì ruộng đất là nơi
trồng) khoai, đậu chiếm một diện tích lớn nhất với số liệu thống kê được là
39,182%, tiếp đó là đến các loại ruộng đất khác như Bãi cát trắng chưa
thành đất, bãi cát thấp mới thành 21,087%; Công châu thổ xứ Nam Biên
chiếm 17,12%; Công châu thổ trở thành đất trồng dâu chiếm 13,627% tiếp
theo là các loại diện tích khác. So với nhiều nơi trong huyện Thọ Xương thì
thôn Cơ Xá có các loại đất chiếm tỷ lệ lớn hơn với bất cứ thôn nào. Từ đó
phản ánh kinh tế nông nghiệp ở đây bên cạnh một số lớn diện tích trồng
khoai đậu, thì cũng còn một số trồng dâu với số lượng là 120.0.0.0. Nh vậy
rõ ràng ở đây xuất hiện nghề thủ công nghiệp song song tồn tại cùng nông
nghiệp thuần tuý mà bằng chứng của nó chính là sự góp mặt của số lượng
diện tích đất trồng dâu. Đây là một loại cây gắn liền với nghề tơ lụa. Phải
Đỗ Xuân Trường, K47 Lịch sử Việt Nam
4
Tình hình ruộng đất và sự phân bố ruộng đất ở
thôn Cơ Xá, tổng Phóc Lâm, huyện Thọ Xương, Hà Nội
chăng ở thôn Cơ Xá vào những năm đầu thế kỷ 18 đã là một làng mang
dáng dấp thủ công nghiệp?
Bảng 3: Sự phân bố các loại đất công châu thổ bản thôn
S
TT

Các loại đất
công các xứ
Diện
tích
Qui đổi
(phân)
Tỷ lệ %
1 Xứ Tiền Làng 60 90000 22,16
2 Xứ Nội Châu 60 90000 22,16
3 Xứ Nam Biên 150.7.8.
9
226139 55,68
4 Tổng 270.7.8.
9
406139 100
Nhận xét: Đất công của thôn Cơ Xá bao gồm cả đất công trồng dâu và
đất công xứ Nam Biên. So với các diện tích khác tổng diện tích đất công ở
đây có khoảng 270. 7.8.9 chiếm 30,75% tổng diện tích đất công toàn thôn.
So với diện tích đất tư thì đấy là loại công thổ có số lượng đứng ở vị trí thứ
hai trong tổng số các loại ruộng đất hiện còn phân bố trên toàn thôn. Đất
công ở đây chủ yếu tập trung ở ba xứ Tiền Làng , Nội Châu, Nam Biên
trong đó xứ Nam Biên chiếm một tỷ lệ lớn nhất 55,68%. Đất công ở Nam
Biên còn có một số đặc điểm khác hơn so với đất công ở các nơi khác
trong thôn.
Phân tích công châu thổ xứ Nam Biên coi đó nh là một ví dụ tiêu biểu:
Trong đó: Thực canh có số lượng 36.7. 0.0 chiếm 24,343 % tổng diện
tích châu thổ xứ Nam Biên. Đây là một tỷ lệ khiêm tèn so với quy mô công
điền của xứ phản ánh hoạt động canh tác không thường xuyên . Bên cạnh
đó còn có 1 thửa đất được thành lập nơi tập trận: 114 . 0 . 8 . 9 chiếm
75,657 %. Nh vậy ở đây có một mảnh đất tập trận với một tỷ lệ lớn so với

diện tích công điền thổ của xứ. Chứng tỏ vai trò to lớn không chỉ của xứ
Nam Biên mà còn cả thôn Cơ Xá trong quá trình rèn luyện binh mã của
triều đình. Đây là một loại công châu thổ tương đối hiếm so với các thôn
khác trong tổng. Với sự góp mặt của loại công châu thổ dành cho việc tập
Đỗ Xuân Trường, K47 Lịch sử Việt Nam
5
Tình hình ruộng đất và sự phân bố ruộng đất ở
thôn Cơ Xá, tổng Phóc Lâm, huyện Thọ Xương, Hà Nội
trận này phản ánh đời sống sinh hoạt của cư dân nơi đây vô cùng phong
phó.
Bảng 4: Tình hình phân bố và sử dụng đất tư vào trồng trọt
STT Các loại diện tích Diện tích Qui đổi ( tấc) Tỷ lệ %
1 xứ Tiền Làng 121 .0 . 3 . 4 181534 35,076
2 xứ Hậu Làng 60.0.0.0 90000 17,39
3 xứ Tây 1 .1 . 4.0 1690 0,327
4 xứ Trung Châu 162 . 8 . 12 . 5 244325 47,208
5 Tổng 345 . 0 . 4 .9 517549 100
Trong sè 880.5.12.4 công tư châu thổ số cai của thôn thì tư điền chiếm
một phần đáng kể với diện tích 345. 0.4.9 chiếm 39,182% tổng diện tích
toàn thôn. Đây là loại ruộng có số lượng lớn nhất so với các loại ruộng đất
khác của thôn. Và được phân bố tập trung ở bốn xứ là Tiền Làng, Hậu
Làng, xứ Tây, xứ Trung Châu. Trong 4 xứ đó là thì xứ Trung Châu là tiêu
biểu nhất với quy mô 162.8.12.5 chiếm 47,208% tổng số tư điền toàn thôn.
Tư điền này được phân bố về từng hộ để trồng cấy và thu hoạch rồi nép tô
thuế cho nhà nước. Tuy nhiên theo phản ánh của địa bạ thì ở đây chỉ có tư
điền dùng vào việc trồng trọt nh khoai, đậu, dâu mà không thấy sự xuất
hiện của tư điền trồng lúa.? Phải chăng đây là đặc điểm nổi bật của tư điền
nơi đây sơ với các thôn khác trong Tổng ?Ta có thể phần nào hiểu được
diện tích đất tư điền thông qua phân tích tình hình sở hữu và quy mô tư
điền xứ Trung Châu như sau.

Bảng 4: Phân tích tình hình sở hữu ruộng đất và quy mô sở hữu ở xứ
tiêu biểu là Trung Châu như sau:
ST
T
Số lượng Diện tích
1 NguyÔn Nh Đắc 2 .2 .9
2 Nguyễn Ngọc Nh 2 . 3 . 0 . 6
3 Đặng Văn Tưởng 1 .5
4 Đào Công Lịch 1 .6
5 Nguyễn Hữu Túc 3 . 3 . 9
Đỗ Xuân Trường, K47 Lịch sử Việt Nam
6
Tình hình ruộng đất và sự phân bố ruộng đất ở
thôn Cơ Xá, tổng Phóc Lâm, huyện Thọ Xương, Hà Nội
6 Hå Nh Táu 1 . 6 . 6
7 Nguyễn Thị Nghiên 1 . 5 . 10 . 7
8 NguyÔn Nh Kiểu 1 . 1 . 2
9 Nguyễn Ngọc Trác 1 . 1
10 Hoàng Đình Thể 1 . 3
11 Ngô Đăng Đoàn 1 . 7 . 12 . 7
12 Lê Văn Phác 1 . 8 . 1
13 Đinh Kim Vị 1 . 3
14 Đinh Kim Khoa 1 . 3
15 Nguyễn Văn Mễ 1 . 3
16 NguyÔn Nh Tiến 1 . 3
17 Đinh Kim Giáp 1 . 3
18 Nguyễn Văn Năng 0 . 7 . 7 . 2
19 NguyÔn Nh Can 1 . 1 . 3
20 Nguyễn Nhật Tấn 1 . 4
21 Đặng Văn Giảng 1 . 4

22 Nguyễn Công Ngoạn 1.0.1.6
23 NguyÔn Nh Thuận 1 . 2
24 Nguyễn NgọcĐông 1 . 1
25 NguyÔn Nh Ngàn 1 . 1 . 4
26 NguyÔn Nh Bính 1 . 6 . 3 . 7
27 Hå Nh Xuân 1 . 7 . 3
28 Đặng Văn Trạc 1 . 3
29 Ngô Hữu Hưởng 1 . 2
30 Nguyễn Văn 1 . 1 . 11 . 4
31 Đào Công Hoằng 1 . 3
32 Trần Văn Thức 1 . 6
33 Lê Đăng Bét
1 . 1 . 2 . 6
34 Nguyễn Văn Can 1 . 6 . 3
35 Hå Nh Cối 1 . 0 . 3
36 Nguyễn Công Hợp 1 .
37 Ngô Đắc Tráng 1 . 2
38 Đinh Như Lụa 1 . 4
39 Nguyễn Ngọc Tạo 1 . 4
40 Nguyễn Đăng Đỗ 1 . 4
41 Nguyễn Đăng Miên 1 . 4 . 2 . 8
42 Nguỹen Văn Canh 1 . 3
43 Nguyễn Thị Đỉnh 1 . 6 . 3
44 Nguyễn Văn Hề 3 . 0 . 3
45 Hå Nh Can 1 . 5 . 14 . 4
46 Lê Đình Anh 1 . 4
Đỗ Xuân Trường, K47 Lịch sử Việt Nam
7
Tình hình ruộng đất và sự phân bố ruộng đất ở
thôn Cơ Xá, tổng Phóc Lâm, huyện Thọ Xương, Hà Nội

47 Ngô Công Duyên 2 . 4
48 Đinh Kim Hanh 1 . 6
49 Nguyễn Xuân Đài 1 . 6
50 Lê Văn Thản 2 . 1 . 2 . 1
51 Đinh Thị Cẩm 2 . 1 . 8
52 Nguyễn Ngọc Chiếu 2 . 3
53 Nguyễn Thị Tâm 2 . 2
54 NguyÔn Nh Diên 4.3.4
55 NguyÔn Nh Thao 2
56 Nguyễn Văn Thức 1 . 5
57 Hå Nh Yừn 1 . 2 . 7 . 5
58 Nguyễn Công Hiệu 1 . 9
59 Nguyễn Văn Sam 3 . 4 . 1
60 Lê Đình Cận 1
61 Nguyễn Tuấn Ngọc 2. 3
62 Hà Văn Cường 1 .
63 Nguyễn Thế Vạn 0 . 6
64 Trần Văn Thức 0 . 7
65 Nguyễn Thị Cương 0 . 7
66 Nguyễn Phú Hề 0 . 5
67 Đinh Kim Thuyên 0 . 6
68 Ngô Hữu Năng 2 . 8
69 NguyÔn Nh Phương 3
70 NguyÔn Nh Tịnh : 0 . 7
71 Nguyễn Văn Liên 0 . 7
72
NguyÔn Nh
0 . 7 . 13 . 3
73 Lê Đăng Lân 0 . 5
74 Nguyễn Văn Thanh 0 . 6

75 Nguyễn Nhật Ngoạn : 0 . 8
76 Nguyễn Ngọc Léc 1 . 2
77 Nguyễn Công Mai 1
78 Nguyễn Văn Hữu 2 . 1 . 2 . 5
79 Ngô Văn Tiệp 3 . 5
80 Hå Nh Phiên 1 . 5
81 Nguyễn Thế Vượng 1 . 5
82 Nguyễn Thọ Hội 0. 5
83 Hồ Như Khuyến 1
84 Đỗ Duy Triện 1
85 Nguyễn Đắc Đuối 0.3
86 Lê Công Đài 1.1
87 Nguyễn Thọ Tiên 1
Đỗ Xuân Trường, K47 Lịch sử Việt Nam
8
Tình hình ruộng đất và sự phân bố ruộng đất ở
thôn Cơ Xá, tổng Phóc Lâm, huyện Thọ Xương, Hà Nội
88 Nguyễn Phú Thuỷ 1.3
89 Nguyễn Văn Trạch 1 . 9
90 Đặng Văn Sức 2 . 5
91 Nguyễn Văn Nhiêu 3
92 Nguyễn Bá Dao 1 . 6
93 Nguyễn Văn Hà 1 . 2
94 Nguyễn Văn Thôi 1 . 5
95 Lê Đăng Hoa 1.3
96 Nguyễn Thị Sủo 0 . 1
97 Nguyễn Đăng Dục 1
98 Đinh Đắc Thản 1.2
99 NguyÔn Nh Vịnh 0.9
10

0
Đinh Như Giáp 1
10
1
Đinh Kim Thiệu 0 . 3
10
2
NguyÔn Nh Lược 0.3
10
3
Nguyễn Văn Na 0.3
10
4
NguyÔn Nh Cương 1
10
5
Nguyễn Ngọc Khoa 0.7
10
6
Nguyễn Hữu Viên 0 . 7
10
7
NguyễnVăn Chu 1
10
8
Đào Công Dung 0.4
10
9
Lê Huy Sỹ 1.4
11

0
Nguyễn Văn Thắng 1.1.8
11
1
Nguyễn Duy Năng 1. 5
11
2
Lê Thiên Phác 1. 2
11
3
Nguyễn Văn Mỹ 1. 2
11
4
Nguyễn Văn Đãng 1. 2
Đỗ Xuân Trường, K47 Lịch sử Việt Nam
9
Tình hình ruộng đất và sự phân bố ruộng đất ở
thôn Cơ Xá, tổng Phóc Lâm, huyện Thọ Xương, Hà Nội
11
5
Đinh Như Bãi 0 . 7 . 0 . 3
11
6
Hå Nh Viêm 0.7
Bảng 5: Qui mô sở hữu ruộng tư:
STT Qui mô Số lượng Tỷ lệ %
1 Dưới 1 mẫu 24 20,69
2 Từ 1 mẫu đến dưới2 mẫu 72 62,069
3 Từ 2đến dưới 3 mẫu 14 12,069
4 Từ 3 mẫu đến dưới 4 mẫu 5 4,310

5 Trên 4 mẫu 1 0,862
Tổng 116 100
Trong tổng số 116 chủ sở hữu thống kê được ở xứ Trung Châu ta có
thể thấy quy mô diện tích đất ở đây chạy từ dưới một mẫu đến trên 4 mẫu
với sù phân hoá khác nhau. Trong đó số lượng chủ sở hữu có quy mô từ
dưới 1 mẫu là 24 người chiếm 20,69%, số lượng chủ sở hữu có quy mô từ
1 mẫu đến dưới 2 mẫu là là 72 người chiếm 62,069%, sè lượng chủ sở
hữu có quy mô từ 3 đến dưới 4 mẫu là 5 người chiếm 4,310%; sè lượng chủ
sở hữu từ trên 4 mẫu chỉ chiếm 0,862%. Nh vậy có sự phân bố không đều
về quy mô và mức độ sở hữu khác nhau ở đây. Số lượng người có sở hữu
từ 1 mẫu đến 2 mẫu là đa số trong khi số người có quy mô ruộng đất từ 4
mẫu trở nên là rất nhỏ có duy nhất 1 người. Chứng tỏ ở đây so với các nơi
khác của phường Thọ xương là lớn nhưng so với nhiều nơi ở Đồng bằng
Bắc Bé nh Thái Bình, Hà Đông thì quy mô sở hữu này là rất nhỏ.
Bên cạnh diện tích đất công tư thổ của thôn còn có một phần diện tích
đất Nền đền, nền chùa và đất thổ trạch với số lượng diện tích là 79.1.0.0
chiếm 8,983% được phân bố thành 3 khu Mét khu đất thổ trạch: 20 ; Mét
khu đất đền thờ thần : 10 . 5 . 10; Mét khu đất chùa thờ phật : 8 . 2 . 5;
Mét khu đất thổ trạch ở xứ Giữa Làng : 20 . 3 ; Mét khu đất thổ trạch ở
xứ Đuôi Làng : 20
Đỗ Xuân Trường, K47 Lịch sử Việt Nam
10
Tình hình ruộng đất và sự phân bố ruộng đất ở
thôn Cơ Xá, tổng Phóc Lâm, huyện Thọ Xương, Hà Nội
Ngoài ra còn phải kể đến một số lượng lớn Bãi cát trắng chưa thành
đất, bãi cát thấp mới thành : 185 . 6 . 13 . 6 được phân bố ở Xứ Tiền Làng:
60; Bãi cát trắng và đất lập thành nơi dùng để tập trận ở xứ Nam Biên: 10; ;
Xứ Tây Biên: 115 . 6 . 13 . 6. Nhìn chung đây cũng là một loại đất chiếm
tới 21,087% tổng số công tư châu thổ số cai ở thôn. Trong loại đất này lại
có sự phân bố khá đa dạng ở nhiều xứ khác nhau với số lượng diện tích

khác nhau song đặc biệt chú ý đến bãi cát trắng và đất lập thành nơi dùng
để tập trận ở xứ Nam Biên với số lượng diện tích 10 chiếm 0,54%. Tuy với
số lượng nhỏ nhưng nó cho thấy xứ Nam Biên này là một nơi được trọn
cho việc tập trận và ở đây diện tích đất cũng mét phần dành cho tập trận.
Có thể nói với sự xuất hiện của một loại đất bãi cát trắng chưa thành
đất, bãi cát thấp mới thành là một sự khác biệt rất lớn về số lượng ruộng đất
của thôn Cơ Xá so với các thôn trong tổng và các nơi khác của huyện Thọ
Xương.
Bên cạnh diện tích công tư châu thổ số cai thì ở đây còn có sự góp
mặt của diện tích đất khơi đào sâu 50 . 5 được phân bố ở hai xứ Thượng
Châu và Hạ Châu với mức độ và quy mô khác nhau trong đó xứ Thượng
Châu chiếm tỷ lệ lớn nhất. Đây là một trong số nhiều loại không thuộc
trong tổng số công tư điền thổ số cai của bản thôn.
Đấy là chưa kể đến diện tích mộ địa- tha ma ở bản thôn với diện tích
10. chia làm hai khu Mét khu đất tha ma ở trong: 3 . 5 ; Mét khu đất tha
ma ở ngoài: 6 . 5 được tập trung toàn bộ ở xứ hậu làng. So với tổng số
công tư châu thổ ở bản thôn thì diện tích đất tha ma chỉ chiếm một phần rất
nhỏ nhưng so với nhiều nơi khác ỏ trong tổng và các tổng khác thì đây là
một diện tích khá lớn chứng tỏ đời sống tâm linh cũng như sinh hoạt nghi
thức truyền thống còn được thể hiện rất rõ ở đây. Rõ ràng so với các thôn
phường khác thì Cơ Xá còn mag nhiều đặc tính của một vùng nông thôn
trong xu thế đô thị hoá ngày càng cao của Hà Nội vào những năm từ thế
kỷ XVI- XIX.
* Nhận xét về chức dịch trong thôn
Đỗ Xuân Trường, K47 Lịch sử Việt Nam
11
Tình hình ruộng đất và sự phân bố ruộng đất ở
thôn Cơ Xá, tổng Phóc Lâm, huyện Thọ Xương, Hà Nội
Trong số những chức dịch ở trong thôn ta thấy nổi bật lên đó là họ
Nguyễn với 7/11 người trong bộ máy chức dịch lúc bấy giê. Chứng tỏ ở

đây có sự tập trung quyền lực trong tay một dòng họ. Đây là một đặc điểm
nổi bật của sự hiện diện ở đây một yếu tố của làng quê nông nghiệp Việt
Nam.
Một số nhận xét
Thông qua thống kê tình hình ruộng đất ở thôn Cơ xá tổng Phóc Lâm
huyện Thọ Xương ta có thể thấy đây là một thôn có diện tích công tư châu
thổ số cai cao nhất của toàn tổng với sự xuất hiện của nhiều loại đất đai
khác nhau với diện tích và sự phân bố khác nhau trên địa bàn thôn. Trong
số đó diện tích tư điền và công điền là chiếm diện tích lớn nhất trong toàn
bộ số lượng của toàn thôn.
Tuy nhiên thông qua việc thống kê này ta thấy được ở đây chủ yếu tập
trung diện tích cho việc trồng khoai đậu và dâu. Trong đó diện tích thực
canh chỉ chiếm một số lượng rất nhỏ chỉ có 36.7. 0. 0 so với toàn bộ tổng
diện tích tư điền.
Trong khi đó ta thấy ở đây sự vắng mặt của một diện tích quan hồ.
Đây là một đặc điểm khác biệt dễ nhận thấy của thôn Cơ Xá tổng Phóc
Lâm huyện Thọ Xương so với các thôn khác trong tổng. Bởi theo nhận xét
của nhiều người Hà Nội vẫn được coi là vùng “biển hồ” của vùng đồng
bằng Bắc Bộ ngày xưa.
Trên thực tế đây thôn Cơ Xá thuộc tổng Phóc Lâm vẫn mang dáng vẻ
hoang sơ của một vùng nông thôn Bắc bộ Việt Nam và dường như đang có
sự tiếp vươn lên để trở thành một đô thị với xu hương phát triển chung của
toàn huyện những năm này.
Thông qua bức tranh nông nghiệp của thôn Cơ Xá tổng Phóc Lâm
huyện Thọ Xương ta còn thấy hiện lên những nét văn hoá của cư dân nơi
đây. Đó là sự song song tồn tại của nền văn hoá thuần tuý nông nghiệp kết
hợp với sự tiến triển đi lên của các nghề thủ công nghiệp. Đó chính là sự
đa dạng trong các phương thức sinh hoạt còng nh làm ăn kinh tế của cư
dân nơi đây.


Đỗ Xuân Trường, K47 Lịch sử Việt Nam
12
Tình hình ruộng đất và sự phân bố ruộng đất ở
thôn Cơ Xá, tổng Phóc Lâm, huyện Thọ Xương, Hà Nội
Tài liệu tham khảo
1. Phan Phương Thảo: Chính sách quân điền ở Bình Định qua tư
liệu địa bạ. Nxb Thế giới- 2004
2. Phan Huy Lê, Vũ Đức Nghinh, Vò Minh Giang, Vũ Văn Quân,
Phan Phương Thảo: Địa bạ Thái Bình. Nxb Thế giới, H-1997
3. Vũ Văn Quân: Bài giảng chế độ ruộng đất Việt Nam trong lịch sử
cổ trung đại
4. Địa bạ Hà Nội: tư liệu đánh máy khoa Lịch sử
Đỗ Xuân Trường, K47 Lịch sử Việt Nam
13