MỞ ĐẦU
1. L do chn đ ti
 
!"#$%&'()*+, /
0)-+,(1234567(8*
9::;!"#$&'())%!<=>?+@A()B(
)CD+E(2FGH!I*JK!++7>-L !3M(?K%
&'()*;N;)-!<=%!3<O(+
PQR-+HS-'7>!T123*DU-V
-IN2F#W7(K)M(L>H8>;S
-++23*X;S-<4LUPT
H2F(NL1HH-L%M(-2R
+*Y4NHH-Z(:4)%HV
H7(-+HH)%H+?';1>H)O2N
U"N-04(NG<%N([Y-INL8+“Thuế ruộng
đất triều Nguyễn từ 1802 đến 1840”,-3))4:;S
)%U(\G<%M(+-+-842FH
V+?'N:MR--2R+*
!"#$&'()N44-+
%14;4)%:)7(8O6'*]^R#^M
M(&'()!+L'*4N%1!+,2
!'#>G1UM(7(*,!F2F@%1!+
)%:7(85L#-+?V6%)H+23*Y4N(
@#3)H+23&'()O6'7(K)-1
%1N4-1L-3H!%1!+)%:
7(8R>*
E%#+5<2((P"_(H(-
429Q"_(`“Thuế là cái mà nhà nước thu của dân mà
không bù lại”. a(D*Ebc`“Thuế là cơ sở kinh tế của bộ máy nhà

nước” d/efg.hHVi+23jM(2QJ8+U

\XHa+%V “Thuế là một biện pháp động viên bắt buộc của nhà
nước đối với các thế nhân và phỏp nhõn….nộp cho ngân sách nhà nước”d/e
g*@P"_(;(12F:)7(8M(-3
+23*Y4N61k)%+23+),2F:4
*2F!+R#^N!+,M>)6>#W
,M(+23*&V-IN4-+%14;(
Q!+)%1H7(N4-@(>)6>,+U5HS
:;M(+23N,QCH%#K#lQ
#\G<%*
m23(N(QVH+23#R(:;G1
'*@R>>7(Q(U#H<?:2F+'
R*Qk+"-V-n?V6(#lR6>4!+
%1N-+?"*4N%1!+)%
:7(8K#H+23*
&2R(Q)%6>!"#$O6'N 
)%!Z>4-3140$H>6;!n6;
+*JS23;:40M(123-NU"NG<
%V-1MN((%1502Q7#^P
M(+23-3%1N)^%?'U1(HN0#>!2F
#>G1L'@40)S;@!%
2F+7(K)-+>7*Y4N#K-+;S
%%1M(4-+%1$(
:opqp4;#rZZ(4HV-+5+?'R
-H)ONU"NG<%&'()Qk+*
];4N;SU#H%1
#r4:ZZ(5R-%#^P%
1M(+234-+%%1?23

4;*@4NZ(#rZ(2FPIGsNHH
-U#HM(+23-3K?K!(%G<%*

p1H@P!T?QNL)?8+`“Thuế ruộng
đất triều Nguyễn từ 1802 đến 1840” !+)+4(!I'M()V*
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đ
 !"#$&'
()N)%<5!!"#$&'()L2
C#(!:)*JK!+-2R<H1)WM(3
#$8-++23*DU-V-INlV4!+
)%+(N1?n-+Z2F#W7(K)M(L>8>
;S:G(*;S-+<41LV
2FL6N4;S-VV%1(U#H
((?23CZ+;S*;N
-1%1?23!2(4)%LV+
;S)%H4'-++?'*
B(7HV#2:)2!'NL14)%#,2!'I
)%HWOH3-1)+H>;S2#(`
Y23QN#H,#$!'I-1
%14-+-1%14;N23;>5
H,+!'+!'U?B#$BH
6;#2`J()W!tNXK)"J()%5#W!'NE
E'U/INJ()1UNB36Qb
N&'#$LH)2R)tN9"2R!U[
“Đại Nam thực lục”N G16>0)f!+6%6;;#$?B
#$BH6;#*]%#$,)(:6;-+D3
6QN6;#?23QWJS-+HQ-(#(t6=#
-(X>J"*]%#$sP#W'7(8G>(
;l>23Q()%0)N)%HN)%+*Hu)
12Q8P2!'!"#$7(8G>(>
/
23;1>H)O*];4NHu).1P2!'
!"#$7(8-+H+?'Z2Q852FM2RN

)tU((M(+23*J,QNHu)CI
%L4-+%14;*4N4!';
P0)-()>)H"(2RNHHN)S
L-3H!%1*JK!+,2!'U)+H
>#$?tM7HV!+)4(!I*;N?H-
h!6;;;P-1;Sc)>H^I
#HH(QZh?v*
]%“Khõm định Đại Nam hội điển sự lệ”?%DH
6;#?23Q'"/-+++?23WJS
*]%#H+Z(HV+?'-VVN
U"NG<%&'()$(:opqp*IqqqN75/w\w
M(p]Ia4(NaN0)475/fN75N75Z
Z(5R-UqNU&N44
%%1N%LNU#H4(-3%,
?23*
Hu) “Quốc triều chớnh biờn toỏt yếu”?B#$BH
6;#2Fp]Ia4(NaG16>0)*H
u)!PM-+R6>H&(x(9N
EEN'"NWJS[D3-V-Iy1Z(
PsH7H-VV%1*
z$8Q{H%NZ(>lH>:8
X)-3Hu)“Việt Nam sử lược”,p]=F+a,DU
EN0)!:S0)*Hu);S!"#$&'()@
Q2F=W?K{HGK)!2F-+OH(";23(
*H>6;#!"#$hSWQ(HN
@H>Ls#W'hVWQ()+
sh@%?!3*)|-(NH>4l-1

NVSM(+23*&3H-+M(H>4
k2Q8?I6%?!;7(-1:;S*

Hu)“Kinh tế và xã hội Việt Nam dưới các vua triều Nguyễn”
M(H>}Np]9$(;NG16>0)f4V
6+H=7H-H-1NG<%?23*H>U
I5!'NU#H%1L!+G4[
@#(DH)HH)N!"#$%&'
()N-1%14-+-1%14
;N4-1%1C2FH+#$87(K)-+
;SN4LV2FL62`
D “Sự khủng hoảng của chế độ phong kiến nhà Nguyễn trước
1858”, p]&04(Na+%N*Hu);SH+?'
)8)OM(%+230)-U"N
NG<%[4NHu)4I#R!2F-1L
Q+"-V-Q(-+)SH*
];4NZ(>5HHV2`
D“Lịch sử chế độ phong kiến Việt Nam, tập 3, từ đầu thế kỷ XVI
đến giữa thế kỷ XIX” M(H>{(a9;Np]xHYtNa+%N
w*Hu),)6(:4!+@:op&qP(opqp*
4N^:qqqNH>4I-1"(L-+7"R-"
!2QLQ*;NH>2(I2F
-U#H%1?23Q*
z(0)fN4LV;S2FL6--1
+4-+-1%14;2`
0)fN“Tỡm hiểu chế độ ruộng đất Việt Nam ở nửa đầu thế
kỷ XIX” M(H>&Ca{ZNp]X(8G<%a+%*H>
-(6>1U#H%1M(+23N
-+1%1V+@U#H4*4NHu)C
I-1L%17(@!V%1t5*H

u)CIH%PU#HM(+23-3Q
#M(2QL?K&'()*JKW#W!+)%Hu)4H"

Z2Q84"23;SQ#\G<%
L'Qk+*
0)NHu)“Lịch sử Việt Nam, tập 2 (1427 – 1858)”M(H
>{(B(N2RaPBTND>ENp]
xHYt*Hu)4+)%#U(I3-1L?23
*4N4IVS*
!6+M(H>&Ca{Z2`“Chế độ công điền công
thổ của nhà Nguyễn nửa đầu thế kỷ XIX” 0;U;S!"#$
#wN0)w*4NH>4I%LL=M(
+-+P6'Ht5M(+23-3!1+N4
46'HH%1LL=M(+*
a(6+` “Về ruộng đất công làng xã thời Nguyễn nửa đầu thế
kỷ XIX”CM(H>&Ca{Z0;U;S!"#$N
#0)*H>4I-1#^PM(+23-3%
1L!+G<-+VS-3!%1+*
]+M(H>JS-3(`“Về quyền sở hữu
ruộng đất khẩn hoang dưới thời Nguyễn”0;U;S!"
#$N#~w~f<I-1#^P%1WM(+
23N44-1#^P%1,-+L-3%
1+*
0)N “Nụng dõn và nông thôn Việt Nam thời cận đại, tập
1” M(&'#$8Np]X(8G<%a+%N4I)%HH
7H-1N"(L-+F!<-3L?K&'()N44
I7(HSH%1?23*
0)fN(H>2RaPBTNJ|](<G16>H
u)`“Tỡnh hình ruộng đất nông nghiệp và đời sống nông dân dưới triều
Nguyễn”, p]Ia4(*H>-r!6S(t5-VVL
w
'-+Q#L?K?23H-(N-U#H(
(%14-1LC2Fl-+)S

6cH##%*
P0)#(4NP6%HVL#$2Hu)` “Đại
cương lịch sử Việt Nam, tập 1 từ nguyên thủy đến năm 1858” M(H>
2RaPBTM6;Np]xHYtNa+%f*z(4!+H
u)“Đại cương lịch sử Việt Nam, tập 2” M(H>Jpv9v)M
6;Np]xHYtNa+%f*0)NI5H>D>
EM6;NJ+•QN&@pvJ+(QHV
“Lịch sử Việt Nam, tập 3”, p]J8z2)a+%[Jv!+P
HV12Q8PSR6>-+H7H
1-HQ-(Qb!_-WNU"N7K#WN
G<%[z!;7(+2(2FI-+t5*
0)N]%+U\=t(Q“Thuế Việt
Nam qua các thời kỳ lịch sử”, p]DU"B(a+%*Hu)
IH7H-VSL^&'()7(HQk!"#$
Qk+*
0)N“Lịch sử nhà Nguyễn - một cách tiếp cận mới”, p]
J8z2)a+%*JK!+LVIF6+;S
M(H+#$8-++H>?!"#$&'()Q
+*zW,M(+#/0)
?.>!"#$?K%<K((<3#$84
;-+3(8G<%&'()4*@PH
IH(<(HV-+HH-(.M(C
H(*Hu)Z2Q84HVH7(-!"#$
N%?M(U#H%1L2FI
#CZ2Q-4P7(5)-+I"ZlN
H7(R-*
f
0)NKỷ yếu hội thảo khoa học về Chúa Nguyễn và vương triều
Nguyễn trong lịch sử Việt Nam từ thế kỷ XVI đến thế kỷ XIXN(a4(N
b0)Np]3C+)%#U(--H%

M(+-3-1%1-+-1%1%M(
+^$(:opqp*
+PLV;>5;CZ1H
VHC4:I)%HH-1%
12` Tiến trình lịch sử Việt Nam B(
8M6;NLịch sử Việt Nam từ thế kỷ X đến năm 18582R
aPBTM6;Ngiáo trình Lịch sử Việt NamI/M(D>
EM6;[*
2-IN@-'5)!!"#$;S-1451c
-1%12(2FI)%H4'
-+2(4LV+;SQ#v*PLV
;S4;<U1)%#%?--1
%1N4;!;PIGsNHH-U#H
M(+N!+,+!'7T5H>()>*Y-IN
52FT_(-+:)7(8M(-1+N@(+7>M(
2Q23NL));S-1“Thuế ruộng đất triều
Nguyễn từ 1802 đến 1840” )%H:MN4'-++?'*
3. Đối tượng, phạm vi v nhiệm vụ nghiên cứu
3.1 Đối tượng nghiên cứu
X4(!II-+;S-)%2Ft54!+`
i%1@j*
3.2 Phạm vi nghiên cứu
* Về thời gian:J+#K-+;SU#H%1
(@0)0)S!+@
x(9!;LQ("-VM(-(EE*

* Về không gian:)-M()%4(!I'N+
I;SU#H%12FH?t>23
Qk@x(9EE"-V*
3.3 Nhiệm vụ nghiên cứu

J+I!+)v)%#%?#(`
S1N+;SPsH7H1-%
1^H(23N57(452FR#^N)4
-+#W@(M(L*
S(N+#K-+;S%?M(%1
?23Q"-VM(-(x(9-+-(EE*
;R#^4Z()%#IGsNHH-%1*
S6(NL7(V)5-1L%1NH
>4'Z(PHHN>2^M(U#H4
-+%14;Q#\G<%
Qk$(:opqp*
4. Nguồn tư liệu v phương pháp nghiên cứu
4.1 Nguồn tư liệu
J5;S--1%1N
H>?W(-+)%#,2!'M#(v`
\DH!2!'`6(,)H6%#$M(-2R6;
#N47(81!+6%“Đại Nam thực lục”,p]xHYtN
a+%Nf*]%“Khõm định Đại Nam hội điển sự lệ”?&'#$8?"
M(p]Ia4(NaNG16>0)*]%EE'UN
6%B36Qb[*
+(NCZbLV#$8H2“Đại Việt sử ký toàn
thư” ?Lz_9;-+H#$:9;6;#e6%“Khõm định Việt
sử thông giám cương mục” M(B#$BHe “Lịch triều
hiến chương loại chí” M({(aDZe6%“Đại Nam nhất thống trớ”M(
B#$7H[*

\ DHHVN#H;>-+*
\ DH6+;SQbU;+2`;
S!"#$NYK%8[
\ +(N)%#2!'-+L-!"#$;

)qhh*
4.2 Phương pháp nghiên cứu
p1H@2FN')-tM(+N7HVW'N
H><#$?t2RHH(2`
\&2RH!INH>#$?t(2RH;S
U!+2RH!"#$F-32RH!*
€{2RH!"#$5?W!)%HH7H-'
%1;>23Q(0)*
€{2RH!`;R#^KU45Z()%#I
GsNHH-U#H%1M(P)OU
W-+N,Qyv#W@(NH-+P5)H
6'#-3H23*
\&2RHt5N7HVW'H>#$?t
2RHKUN2RH##H5!+)#Hb-1
;S*
+(N2Q-.#$?tH2RH;S6=F
H2`!I6>;N##H[
5. Đóng góp của khóa luận
;S+“Thuế ruộng đất triều Nguyễn từ 1802 đến 1840”
H>))4)%#44b;S-
 !"#$%&'()2`
Thứ nhấtN4(!I4:Lt!)%)>6S(+
y-+4'-'%1@0)
0)N@4Z2Q812F#WH6'C2#W
(=U#HM(+237((*

Thứ haiNL7(-'V)5N(H,2!'-+2
!'()>2Q-l?W!)%Ht5N:M-++
?'%?U#H%1M(-2R?23Q
x(9-+EE*L7(4N45Z()%-+IGsNH

HP)OUW-+U#HM(+23*
Thứ baNL7(-'v3P%?t5%
%1:NZ(2FPH%M(%1
Q#NG<%-+S)H+1(M(
L?KG1H@;KW!+HO)H
4%1!+)%:7(8*
Thứ tưNIS(HH-L!(C2M(
)%-2RZ(:4bV+?';1>H)O-
U"NNG<%N(N-0Z([&•-IN-'#K-+
;S+%1?23Qx(9-+E
ENH>))4:b-+-'HH
-+*
+(N+C!+,+!'6=Ut-t7HV
8IN>?-+;S!"#$&'()=4-+
-L'4;*
6. Bố cục của đ ti
+:)^:N!IN+!'()>-+:t!t:
%?M(4(!I2F1+6(2R`
Chương 1. Khái quát về thuế ruộng đất giai đoạn trước triều Nguyễn
Chương 2. Thuế ruộng đất triều Nguyễn dưới thời Gia Long và Minh
Mạng (1802 – 1840)
Chương 3. Tác động của thuế ruộng đất đến kinh tế - xã hội triều
Nguyễn từ 1802 đến 1840.

NỘI DUNG
CHƯƠNG 1
KHÁI QUÁT VỀ THUẾ RUỘNG ĐẤT GIAI ĐOẠN
TRƯỚC TRIỀU NGUYỄN
1.1 Thuế ruộng đất thế kỷ X – XIV (triu đại Ngô, Đinh, Lê, L,
Trần, Hồ).

1.1.1 Bối cảnh lịch sử
1.1.1.1 Chính trị
z(LBH(7K()aH;#L]Jc
0)/N23(623-+QV)3QV"M(iphong kiến
dân tộc”, C@K23(<1)?SR)%V0)
2R]lL%*DU7M(8XZLJ@6232F
!I-+M%!I?K%*@0)N+9;
("123-+<46'HZu-'M!<=N
4-3GK)123+*
0)N9TDL•u!;La+N+9T2F!I<
)^()%()3!"#$?K%*z(!;LN9TDL
•u6(iChiếu dời đôj5La(92(J9(N#(=;+
+09*JK!+)%P#W'4T_(-L 
!3N45'#WH5-)8)OM(123(*@KN0
9^+K)U"NN-04(M(>23*
J0)N9Tbt7"=;23+J
&'*+9T2FM;))%623*0)wN?23#W5
M(:MJ%N9TD;a+US2QL:
D>*&2R9T1)?S#(w0):)7N+:2F
!I*+:(+9T)^()%QktH5(
RM(G<%J&'*opqqqNU7+:-P

-+N0%-+()%1="123
P(opq&*
+239T:@623GK?W6%)H+237KM
;2RI7*JS:U72R!+-(*
&(!+2Q47+(;1>H)OU"NN
7K#WN-04(N(-+LH*&(!+2Q?'7
"M(?.8:)7-+!+2Q?'7((Q
"?K*xZ-'-(!+)%6%)H7(!,)16I-3H

R7(-+S7(;H*+:!I5U"4!+
7KM7T%*B(!G1K@7T%L1+:*
]%)H+U@2R3"(2R++2FM-+
+'*+:W'2RS587(!h%
')$N($-+M#_*Y4N%C7(!6%)H+23
M!++:M(U7+:N4M!+7T%
8:-+#_8()(*]%)H+23Q9T:)O
? .8I@)LVM(Ha(N
2-n5'@3%!IWMM(?K%Q)3*
+239T:!++237KM7T%-+)(OU
7(!;N?4(1"!L4TS)(!7!F
?.8C26%I7(!*+23<4U#H<
%-+"(-"-6%I+C7(!N7T%58
+-3+23*D3+#rU#H%
1M(+23*JO6'H!IQ:4GHI-+6>-'
72P+#>N47(81!+%1NZ86>-'
#>G1L'N4,@L%1!+)%:
7(8?V-+L#6%)H+23*
0)Na,BT9s-(:>2QL)V-+
+!I-2Ra,f*(#(!;LNa,BT9
<2((6'H>H7(8c)>7V
/
M>-NU"NG<%Q:*44P
>H7(8-+-1L%1*
(@opopq&NK?KJ&'!;
2R:1(!H!W6(*a:2L
4)%o+NK?KJ&'2F#;=.(6V*
opqNK?KJ&'>2R:!#WGK)!2FM(7K
f\ffeopqqqNK?KJ&'1(6(!:H
7vQEt\N#(op&H

7KEf\*2-I451cN;:
GK)N6>-'123<^+)%;:6SM(
?K%()8Qk!"#$*B(v4+‚";)T
S-)%7(J&'1*)|!:H
GK)NVV%1N#>G1L'!P-(.7(
8-'t7v-+=S7K%*
Hoppq&N5lO;))7('C2
)^%!<=NH-(J&'L@)^%!<=G
U(()*0)wN-(D()(!+DDM?K16(KJ"(9TNE(
9-+]DU+9TN- 1U(()<)^%G
U(]lB>"+(*
0)/wN-(:}L>LZ(aK-(
D()(!+DEK*DEv4?v1(Kƒ-+9T5!+)!-I:
L*z(+-(:}L=;8M(- 1)3!+Ia4(*
z(Qk+a,Na,BT9<!:h)7KH
D()(6>-'U(()N,QZ;)!W!2F!H!W
2R]l*0)N-(D()((I>%1J%D;)-+
D=9C+a,*z(+N+a,=;(vZ+bv
0a(-+2_(*
2-INHoppq&!<=J&'L@
2F)^%*&')^%!<=6;T_()^)(?'U

1((HNH5#>G1L'24CO(
+23&'()40NHS-'7>
!Tb-W1)3-+?V#W="123*
1.1.1.2 Kinh tế
a. Nông nghiệp
„%1!+,2!'#>G1UM(K?K!(%NO
6'L'!!++MM(J&'*D4M
-+H5#>G1L'V+23)3>)6>,!F@

%15?V,+UK#H+23*DU-V
-IN6;L-'GK?W-+MU7N+23
^oppq&.2((6'HUWc)
UNH5L'*0)N9TDL•uG
6l1>P2Q+->^-7;C*0)wN9Tb
tW'L-+:GKN&(2Q+
+-+2Q!itịch điềnj5UK?K!(%#>
G1*];4N+239T:6(+!I6>-'7
2P+#>NO6'!+%1N6>-'K6.c)PV#Ss
L'*!IH+9T47"2Q0%)K
O%)K6.>6,2QK-+H2F
d/e/g*
];4NLH"M-+#$(P(;C2F+
23&'()7(K)*9I+23Q:-'GK
?W-+#$(P(;!+-'M(+?K5>V*0)ffN
+9Tl;#L2'*0)N+9Tl;DRpH
@…;{t92R…;*+239T:.OHSbN
Za+;#S5;L-'l;*JK!+)%-'!+)4T
_(1!3M(+23-3K?K-'6>-'-+#>G1
L'*+239T:a,.W'U#H
U#>G1L'L7(M2R((N)^%?'

U(HN@4MR#^-++UM(+23*
4,!F@%1!+)%:17(8PM
2RM(+23*
2-INHoppq&N+23&'()
1Z8-+7(K)3LH"MNM!FN46'H
U#>G1L'*Q4NL'2F
="NR#^+UM(+23@L2FMNR
#^#S)7(H%1(GK)*

];P'I!FNL'(
+C4P401"*z()|%H
GK)N6"##t-+6"+H;)8*z((16"
6b(NV1)%1M(687(!6(
?(=6NK?K>6b!+)7;2RQb*
W;>2^Lb+U7(N-V-I
;:O(-3+23&'()!+!+)H+5
t,%1(4(NLtL'*@4M
R#^+23N4)%:@%1!+
,U>)6>6%)H+23,*
E%P>H5>7H-1-NG<%
4;)++23&'()H?t4!+`02QN)^
%?'U1(L7(U#H((N-I%-+;8
K?KQb^-#>G1N="-+H5L
'*
4)!NL'46230:)hP6
M(!"#$?K%NP6230:)44>2^W3
,!F@L%1M(+23&'()*D3-V
-I6c)8H+234P6'HUF5lt
-+="#W%M(6%)H+23*
b. Thủ công nghiệp và thương nghiệp.
w
(@oppq&NML'-+2R'
4P623H51"N'J&'
-2R!;)%:)()3*4>5)%!H7(G2^
2FGK?W5t-t:M(-(N7(V*
a+2F-U2)%%(V!34%1;!47(
G2^;*Q9T:N09LP!+K)U
"-04()+.!+K)M(>23-3%
6L6H#L=*Q9T>&KJ,!+7K>-+2R>?

(H%(=6L6H3•#(Q:N09
-@(!+R6L6H-@(!+R!+)ML2-n)(-†“quốc tế
của một đô thành”*];ZCK)6L6HH2`
(a(N92Q[*
Qk+41!+ML(Q
2`]H+a+%N=a+N{W94]l;!+))N
a(+()J";!'#lN!+]2^x(92RN]l
Qk,[*Db%2R'?(%l-+#L
=*zWH5+Z(K)I-+>LL*a'
2F)(6H%1?(2R=6N?44>2^
Q#M(2QL?K*
];4N#(P%1(GK)+
ML'-+2R'C6">2^!3*z(H
7vQEtNbG2^ML6"+H;)
8N#>G16"V*DH%2R'C6"H
?>I-+1(GK)6>-'123*DU
W+<>2^,+UM(7(*Y-IN+
23+u)RLtNH55>)
6>,@L4%1!+)%:7(8*
2-INHoppq&N6%)H7>!T+23?:
2FM-++'@2R"(2R*J&'-R
f
6>-n!+)%23L'*Y'U!<=L@2F)^
%N7HV((t4(%1-n2F+*&1
,!F@L-n!+-1)++23&'()#S
7(K)c)="VVU"23*
1.1.2 Các hình thức sở hữu ruộng đất.
Po:%!IN(1"<!1)LV+
237KM;2R]l!+)V)n5GK
?W+23M()V*;N?TS?v%#v#lN!2Q

G;>2R:-3P%1(GK)!2F;-'GK
?W123-P)!+:M(H
&'()(oppq&*
x2+232RJL!Z61QN&(!+2Q47
!W(M(123N%1%7#^PM(+&(*2
7#^P%1M(+-(!+7#^P;?(_(N
W#$?t4VH)P%1H(-+l
!-3%LH(*
+23&'()@623l)!1%1-+6
4+R#^N;,L7(8-+2QG;M(
+23*Hoppq&4VS#^P%12`
1.1.2.1 Ruộng đất thuộc sở hữu trực tiếp của nhà nước.
L2Q4(6%I1+%1%#^P+
234!+%1?+23W7>!T-+%1LM(
!+G<*]%I%1%#^PWM(+23,2
+#>M(6>K+-(-++N)%!itư hữujO6')+
P(!F64!%!+M(;+*]%I%1?+23
W7>!T4%1#R!0N%1"N%1,
-+)%6%I8!+%7*
a. Ruộng đất Sơn Lăng.

9%+4@Q9TN#(Q:-n.,*JK!+
!%? -+-'Qt=;?.8+&(*mb-WZ
!0)%+&(N%12F(?K+1-+%)%>
(!Ft-t-'QZN6>-'!0)%M(H-(de/g*D2?K^
K2F))8!(?"*;N=?'UM(%#R!01
bL4H?tVH5%#^P%14*
b. Ruộng đất tịch điền*
@Q9;a+4Z!%+N#(Q9T:%
"-n2F?V*S+%"!+%

U#>G1L'*JK!+!%?VW7>!TN
%2F(?K"(2R+1N%L? -+-'Z
Q1NH-":LO? +-(-++*„%1
+b‡;L>2^#WH5#>G1L'*
c. Ruộng đất đồn điền.
JK!+)%PVS(H%14@!KQN(
@Q]l%<1G1'?1-M(,^23(*„%1
,?+23)%?Kˆ((N+1*E%:
2F(H%+1N:.!I-+51!2R
6!U*„%1,H5>^Q9T:*
d. Ruộng quốc khố.
„%7(2F8!+7!+%M(+
23)+(!F2F?WPM(V5?W
Q+-(-++*„%7<G1'^Q9T
:* Q  :N  % 7  O  ^  D>  p< @  9;)N  a+  %
d/e/wg*2Q+1%+2Q!+ 6O2Q6" NK
IM(811s)*
2-IN%1?+23W7>!TL)#
!2F!3N2C!+,IH5M(V*
1.1.2.2 Ruộng đất công làng xã.

„%1tb!+G<Poppqp.2F8
!+iquan điềnj(iquan điền bản xãj*9%1+):!3
H!%1Qk+*J-3!%1+N+23
2Q(H!+G<7>!T-+(L?K+1*
2QF+NL?K!+2Q!_(%1M(+-(-+4
_(-t%L+23*„%1L!+G<%!3;
"(L>%;%1+C):MH,
M(+23*JHZT!+)O? %1L^H!+G<
%7#^PM(+&(2L?KC4P7

1"2`%1M(LG<+y(P2Q^LG<
4N htM(@"(2RNt4V-(7(
=L?K(b!+G<M(851)%1M(8@
8)%deg*
1.1.2.3 Ruộng đất do nhà vua ban cấp.
D454%6(1%1-2R:N7T%4Z@
232#(Q9T%+)3H5)N?23HV
Sithực ấpjNithực phongj*z(Q:V56(1+
L.P(*J-3W1N+23(7L2Q
2F6(1%1N2QL?KL6"!'%-+2Q2F
1%1N4_(!+8-n>W'%!(?"N!U
+23N.LV%2Q2F1%1*J-3V
S6(1ithực phongj+236(1>2Q!n1*2QL
?K>%LN"!(?"!U2Q2F1%1deg*
2-I6(1WN+23)17-3
L?K)%Q(1"*DU-V-IN+9T16(
1hVSithực phongj*&;l:!3H2QF
W1NWN%12F1-n%7#^PM(+
23N2Q2F1y47)P-+#$?t)%
Q(1"-+L>!+%12*;y42Q

FO6'N+-(v-'6(1%1-_-V%1
)3^+%12*JR$22QF-(9Tbt1
-_-9;{ta5RV)n%!+)2565
?2RL!(d/e/g*
Y23Q+:.4VSithái ấpj*JK!+U#H6(
1%1-+6=!%H-2R:N7T%:*&3VS
6(1H12QL?K2F1.6"!'%h7('L
LNLk-32Q2F1%1*&W1NH1!+- 
1;M(H7T%:*

];4N%1+ (C!+)%!%?+23
6(1H+ (*]%I%1+,H=6-+
Qk:M(%&'()N1!+?23Q9TN:
{Ib4H5(+"-+^+UHM(
23(Qk4*
1.1.2.4 Ruộng đất tư nhân
Y23Q9T%#^P2K<=6-+H5*
H-06>H7+23<6(+P!ILI72
P%1*];4N+23.L(‚"7)(
6H%1M(H:!3G<%*B(K4512F+23<
@(I7#^P2K-%1*
JQ+:N%12P.H5;))%623*
&')(6H%1‚P?(P(2K-3()+?
(>P(+23-32K*Hw0)NV(!'ibán
ruộng công, mỗi diện là năm quan tiền cho nhân dân làm của tư” d/eg*
&'!+)+M(V+:<)^%%12PH
5-+#W(=M(HM#^P*
EOHN+:.-2R:N7T%2Fs;)%
?KˆQb((5!I(;*JK!+)%O
7)++-(?+H-2R23NLZ(N.)<N:*

„%1<(H2F!+%12*DU-V-IN(
Q:!+6'H7(84T_(7"U1!V
#^P%17T%Q4*
EO? N-(:-n1(23!+M(-(2
;WN|+l;!1-+%12M(?K>NH
"+-+2F6 dewg*
Z)!NHoppq&NH!V#^P%1<
2FV+-+K(Hv+*DH!V#^P%1+
!+,UK#HM(+23&'()N

U-V-I+23O6'7(K)-1L@%1*
1.1.3 Thuế ruộng đất của các nhà nước phong kiến Việt Nam (X – XIV).
hTừ điển Thuật ngữ Lịch sử phổ thôngN?{(89;M
6;NHH>"_(2#(`iThuế điền – thuế đánh vào
ruộng đất dưới thời triều đình phong kiến. Hàng năm tùy theo diện tích và
loại ruộng, chủ ruộng bắt buộc phải nộp một số tiền cho nhà nước. Thông
thường mức thuế ruộng công nặng hơn tư. Mức thuế còn tùy thuộc vào từng
loại ruộng và từng thời kỳ lịch sửjd/eg*
DHH>C2(("_("(L2#(`iĐịa tô là phần sản
phẩm thặng dư do nhân dân sản xuất, nộp cho địa chủ vì lĩnh canh ruộng
đất. Người nông dân làng xã cày ruộng đất công do nhà nước phong kiến
phân cho theo chế độ quân điền cũng phải nộp tô cho nhà nước. Tô ở đây
tức là thuế ruộng. Nhà nước về mặt kinh tế trở thành địa chủ. Địa tô thời
phong kiến và thời thực dân Pháp đô hộ nước ta nhìn chung nộp bằng sản
phẩm (thúc, lỳa) cũng có khi được quy thành tiền để nộp tô (khi trong xã hội
sản xuất hàng hóa phát triển mạnh)jd/efg*
L%1!+)%VS64!%M(+23-3K?K
!(%<4@!KQ*Hoppq&?O5)VV
%1HS-+(?;?nP7"H(-
L*@Q+L+9;N%%14ZN

2?23Q9T:a,%+2F7"OrNv+
h‚N-3%1LN%12*
J-3%7Q:N)|2Q+/)nN)|0)%
/04d/eg*JK!+)%)S64!%HO?23VS
L'-I*
J-36'H%1L!+G<N0)+:"
sL:;`iNhân đinh có ruộng đất thì nộp tiền thúc. Cú 1 - 2
mẫu thì nộp tiền 1 quan, có 3 - 4 mẫu thì nộp 2 quan tiền, từ 5 mẫu trở lên
thì nộp 3 quan tiền. Tô ruộng mỗi mẫu nộp 100 thăng thócjd/e/g*

;P#;-n2(5GH"UGHK!+L
%L(L%2*zH}()3QZ`iThời Lý
– Trần công điền có hai loại và chia làm ba hạng để đánh thuế… Ruộng
thác đao nộp thuế mỗi mẫu 1 thạch thóc, trung đẳng mỗi năm nộp thuế 3
mẫu 1 thạch thóc, hạ đẳng mỗi năm nộp thuế 4 mẫu 1 thạch thúc, cũn đối
với ruộng đất của dõn thỡ mỗi mẫu thu 3 thăng thócjd/e/\g*2
-INLQk+MH-+%L*K+%
L!+G<>%6c4h?'U(-+;))%#1
"*ESL0)?+23O(2FGh)!+1ON-3
H%1V)|)nH@7(*2-IN+0)2Q
L?K>%#6c@~~)n%-3!y
4)nO@~~)n%-3!4)nd/ew/\
wg*
z(Q+a,N502Q#S)M(U7
2R-+>')8)OM(123N0)/fa,BT96(+
U#Hihạn danh điềnj*h4N1>PM#^P2Ky
2FsP!!+)M(;)%!2F?'U%L7H
)nd/e/g*JK!+U#Hc)G4(6b!Viđại điền
trangjN)%K>^7HVM-+1I7K
!WM(+23*&%1Qa,N234+23y/
/
0Z~)n%2N)S+2FO(@Q9TN#(!:
%1-+!I#=":;^&'()-+0)/*+a,
<y)S%2!;0~)n%d/eg*&3!
%6<?KN!%47('#>G1MLN+23-3
)S@/7(7(~)nNS!+)S2F>)w‰*Y23Q
:)|)n%6<?K%f7(,*2#(Qa,
%h17(,6c7(1N2F
‚%7(N‚%7(N‚%/7(defg*
2-INQ,@%1)+K7Š+23

++N+23&'()<)^;)H!.Z
NG2^ˆZ-CUNG2^)(7:H-(7(N6!U*
;N?>2R:-3H%1(GK)2Q
(H7vQELopqqq-+P0)
!!G>(^(M()|!+)7
(Z!k|*zW61=-+U<K(P6%
%6%U7-+?n#W#t=M(H*
2P#(2F!I!u)02Q
64!%K?K6cU#H4(OR*
1.2 Chớnh sách thuế ruộng đất đầu thế kỷ XV đến cuối thế kỷ XVI.
1.2.1 Bối cảnh lịch sử.
1.2.1.1 Chớnh trị.
0)N#(R()2R0)H7KE
+l!FN9;9F-"!<t(M(%^_(9()zR!;
L+NO;23!+J&'N)^:+9;!"#$
2Q8!+9;#R*J123623-+Qk;6VNH5*
z(+9;2F+!INH-(9;(46l(-+
LtNU"234:GK?W)%+23
)3*&3))K("(-"M(-2R)VN+9Q4
+)%!>Hc)Lt-+H5123#(P

0)(s?+-37KE*Y23Q9;#RNO6'?23Q
9QbL%H?tN$y(+";
7(!:!3G1K7(($*+9;#RGK?W6%)H+
U7(h7KM;\7(!;H-35
7KM7T%Q:*&(-nPPS0R6>M(
Q232-37!WIR-+7HR*
a'+UQ9;#R4UI@?23!;;N@
"(2R2R-+(7++?'M(2QS
:+23*J+4T_(17(8-3)%7(

1;R#^L'N+4(2(H5*
Qk+9;#R5>)6>#W+M(6%)H7(
!N+9Q44U#H%-;NU26(+
%6=!%*4U#H!%2F6(+c)h)!
7!F6%I7T%N7(!*Q9;#RN!<=J
&'2F)^%6(,))%?>1%!3@- 19zR
I- Z]b{k…Q+(*
J:op&qNU79;#R623-+(#*z(
9;aL)1N9QktN9Q•EtN9;2RYW!;(
#4!+PL-(61+N0R#(8(*E%#S:
B<IGs--(9;2RYWc`iNhà vua tính hiếu dâm như
tướng lợn, loạn vong không còn lâu nữajd/e//g*@KNG<%J&'
)1?:>""N#(#ZNQ#K?KW=*
%6%(1:)7!;G>(H%(@N
!n(5(+7!W*D !Z4NH!W
=?ING1'hH(%6%
V*4=!;H)2`P2Q%L1+9;N
8acYt^(a4(N8""Yz>-+
"^(a4(-+8ES:!+EJ0Y*
