Cách nhân giống kiểng xương rồng
Nhờ vào óc sáng tạo và bàn tay khéo léo của nhiều nghệ nhân hoa kiểng
bậc thầy trên thế giới,kiểng xương rồng ngày nay đã có rất nhiều họ, và
mỗi họ lại có nhiều loài. Tuy chưa có một thống kê đầy đủ, nhưng chúng
ta cũng có thể đoán được rằng hiện xương rồng đã có đến hàng ngàn loài
mà mỗi loài đều mang những đặc tính tươi đẹp và hấp dẫn khác nhau.
Thế nhưng, vấn đề lai tạo thêm giống mới chắc chắn không ngừng ở
đây, mà càng ngày càng được phát huy hơn nữa, do nhu cầu đòi hỏi
ngày càng cao hơn, nhiều hơn của giới chơi hoa kiểng ở khắp nơi.
Một cây kiểng xương rồng đẹp mắt
Có nhiều phương pháp để nhân giống xương rồng:
1. Ương hột
Hột để làm giống bao giờ cũng được chọn từ những cây mẹ thuộc giống
mới, giống hiếm quý đang có giá nhất trên thị trường, hoặc là ở cây cho
hoa đẹp đúng với sở thích của người trồng. Những cây mẹ này được
chăm chút săn sóc kỹ trước thời kỳ trổ hoa cho đến lúc trái chín mới lấy
hột ra ươm.
Với người trồng xương rồng để kinh doanh, họ thường nhập hột từ nước
ngoài về. Tất nhiên, đây là những giống mới … ra lò, đang được “ăn
khách” trên thị trường quốc tế. Việc nhập hột giống này có điều lợi là họ
tiết kiệm được thời gian trồng tỉa, có ngay giống mới để bán ra thị
trường hầu thâu được mối lợi nhanh chóng.
Khi trái xương rồng đến tuổi chín, ta lấy hột ra gieo ngay
cũng được, hoặc phơi khô vài ba nắng để dành dùng đến
khi cần.
Muốn ương hột, trước đó cần phải làm vườn ươm. Vườn
ươm có kích thước nhỏ rộng ra sao là tuỳ vào nhu cầu và
khả năng của nhà vườn.
Đất là vườn ươm phải là cuộc đất cao ráo, nên cuối xới kỹ
vài lần cho đất được tơi xốp, và phải nhặt nhạnh hết cỏ
dại cũng như các tạp chất khác. Trên vườn ươm nên có

mái che đề phòng mưa bão. Mặt khác, chung quanh vườn
ươm cũng nên rào chắn kỹ phòng ngừa gia súc, gia cầm
cũng như chim chóc lẻn vào bươi phá.
Đất thịt pha cát thích hợp với cây xương rồng. Trong
trường hợp gặp đất thịt nặng, ta nên trộn thêm phân
chuồng và phân rác mục mới tốt.
Vườn ươm phải được lên líp cao, chiều ngang líp khoảng
sáu bảy mươi phân, và chiều dài tuỳ vào cuộc đất làm
vườn. Giữa hai líp nên chừa lối đi đủ rộng để tiện qua lại
chăm sóc.
Khi líp đã làm xong, ta nên tưới đất thật ẩm mới gieo hột.
Nên gieo theo hàng với cây cách cây khoảng từ 10 đến 15
phân, và hàng cách hàng cũng kích thước đó. Nên dùng
ngón tay soi một lỗ nhỏ, sâu độ lóng tay rồi khoả đất kín
lại, sau khi bỏ vào lỗ độ một, hai hột giống.
Trong trường hợp gieo số nhiều, ta có thể xạ, là cách vãi
hạt giống trên mặt líp, như cách xạ lúa giống. Sau khi xạ
xong, ta phủ lên trên mặt líp một lớp đất mịn và mỏng
chừng một vài phân, giúp hạt giống chôn vùi xuống đất.
Hạt giống nằm trong đất khoảng mười ngày thì nẩy mầm.
Hai tháng sau đó, cây xương rồng con đã cao độ vài phân
và từ sáu tháng tuổi đã coi như cây trưởng thành, đem
chưng làm kiểng được (hoặc đem bán được).
Việc chăm sóc: Từ ngày gieo hột cho đến khi hột nảy
mầm (trong vòng 10 ngày), ta nên tưới đất vườn ươm mỗi
ngày một lần cho đủ ẩm. Nên tưới bằng vòi sen để có tia
nước nhỏ. Khi biết chắc hột đã nẩy mầm thì tạm thời
ngưng tưới. Nếu gặp lúc trời quá nắng hạn thì mỗi tuần
tưới sơ một hai lần cũng được. Khi cây con được 2 tháng
tuổi, ta có thể bứng ra trồng vào chậu (hoặc ra líp trồng).

Muốn bứng cây con xương rồng, trước đó một buổi ta nên
tưới đất vườn ươm thật ẩm để đất ở gốc mềm hẳn ra, rồi
cứ thế nhổ từng cây con lên khỏi mặt đất, khỏi cần phải
bứng nguyên bầu như các giống cây kiểng khác. Do giống
xương rồng thuộc loại cây “dễ trồng, dễ sống” nên dù khi
bứng có bị đứt đôi cái rễ con cũng không là điều đáng lo
ngại.
2. Trồng nhánh
Nhân giống xương rồng bằng cách trồng nhánh là phương
pháp giản dị nhất và dễ thực hiện nhất. Với những cây
giống quý hiếm, mới lạ, ai cũng muốn tìm cách nhân
giống ra được số lượng nhiều, và cách trồng nhánh được
coi là nhanh nhất. Ta dùng dao bén để “tách” những
nhánh cần chiết ra khỏi cây mẹ. Vết cắt nên sắc ngọt,
tránh để xước giập.
Nhánh mới được tách không nên đem giâm xuống đất
ngay mà nên treo vào một nơi mát mẻ trong nhà hoặc
ngoài mái hiên độ mươi ngày cho vết cắt thành sẹo, sau
đó mới đem trồng vào chậu. Sau một thời gian ngắn, rễ
xương rồng sẽ mọc ra từ cái sẹo này, và đương nhiên
nhánh cắt sẽ trở thành một cây xương rồng mới, mang đặc
tính như cây mẹ.
Trồng nhánh thì nhanh, nhưng số lượng cây con không
nhiều bằng cách chờ cây ra trái lấy hột đem ươm.
3. Tháp ghép
Đối với các giống cây khác, việc tháp cây được coi là việc
tương đối khó khăn, trừ những người chuyên môn ra, khó
ai gặp thành công một trăm phần trăm được. Thế nhưng,
với kiểng xương rồng lại khác, xương rồng là giống cây
rất dễ trồng, ngay việc tháp cây cũng rất dễ, bất cứ ai chỉ

nhìn qua một lần cũng làm được.
Cách làm tháp ghép cho kiểng xương rồng – rất đơn giản
Chính nhờ vào việc tháp dễ dàng, nếu khéo tay và có óc
sáng tạo ta sẽ tháp được nhiều giống xương rồng với nhau
tạo thành một cây mới, mới từ thân cây đến màu hoa
nhiều màu khác lạ. Chính nhờ vào việc tháp ghép dễ dàng
này mà mọi người có thể tạo được kiểng xương rồng
Bonsai, xương rồng hình thú, hoặc nhiều dáng vẽ khác
đúng ý mong muốn của mình.
Tháp hay ghép xương rồng bắt buộc phải có cây làm gốc
ghép, và một hay nhiều đoạn cành của những cây khác dễ
tháp vào. Gốc ghép có thể là giống xương rồng bình
thường, còn cành ghép thường là thuộc giống mới lạ có
giá trị hơn.
Điều mà chúng tôi gọi là dễ làm ở đây là tại chỗ tháp (mối
tháp) không phải bó bầu đất, mà chỉ dùng một đoạn chỉ
nhỏ để ràng buột chặc hai bộ phận cành ghép với gốc
ghép cho chúng dính chặt lại với nhau trong vài ba ngày.
Đây là khoảng thời gian cần thiết để hai vết cắt liền mí
với nhau, mạch nhựa bên trong thông thương được với
nhau tạo nên một cây mới …
Theo cách tháp này thì ta không chỉ tháp nhánh vào thân,
mà còn tháp nhánh vào cành của cây làm gốc ghép nhưng
chúng ta ghép Mai vậy.
Khởi đầu ta dùng dao bén vạt xéo gốc ghép, hoặc vạt hình
nêm (như chữ V), cũng có thể cắt bằng mặt, sau đó lấy
cành ghép từ cây giống khác cũng vạt theo cách tương
ứng đã làm ở gốc ghép, rồi ráp chúng lại cho liền mí với
nhau.
Việc sau cùng là dùng sợi chỉ nhỏ ràng chặt chúng cho

dính vào nhau là được.
Khi ràng chỉ, ta lợi dụng các mấu gai làm điểm tựa để giữ
chặt các mối chỉ khỏi bị tuột ra.
Việc tháp cành này nên thực hiện ngay khi vết cắt ở gốc
ghép và cành ghép còn ướt nhựa mới tốt. Còn việc ràng
chỉ là nhằm hai mục đích: một là giúp mối tháp mau liền
mí với nhau, hai là tránh bị va chạm mạnh (có thể do tác
động của gió) khiến vết ghép bị chênh hoặc bị rớt ra.
Điều thú vị ở đây là ta có thể tháp giữa giống xương rồng
này với giống xương rồng khác: giống ít khía tháp với
giống nhiều khía, hoặc giống khía tháp với giống múi,
hay giống có gai tháp với giống không gai ….
Thông thường gốc ghép được các nhà vườn sử dụng là
cây Thanh long, Hylocereus, giống Opuntia, hoặc
Euphorbia Antiquorum …
Việc tháp xương rồng dù rất dễ, ai ai cũng có thể làm
được, nhưng do đa số lớp người đi trước có tật xấu giấu
nghề nên ngành kiểng xương rồng tại nước ta lại chậm
tiến. Tiếc thay và tai hại thay …