VI NET
VE CHU
NGHIA
HAU
HIEN DAI
TRONG
VN HOC NGA
CUễI THẫ
Kl XX
Trõn Minh Tõm
Khoa Ngụn
ngự va
Van hod
Nga,
DHNN,DHQGHN
1.
KHI NIấM
"CHU
NGHiA
HU
HIấN
DAI"
TRONG VN HễA
Tự dõu
thộ'
kợ
XX, trong ddi sd'ng tinh
thõn
ciia nhiộu qud'e gia
trộn thộ' gidi xuõ't bien
mot

khõi niờm tU duy triộ't hoc mdi cd tộn ggi
"chu nghùa bien dai" (modernizm). Nd ed
nh huụng
hộ't
sue
sõu
rang
dộ'n ddi sd'ng van hda, nhat l trong
lùnh
vUc tdn giõo, van
chUdng,
nghờ
thuõt.
Ban chat
nhõn
thỷe
eỷa
Chu nghùa bien dai (CNHD)
chinh
l nd
lue
eỷa
con ngUdi thich
ỷng
vdi hon
cnh
x hdi mdi, mud'n vUdt ra
kbdi
nhiợng
nộ'p tu duy

va
nộp sd'ng
eợi,
kiộm
tợm
cõi mdi. Thuyộ't da
nguyộn l nộn
tng
triộ't hge cho CNHD nay sinh
va
phõt triộn.
Bude vo nhiợng
thõp
niộn
cuụ'i
eựng eựa thộ'
kợ
XX, khi
thộ
gidi
chuyộn sang thdi kợ hõu cdng
nghiờp
thợ trong van hda, chu nghùa bien
dai vdi ban chõ't da nguyộn
va
khõt vgng tim kiộm sU thich ỷng mdi
lai
trdi dõy
vdi
nhỷng

sac thõi phong phỷ hdn,dUde
khoõc
thộm mot
tiộp
dõu ngiợ "
post", nghùa l
ndợ
tiộp,
"sau"
va
ngUdi ta dich ra tiộ'ng
Viờt
l "Chu nghùa hõu
bien
dai". (CNHHD)
Tinh dõn chu
rang
rai, thuyộ't da nguyộn dUde bien
thUc
hda trong
mgi lùnh vUc hoat dụng tinh thõn
eựa
con ngUdi chinh l
mnh dõ't
mu md cho CNHHD phõt triộn.
Khd
ma
phõn tich mot cõch cd hộ thd'ng sU phõt triộn
eỷa
CNHHD,

bụi
vộ mat nguyộn
li,
nd vd eựng da dang,
lõm
mu sac
va
dõy
bien dgng. CNHHD
ludn
phii nhõn nhiợng nguyộn te da dinh
559
hợnh, cd
vợi
cho sU ton tai song song nhiộu phong cõch, kiờu nộ'p tu duy,
sang tao.
Bdi
võy,
nhiộu nh nghiộn
eỷu
thudng hay nhõn manh tinh
"phõn my hge", thõi dg phỷ nhõn nhiợng giõ tri d dUde ton vinh, nd
lue tao ra nhiợng mdden mdi, khõc la,
lõp
di, eõc kiộu triộ't
luõn
hd
Id'n,
eu
chud'i

.v.v.
Cõc nh tu
tudng,
nghờ si theo trUdng phõi HHD coi dd l nhỷng
biờu bien eựa y chi ddi
gii
phong nhiợng ban nng tiộm
an
eựa con
ngUdi. Bdi võy, hg dõ'u tranh chd'ng lai cõc chuõn mUc, cõc giõ tri,
kộ
c
eõc di sn van hda
lõu
ddi
va
eõc nguyộn tac ton tai thộ' gidi nhõn
sinh dõ dUdc dinh hợnh
vỷCng
chc; hg bõo vờ, dộ cao nhiợng hoat dgng
manh tinh ddc dõo cõ nhõn, ddi sU bợnh dang cho mgi hộ hợnh van
hda Theo hg, cd nhu võy giõ tri con ngUdi mdi
dUdc
tiộp nhõn mot
cõch dõn chự
va
cdng bng, cd nhU võy mdi tao
dUde
sU thich ỷng
giựa

con ngUdi
va
hon cõnh xa hdi.
2.
CHU
NGHiA
HU
HIấN DAI
TRONG VN HOC NGA
CUễI THE Kẻ
XX
Cud'i
nhỷng nõm 60-dõu nhỷng nm 70 eựa thộ kợ XX, trong van
hge Nga xuõ't bien
Idp
nh van
trố
bộn
canh
nhỷng "cõy dai
thu"-
nhỷng nh van tru egt eựa van
hge
Xd Viộ't dang chiộ'm lùnh van dn.
NhUng
tõc
pham eựa hg thUdng chợ dUde xuõ't bien dudi dang "in
chui"
hoae hi hỷu dUde xuõ't ban
d nude

ngoi. Chinh sõch
cụng khai va
dõn
chự
eựa
tdng thd'ng
Goocbaebdp dUa
lai cho cõc van nghờ sù quyộn tu
do ngdn luõn,
chộ
dd kiộm duyờt bi bi bd,
va
bng
loat
tõc phõm eựa
eõc nh vn trờ ny vo nhỷng nõm 80 mdi dUde cdng
bd'rgng
rõi trộn
cõc tap chi, dUde in õ'n cdng khai. Dd l nhỷng dai biộu eựa ddng vn
hge hõu bien dai Nga cud'i thộ kợ XX nhU T.
Tolxtaia,
Xasa
Xokolov,
V. Erophiev, D. Prigov, V. Pelevin
Phự nhõn bien thUc, tim kiộm chõn h, y nghùa, giõ tri ddi sd'ng con
ngUdi trong
o
giõe,
mdng
lung,

huyộn thoai dd l
net
chung eựa
nhỷng nh vn trờ khuynh hudng hõu bien dai ny. Cõc nh phờ binh,
dUa trộn nhỷng phUdng thỷe xõy dUng hợnh tUdng trong md'i quan he
eựa cõc vn nghờ sù dd'i vdi di
sn
vn hda
va
vdi
thue
tai chia CNHHD
tbnh bai trUdng phõi chinh sau dõy.
Chự nghùa siộu thUc.
Chự nghùa tõn baroco.
560
Ndi vé CN siéu thUe Nga, nhà nghién eûu vàn hge
va
trié't hoc
Mikhain Epstein viêt; "CNST- dd là mot Ude le mdi coi mgi tdng thê
là thiéu to
chue va giâ
tao. Khâi niêm "siéu thUc" là tu
tuông
dUdc két
noi vdi thUe tai ma nd khdng thê tUdng dong
va
vî sU khdng tUdng dong
này
ma

sinh ra mot biêu ûng
lo
bich Chù nghïa siéu
thUe
là mot khâi
niêm trùu tUdng, ehdi dùa vdi câc bien tUdng, sU vat nhU kiêu dân
nhân cho chung, khdng phâi dé gàn két vdi chung, ma là dé phd bày
sU sup do tinh hdp nhâ't vd'n ehàng thé nào cd dUdc "(4,310).
Va
dây là quan diém nghê thuât eùa nhà thd siéu
thUe
D. Prigov
"Nhiêm vu cd ban
eùa
nghê thuât là
làm sang
td mot thû tu do nào dd,
thû tu do khdng nhâ't thiê't phâi dUdc bien
thUe
hda mgt câch
dû
dây
trong eude sd'ng "(3,
11)
Vdi
thvf
ngdn ngû
rô'i
ràm, câ'u tû khdng cân
Idgic,

câc nhà thd siéu
thUe ludn mud'n ngUdi doc phâi tîm trong mach van ban ngâm "mgt y
nghïa sâu thàm hdn". Nhûng tâc phâm siéu
thuc-nhûng
bài thd
"eu
chud'i" eùa câc nhà thd dang râ't dUdc tdn vinh d Nga nhU D. Prigov, L.
Rubinstein, T. Kibirov thê bien râ't
rd
dae diém này.
Chù nghïa tân baroco là khuynh hUdng cd nhiéu diém ddi lâp vdi
Chù nghïa siéu thUc. Câc nhà siéu
thUe
hay hudng
tdi
truyén thd'ng,
dUa trén nhûng câ'u truc, hînh tUdng cù dé tâi tao lai nhûng câ'u truc,
hînh tUdng tUdng tU
nhUng
chûa dUng y
tudng
hoàn toàn mdi, cdn tân
baroco thî tao dUng nhûng câi mdi trén ddng do nât eùa câc câ'u truc
cû. Nhûng tâc giâ tiéu biéu
eùa
khuynh
budng
này là : T. Tolxtaia,
Xasa Xokolov, V. Pelevin
3.

TAC
GIÀ,
TAC PHAM
TIÊU BlÊU
Dé minh hga cho nhûng nhân dinh d trên chung tdi xin ehgn
gidi thiêu mgt nhà thd hâu bien dai tiêu biéu là Timur Kibirov
va
bân dich mot bài thd dae trUng cho phong câch thd siéu thUc Nga
eùa
tâc giâ này.
T. Kibirov sinh nâm 1955, trUdc câi to là mgt trong nhûng nhà thd
trè tao ra dong thd "hâu bien dai" khâ
hiing
hâu, cdng bd' nhûng
sang
tâc eùa mînh chù yéu
dudi
dang "in chui". Sau câi
td,
Kibirov
trd
nén
ndi
tiéng
vdi nhiéu tâp thd
va
nhûng bài but chié'n trên câc tap chi
561
quâng bâ cho câc quan diém
sang

tâc mdi eùa mînh. Dé tâi chù dao
trong thd
eùa
Kibirov là sU bon
mang,
là sU sup dd nhûng trât tu thé'
gidi
trUde
dây dUde coi là vînh eûu. Nhân vât trû tinh eùa Kibirov ton
tai trong
thé'gidi
hdn mang, càm ghét câi
thUe
tai
ma
dUdi con mât nhà
thd là tâm thudng va d trgc; nhUng nhà thd lai ludn phâi gàn bd mâu
thit vdi câi thUc tai dd,
va
bdi vây mdi nây sinh
mot
két luân dây
nghieh li;" cân phâi gin giû thé' gidi dd trong thd, ngdi ca nd vdi tînh
yéu nong nàn dû
rang
qua
nUde
màt"( 3, 28). Nhûng tâp thd chinh eùa
Kibirov:
"Ke

lai"(1992-1996),
"Nhûng vân thd trû tînh thâm kin"(1997-
1998),
"Pho Ôxtrovitianova"(1999).
Trong quâ trînh nghién eûu, chung tdi ed dich thù ngbiêm mgt
sô'
tâc phâm thd
eùa
Kibirov,
dû
rang cdng viêe này là vd eùng khd. Xin
dUdc gidi thiêu mot trong nhûng bân dich dd:
"Tâ't
eà
eùa ta!"- ndi chân ngân bâo.
"Tâ't
eà
eùa ta!" -ndi sd hâi trâ
Idi.
"Ta chiêm hêt!"- ndi chân ngân bâo.
"Khdng, khdng phâi hê't!"-ndi sd hâi trâ
Idi.
"Vây cdn gî
dây?"-n6i
chân ngân bdi.
"Chàng cdn gî!"-ndi sd hâi trâ
Idi.
Trdi dâ't, sao
ma
chân!

Chûa di, sao
ma
dâng sd!
Khdng sao, cdn cd vd'tea.
Cdn do
an,
cdn câ mud'i,
Khdng sao, bdi vân cdn gî
chû?
Khdng sao,
ù
thî khdng sao,
NhUng cdn tdi thi sao?
Khdng cd câu trâ
Idi,
Khdng cd câu dâp trâ,
Tuyêt nhién chàng ed gî!
Trdi dâ't, sao
ma
chân, sao
ma
kbùng khiép
Chân kbùng khiép, kbùng khiép dé'n chân!
Oi,
câi khdng sao mdi té bai làm sao!
Nd
ehâng
hé td ra thUdng xdt.
Ma
néu chàng cd thUdng xdt

Thî viêc
quâi
gî phâi gong mînh
lên!
562
Bài thd này
lâ'y
châ't
lieu
tù bài thd "Vàng
va
kiém" eùa Puskin:
" Tâ't cà eùa ta"-Vàng
lành
lot
"Tâ't
eà
eùa ta"- Kiém hâm hé
"Tâ't eà ta se mua"-Vàng thd't
"Tâ't cà ta se chié'm-Kiê'm thé.
NhUng Kibirov chî nhai lai md tip eùa nhà thd cô dién, phâ vd câ'u
truc cân dd'i eùa dng
de
tao ra mot bài thd hêt
sue bî
an
va
khd biéu,
ngUdi dgc ed thê tha ho tu dào bdi, kiém tîm
an

y trong dd. Thd câch
tân là vây, mâ't tinh bien thUc, ào giâe, mdng lung,
va
vàn bân là mgt
md hdn ddn nhûng ngdn tù roi ràm,
lap
lai, nhip dieu
giât
eue, câ'u truc
dài ddng, bd' eue
ngàt
quâng, dây nghieh li
va
kî
quai
Chung
dUde
nhiéu nhà thd hâu bien dai
su
dung nhU nhûng
vu
khi nghê thuât dgc
dâo,
mdi la.
Nghién eûu bân chat eùa chù nghïa hâu bien dai, nhûng dae
trUng cd bân eùa câc khuynh budng
sang
tâc trong vàn hge Nga
va
câc

nén vàn hoc khâc trén thé gidi bien nay giûp chung ta li giài dé dàng
hdn nhûng bien tudng mdi dang diên ra trong ddi sd'ng vàn hda nghê
thuât eùa dâ't
nUde
ta, vi du nhU nhûng tâc phâm
eùa
câc nhà thd siéu
thUe Viêt Nam, Lé Dat
va
Vi Thùy Linh chàng ban, xuâ't bien nhiéu
nhûng nàm gân dây
va
gây nhiéu dânh giâ trâi ngUdc trong gidi phê
bînh eùng nhU trong cdng chung dgc giâ.
TÀI LIEU
THAM KHÀO
1.
EpacoB
B.CCouHajibHaa
Ky.nbTypojiorHa,
ACHEKT
OPECC,
M.,
2000.
2.
3MHHeHK0
B.r., 3ycMaH
B.F.,
KwpHose
3.M.,

McTOiibi HsyneHHJi
.HHTepaTypbi.
CMCTeMHbiM no;ixo;i.,<I>JIHHTA
.
HAVRA,
M., 2002.
3.
JlcH^iepMaH
H.Jl.,
JlHnoBCUKHM
M.H.,
CoepeivieHHaa pyccKan
JiMTcparypa,
KHHra
3,
VPCC,
M.,2001.
4.
no3Tbi-KOHuenTya;iHCTbi.
OpHroe.
KHÔHPOB.
PydHHUiTCMH.
MK-
HEPMOflMKA,
M.,2002.
563