MẮM THÁI – ĐẶC SẢN DU LỊCH - ẪM THỰC CHÂU ĐỐC AN GIANG
1. Dẫn nhập
Lý do chọn đề tài
Thị xã Châu Đốc, tỉnh An Giang được hàng triệu du khách trong và ngoài nước
biết đến là một vùng du lịch nổi tiếng, với lễ hội cấp quốc gia Chùa Bà Chúa Xứ
Núi Sam. Ở đây có một sản phẩm nổi tiếng là mắm Châu Đốc.Mắm Châu Đốc là
một trong những món ăn hàng đầu luôn được nhắc đến trong văn hóa ẩm thực
phương nam, được xem là quốc hồn , quốc túy và trở thành món ăn dân gian mang
hồn dân tộc. Nơi đây nổi tiếng với hàng trăm loại mắm ngon nức mũi, làm mê mẩn
không chỉ người dân vùng quê Nam Bộ mà còn hấp dẫn du khách thập phương khi
đặt chân lên vùng đất này. Hầu hết ai từng ghé thăm Châu Đốc đều đã một lần nếm
thử món mắm của Châu Đốc. Hương vị thơm ngon đặc trưng của mắm Châu Đốc
đã mang lại một phong vị rất riêng, rất đặc biệt. Nó đặc biệt không chỉ ở cách làm
mà còn khác biệt ở một nền văn hóa. Vì vậy, nơi đây được mệnh danh là vương
quốc mắm.
2. Nội dung
2.1. Khái quát chung
2.1.1. Khái quát về đặc điểm không gian vùng Châu Đốc , An Giang
Miệt Châu Đốc - vùng đầu nguồn của sông Hậu nên nơi đây có nguồn nguyên
liệu cá nước ngọt dồi dào, phong phú và đa dạng, nhất là mùa lũ hằng năm càng
tạo thuận lợi để nghề mắm phát triển.
Ẩm thực miền Tây không chỉ nổi tiếng bởi những món ăn ngon mà còn nổi
tiếng bởi một thiên đường mắm với đủ loại cá được muối thành mắm vô cùng đặc
biệt mang đến cho người dùng những hương vị tuyệt hảo. Đặc sản mắm Châu Đốc
ra đời gần 150 năm, nổi tiếng trong và ngoài nước với hàng trăm loại mắm ngon và
mang hương vị rất riêng.
Có lẽ mắm chính là biểu tượng cho sự trù phú của tôm cá miền Tây, khi bắt
được nhiều quá người dân đã sáng tạo ra cách lưu trữ dùng dài lâu. Không biết từ
bao giờ, mắm đã trở thành món ăn không thể thiếu của người dân vùng Tây Nam
Bộ. Đã là dân miền Tây thì hầu như đều biết dùng mắm và thích các món ăn được
chế biến từ mắm.

2.1.2. Nguồn gốc, tên gọi mắm thái
Từ xưa, vùng đồng bằng sông Cửu Long đất rộng người thưa, những nhóm lưu
dân từ miền Bắc, miền Trung tìm vào đất này đã phát hiện ra đây là vùng cá tôm
nhiều vô kể, mùa nước nổi tôm cá đầy đàn, ăn không hết nên ông bà ta tìm cách
chế biến để sử dụng dần. Hai cách làm thông dụng nhất để có thể giữ lâu là phơi
khô và ủ mắm, tạo ra món ăn phòng khi mưa gió hoặc những tháng mùa khô cá ít;
cũng từ đó món mắm ra đời và được truyền từ đời này sang đời khác. Đây có lẽ là
một trong những yếu tố làm hình thành làng nghề làm mắm. Mắm Châu Đốc có rất
nhiều loại như mắm cá lóc, mắm cá sặc, mắm cá trèn, mắm cá linh , nhưng nổi
tiếng nhất vẫn là mắm thái. tập trung phần nhiều ở phường Núi Sam.
Mắm thái là món thông dụng và khá phổ biến trong các loại mắm, được sáng
tạo dựa trên món mắm ruột (làm từ ruột cá lóc rất ngon và đắt tiền) bằng cách thái
nhỏ thịt mắm cá lóc trộn với dưa đu đủ bào sợi, ướp thêm đường và gia vị.
Mắm thái Châu Đốc là một món ăn truyền thống đã được thi sĩ Tản Đà tấm tắc
khen ngợi trong dịp ghé làng Long Kiến thăm chủ bút Nguyễn Thành Út, con thầy
cai tổng Hống, đã chiêu đãi thi nhân rất hậu hĩ món đặc sản truyền thống này. Tản
Đà được ăn món mắm thái Châu Đốc khen ngon, sau làm hai câu thơ ca tụng
những món ăn đặc biệt Việt Nam, có cà Nghệ An và mắm Châu Đốc. Tản Đà đã
khen ngon, chắc chắn khó ai chê vào đâu được nữa.
Còn nhà văn Đoàn Giỏi, gốc ở Tiền Giang, sau những tháng năm xa cách quê
hương Nam bộ, lúc tập kết ở miền Bắc, nhớ tha thiết món mắm thái trứ danh đặc
sản quê hương Nam bộ, đã ký thác qua tác phẩm Đất rừng phương Nam, nghe mà
phát thèm. Ta thử nghe một đoạn ông rao hàng: “… Nam bộ, ai mà không biết ăn
mắm. Từ những thị tứ đông đúc, đến các nơi hẻo lánh xa xôi, bất cứ chợ lớn chợ
nhỏ nào cũng đều có bán mắm. Mà mắm trứ danh lừng lẫy từ xưa, nổi tiếng khắp
Nam kỳ lục tỉnh là mắm Châu Đốc - Long Xuyên đã thấy dậy lên trong tiềm thức,
mùi thơm cực kỳ hấp dẫn của mắm. Nó khiến mồm mình ứa nước miếng ra, cảm
thấy đói bụng, đồng thời cũng hiện ra theo bao nhiêu hình ảnh kỷ niệm khiến lòng
mình rưng rưng xao xuyến, lởn vởn hiện ra chung quanh món ăn thuần phác đậm
đà, mang đặc tính tiêu biểu của mùi vị quê hương Nam bộ này…”.

Vượt Vàm Nao, sông Hậu, đến Châu Đốc, nơi nổi tiếng làm nghề mắm thái và
bánh phồng tôm được nhiều người ưa thích. Đến nỗi đã đi vào ca dao Nam Bộ từ
rất sớm : “mắm Châu Đốc, dốc Nam Vang”.
2.2. Giá trị văn hóa ẩm thực
2.2.1. Phân loại
Theo phân loại dựa vào nguồn gốc môi trường , chất liệu thì mắm thái thuộc
mắm đồng , mắm cá, theo hình thức sản phẩm thì mắm thái thuộc loại mắm nhuyễn
( mắm xác). Còn theo cách chế biến thì nó là mắm sống.
2.2.2. Nguyên liệu và cách chế biến
Mắm Châu Đốc có rất nhiều loại như mắm cá lóc, mắm cá sặc, mắm cá trèn,
mắm cá linh , nhưng nổi tiếng nhất vẫn là mắm Thái. Đây là loại mắm làm bằng
thịt cá lóc, cá lóc bông thái nhỏ, trộn đu đủ thái sợi, rất đặc biệt và rất ngon. Mắm
thái có cách làm khá đơn giản, đầu tiên chọn những con cá lóc, cá lóc bông to mập,
trắng và chế biến ngay khi cá còn sống, con cá được làm sạch vẩy, cho vào khạp,
rồi trộn đều muối, đậy kín. Sau đó, muối cá khoảng 15 ngày cho thịt cá săn chắc,
rồi mới đem cá ra lóc bỏ da, xương, chỉ dùng phần nạc cá làm mắm .
Vài tháng sau lấy ra trộn với thính - một loại nguyên liệu được chế biến từ gạo
rang thật vàng, xay nhuyễn rồi chao đường, ủ lại từ 3 đến 6 tháng , lúc đó con cá
muối sẽ trở thành con mắm. Phần đu đủ phải được muối trước cả tháng rồi đem ép
nước, phơi khô thái sợi mới trộn cùng đường và mắm. Những người có kinh
nghiệm lâu năm trong nghề chế biến mắm cho biết, cá trước khi chế biến phải
được rửa sạch bằng nước sông, tuyệt đối không được rửa nước mưa hay thứ nước
nào khác.
Giai đoạn chao (trộn) mắm: chao mắm là công đoạn cuối cùng để hoàn tất quy
trình làm mắm. Mắm tới thời điểm có thể dùng được người ta dở ra rồi đem chao
với đường thốt lốt đã được thắng chín và để nguội. Mắm sau khi chao đường
khoảng 3 - 5 ngày là có thể ăn được. Lượng đường và các vị gia đi kèm trong quá
trình chao mắm chính là công thức và cách thức để tạo ra những hương vị mắm
khác nhau của từng người chế biến. Nó được xem như là bí quyết nhà nghề, mang
tính gia truyền của nghề mắm ở Châu Đốc từ xưa tới nay. Khi chao mắm chỉ nên

chao bằng đường thốt nốt và pha thêm đường cát trắng để mắm vừa thơm vừa
ngon, vừa có màu đỏ tươi hấp dẫn, loại đường mà chỉ riêng ở vùng đất Bảy Núi An
Giang mới có và có lẽ đó cũng chính là những yếu tố góp phần làm nên hương vị
thơm ngon đặc trưng của mắm Châu Đốc so với các vùng khác.
Ngày nay, làm mắm không chỉ dừng lại ở chỗ để dành dùng trong gia đình nữa
mà nó đã trở thành mặt hàng đặc sản nổi tiếng được kinh doanh rộng khắp vùng
đất này. Nghề làm mắm phát triển qua bao thế hệ dựa trên những kinh nghiệm của
những người đi trước, với bí quyết làm thế nào để chuyển hóa từ con cá tươi thành
mắm mà không qua nấu nướng , phụ thuộc hoàn toàn vào sự hiểu biết và kinh
nghiệm của từng người. Và các thương hiệu nổi tiếng ngày nay là sự kế thừa cách
làm truyền thống kết hợp với cái riêng của từng dòng họ, đã tạo nên những hương
vị và chất lượng riêng biệt của từng hiệu mắm.
2.2.3. Cách dùng
Mắm là một trong số những thực phẩm có thể chế biến ra nhiều món ăn bằng
nhiều cách khác nhau mà vẫn giữ được hương vị đặc trưng của nó như ăn sống,
mắm chiên, mắm chưng, lẩu mắm hay dùng mắm để nấu nước lèo( mắm pro hok
của người Khmer) . Các món ăn này thường được dùng chung với cơm hoặc bún
kèm theo nhiều loại rau xanh. Tuy nhiên đối với mắm Thái ta không cần qua chế
biến mà có thể dùng ngay .Người ta có thể ăn mắm sống kèm với các loại rau xanh,
khế, chuối chát, dưa leo, khóm và thịt ba rọi luộc hay thịt heo quay. Món ăn này
dùng chung với bún hoặc cơm. Ngoài ra chúng ta có thể cuốn chung mắm, rau thịt,
bún với bánh tráng và chấm cùng nước , mắm tỏi ớt pha nhạt. Thật khó quên nếu
một lần ăn mắm thái cùng thịt lợn luộc với rau thơm, vị ngọt thơm của cá pha lẫn
vị béo từ thịt, hương thơm của rau và vị nồng của gừng xắt nhuyễn.
2.2.4. Công dụng
Từ đặc trưng lấy tự nhiên làm gốc sử dụng nhiều đu đủ thái sợi, cá lóc , cá
lóc bông đã mổ lấy hết phần mỡ dư thừa ra, nên mắm thái chứa rất ít mỡ. Do đó
mà khi ăn không gây nhàm chán, các mắm thái và các món ăn chế biên từ mắm
thực sự có lợi cho sức khoẻ con người khi nó phòng tránh được nhiều bệnh liên
quan đến mỡ như mỡ trong máu, mỡ trong tim, béo phì…chúng ta có thể ăn

mắm Thái với cơm, với bún suốt cả ngày mà không biết chán bởi hương vị thơm
ngon và tình người của “xứ sở vùng biên” đầy ấp trong từng con mắm. Người
Nam Bộ từ xưa quan niệm rằng ăn nhiều mắm, cá sẽ giúp cho cơ thể khoẻ mạnh,
dẻo dai, thậm chí còn có thể cầm cự lâu với bệnh sốt rét trước đây thường xảy ra
ở miền đất còn hoang vu này. Các nhà dinh dưỡng học cho rằng các nguyên liệu
thuỷ hải sản cung cấp nhiều chất đạm có tác dụng ngăn ngừa các bệnh tim mạch
và giàu iốt, can xi bổ sung cho cơ thể, đồng thời chứa các lợi khuẩn kích thích
quá trình tiêu hóa. Mắm chứa 3 loại đạm và đầy đủ các acid amin, đặc biệt là các
acid amin không thể thay thế, các chất bay hơi, các chất vô cơ cần thiết và các
vitamin như B1, B12, B2, PP [Phan Thị Thanh Quế 2007]. Hơn nữa, món mắm
được chế biến qua quá trình lên men dễ tiêu hoá, phù hợp với khí hậu và thể
trạng người Việt Nam.
2.3. Giá trị văn hóa du lịch
2.3.1. Giá trị du lịch tỉnh nhà
Thành Phố Châu Đốc vốn nổi tiếng với những điểm du lịch tâm linh đặc sắc,
nhưng có lẽ người ta còn biết nhiều hơn ở thành phố trẻ này ở món đặc sản trứ
danh “ Mắm Thái”, hiện nay món ăn này không chỉ gần gũi với người dân nơi
đây trong từng bữa ăn hàng ngày mà nó còn chứng tỏ được vai trò hết sức quan
trọng của mình trong lĩnh vực hoạt động du lịch, trở thành một thương hiệu uy
tính nhằm quảng bá cái hay, cái đẹp của xứ sở này đến mọi nơi.


Từ lâu nơi đây đã chứng kiến sự ra đời và phát triển của nhiều thương hiệu
mắm như Bà giáo Thảo, Bà Hai Xuyến, Cô Tư Ấu, Phước Lộc, Út Cảnh trong
đó thương hiệu Mắm Bà Giáo Khỏe là thương hiệu nổi tiếng và lâu đời nhất.
Không giống với các vùng lân cận có nghề buôn mắm phát triển, ở Châu Đốc
ta thấy rõ mắm dường như tập trung hết ở khu chợ Châu Đốc, mà ngày nay nó
nổi tiếng với biệt danh là “ Vương Quốc Mắm”, nói như vậy bởi ở đây mắm rất
phong phú, đa dạng đủ loại. Có rất nhiều loại mắm để du khách có thể chọn lựa
mỗi khi có dịp nghé thăm nơi đây, người mua mắm đủ mọi loại thành phần

không kể người giàu hay người nghèo. Trong khu chợ đó ta thấy những mối
quan hệ trong xã hội được gần gũi nhau hơn, người ta ăn mắm không chỉ bởi nó
ngon mà còn bởi họ thấy tự hào về vùng đất trù phú của mình đang sống và thể
hiện sự trân trọng đối với món quà giá trị mà cha ông họ đã sáng tạo và truyền
lại.


Có thể thấy được sự trọng tình của phẩm chất Nam Bộ trong toàn thể không
gian khu chợ và trong cách thức người ta tạo ra món sản phẩm này. Thực tế
những người buôn mắm trong khu chợ đa số nằm trong các dòng họ khác nhau,
các quầy mắm đặt san sát nhau đến nỗi người ta chẳng biết phải ghé qua quầy
nào, nhưng không vì thế mà họ có sự cạnh tranh không lành mạnh ở đây, theo
quan niệm của người Nam Bộ thì khi làm kinh tế cùng nhau thì họ là huynh đệ
của nhau, và nó đặc biệt ảnh hưởng sâu sắc trong tiềm thức của những người
buôn mắn Châu Đốc. Mặc khác sự trân trọng đó còn được thể hiện trong mối
quan hệ với khác hàng của họ trong việc đặt uy tính và chất lượng sản phẩm lên
hàng đầu, có lẽ vì thế mà các thương hiệu mắm ở đây đã phát triển vững mạnh
như ngày nay. Bên cạnh việc đảm bảo vệ sinh và chất lượng bên trong của sản
phẩm, người ta còn chú trọng áp dụng những kĩ thuật tiên tiến, cũng như là thay
đổi cách đóng gói truyền thống để mắm trong quá trình vận chuyển và cất giữ có
thể được tính vệ sinh, tính đẹp mắt của các sợi đu đủ thái, vừa bảo quản được
lâu mà vẫn giữ nguyên được hương vị như ban đầu.

Trong dịp lễ Bà Chúa Xứ diễn ra hằng năm vào tháng tư âm lịch, có hàng
ngàn du khách từ khắp cả nước đổ về để cầu mong những điều tốt lành sẽ đến
với họ trong năm, và thực tế nhiều du khách đã chọn mắm Thái để làm quà tặng
cho người thân của mình sau khi trở về hoặc mua để gửi cho họ hàng đang sinh
sống ở nước ngoài. Điều đó cho thấy giá trị của đặc sản mắm Thái Châu Đốc đã
được bạn bè quốc tế công nhận, xứng đáng với những giá trị mà nó có được, trở
thành một sản phẩm đặc trưng nhất, gắn liền với xu thế du lịch nơi đây.


2.3.2. Giá trị du lịch trong và ngoài nước
Để khẳng định chất lượng và uy tín của một loại sản phẩm với những hương vị
và tính chất đặc trưng riêng của vùng du lịch Châu Đốc – An Giang, góp phần đưa
sản phẩm đặc sản nổi tiếng này ngày càng mở rộng thị trường ở trong và ngoài
nước, đã có nhiều ứng dụng kỹ thuật mới được áp dụng vào sản xuất, chế biến,
nâng tầm cho đặc sản mắm Châu Đốc ngày càng vươn xa. Sở Khoa học và Công
nghệ tỉnh An Giang đã phối hợp triển khai xây dựng thương hiệu tập thể cho sản
phẩm này với tên chính thức là “Đặc sản mắm Châu Đốc” và được Cục Sở hữu trí
tuệ, Bộ Khoa học và Công nghệ cấp giấy chứng nhận vào đầu năm 2008. Sở Khoa
học và Công nghệ tỉnh An Giang vừa phối hợp với Trung tâm Khuyến công và Tư
vấn phát triển công nghiệp An Giang, trường Đại học Cần Thơ tổ chức chuyển
giao công nghệ sản xuất ENZYME từ vỏ khóm (dứa) và ứng dụng ENZYME vào
quy trình sản xuất mắm, giảm thời gian chế biến xuống còn 2 tháng so với phương
pháp truyền thống của gia đình thường kéo dài thời gian ủ mắm từ 3 đến 6 tháng,
nhưng vẫn giữ được hương vị đặc trưng thơm ngon của các loại mắm, đảm bảo các
quy định về an toàn vệ sinh thực phẩm của Bộ Y tế, đáp ứng nhu cầu ngày càng
cao của khách hàng và nâng cao uy tín thương hiệu Đặc sản mắm Châu Đốc.
Những ứng dụng tiến bộ kỹ thuật khác cũng đã được áp dụng, giúp cho việc bảo
quản sản phẩm kéo dài lâu hơn, đây cũng là điều kiện để giúp du khách mang mắm
đi xa, góp phần mở rộng thị trường tiêu thụ nội địa và xuất khẩu.
2.4. Yếu tố đặc trưng cho văn hóa Nam Bộ
2.4.1. Tính thích ứng với môi trường tự nhiên
Mặc dù đặc trưng đồng bằng sông nước cũng có mặt trong các vùng văn hoá
đồng bằng ở Bắc Bộ và Trung Bộ, nhưng chỉ ở Nam Bộ yếu tố sông nước mới nổi
lên thành một đặc trưng chủ đạo, chi phối toàn diện cuộc sống cũng như các thành
tố văn hoá của các cộng đồng cư dân.Điều đó được thể hiện rõ trong mắm Thái
-một sản phẩm của môi trường sông nước.
Mắm Châu Đốc là sản phẩm của người dân Nam Bộ trong những tháng năm
đầu khẩn hoang, lập ấp. Thuở ấy, mùa nước nổi tôm cá đầy đàn, ăn không hết nên

ông bà ta tìm cách chế biến để sử dụng dần, tạo ra món ăn phòng khi mưa gió hoặc
những tháng mùa khô cá ít, cũng từ đó món mắm ra đời và được truyền từ đời này
sang đời khác. Đó không chỉ là kinh nghiệm của ông cha ta mà đó còn thể hiện óc
sáng tạo và tận dụng những gì có sẵn trong tự nhiên.
2.4.2. Tính thích ứng với môi trường xã hội
Khi đến thị trấn Châu Đốc đều đầu tiên để lại cho bạn nhiều thắc mắc có lẽ là vì
sao ở nơi đây lại có nhiều tên bản hiệu mắm khác nhau như mắm Bà Giáo Khỏe,
Cô giáo Thảo, cô Tư Ấu, Bà Hai Xuyến…Trong cùng một thương hiệu mắm lại có
những ký hiệu riêng để phân biệt mắm của anh chị em trong dòng họ như mắm Bà
giáo Khỏe 6666, Mắm Bà giáo Khỏe 5555 hay mắm Bà giáo Khỏe 7777. Tuy có
nhiều dòng họ, nhiều xí nghiệp cùng làm mắm thái nhưng mọi người vẫn buôn bán
hòa thuận với nhau. Luôn nhắc nhở nhau phải nhớ lời người đi trước căn dặn
không được buôn gian bán lận, phải cạnh tranh lành mạnh, không dùng hàng the
để mắm thêm giòn mà thay vào đó là dùng đu đủ bào sợi để làm nguyên liệu. Nhờ
vào tính trọng tình nên khách hàng có nhiều sự lựa chọn hơn trong việc chọn nơi
mình hợp khẩu vị nhất vì thế theo ngày tháng thương hiệu mắm thái Châu Đốc
càng vươn xa khắp nơi kể cả trong và ngoài nước.
Nghe kể, “ trước thời bà giáo Khỏe làm ra mắm thái, người Châu Đốc cũng có
món mắm tương tự, nhưng là mắm ruột. Đây là món mắm của nhà giàu, bởi
nguyên liệu làm từ ruột cá lóc, trộn đu đủ, tỏi, ớt. Món ăn này người nghèo không
vươn tới được. Bà giáo Khỏe nghĩ ra cách chế biến mắm ruột mới bằng cách thái
mỏng những sợi phi lê cá lóc, ướp mắm, trộn đu đủ xắt sợi, tỏi, ớt… thành một
món ăn bình dân, rẻ tiền hơn, nhưng hương vị cũng đậm đà, thơm ngon như mắm
ruột”. Thật vậy, mắm thái bình dị và gần gũi trong những bữa ăn thường ngày với
tất cả mọi người không hề phân biệt tầng lớp dù giàu hay nghèo trong xã hội.
Nam Bộ được biết đến như một vùng đất mới với những con người đôn hậu,
bộc trực “ ăn ngay nói thẳng”, dễ gần và có lối sống giản dị, thoải mái , tính hiếu
khách, chân tình, vị tha. Và tất cả những phẩm chất đó cũng phảng phất phần nào
trong các món ăn nơi đây.
Trong đó món mắm thái của Châu Đốc mang đậm phong thái ẩm thực đất

phương nam, vừa dân dã, cách chế biến đơn giản, ít nêm nếm, nguồn nguyên liệu
dồi dào có sẵn trong tự nhiên, tạo ra sự độc đáo cho món ăn và những giá trị mà nó
có được sẽ luôn được mọi người biết đến và trân trọng.
3. Kết luận
Có thể nói mắm Châu Đốc là một thứ đặc sản của đặc sản vì được chế biến từ
sự tổng hợp của các loại thực phẩm được thiên nhiên ban tặng riêng cho vùng này.
Đó là nguồn thủy sản thiên nhiên vô tận sau những mùa nước trắng đồng. Vị ngọt,
thơm, nồng đặc trưng của đường thốt nốt chỉ có ở vùng bảy núi, kết hợp với chút
cám gạo lúa thơm của những cánh đồng màu mỡ phù sa. Tất cả đã góp phần làm
nên hương vị độc đáo của mắm Châu Đốc.
Chính vì những điều đó đã góp phần tạo nên nét đặc sắc trong văn hóa ẩm thực
của vùng Châu Đốc - An Giang, góp phần đưa sản phẩm đặc sản nổi tiếng này
ngày càng mở rộng thị trường ở trong và ngoài nước. Nếu có dịp ghé An Giang,
hãy tìm mua cho mình một hũ mắm cá Châu Đốc về thưởng thức để cùng cảm
nhận vị ngon của con cá miền Tây. Còn nếu bạn là người chưa từng ăn mắm cá thì
hãy một lần thử thưởng thức.
Tài liệu tham khảo
1. Văn hóa ẩm thực dân gian Việt Nam- Hội văn nghệ dân gian Việt Nam như
Lò Ngọc Duyên, Đỗ Duy Văn, Đoàn Việt Hùng, Lê Quang Nghiêm,
Nguyễn Hữu Hiệp- NXB Văn hóa dân tộc. Hà Nội năm 2012.
2. Bản sắc Việt Nam trong ăn uống- ( Kỷ yếu hội nghị Khoa học năm 1997)-
Đại học Hùng Vương.
3. Văn hóa ẩm thực đồng bằng sông cửu long- Trần Phỏng Diều- NXB Văn
hóa thông tin.
4. />5. />6. />