Nuôi cá tra sinh thái
6/8/2010 9:42:04 PM
LỜI MỞ ĐẦU
- Đồng Bằng Sông Cửu Long vốn đã có truyền thống nuôi cá tra từ rất lâu. Trước
đây, cá tra được nuôi phổ biến trong các ao, hồ, bãi bồi và nuôi lồng, bè. Cá tra
chủ yếu được nuôi trên các con sông lớn thuộc các tỉnh An Giang, Đồng Tháp
Và đến nay cá tra đã được nuôi ở hầu hết các tỉnh, thành trong cả nước, và đã đáp
ứng được nhu cầu tiêu thụ nội địa và cũng như cung cấp nguồn nguyên liệu cá
thương phẩm cho các nhà máy chế biến phục vụ cho việc xuất khẩu.
- Cùng với sự thành công về năng suất chăn nuôi, ngành công nghiệp chế biến cá
tra cũng đã có sự tiến bộ vượt bậc. Mặc dù diện tích nuôi ngày càng được mở
rộng, năng suất, sản lượng và kim ngạch xuất khẩu luôn tăng qua từng năm. Song
bên cạnh đó, thì nghề nuôi cá tra tại khu vực đồng bằng sông Cửu Long vẫn chưa
thật sự ổn định và bền vững, và vẫn còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ như: ô nhiễm môi
trường, biến động về thị trường giá cả, chất lượng của cá Bên cạnh đó, thì
khủng hoảng kinh tế tài chính đã khiến cho các nhà nhập khẩu cá tra trên thế giới
cũng rơi vào tình trạng khó khăn về năng lực tài chính. Và tất cả những điều này
nó đã ảnh hưởng rất lớn đến việc xuất khẩu sản phẩm cá tra Việt Nam.
- Hiện nay, mặc dù giá cá tra trên thị trường đã dần dần được khôi phục, nhưng
vấn đề đặt ra ở đây, đó là sự thiếu nguồn nguyên liệu cá tra để cung ứng cho nhà
máy chế biến xuất khẩu. Thực tế hiện tại , hầu hết các công ty chế biến chỉ thu
mua được của người dân đạt khoảng từ 60% - 70% cá nguyên liệu, đó là chưa kể
đến đã có nhiều hộ nuôi phải treo ao, không thả nuôi liên tục…Do thiếu vốn hoặc
do giá cả không đủ bù đắp chi phí nuôi .Và điều đó, đã gây ra tình trạng thiếu
nguồn nguyên liệu cung cấp cho các nhà máy. Chính vì vậy, vấn đề cần đặt ra đó
là cần phải có một vùng nguyên liệu ổn định và đảm bảo tốt về chất lượng nhằm
phục vụ cho hoạt động chế biến xuất khẩu cá tra , mặt hàng từng được xem là biểu
tượng của người dân đặc biệt là các tỉnh thuộc Đồng Bằng Sông Cửu Long. Chúng
em chọn đề tài nghiên cứu: “Dự Án Xây Dựng Nguồn Nguyên liệu Cá Tra
Nhằm Phục Vụ Cho Hoạt Động Chế Biến Xuất Khẩu” vì tính cấp bách của nó.
Nuôi cá tra sinh thái

6/8/2010 9:42:04 PM
Và nhận thấy đây cũng là một trong những mối lo ngại của các nhà máy chế biến
xuất khẩu. Do đó, đề tài này như tìm ra một vùng nguyên liệu ổn định và đảm bảo
tốt về chất lượng nhằm phục vụ cho hoạt động chế biến xuất khẩu.
MỤC TIÊU ĐỀ TÀI
- Làm mô hình mẫu cho các nhà máy và các hộ nuôi cá thể.
- Mục tiêu kinh tế: Đảm bảo nguồn nguyên liệu phục vụ cho việc xuất khẩu.
- Mục tiêu xã hội: Giải quyết việc làm cho lao động ở địa phương.
ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI:
Đối Tượng Nghiên Cứu: Nghiên cứu về quy trình thực hiện dự án cũng như tầm
quan trọng về vấn đề môi trường trong quá trình nuôi.
Phạm Vi Nghiên Cứu: Đặc điểm sinh thái con cá tra ở Đồng bằng sông Cửu
Long mà điển hình là Tỉnh An Giang.
Kết Cấu Đề Tài:
Chương 1: Cơ Sở Lý Luận
Chương 2: Thực Trạng hiện tại
Chương 3: Một Số Giải Pháp
Chương 5: Kết luận
Nuôi cá tra sinh thái
6/8/2010 9:42:04 PM
Chương 1:
CƠ SỞ LÝ LUẬN
I. Khái Quát Về Đồng Bằng Sông Cửu Long:
- Đồng bằng sông Cửu Long nằm tiếp giáp với TP Hồ Chí Minh, các tỉnh miền
Đông (khu vực kinh tế năng động nhất Việt Nam), biên giới với Campuchia, và
được bao bọc bởi biển Đông, biển Tây - vịnh Thái Lan, nằm trong khu vực có
đường giao thông hàng hải và hàng không quốc tế quan trọng, giữa Nam Á, Đông
Á, Châu Úc và rất gần các nước Đông Nam Á như Thái Lan, Singapore, Malaixia,
Philippin, Indonesia
- Đồng Bằng Sông Cửu Long có hệ thống sông ngòi chằng chịt với hai dòng sông

Tiền và sông Hậu là điều kiện thuận lợi cho hoạt động sản xuất nông nghiệp, nuôi
trồng và đánh bắt thủy hải sản vì dễ dàng trong hoạt động lấy nước, và cộng với kỹ
thuật nuôi không quá khó nên nghề nuôi cá tra ở khu vực này phát triển mạnh nhất
là trong vài năm trở lại đây và đặc biệt là ở hai tỉnh An Giang và Đồng Tháp. Ở
đây có một nhiệt độ tương đối ổn định trong toàn vùng, trung bình là 28
0
C. Một
năm chia làm hai mùa: mùa mưa và mùa nắng. Những đặc điểm khí hậu trên đã
tạo ra ở Đồng bằng sông Cửu Long những lợi thế riêng mà các nơi khác khó có
được. Và đây cũng là nơi ít xảy ra thiên tai do khí hậu đặc biệt là bão.
- Đồng bằng sông Cửu Long lấy nước ngọt từ sông Mêkông và nước mưa. Cả hai
nguồn này đều đặc trưng theo mùa một cách rõ rệt. Chính lượng nước và khối
lượng phù sa đó trong quá trình bồi bổ lâu dài đã tạo nên Đồng bằng châu thổ phì
nhiêu ngày nay.
- Năm 2005, toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long chỉ có 103 nhà máy chế biến
đông lạnh với tổng công suất thiết kế đạt trên 638 ngàn tấn, trong đó có 36 nhà
máy có chế biến cá tra, tổng công suất thiết kế đạt gần 273 ngàn tấn/năm. Đến nay,
số lượng nhà máy chế biến cá tra, cá basa đã tăng lên thành 84 nhà máy với tổng
Nuôi cá tra sinh thái
6/8/2010 9:42:04 PM
công suất đạt gần 1 triệu tấn/năm. Và đây cũng là một tính hiệu tốt cho ngành nuôi
trồng thủy sản trong toàn và phát triển nền kinh tế của cả nước.
II. Những Đặc Tính Của Con Cá Tra:
1. Giá Trị Dinh Dưỡng:
- Cá tra có tên tiếng Anh là Sutchi catfish và tên khoa học là Pangasius
hypophthalmus là một trong những đối tượng nuôi trồng thủy sản đang được phát
triển với tốc độ nhanh tại các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long. Và là một trong
những loài cá có giá trị xuất khẩu cao. Cá tra của Việt Nam được nhiều thị trường
ưa chuộng vì màu sắc cơ thịt trắng, thịt cá thơm ngon hơn so với các loài cá da
trơn khá.

- Trong dinh dưỡng học, người ta đã biết cá là một món ăn quý có nhiều protein,
nhiều chất khoáng quan trọng và có gần đủ các loại vitamin, đặc biệt nhiều
vitamin A và D trong gan cá và một số vitamin nhóm B. Hơn thế nữa, cá Tta là
loài có giá trị dinh dưỡng cao vì thành phần dinh dưỡng chứa nhiều chất đạm, ít
béo, nhiều EPA và DHA, ít cholesterol.
- Lượng protein trong cá tra vào khoảng 23% đến 28%, tương đối cao hơn các loài
cá nước ngọt khác. Các protein của cá đều dễ tiêu hóa và dễ hấp thu hơn thịt. Quan
trọng hơn nữa là thành phần các protein trong cá tra vừa có chứa đầy đủ các acid
amin cần thiết cho cơ thể lại vừa có tỷ lệ các acid amin thiết yếu (EAA) rất cân
bằng và phù hợp với nhu cầu EAA của con người.
- Về chất béo, hàm lượng chất béo trong cá tra ít hơn so với thịt nhưng chất lượng
mỡ cá lại tốt hơn. Các acid béo chưa no hoạt tính cao chiếm từ 50% - 70% trong
tổng số lipid bao gồm oleic, linoleic, linolenic Các acid béo này là vật chất quan
trọng hỗ trợ cho nhiều cơ quan trong cơ thể như hệ thần kinh, hệ tuần hoàn. Nhiều
nghiên cứu khoa học đã phát hiện rằng, trong chất béo chưa bão hòa của cá tra có
chứa nhiều acid béo Omega 3 (EPA và DHA). Đây là các acid béo quan trọng mà
cơ thể chúng ta không thể tự tổng hợp được nên bắt buộc phải được cung cấp từ
thức ăn. Chất DHA giữ vai trò quan trọng trong quá trình sinh trưởng của tế bào
não và hệ thần kinh, có ảnh hưởng tới năng lực tìm tòi, phán đoán, tổng hợp của
Nuôi cá tra sinh thái
6/8/2010 9:42:04 PM
não. DHA được xem là không thể thiếu trong giai đoạn trẻ em đang phát triển,
thanh niên hoặc những người lao động trí óc thường xuyên. Nếu cơ thể thiếu
DHA, bộ não sẽ trì trệ, trí nhớ giảm sút, kém thông minh. Chất EPA cũng có nhiều
trong acid béo chưa bão hòa của cá và có tác dụng phòng chống bệnh xơ vữa động
mạch và nhồi máu cơ tim. Như vậy, EPA rất cần thiết cho người cao tuổi cũng như
người tiêu dùng trong độ tuổi lao động. Ngày nay, các nhà khoa học đã cho biết
thêm hàm lượng Cholesterol trong cá tra cực kỳ thấp, chỉ chiếm khoảng 0.02%
thành phần thịt cá.
Thành phần dinh dưỡng của cá Tra thành phẩm:

Thành phần dinh dưỡng trên 100g thành phẩm ăn được
Tổng
năng
lượng
cung cấp
(calori)
Chất đạm
(g)
Tổng lượng
chất béo (g)
Chất béo chưa bão hòa
(có DHA, EPA) (g)
Cholesterol
(%)
Natri
(mg)
124.52 23.42 3.42 1.78 0.025 70.6
Một Số Sản Phẩm Đặc Trưng Chế Biến Từ Cá Tra .
Nuôi cá tra sinh thái
6/8/2010 9:42:04 PM
Nuôi cá tra sinh thái
6/8/2010 9:42:04 PM
Nuôi cá tra sinh thái
6/8/2010 9:42:04 PM
2. Sản Xuất Bột Canxi Từ Xương Cá Tra:
Nuôi cá tra sinh thái
6/8/2010 9:42:04 PM
- Xương cá được xem như một nguồn tiềm năng cung cấp canxi, một nguyên tố rất
cần thiết cho sức khỏe của con người. Thông thường canxi được thu nhận thông
qua ăn uống thực phẩm một cách tự nhiên. Tuy nhiên, do nhiều người không có

điều kiện ăn uống thực phẩm giàu canxi tự nhiên nên cơ thể thiếu canxi trầm
trọng, có nguy cơ bị loãng xương, nên cần được bổ sung canxi dưới dạng viên
thuốc, dịch hoặc sử dụng thực phẩm có bổ sung canxi.
- Các nghiên cứu cho thấy, việc bổ sung canxi thông qua thực phẩm có lợi hơn là
thông qua uống viên canxi, vì hấp thụ tốt hơn và tránh việc lắng đọng canxi tạo sỏi
thận. Vì vậy, việc nghiên cứu tìm các nguồn canxi bổ sung vào chế độ ăn uống là
vấn đề rất cần thiết. Những tài liệu khoa học cho thấy những con cá nhỏ là nguồn
thực phẩm dinh dưỡng giàu canxi và cũng đã có nhiều nghiên cứu về hấp thụ canxi
từ xương cá vào cơ thể. Tuy nhiên, cũng rất ít tài liệu nói về lợi ích của xương
những con cá lớn đối với sức khỏe con người.
- Xương của những con cá lớn cũng là một nguyên liệu rất giàu canxi. Để có thể
bổ sung xương cá vào một số loại thực phẩm để tăng cường canxi thì cần phải làm
mềm cấu trúc của nó. Một số phương pháp có thể làm mềm xương như: sử dụng
nước nóng, đun nóng với dung dịch acid acetic, NaOH hay dùng enzyme để thủy
phân xương cá.
- Chất lượng sản phẩm cuối cùng được đánh giá thông qua các chỉ tiêu hóa sinh
và cảm quan. Kết quả khảo sát phụ phế liệu cá tra cho thấy trong các bộ phận phụ
phẩm, xương cá có hàm lượng tro khá cao với thành phần canxi chiếm tỷ lệ cao
nhất so với các bộ phận khác.
- Tuy nhiên, để sản phẩm có thể được ứng dụng trong lĩnh vực thực phẩm, đặc biệt
dùng làm chất bổ sung canxi cho thực phẩm con người, thì cần có nhiều nghiên
cứu sâu hơn về quy trình tinh chế và sản xuất bột xương, đồng thời giá trị sinh học
canxi của bột xương cũng cần được nghiên cứu nhằm xác định rõ giá trị, chất
lượng của sản phẩm, từ đó xác định giới hạn khả năng ứng dụng của sản phẩm thu
được.
3. Sản Xuất Xăng BioDiesel Từ Mỡ Cá Tra:
Nuôi cá tra sinh thái
6/8/2010 9:42:04 PM
- Mỗi năm Đồng bằng sông Cửu Long thải ra hơn 30.000 tấn mỡ cá tra. Tuy mỡ cá
được tận dụng bán cho cơ sở sản xuất mỡ bôi trơn, thức ăn chăn nuôi nhưng đầu

ra, giá cả còn khá bấp bênh nên lắm khi dư thừa gây ô nhiễm. Và ngày nay, người
ta đã nghiên cứu và sản xuất thành công dầu BioDiesel từ mỡ cá, là một loại dầu
sạch và cá giá trị kinh tế khá cao.
Chương 2:
THỰC TRẠNG
I. Những Thuận Lợi Và Khó Khăn Khi Nuôi Cá Tra
1. Thuận Lợi:
- Chất lượng và lưu lượng nước của sông Tiền và sông Hậu.
+ Lưu lượng nước: Vào mùa mưa lũ, lưu lượng nước dao động từ 18.8000
m
3
/giây - 48.700 m
3
/giây cao gấp 9 - 23 lần so với lưu lượng vào mùa khô.
+ Nhiệt độ: Biến thiên không nhiều, cao nhất là 31
0
C vào tháng 5 và tháng
10, thấp nhất 26
0
C vào tháng giêng. Biên độ chênh lệch trong ngày khoảng 1.5
0
C,
nhiệt độ trên tầng mặt cao hơn dưới đáy 2 - 3
0
C.
+ Độ trong và pH: Trong mùa khô, độ trong của nước từ 40 - 60 cm và pH
khoảng 7.5. Mùa mưa, độ trong chỉ 8 - 10cm và pH nước sông khá ổn định là đặc
điểm rất có lợi cho đời sống của thủy sinh vật và cá.
+ Các chất khí hòa tan: ở sông Tiền và sông Hậu nước tương đối thoáng
sạch, dưỡng khí đầy đủ (4.3 - 9.7 mg/lít), hàm lượng khí cacbonic thấp (1.7 -

5.2mg/lít) nghĩa là nằm dưới giới hạn có hại đối với cá và sinh vật dưới nước.
Ngoài ra không có các khí độc trong nước sông.
- Nguồn con giống phong phú.
- Kinh nghiệm nuôi được tích lũy qua nhiều năm của nhân dân địa phương.
- Cá tra cũng đã có được thị trường xuất khẩu với nhu cầu số lượng lớn.
2. Khó Khăn:
Nuôi cá tra sinh thái
6/8/2010 9:42:04 PM
a. Môi Trường Nước:
- Như chúng ta đã biết, trong nuôi trồng thủy sản thì môi trường nước có vai trò
quan trọng, nhưng giai đoạn hiện nay, môi trường nước đang là một vấn đề cấp
thiết và nan giải. Nghề nuôi cá tra đã có từ rất lâu, từ khi thực hiện chủ trương
chuyển đổi cơ cấu kinh tế cây trồng, vật nuôi trong sản xuất nông nghiệp, dần dần
nông dân chuyển những vùng đất trồng lúa, màu không có hiệu quả sang đào ao
nuôi cá, đặc biệt là nuôi cá tra. Ngoài việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi
còn do người dân nuôi tự phát khi giá cá tra tăng đột biến thì người dân đổ xô
nhau nuôi cá làm diện tích tăng ồ ạt nên làm ảnh hưởng đến môi trường nghiêm
trọng do nước thải cá tra không được xử lý và bùn ở đáy ao làm ảnh hưởng đến
nguồn nước và sinh hoạt người dân. Với tình hình hiện nay, do tốc độ phát triển
quá nóng, phá vỡ quy hoạch, diện tích nuôi ngày càng tăng thì môi trường nước
càng xấu, và tình hình ô nhiễm môi trường ở những vùng nuôi đã đến mức báo
động.
+ Ô nhiễm nguồn nước là do các hộ nuôi chủ yếu thải chất thải từ ao nuôi
đều được đưa thẳng ra sông, kênh, rạch. Thực tế cho thấy, nuôi cá trong ao, hầm,
chỉ có 17% thức ăn được cá hấp thụ, phần còn lại khỏang 83% hòa lẫn, lắng đọng
trong môi trường nước trở thành chất hữu cơ bị phân hủy. Đây là nguồn chất thải
cực kỳ nguy hiểm, và là nguyên nhân quan trọng dẫn đến sự biến đổi nguồn nước
trên sông, rạch. Theo các nhà chuyên môn cho biết, thì cứ 1kg cá tra thịt sẽ thải ra
môi trường nước 3kg chất thải. Vậy với sản lượng hằng năm là nuôi khá phổ biến
như hiện nay thì lượng chất thải phải thải ra môi trường một con số rất lớn. Nếu

như, không có biện pháp nào xử lý và ngăn chặn kịp thời thì đến một lúc nào đó
nguồn lợi từ cá tra dần dần mất đi và nuôi thủy sản sẽ không còn nữa. Theo ông
Nguyễn Văn Thanh, giám đốc sở thủy sản An Giang cho biết : “Đa số những hộ
nuôi cá tra hầm đều không xây dựng hệ thống ao lắng để xử lý nước trước khi
cho vào ao nuôi và xử lý nước thải trước khi thả ra sông rạch, đó là nguyên nhân
chính gây ô nhiễm nguồn nước”.
Nuôi cá tra sinh thái
6/8/2010 9:42:04 PM
- Đây chính là những nguyên nhân gây ô nhiễm nguồn nước, khi mà lượng chất
thải vượt quá sức chứa của nguồn nước ở đây sẽ dẫn đến phá vỡ cân bằng sinh
thái. Lúc đó, không chỉ thiệt hại cho chính người nuôi cá mà tác động xấu đến
nguồn nước ngọt trực tiếp hoặc gián tiếp sử dụng cho sản xuất nông nghiệp,
nguồn nước sinh hoạt cho cư dân.
Tác Động Của Nguồn Nước Nuôi Cá Tra:
Tác Động Tiêu Cực:
- Nguồn tài nguyên nước ở những khu vực nuôi đang biến đổi cả về trạng thái lẫn
chất lượng… không những đe dọa đến phát triển bền vững nền kinh tế - xã hội mà
còn tác động đến sức khỏe của con người và các hệ sinh thái gần khu vực nuôi.
- Môi trường nước bị ô nhiễm trầm trọng ảnh hưởng đến người dân đặc biệt là
người nghèo do hầu hết các ao nuôi không có hệ thống xử lý nước thải, phần lớn
đều đổ ra kênh rạch ảnh hưởng đến sinh hoạt của người dân nơi đây. Mặc khác, ô
nhiễm nguồn nước còn tác động trở lại đối với những người nuôi cá do những hộ
nuôi trên nguồn nước thải nước trong ao nuôi cá tra mà không xử lý, hộ dưới
nguồn nước bơm vào ao. Vì vậy, khi một ao nuôi bị dịch bệnh thì các ao khác kéo
theo cũng bị bệnh làm cho cá chết hàng loạt gây thiệt hại rất lớn cho người nuôi.
Tác Động Tích Cực:
- Nguồn nước nuôi cá tra có tác động rất lớn đến người dân, nếu không được xử
lý triệt để thì nguồn nước này sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe và sinh hoạt cho người
dân, ô nhiễm quá nặng thì không nuôi thủy sản được. Tuy nhiên, nó cũng tác
động mạnh mẽ đến những người dân nghèo khi họ biết tận dụng trong sản xuất

nông nghiệp để làm giảm chi phí, tăng năng suất sẽ giúp họ thoát khỏi cảnh đói
nghèo và giảm ô nhiễm môi trường như là mô hình nuôi trứng nước, thải nước
vào ruộng sẽ làm tăng năng suất lúa…
b. Lãi suất Ngân Hàng:
Nuôi cá tra sinh thái
6/8/2010 9:42:04 PM
- Từ đầu năm 2009 đến nay, giá thức ăn thủy sản, xăng dầu đã tăng mạnh. Đặc
biệt lãi suất tiền vay từ các Ngân hàng ở mức 1.1%/tháng trở xuống, giờ đã vọt
lên ở mức từ 1.2 - 1.5% tháng trở lên. Tuy nhiên, hầu hết các ngân hàng rất hạn
chế cho nông dân vay vốn để nuôi cá tra. Trong khi đó, nuôi cá tra đòi hỏi vốn
đầu tư lớn. Nếu vay vốn ngân hàng không được, thì vay nóng ở bên ngoài có thể
chịu lãi suất tới 30 - 40%/tháng, nên nhà nông rất khó phát triển cá tra.
- Hiện nay, nông dân có cá tới lứa thu hoạch, trừ chi phí mỗi ký cá thu lợi nhuận
từ 1.000 - 1.500 đồng. Tuy nhiên, sau khi thu hoạch cá, phần lớn nông dân đều
chọn giải pháp “tạm thời treo ao” vì những lý do nêu trên. Theo Cục Nuôi trồng
thủy sản Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, vào thời điểm cuối 12/2009,
tổng diện tích nuôi cá tra tại các tỉnh, thành Đồng Bằng Sông Cửu Long là hơn
6.000ha. Diện tích đã thu hoạch trong năm 2009 là 4.722ha, với sản lượng đạt
hơn 1 triệu tấn. Còn trong năm 2010, diện tích nuôi cá hiện thả nuôi mới chỉ hơn
2.000ha. Lượng cá tra tiêu thụ từ đầu năm 2010 đến nay đạt trên 450.000 tấn. Với
sản lượng và diện tích nuôi cá tra sụt giảm thê thảm như hiện nay, chắc chắn sẽ
ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất của các nhà máy thủy sản và công ăn việc làm
của người lao động trong lĩnh vực này. Do vậy, rất cần sự hỗ trợ của Nhà nước về
vốn và những chính sách liên kết giữa doanh nghiệp với người nuôi chặt chẽ hơn,
có như vậy thì con cá tra một trong những nguồn lợi thủy sản thu ngoại tệ của
quốc gia mới phát huy được thế mạnh.
c. Giá Cả:
- Vượt qua nhiều khó khăn, thách thức, đến nay, cá tra đã vươn lên dẫn đầu kim
ngạch xuất khẩu thủy sản cả nước. Nhưng bên cạnh đó, có một nghịch lý đó là
hiện nay người nuôi cá tra đang trong cảnh rất khó khăn và hưởng lợi rất ít, đầu ra

sản phẩm vẫn bấp bênh, chưa đảm bảo phát triển ổn định…Trong những năm gần
đây giá cá tra liên tục ở mức thấp, trong khi các yếu tố đầu vào như: con giống,
chi phí thuê ao, nhân công, thuốc thú y và đặc biệt là giá thức ăn tăng cao làm cho
nhiều hộ nuôi bị lỗ. Cho nên diện tích nuôi cá tra xuất khẩu cả nước phát triển
chậm so với dự kiến. Phần lớn diện tích được thả nuôi với mật độ thưa, sản lượng
Nuôi cá tra sinh thái
6/8/2010 9:42:04 PM
thấp do thiếu vốn sản xuất. Đa phần người nuôi đang mắc nợ ngân hàng, không
còn tài sản thế chấp nên không thể tiếp cận nguồn vốn hỗ trợ lãi suất của Chính
phủ.
- Khảo sát mới nhất về thực trạng người nuôi cá tra tại Tỉnh An Giang cho thấy:
Từ 70 - 80% người nuôi cá xuất khẩu đang chịu lỗ. Toàn Tỉnh hiện có 2.854 hộ
vay nuôi cá tra với tổng số vốn gần 1.500 tỷ đồng. Trong số này có 152 hộ nợ quá
hạn với số vốn 52 tỷ đồng. Hầu hết người nuôi đều không còn tài sản thế chấp để
các ngân hàng hỗ trợ vay các khoản vay mới.
- Mặc dù Hiện nay, nhu cầu sản phẩm cá tra được khẳng định sẽ tăng mạnh trong
thời gian tới nhưng hiện tại giá cá tra nguyên liệu tại Đồng bằng sông Cửu Long
vẫn ở mức thấp. “Với mức giá này thì người nuôi vẫn còn rất khó khăn, với giá
thành cao và giá bán thấp như hiện nay, người nuôi không thể nào có lãi. Trong
khi đó, ngân hàng nghe nói vay nuôi cá là rất sợ vì ngoài điều kiện thế chấp thì
nguy cơ rủi ro cũng rất cao”. Có thông tin cho rằng, sở dĩ giá hiện nay nhiều
doanh nghiệp tiêu thụ cá tra nguyên liệu cầm chừng, giá thấp là do tập trung giải
phóng lượng hàng tồn trữ trước đó. Mặt khác, qua các phương thức mà nhiều
doanh nghiệp tự xây dựng vùng nguyên liệu riêng đáp ứng vài chục phần trăm
nhu cầu sản xuất. Khi có nhu cầu thì việc ưu tiên tiêu thụ cho sân nhà bao giờ
cũng được tính đến.
II. Thực Trạng Xuất Khẩu Cá Tra Nước Ta Hiện Nay:
- Theo tin từ Hiệp Hội thuỷ sản, xuất khẩu cá tra của cả nước 8 tháng đầu năm
2009 đã giảm 7.3% so với cùng kỳ ngoái, chiếm trên 1/4 mức sụt giảm xuất khẩu
thuỷ sản của cả nước. Riêng trong tháng 8, xuất khẩu cá tra giảm trên 20% cả về

khối lượng và giá trị so với cùng kỳ năm ngoái. Trong đó, thị trường EU đã sụt
giảm mạnh về khối lượng và giá trị nhập khẩu mặt hàng này với tỉ lệ tương ứng là
14% và 19%. Thị trường Ai Cập, vốn được coi là thị trường tiềm năng ở Trung
Đông, nhưng cũng giảm trên 40% việc nhập khẩu cá tra Việt Nam.
- Năm 2009, xuất khẩu cá tra khá lao đao bởi những rào cản từ các nước nhập
khẩu chính, và trong khi đó thì nguồn cung cấp nguyên liệu trong nước cũng
Nuôi cá tra sinh thái
6/8/2010 9:42:04 PM
không ổn định. Việc Mỹ dự định đưa cá tra của Việt Nam vào danh mục cá da
trơn theo “Luật Nông nghiệp 2008” là một điều bất lợi cho con cá tra vốn đã bị
đánh bởi thuế chống bán phá giá. Bên cạnh đó, những chỉ trích của các phương
tiện truyền thông một số nước Châu Âu, Trung Đông đã làm hạn chế xuất khẩu
con cá này. Bên cạnh những biến động về thị trường, vấn đề về giá và nguồn cung
nguyên liệu không ổn định cũng là một yếu tố tác động giảm xuất khẩu cá tra.
Theo tin từ Hiệp hội Nghề nuôi và Chế biến thủy sản An Giang cho biết, giá cá
tra nguyên liệu thời gian gần đây tăng từ 15.000 – 17.000 đồng/kg. Tuy nhiên,
theo phản ánh của nhiều người nuôi vẫn còn bị lỗ từ 800 - 1.000 đồng/ kg. Để duy
trì sản xuất, một số công ty chế biến thủy sản đã áp dụng hình thức hợp đồng với
người nuôi theo phương thức doanh nghiệp cung cấp 1.6kg thức ăn chăn nuôi và
2.500 đồng cho người nuôi để đổi lấy 1kg cá nguyên liệu.
- Trong thời gian tới xuất khẩu cá tra sang thị trường Châu Âu và Trung Đông
đang bị đe doạ bởi những thông tin không tốt về cá tra của Việt Nam, cùng với
“Luật Nông nghiệp 2008” của Mỹ sẽ tiếp tục là những trở ngại đối với xuất khẩu
cá tra của Việt Nam. Tuy nhiên, mặt hàng này đã, đang và sẽ tiếp tục có lợi thế
cạnh tranh và được nhiều thị trường mới đón nhận.
III. Thực Trạng Về Vấn Đề Xử Lý Nước Thải Từ Các Chủ Hộ Nuôi:
- Hiện nay, các cơ sở nuôi cá da trơn đang phát triển mạnh trong những năm gần
đây và gây ô nhiễm môi trường cho Tỉnh An Giang nói chung riêng và Đồng bằng
sông Cửu Long nói chung.
- Phong trào nuôi cá da trơn của Tỉnh An Giang phát triển từ rất lâu, và diện tích

nuôi luôn thay đổi liên tục. Hiện tại phần lớn các hộ nuôi cá tra đều nuôi theo hình
thức nuôi nhốt cá trong ao. Diện tích các ao nuôi dao động từ 1.500 m
2
- 16.000
m
2
, phổ biến nhất là 2.500 m
2
/ao. Mỗi hộ nuôi thường có 1 - 20 ao nuôi, phổ biến
là 3 - 4 ao nuôi/hộ.
- Để đánh giá hiện trạng môi trường các cơ sở nuôi cá da trơn, Chi cục Bảo vệ môi
trường Tỉnh đã thu và phân tích 6 mẫu nước thải tại 6 cơ sở nuôi cá da trơn. Qua
kết quả phân tích cho thấy, nước thải phát sinh trong quá trình nuôi đã bị ô nhiễm
Nuôi cá tra sinh thái
6/8/2010 9:42:04 PM
vi sinh do tổng Coliform vượt tiêu chuẩn Việt Nam từ 1.53 - 15.3 lần và chất rắn
lơ lửng vượt tiêu chuẩn Việt Nam từ 1.18 - 2.7 lần, còn các thông số khác như:
pH, COD…đều nằm trong giới hạn cho phép của QCVN 24: 2009/BTNMT - Quy
chuẩn kỹ thuật quốc gia về nước thải công nghiệp. Bên cạnh đó, thì ý thức thực
hiện các thủ tục về bảo vệ môi trường của các chủ hộ nuôi chưa cao, chỉ có 2 cơ sở
có lập Bản cam kết về bảo vệ môi trường, còn tất cả các cơ sở khác thì đều chưa
thực hiện chương trình giám sát môi trường và giấy phép xả nước thải vào nguồn
nước.
- Các cơ sở đều có biện pháp xử lý rác thải sinh hoạt đạt yêu cầu, không gây ô
nhiễm môi trường. Mùi hôi phát sinh từ cá chết, ảnh hưởng cục bộ tại cơ sở, do
các cơ sở nuôi cá tập trung ven sông lớn, nên mùi hôi ít ảnh hưởng đến sức khỏe
người dân khu vực. Tuy nhiên, việc xử lý bùn đáy ao không đảm bảo, chỉ có 1 cơ
sở có đầu tư xây dựng ao chứa bùn đáy, còn các cơ sở còn lại đều không có biện
pháp xử lý bùn đáy ao, chủ yếu là thải trực tiếp ra sông, kênh, rạch. Nguồn gây ô
nhiễm môi trường do các cơ sở thuộc loại hình này gây ra là do nước thải phát sinh

trong suốt quá trình nuôi. Chỉ có 1 trên 9 cơ sở có biện pháp tuần hoàn nước thải
để tái sử dụng, còn các cơ sở còn lại đều không có biện pháp xử lý nước thải đúng
kỹ thuật, nước thải được thải trực tiếp ra sông, kênh, rạch.
- Qua đó cho thấy các cơ sở đều đã gây ô nhiễm hoặc tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm
môi trường, vi phạm các quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường. Tình hình
phát triển các cơ sở nuôi cá da trơn trong tương lai sẽ đặt ra các vấn đề lo ngại về
an sinh xã hội, môi trường… Do đó, vấn đề kiểm soát chất thải, các loại thuốc, hóa
chất dùng trong nuôi cá cần phải được quan tâm ngay từ bây giờ.
Nuôi cá tra sinh thái
6/8/2010 9:42:04 PM
IV. Quy Trình Kỹ Thuật Nuôi:
1. Bảng Lịch Trình:
2. Sơ Đồ PERT Thể Hiện Công Việc:
2 B3 4 C4 5 8 I5 9
A1 D2 J1
STT Tên Công Việc Công Việc Sau
Đó
Thời Gian
(Ngày)
1 Chọn Vị Trí Nuôi (A) - 1
2 Đào Ao (B) A 3
3 Xử Lý Ao (C) B 4
4 Cho Nước Vào Ao (D) C 2
5 Chọn Cá Giống (E) - 1
6 Chuẩn Bị Thức Ăn Và Thuốc
Ngừa Bệnh (F)
E 1
7 Thả Cá (G) D, F 1
8 Chăm Sóc Và Kiểm Tra Cá
Trong Quá Trình Nuôi (H)

G 180
9 Thu Hoạch Cá Khi Đến Vụ
(I)
H 5
10 Xử Lý Nước Thải Sau Khi
Thu Hoạch (J)
K 1
Nuôi cá tra sinh thái
6/8/2010 9:42:04 PM
H180
1
E1 F1 G1
3 6 7 10
3. Thực Hiện Chi Tiết Các Công Việc:
a. Chọn Vị Trí Ao Nuôi:
- Ao nuôi cá phải gần kênh hay rạch nhằm tiện lợi cho việc cấp và thoát nước, đất
chua phèn, và nên chọn ao có bóng mát.
b. Đào Ao:
- Đào theo có diện tích theo kế hoạch của dự án, nên đào ao theo hình chữ nhật,
chiều dài gấp 2 - 3 lần chiều ngang, độ sâu không quá 3m thường thì đào sâu
khoảng 1.2 - 3m. Theo kế hoạch của dự án thì diện tích mỗi ao là 10.000m
2
vì thế,
thời gian dự kiến là 3 ngày.
c. Xử Lý Ao:
- Đáy ao phải sang bằng, vét hết bùn, dùng vôi bón sạch đáy ao (15kg/100m
2
), bờ
ao phải chắc chắn, không sạc lỡ. Sau khi làm xong công việc đào ao, cần phơi đáy
ao 2 ngày.

d. Cho Nước Vào Ao:
- Sau khi thực hiện xong công đoạn trên, ta tiến hành cho nước vào ao. Nước phải
đảm bảo các hàm lượng hóa học nhất định, độ pH từ 6.5 - 8.5. Oxy hòa tan phải
lớn hơn hay bằng 3mg/lít. Các chỉ số COD và BOD5 (200c) phải dưới 10mg/lít.
Nuôi cá tra sinh thái
6/8/2010 9:42:04 PM
Giai đoạn này khá quan trọng, nên nhờ các kỹ sư tư vấn và thực hiện đúng quy tắc.
sau khi cấp nước vào ao, ta để ao 3 ngày sau mới thả cá.
e. Chọn Cá Giống:
- Bên cạnh các công việc trên, ta nên tiến hành chọn cá giống song song trong quá
trình thưc hiện dự án nhằm tiết kiệm thời gian cho dự án. Chọn cá theo kế hoạch
của dự án, cá không chứa kháng sinh, có giấy chứng nhận kiểm dịch, không xay
xát, và không mất nhớt, không có dị hình. Có thể quan sát cá bơi nhanh để chọn cá
dễ dàng. Đây cũng là công đoạn quan trọng, nên tham khảo ý kiến của các kỹ sư
trong quá trình chọn.
f. Chuẩn Bị Thức Ăn Và Thuốc Phòng Bệnh Cho Cá:
- Sau khi chọn cá, ta phải chuẩn bị thức ăn và thuốc cho cá. Thức ăn phải phù hợp
với từng giai đoạn phát triển của cá. Không nên trữ thức ăn quá nhiều, phải phù
hợp với lịch ăn của cá, nhằm tiết kiệm chi phí trữ và đảm bảo chất lượng của thức
ăn. Thuốc phải phù hợp với giai đoạn ngừa bệnh cho cá, nên chọn các loại thuốc
có tiêu chuẩn, và nguồn gốc rõ ràng, trong hạn sử dụng.
g. Thả Cá:
- Sau khi chuẩn bị thức ăn và nước trong ao đã bảo đảm chất lượng, thì ta tiến
hành thả cá. Số lượng cá thả phải đảm bảo theo kế hoạch của dự án. Không nên
thả cá quá dày trong ao. Thả cá phải nhẹ nhàng nhằm tránh làm cá bị sóc. Bên
cạnh đó, cá phải được thả đều trong ao, không thả tập trung. Lưu ý ta nên thả cá
vào lúc thời tiết mát, không quá nóng. (Nên thực hiện vào ban đêm).
h. Chăm Sóc Và Kiểm Tra Cá Trong Quá Trình Nuôi:
- Cần lên lịch cho cá ăn ổn định, đúng giờ, đảm bảo không để cá quá đói. Thức ăn
cho cá phải hợp vệ sinh và không quá dư thừa. Mỗi ngày nên cho cá ăn sáng và ăn

chiều. Trong quá trình cho ăn, nên rãi thức ăn theo đợt, tránh rãi một lần.
Nuôi cá tra sinh thái
6/8/2010 9:42:04 PM
- Về môi trường, ta nên thay nước trong khoảng 7 - 10 ngày, không quá trình thay
không nên thay quá nhiều nước trong ao, thường thay khoản 30% lượng nước, và
giữ ổn định môi trường nước này.
- Phòng và trị bệnh cho cá: Trong quá trình chăm sóc, ta nên chú ý các hoạt động
của cá nhằm phát hiện ra sớm nhất các vấn đề sức khỏe của cá. Nếu cá có dấu hiệu
bệnh, nên trộn thuốc chung với thức ăn cho cá, lượng thuốc trộn phải vừa phải,
bên cạnh đó, cần các kỹ sư có chuyên môn xác định rõ ràng nguyên nhân vấn đề
nhằm có hướng xử lý an toàn và tốt nhất.
- Vào mùa mưa, ta nên thực hiện kiểm tra nước thường xuyên, nên rãi vôi khi trời
mưa xong nhằm làm sạch môi trường, và thường xuyên kiểm tra độ mặn, độ pH và
các chỉ tiêu khác trong nước.
i. Thu Hoạch Cá:
- Sau khi cá đã đủ tiêu chuẩn, ta tiến hành thu hoạch cá. Phải kiểm tra lại các bệnh
của cá, và các kháng sinh. Ta nên ngưng cho cá ăn 2 ngày trước khi thu hoạch.
j. Xử Lý Nước Thải Sau Thu Hoạch:
- Sau khi thu hoạch, nước thải còn trong ao có thể tận dụng nhằm dẫn ra ruộng
nhằm tưới lúa và các loại hoa màu… thông qua các kênh dẫn. Vì trong nước
chúng ta nuôi có một hàm lượng các chất rất có lợi cho lúa và hoa màu trong việc
tưới tiêu. Mặt khác giúp xử lý nước thải một cách an toàn, cũng như tiết kiệm chi
phí cho phân bón.
4. Đội Nhóm Thực Hiện Dự Án: (Đối Với Doanh Nghiệp Nuôi Theo Quy
Mô Lớn)
- Để thực hiện dự và quản lý dự án một cách dễ dàng và hiệu quả, chúng ta thành
lập một cơ chế quản lý theo sơ đồ dưới đây:
Nuôi cá tra sinh thái
6/8/2010 9:42:04 PM
Sơ Đồ Minh Họa

Người lãnh đạo dự án
- Người lãnh đạo sẽ theo dõi và ra quyết định chung cho toàn bộ dự án. Theo cơ
cấu này thì quyết định sẽ tương đối nhanh và chính xác. Giúp giảm nhẹ hoạt động
của người lãnh đạo. Người lãnh đạo sẽ được tham mưu bởi những trưởng nhóm
cấp dưới về các vấn đề trong khi thực hiện dự án.
Trưởng nhóm nghiên cứu thị trường:
- Người này sẽ tham mưu cho người lãnh đạo về thị trường sau khi đã tìm hiểu và
nghiên cứu các vấn đề như giá cả, cung cầu, nhà cung cấp cá giống, đầu vào cũng
như đầu ra của sản phẩm Điều này, giúp dự án giảm được nhiều chi phí thực
hiện cũng như đảm bảo đầu ra. Mặt khác giúp đảm bảo chất lượng cá giống từ nhà
cung cấp nhằm giúp cho năng suất có hiệu quả cao.
Trưởng nhóm kỹ thuật:
- Người trưởng nhóm này sẽ tham mưu cho lãnh đạo các nguy cơ, tiềm ẩn, cũng
như các phương pháp nuôi có hiệu quả nhằm giúp giảm thiểu rủi ro trong quá trình
NGƯỜI LÃNH ĐẠO
DỰ ÁN
TRƯỞNG NHÓM
NGHIÊN CỨU
THỊ TRƯỜNG
TRƯỞNG NHÓM
KỸ THUẬT
TRƯỞNG NHÓM
THỰC HIỆN
DƯ ÁN
NHÂN VIÊN
KỸ THUẬT
NHÂN VIÊN
NGHIÊN CỨU
THỊ TRƯỜNG
NHÂN VIÊN

THỰC HIỆN
DỰ ÁN
Nuôi cá tra sinh thái
6/8/2010 9:42:04 PM
nuôi. Bên cạnh đó, hỗ trợ cho nhóm trực tiếp nuôi và chăm sóc cá các khó khăn
trong quá trình nuôi, giúp phát hiện kịp thời các bệnh của cá để có thể lên kế
hoạch phòng và ngừa bệnh. Bên cạnh đó, giúp đưa ra các phương pháp xử lý nước
thải và đãm bảo mội trường nước luôn phù hợp trong quá trình nuôi.
Trưởng nhóm thực hiện trực tiếp dự án:
Trưởng nhóm này cũng sẽ tham mưu và báo cáo cho lãnh đạo những thuận lợi và
khó khăn trong quá trình nuôi. Bên cạnh đó, điều tiết nhân viên thực hiện dự án
nhằm đảm bảo đúng lịch trình nuôi và chăm sóc cá. Thường xuyên kết hợp với đội
kỹ thuật nhằm ngăn ngừa những tình huống xấu nhất có thể xảy ra.
Các nhân viên cấp dưới:
- Thực hiện các chỉ đạo của trưởng nhóm, nhanh chóng và chính xác. Báo cáo cho
trưởng nhóm các khó khăn cũng như thuận lợi trong quá trình thực hiện công việc
nhằm có thêm thông tin cũng như những chỉ đạo sớm nhất nhằm giúp dự án đạt
hiệu quả tối ưu.
V. Bảng chi phí hoạt động của dự án từ vụ 2 đến vụ 12:
Nuôi cá tra sinh thái
6/8/2010 9:42:04 PM
STT Chỉ Tiêu
Vụ 1
Số Lượng Đơn Giá
Thành
Tiền
1 Thuê Đất - - -
2 Xây Dựng Ao Nuôi - - -
3 Xử Lý Ao Nuôi 4 ao 10 triệu/ao 40 triệu
4 Mua Cá Giống

1.2 triệu
con 700 đ/ con
840
triệu
5 Thức Ăn
1.6 triệu
tấn
8.3 triệu/
tấn
13.280
triệu
6 Thuốc Kháng Sinh
1.2 triệu
con 400 đ/con
480
triệu
7 Nhân Công 43 người
1.110
triệu
7.1 Công Nhân 20 người
12 triệu/
người
240
triệu
7.2 Nhân Viên 19 người
30 triệu/
người
570
triệu
7.3 Trưởng Phòng 3 người

60 triệu/
người
180
triệu
7.4 Giám Đốc 1 người
120 triệu/
người
120
triệu
8 Máy Móc, Thiết Bị - - -
8.1 Máy Xay Thức Ăn - - -
8.2 Máy Thổi Oxy - - -
9 Điện Phục Vụ Sản Xuất 20000KW 1200 đ/kw 24 triệu
10
Hệ Thống Xử Lý Chất
Thải 4 hệ thống 10 triệu/ao 40 triệu
11 Thu Hoạch 4 hệ thống 5 triệu 20 triệu
12
Nghiên Cứu Và Sản
Xuất Giống
2.5 triệu
con 200 đ/con
500
triệu
Tổng 15.734 triệu
Nuôi cá tra sinh thái
6/8/2010 9:42:04 PM
- Trên là bảng chi phí dự kiến cho từng vụ nuôi. Bảng chi phí cho thấy vụ nuôi đầu
phải tốn chi phí là 20172 triệu và kể từ vụ 2 trở đi thì chi phí giảm xuống còn 15.734
triệu là do dự án tự sản xuất được cá giống và không phải tốn thêm các chi phí thuê

đất và mua máy móc nên thực tế chi phí đã giảm. Để biết thu nhập của dự án qua
các vụ ta sẽ xây dựng bảng dòng tiền:
Bảng tính dòng tiền của dự án
ĐVT:triệu đồng
STT Chỉ Tiêu Vụ 0 1 2 Đến 12
1 Vốn Đầu Tư 201.72
1.1 Vốn Tự Có 101.72
1.2 Vốn Vay 10.000
2 Doanh Thu 20.400 21.310
3 Khấu Hao 320 320
Nuôi cá tra sinh thái
6/8/2010 9:42:04 PM
4 Định Phí 2.014 2.014
5 Biến Phí 14.600 14.000
6 Lãi Vay 750 750
7 EBIT 2.916 454.6
8 EBIT (1 – t) 2.209,5 3.409,5
9 Thu Nhập 2.529,5 3.729,5
- Trên đây là bảng tính dòng tiền của dự án hoạt động qua các vụ với vòng đời dự án
là 12 vụ (8 năm). Ta thấy tổng chi phí đầu tư ban đầu để thực hiện dự án là 20.172
triệu, trong đó vốn tự có của dự án là 10.720 triệu và vay ngân hàng là 10.000 triệu
với lãi suất ngân hàng trên thị trường hiện tại là 15%/năm với kì hạn 6 tháng số tiền
phải trả lãi vay mỗi vụ là 750 triệu, định phí mỗi vụ là 2014 triệu biến phí là 14.600
ở vụ đầu tiên và doanh thu đạt được từ việc tiêu thụ cá là 20.400 triệu sau khi trừ tất
cả các khoản chi phí thì dự án có thu nhập là 2.529,5 triệu. Kể từ vụ thứ 2 về sau thì
chi phí có thể giảm do đầu tư tự sản xuất cá giống với quy mô 2.5 triệu con chi phí
cho mỗi con là 200 đồng như vậy dự án có thể dư thừa 1.3 triệu con đưa ra tiêu thụ
ngoài thị trường với giá bán 700 đồng/con thì doanh thu sẽ tăng lên là 21.310 triệu
và chi phí sẽ giảm xuống một cách rõ rệt cụ thể là: định phí 2.014 triệu, biến phí
14.000 triệu và lãi vay có thể vẫn giữ ở mức cũ là 750 triệu thì sau khi trừ tất cả các

chi phí dự án sẽ thu nhập được 3.729,5 triệu /vụ. Như vậy sau khi kết thúc dự án lợi
nhuận thu được sẽ là 23.382 triệu. Để thẩm định xem dự án có khả thi không sau khi
nghiên cứu tiền khả thi thì ta cần phải quan tâm đến chỉ tiêu IRR của dự án:
Ta có: NPV = 2.529,2/(1+i) + 3.729,5/(1+i)
2
+ 3.729,5/(1+i)
3
+…+
3.729,5/ (1+i)
12
- 20172 = 0
 i = 13,88 %.
- Như vậy ta có tỷ suất sinh lợi nội bộ của dự án là 13% cao hơn lãi suất tiền gửi
ngân hàng ở thời điểm hiện tại (khoảng 11.5%). Như vậy, ta thấy được rằng đầu tư
vào dự án trên là một phương án hoàn toàn khả thi nó sẽ mang được lợi nhuận cao
hơn khi gửi ngân hàng.
Hàng rào kỹ thuật từ các nước nhập khẩu