CHƯƠNG VI: PHƯƠNG PHÁP
NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
II. Hệ thống các phương pháp nghiên cứu
khoa học chung nhất
1. Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn.
A. Phương pháp nghiên cứu khoa học
- Quan sát khoa học là phương pháp tri giác đối
tượng một cách hệ thống để thu nhập thông tin về đối
tượng .
- Quan sát khoa học là một tổ hoạt động được tổ
chức đặc biệt , có mục đích, có kế hoạch , có phượng
tiện tri giác các đối tượng được chọn điển hình.
Có 2 loại quan sát :
•
Quan sát trực tiếp : là quan sát
trực diện đối tượng đang diễn
biến trong thực tế bằng mắt
thường hay bằng các phương
tiện kỹ thuật.
•
Quan sát gián tiếp : là quan sát
diên biến hiệu quả của các tác
động tương tác giữa đối tượng
cần quan sát với các đối tượng
khác, mà bản thân đối tượng
không thể quan sát trực tiếp
được.

Chức năng của khoa học
•
Chức năng thu nhập thông tin thực tiễn .

•
Chức năng kiểm chứng các giả thiết hay các thiết
bị đã có.
•
Chức năng đối chiếu các kết quả nghiên cứu lý
thuyết với thực tiễn để tìm ra sự sai lệch của
chúng, mà tìm cách bổ khuyết , hoàn thiện lý
thuyết.
Kiểm tra các kết quả.
Xử lý tài liệu
Ghi chép mọi diễn biến
Tiến hành quan sát đối tượng
Chọn phương thức quan sát
Lập kế hoach quan sát.
Xác định đối tượng quan sát.
Qúa trình quan sát
Một số lưu ý khi thực hiện quá trình quan sát
- Một là chủ thể quan sát là các nhà khoa học hay các
cộng tác viên , đã là con người đều bị các quy luật tâm lý chi
phối.
- Hai là phải chú ý tới các quy luật của cảm giác, tri giác
như quy luật lựa chọn, quy luật thích ứng và các ảo giác.
- Ba là đối tượng quan sát là thế giới phức tạp
 Quan sát là một phương pháp nghiên cứu khoa học quan
trọng.
B. Phương pháp điều tra
•
Điều tra là phương pháp khảo sát một nhóm đối tượng
trên một diện rộng nhằm phát hiện các quy luật phân
bố, trình độ phát triển, những đặc điểm về mặt định tính

và định hướng các đối tượng của các đối tượng cần
nghiên cứu.
•
Có hai loại điều tra :
+ Điều tra cơ bản
+ Điều tra xã hội học
Kỹ thuật chọn mẫu
- Chọn xác suất:
. Ngẫu nhiên
. Hệ thống
. Từng lớp
. Từng giai đoạn theo thời gian
- Chọn mẫu có chủ định:
. Xử lý tài liệu
. Kiểm tra kết quả nghiên cứu
. Phỏng vấn
. Hội thảo
. Lập hệ thống câu hỏi văn bản
Kỹ thuật điều tra
- Câu hỏi ngắn gọn, rõ ràng
- Hệ thống câu hỏi phục vụ chiến lược điều tra
- Kết quả điều tra phải là những tài liệu khách
quan
- Bầu không khí làm việc
- Khả năng ghi nhớ

Điều tra là phương pháp nghiên cứu thực
tiễn quan trọng, cho ta những thông tin có ích.
C. Phương pháp thực nghiệm khoa học

•
Thực nghiệm là phương pháp được coi quan trọng
nhất, một phương pháp chủ công trong nghiên cứu
khoa học hiện đại.
•
Đặc điểm :
+ Được tiến hành xuất phát từ một giả thuyết hay
phỏng đoán.
+ Được tiến hành có kế hoạch.
+ Mục đích kiểm tra giả thuyết, các nghiệm thể.
Cách tiến hành thực nghiệm
•
Xây dựng giả thuyết thực nghiệm trên cơ sở phân tích
kỹ các biến số độc lập.
•
Đảm bảo tính phổ biến của kết quả thực nghiệm.
•
Tiến hành các bước thực nghiệm thận trọng đối với mục
tiêu mà giả thuyết đề ra.
•
Kết quả thực nghiệm được xử lý thận trọng.
•
Kết quả thực nghiệm cho ta cơ sở để khẳng định giả
thuyết.
Cách tiến
hành thực
nghiệm
D. Phương pháp phân tích và tổng kết kinh nghiệm
•
Là phương pháp nghiên cứu xem xét lại những hình

thành quả của hoạt động thực tiễn trong quá khứ để
rút ra những kết luận bổ ích cho thực tiễn và cho khoa
học.
Cách tiến hành :
•
Phát hiện các sự kiên điển hình.
•
Gặp gỡ trao đổi với những nhân chứng, những
người đã trực tiếp tham gia sự kiện.
•
Lập lại mô hình sự kiện, khôi phục lại sự kiện đã
xảy ra, cố gắng đạt tới nguyên bản.
•
Phân tích từng mặt của sự kiện.
•
Dựa trên lý thuyết khoa học để chứng minh sự
kiện.
e. Phương pháp chuyên gia
•
Phương pháp chuyên gia là phương pháp sử dụng trí
tuệ của đội ngũ chuyên gia có trình độ cao của một
chuyên ngành để xem xét, nhận định bản chất của một
sự kiên khoa học.
•
Sử dụng phương pháp chuyên gia cần lưu ý:
+ Chọn đúng chuyên gia có năng lực chuyên
môn.
+ Thông qua các hình thức hội thảo tranh luận.
+ Xây dựng hệ thống các tiêu chí cụ thể.


+ Đảm bảo tính khách quan trong đánh giá và
nhận định.
2. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết
•
Là nhóm các phương pháp thu nhập thông tin khoa
học trên cơ sở nghiên cứu các văn bản, tài liệu đã có.
A. Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết.
- Phương pháp phân tích là phương pháp nghiên cứu
các văn bản, tài liệu lý luận khác nhau về một chủ đề.
- phương pháp tổng hợp là phương pháp liên kết từng
mặt , từng bộ phận thông tin thành một hệ thống lý
thuyết mới đầy đủ và sâu sắc.
b. Phương pháp phân loại, hệ thống hóa lý thuyết
•
Phân loại là sắp xếp các tài liệu khoa học thành
một hệ thống lôgic chặt chẽ theo từng mặt.
•
Hệ thống hóa là phương pháp tuân thủ theo quan
điểm hệ thống cấu trúc trong nghiên cứu khoa học.
c. Mô hình hóa
•
Là phương pháp nghiên cứu các hiện tượng khoa
học bằng xây dựng các mô hình giả định về đối
tượng và dựa trên mô hình đó để nghiên cứu trở lại
đối tượng.
•
Sự tái hiện đối tượng nghiên cứu dưới dạng trực
quan.
•
Có nhiệm vụ xây dựng cấu trúc cái mới chưa cí

trong hiện thực.
 Mô hình hóa là phương thức chuyển cái trừu
tượng thành cái cụ thể.
d. Phương pháp giả thuyết
•
Là phương pháp nguyên cứu đối tượng bằng cách
dự đoán bản chất của đối tượng và tìm cách chứng
minh các dự đoán đó.
•
Chứng minh các giả thuyết bằng 2 cách :
+ Chứng minh trực tiếp : là phép chứng minh dựa
vào các luận chứng chân thật……
+ Chứng minh gián tiếp : là phép chứng minh
khẳng định rằng phản luận đề là giả dối và từ đó rút
ra luận đề chân thật.
e. Phương pháp LỊCH sự
•
Là phương pháp nghiên cứu bằng cách đi tìm
nguồn gốc phát sinh, quá trình phát triển và biến
hóa của đối tượng.
•
Yêu cầu làm rõ quá trình phát triển cụ thể của đối
tượng.
•
Phân tích các tài liệu lý thuyết đã có nhằm phát
hiện các xu hướng các trường phái nghiên cứu.
3. Nhóm phương pháp toán học trong nghiên cứu
khoa học
•
Hai xu hướng phát triển trong nghiên cứu khoa học :

+ Một : khoa học sử dụng các thiết bị kỹ thuật hiện
đại để tiến hành các hoạt động nghiên cứu.
+ Hai : khoa học đã sử dụng các lý thuyết toán học
vào việc tìm ra các lý thuyết chuyên ngành
•
Mục đích :
+ Sử dụng Toán học thống kê như một công cụ xử
lý các đề tài liệu đã thu nhập được từ các phương pháp
nghiên cứu khác nhau.
+ Sử dụng các lý thuyết Toán học và phương pháp
lôgic Toán học để xây dựng các lý thuyết chuyên
ngành
Bài thuyết trình của nhóm tới đây là kết thúc…… xin
cảm ơn cô và các bạn đã lắng nghe…!