
















 
 1945








Thành phố Hồ Chí Minh năm 2012



















 
 1945











1. 
2. 





Thành phố Hồ Chí Minh năm 2012








 




2.TS

 PGS.TS. Lê Giang

 

 


 Tr


v

 1: 

 2: PGS.TS. 


T

 .




1







Tuy nh
         V     

 
 
.
 
 




       “chỉ là một bóng mờ,
không rõ nét” [44
 , 
“Tốt xấu, ưu khuyết, đến mức độ nào, nói chung, theo quan điểm lịch
sử? Từng thể loại ra đời và phát triển ra sao? Đó là phần việc còn phải tiếp
tục làm sáng tỏ” [44


 ó
chính là   1945.
 
 

, nó
     



2

  1945 thoát
g

 
 



 Minh Tân, n
T  1945



chúng 

 
 1945 nói chung còn kh
n , xác
 



 

 




             
Thông. Công trình Thơ văn yêu nước Nam Bộ nửa sau thế kỷ XIX 
[49]

trên.


3
   
 
 
- Các công trình, bài viết nghiên cứu trước năm 1975:

 Sơ tuyển văn thơ yêu nước và cách mạng Nxb. Giáo
,1959, 



 , 

Trong công trình Văn thơ cách mạng Việt Nam đầu thế kỷ XX 


“Giá trị tư tưởng và nghệ thuật của tất cả bấy nhiêu tác giả không phải
không phải là người nào cũng như người nào. Nhưng đó là một vấn đề khác.
Điều đáng chú ý ở đây là với cố gắng của họ, văn học Nam Kỳ vào khoảng
đầu thế kỷ này đã có xu hướng đấu tranh cho tư tưởng chống phong kiến và
tư tưởng yêu nước. Điều mà bọn thực dân không hề tưởng tượng được”

[116, tr.41].

              
trong công trình Ba mươi năm văn học, .941, Thanh
Biểu nhất lãm văn học cận đại (1862-1945), . 
Việt Nam văn học sử giản ước tân biên 
    -     
: Khi những lưu dân trở lại, ; Chim
: Lược thảo phong trào văn chương ở Nam Kỳ (1865-1942), Kỷ yếu
Hội Khuyến học Nam Kỳ, Nhà in An Ninh SG, 1957: Văn
học miền Nam, Khai trí xb., SG, 1965: Chữ, văn quốc
ngữ hồi đầu thuộc Pháp, ., S.1974: Văn học thời
kháng Pháp 1858-1945, ., SG, 1974
: Lược truyện các tác


4
gia Việt Nam - tác gia các sách -     
1945), Nxb. KHXH Hai nhà thơ phụ nữ miền
Nam: Trần Kim Phụng và Trần Ngọc Lầu,   -   

h 
Công trình Thơ ca quốc cấm thời thuộc Pháp do nhà sách Khai Trí Sài
Gòn xb.  

  
Nôm (  

, 
, 



g K
duy 
    Chiêu hồn dân ruộng [11, tr.187] và Vợ chồng nhà nông
khuyên nhủ nhau , 
 

Công trình Thơ ca cách mạng 1925  1945 
. 
c th
 1929, cao trào 1930   
 1939 
 1945
“một số giá trị tư tưởng và nghệ
thuật của thơ ca cách mạng thuộc hệ tư tưởng vô sản xuất hiện sau 1925”
[31
 yêu
   
 Gây nền tự do [31, tr.352]



5
  [31, tr.3    Nêu cao ngọn cờ
hồng 
       1945 [31    
  1945
có 
- Các công trình, bài viết nghiên cứu sau năm 1975:

Công trình Thơ văn yêu nước và cách mạng đầu thế kỷ XX 1900 
1930, Nxb. V 



 [138, 
[138
[138, tr.410].
Công trình Thơ văn cách mạng (1930  1945) do Pha
            ong nhà

Thơ ca vùng mỏ
Trên bến Côn Lôn 
Công trình Hợp tuyển thơ văn Việt Nam giai đoạn 1858  1920 do


 
[114, tr.364].
Văn học Nam Bộ từ đầu thế đến giữa thế
kỷ XX (1900 – 1954) nh  Thành Nguyên  
 

, 
    ,     “những nhà thơ yêu
nước Nam Bộ đầu thế kỷ XX vẫn tiếp tục sáng tác những đề tài đã được nêu
ra trong thơ văn yêu nước nửa sau thế kỷ XIX

[2, tr.129]




6
uang

Trong công trình Văn học Việt Nam (1900  1945) 



(1)

 và Phan Chu Trinh.

Tiến trình văn nghệ Miền Nam 
xb
“nhằm giới thiệu cho độc giả một cái nhìn “toàn
cảnh” để rõ hơn về vùng đất mới và con người miền Nam” [189
 

“Sinh thời
Nguyễn Quang Diêu làm thơ rất nhiều và đủ thể loại. Thơ ông có nội dung
hàm súc, mang tính chiến đấu rất cao, lời thơ bình bị, trong sáng, tự nhiên
thể hiện cái tinh thần kiên cường, bất khuất và cá tính riêng của người dân
Nam Bộ” [189

và “Lúc trẻ ông rất hiếu học, thông minh lại sinh
trưởng trong một gia đình vọng tộc có truyền thống văn học, nên việc học
hành chu đáo” [189, tr.141].

51 Văn học miền Nam 
tin


“Những tác giả tiên hiền” [190n các “Văn gia hiện đại”
[190, tr.925].
 



(1)




7

“Nhận thấy sự thiếu vắng của các đề tài này, tác giả
không ngại sự hiểu biết nông cạn và khả năng cá nhân riêng lẻ, hạn hẹp…
chúng tôi mạo muội ghi lại đây một số tìm tòi và cảm nhận từ sự diễn tiến
của bộ phận văn học nơi miền đất sinh sau đẻ muộn này nhằm giới thiệu tới
độc giả xa gần…” [190, tr.9].
Công trình Văn học Việt Nam thế kỷ XX  Thơ ca chữ quốc ngữ Việt
Nam từ đầu thế kỷ XX   ,


 



u,

Liên Phong, Lê Sum, v.v.

           Tiếng vọng
những mùa qua”

“Đông Hồ với thi ca và giáo dục”


“Văn học hiện đại Việt
Nam, bước khởi đầu quan trọng ở Sài Gòn – Nam Bộ”.
“Những bổ khuyết cần thiết cho bức tranh toàn cảnh
của văn học Việt Nam hiện đại”

           
“Trong lĩnh vực thơ, đã đến lúc cần tìm hiểu những sáng tác của Hồ
Văn Hảo (tập Thơ ý, 1949) và nhiều bài đăng trên Phụ nữ tân văn; của
Khổng Dương (tập Li tao, 1940) và các bài thơ đăng trên Công luận báo
(Sài Gòn), Tiểu thuyết thứ bảy, Trung Bắc chủ nhật (Hà Nội). Nghiên cứu


8
tác phẩm của thi sĩ nói trên, ta có thể kết luận Nam Bộ không chỉ đóng góp
vào phong trào Thơ Mới hai nhà thơ Đông Hồ và Mộng Tuyết” [179, tr.85].

   


  1900  
 Những danh sĩ miền Nam  Nxb. 
Hoài Anh: Chân dung văn học      .   
2000Thơ văn nữ
Nam Bộ TK.XX, Nxb. Tp.     Sai Côn cố sự,

Nxb
Địa chí văn hóa TP.HCM,  Nxb. Tp. HCM,
, ng: Văn học Việt Nam giai đoạn giao thời 1900 –
1930, Nxbvà THCN, HN, 1988, Nxb. 
Từ điển văn học (Bộ mới), Nxb. 
Tổng tập văn học Việt Nam,  20, Nxb. , 1997 (Nông cổ
mín đàm


  Tổng tập văn học Việt Nam,   .   , 1990

 Tuyển tập văn học chữ viết Bến Tre: từ khởi thủy đến 1975, Nxb.
KHXH, 1996, 


 Phê bình và cảo luận, Editions Nam Ký (17 Bd. Francis Garnier 
HN

Tố Tâm, Người vợ hiền ,
Quả dưa đỏ, Nói chuyện quốc học, Nói chuyện tiểu thuyết, Báo giới và văn
học quốc ngữNhững văn nhân chính khách một thời, 
Nxb. Nxb. 
Nợ bút nghiên và c 


9

Phan K           

      Những bước đầu của

báo chí, tiểu thuyết và thơ mới,   ., S.1974; Nxb. Tp. HCM
.

Anh: Ba mươi năm đầu thế kỷ: sự định hình tính chất mới, hệ thống thể loại
mới của văn học VN hiện đại,  2002 và Nghiên cứu văn học
hiện đại trong tiến trình văn học nửa thế kỷ qua, 
: Những bước tổng hợp mới trong văn học Việt Nam
TK.XX, ; Mã Gia Lân: Chữ quốc ngữ và sự phát triển thơ
ca đầu thế kỷ XX,  và Quá trình hiện đại
hoá văn học Việt Nam 1900 – 1945, Nxb. , 2000;
Phong Lê: Trên quá trình hiện đại hóa văn học Việt Nam vào nửa đầu thế kỉ
XXVăn học.

“Văn học quốc ngữ Nam Bộ cuối thế kỷ XIX
đến 1945 – thành tựu và triển vọng nghiên cứu”

               
“Văn học quốc ngữ Nam Bộ cuối thế kỷ XIX
đến 1945 là một bộ phận máu thịt của văn học dân tộc. Trong khoảng hơn
nửa thế kỷ từ khi hình thành cho đến 1945, vùng văn học này đã có một đời
sống rất sôi nổi với hàng trăm cây bút và hàng mấy trăm tác phẩm, cuốn hút
hàng triệu độc giả. Nhưng từ sau năm 1945 văn học quốc ngữ Nam Bộ có
một thời gian khá dài bị giới nghiên cứu phê bình quên lãng. Ít được ai nhắc
tới”. 
 



“Văn học quốc ngữ Nam Bộ cuối thế kỷ XIX đến năm 1945” 



10
một gia tài tác phẩm
và tác giả khá phong phú đồ sộ, theo thống kê chưa đầy đủ có khoảng 218
tác giả và khoảng 500 cuốn sách văn học quốc ngữ đã được xuất bản ở
Nam Bộ từ cuối thế kỷ XIX đến năm 1945”.  “Ngoài
tầm quan trọng trong văn học sử, văn học quốc ngữ Nam Bộ còn phản ánh
khá trung thực những thay đổi của xã hội và văn hóa Nam Bộ trước tác
động của sự thống trị của thực dân Pháp tại Việt Nam, phản ánh những
tiếp biến văn hóa Đông – Tây qua những biến đổi sinh hoạt đời sống ăn, ở,
mặc, giao tiếp… của người dân Nam Bộ cuối thế kỷ XIX đến nửa đầu thế
kỷ XX. Ngoài ra văn học quốc ngữ Nam Bộ còn là một nguồn tư liệu quí để
nghiên cứu lịch sử ngôn ngữ, nghiên cứu phương ngữ Nam Bộ, nghiên cứu
các vấn đề chính tả, phương ngôn, cổ ngữ…”. do
nhiều lý do gia tài này cho đến nay vẫn chưa được khai thác và nghiên cứu
thỏa đáng, nhiều tác giả quan trọng của văn học quốc ngữ Nam Bộ trong
giai đoạn này vẫn chưa có chân dung rõ ràng.”
(1)

www.vanhoanambo.com, link vào trang kh
Các công trình văn học quốc ngữ miền Nam”, trong
 “Nếu báo chí giữ vai trò khá quan trọng
trong việc truyền bá chữ quốc ngữ ở giai cấp trung lưu, thơ lại giữ một vai
trò quan trọng trong việc phổ biến chữ quốc ngữ trong giai cấp bình dân ở
miền Nam” 


    
 
 “một

vùng đất ít người viết thơ”. 
 


 



(1)
Theo: website: .


11

 
lý do  


- 
  1945.
-  

 

- tiêu b
-  

- 
 
  1945.


            1945 


  1945 bao

4.1 

 
 
- 




12

- 
              



- ác

 1945).
- 

4.2 
    cách
 1945 


công trong công



- am;
-  cách tân;
-  
;
-   .
ng
microfilm


 

 


13
       
t Nam B
 





  1945.




sau:


   
 
 
   

 
  1945 (xem phụ lục).
 
              
 

 
 


   
 


14

  
 1945.
 


             
c  
1900  1945.   còn
 
.


 


 


  



khuynh 
 
  1945.

  1945 là
              
khách quannh


 


15

 
 

 , sau:
 hình thành  
1900  1945 (41 
;
;
1.3. V
;
1.4. 
1900  1945;
.
 ynh
(52 trang, 
           
 1945;
            
 1945;
2.3.            
 1945;
.
            
(40 
3.1. Tí;
;
;
.




16
 
 (56 
  1921);
  1936);
  1931);
  1969);
4.5. Huỳnh Văn Nghệ (1914 – 1977) ;
* .
P.
2 t trang, 
16 trang, ang, 

 
trình 



17



N 1945

1.1. 



        


 
“rút chạy bỏ ngỏ Gia Định cho quân địch chiếm đóng”, thì “các đạo quân
ứng nghĩa bám sát địch chiến đấu, nhiều sĩ phu yêu nước quay về thôn xã
chiêu mộ nghĩa binh chống địch” [49
 



 


 

    
           
Mau, 
Tiêu       




,


18
[49, 




“dân ấp
dân lân”.


          ,   

Pháp 
, 


 
  
 
có 
   
 1945.
 


 Các thành





ài Gòn
 
         ,   




19
khai thác 








 
      

 

phong trào Du
             
          
Ninh,

 


(*)

“Các phong trào trên đã thể hiện một bước trưởng thành trong
ý thức của nhân dân Nam Bộ về mối tương quan giữa dân tộc và thế giới
trên con đường giải phóng đất nước” [200
, ngang tài


 
 cho 
, làm t



(*)
--
Nông cổ mín đàm:  .


20
1.1.2. Phong trào yê 
  Minh
 









sau  
  


ác Indochine La voix libre

 
La Cloche fêleé (Tiếng chuông rè
L’Annam 


C
úng 
Cloche fêleé (Tiếng chuông rèch
 Tuyên
ngôn dân quyền và nhân quyền , Tuyên ngôn cộng sản

 .
Phan           
 


21

           
, 
 

,
 
P
 .
Sau khi báo La Lutte vào tay nhóm X
và Mai V      L’Avant garde    
trong xu h
 



           







: 

             

17, tr.159.
 





22



Thanh niên cách mạng đồng chí hội        
Tân Việt Cách mạng Đảng vô 
 

u, trong


-
Lênin Đông Dương Cộng
sản Đảng, An nam Cộng sản Đảng, Cộng sản Liên đoàn 

 cách
 
, 
, 



Sau khi c 







“rất lợi cả về mặt chính trị lẫn thực tế, nếu làm tiêu tan dần dần chữ Nho
mà việc dùng thứ chữ đó chỉ có thể có một ảnh hưởng tai hại đối với công
trình đồng hóa mà chính phủ đang dồn mọi nỗ lực để thực hiện” [215, tr.12,
“thiết lập tiền thưởng cho
các công chức, nhân viên… được chứng minh là biết tiếng Annam (quốc