D ÁN KHU BO TN BIN HÒN MUN
KHOÁ TP HUN QUC GIA V QUN LÝ KHU BO TN BIN










C IM CA CÁC CNG NG DÂN C
VEN BIN  VIT NAM





Hà Xuân Thông
Vin Kinh T và Qui hoch thy sn
B Thy sn

Nha Trang , tháng 8 nm 2003
D án Khu bo tn bin Hòn Mun
Khóa tp hun Quc gia v Qun lý Khu bo tn bin
c đim ca các cng đng dân c ven bin Hà Xuân Thông

2
1.

C s tài nguyên và các hot đng kinh t ca các cng đng c dân ven
bin

Vùng ven bin chu s tác đng tng th t ba yu t c bn: đt lin, bin c và con
ngi. Hai yu t đu là hai yu t b chi phi ch yu bi các quy lut t nhiên và
chúng cng luôn thay đi di tác đng ca loài ngi. Con ngi chng nhng thông
qua các hot đng sinh k và xã hi ca mình luôn luôn thay đi chính mình, chính
cuc sng, và xã hi ca mình mà còn luôn tác đng vào môi trng t nhiên chung
quanh mình làm cho chúng thay đi theo. Chính vì vy đ phát trin cng nh đ qun
lý s phát trin sao cho s phát trin y không làm tn hi đn nhng li ích lâu dài và
bo đm s trng tn ca loài ngi thì chính phát trin con ngi và các cng đng
xã hi ca loài ngi mi là quan trng nht. ng thi cng chính các cng đng dân
c, xut phát t nhng nhu cu thit thân ca h s tham gia mt cách tích cc vào quá
trình phát trin và qun lý, trin khai vic kim tra kim soát và giám sát vic thc
hin các k hoch phát trin và qun lý

1.1 B bin Vit Nam
B bin Vit Nam dài 3.260 km m ra 12 hi lý vùng lãnh hi và 200 hi lý vùng
thm lc đa là vùng đc quyn kinh t, bao gm trong đó hàng nghìn hòn đo ln nh.
Khác hn các vùng đi núi và đng bng v đng lc phát sinh - phát trin vùng b
bin và vùng bin gn b ca Vit Nam chy dài theo đt nc, đâu đâu cng thy vai
trò ca bin vi các quá trình mài mòn và tích t do sóng, thy triu và hi lu gây ra.

Sut t Móng Cái đn Hà Tiên ta gp rt nhiu kiu đa hình b bin:
Kiu b bin tích t - thu triu, ti các vùng kín đáo do các đo che chn, nh tác
đng phân phi phù sa ca thu triu là u th quá trình tích t mnh hn quá trình
mài mòn, có nhiu bãi triu rng ly bùn, có ni mc sú vt, có ni hình thành các
chng lch triu (các bãi cát ni ngoài bin) và đôi khi c đo sót.
Kiu b bin tích t - sóng gió,  nhng ni b bin thoáng, sóng gió mnh thì vai trò
tích t ca sóng và vun cao ca gió s tr thành ngoi lc ch yu hình thành nên các
cn cát, đn cát nh  trung Trung b. Bên trong các di cn cát, đn cát thng có
các phá, là các vùng nc còn thông vi bin hoc đá đóng kín nhng sông cha bi
đp xong.
Kiu b bin tích t - sinh vt, hình thành ch yu ti châu th sông Cu Long ni
trm tích phù sa ln đn đâu nhng di rng ngp mn rng ln bao ph đn đó và
chúng li có tác dng cng c b bin giúp cho các sông ln ra bin rt nhanh nh 
bán đo Cà Mau.
Kiu b bin san hô, là mt kiu b bin sinh vt đc bit.  đây san hô đã cht to
thành các vách đá san hô nâng cao trên mt bin còn di đó là các rn san hô ngm
to thành nhng rn san hô sng đang phát trin.
Kiu b bin mài mòn,  nhng ni núi nhô ra sát bin thì tác dng mài mòn do sóng
phát trin ta s gp nhng vách đá, bãi đá có rt ít hoc không có bãi cát vin xung
quanh.
D án Khu bo tn bin Hòn Mun
Khóa tp hun Quc gia v Qun lý Khu bo tn bin
c đim ca các cng đng dân c ven bin Hà Xuân Thông

3
Kiu b bin tích t - mài mòn, đó là các b bin xa kia tích t nhng nay b mài
mòn bi sóng bin làm st l nh đon b bin Nam nh ti châu th sông Hng hay
đon b bin Bc Liêu (Cà Mau) ti châu th sông Cu Long.
Kiu b bin mài mòn - tích t,  nhng ni có nhiu núi nhô ra bin nhng li có
nhiu sông mang nhiu phù sa khin cho chân vách các núi đã b mài mòn có nhiu bãi

bin tích t cát tng đi rng.
1.2 Các khu vc đa hình ven bin
Khu vc t Móng Cái đn Qung Yên là di đng bng duyên hi rt hp ngang ni
rng nht không quá 10 km. Nhng đng bng này đc cu to ch yu t phù sa c,
cao hn nhng bãi phù sa mi có khi đn 10 m. Ch  trên thêm phù sa c mi có
nhng đim qun c, ni đây nhng c dân ven bin canh tác trng màu trên nhng
cánh đng, trông rng bch đàn hay sa mc. Các bãi bi phù sa mi thì đc san thành
các rung cy lúa, di đng bng này kéo dài ra phía bin bng các bãi triu trên có sú
vt mc thành rng.
Khu vc đng bng châu th sông Hng ch còn li mt vùng ca sông ni mà tác
đng qua li gia dòng sông và bin quyt đnh s hình thành các dng đa hình quan
h vi bin. V mt đa hình vùng phía đông tip giáp vi b bin là vùng tr nht v
mt đa cht và đa hình. ây là ni rt thp đ cao ch t 0 đn 2 mét nm trong phm
vi tác đng ca thu triu. Nu không có nhng con đê bin bo v khu vc này s
không tránh khi b ngp nc lúc triu lên. Tính cht bng phng ca b mt phù sa
ch b các di cn cát ven bin phá v. Xa kia các cn cát đã ngn nhng đm phá
bên trong cách ly vi bin bên ngoài và bây gi c dân ven bin đã khai phá nhng
dng đa hình cao đó xây dng lên nhng làng mc tp trung, do đó mi di cn có th
xem nh nhng mc đánh du các chng đng ca ngi Vit tin ra bin trong tam
giác châu này.
Vùng trung tâm ca đng bng có đ cao 2- 4 m đã thoát khi nh hng ca các quá
trình hình thành b bin. Do h thng sông Thái Bình phân nhánh chi chít to thành
các vùng đng bng thp, các lch ngang dc chng cht, các ca sông rng dng hình
phu (etchuye) nên nh hng ca bin vào sâu và châu th hu nh không tin ra
hình thành các vùng dân c ven bin c. Trái li, các chi lu ca sông Hng đy p
phù sa có sc bi đp mnh có ni tin ra bin t 80-100 m/nm nh  Kim Sn (Ninh
Bình). Do đó các qun c tr hình thành dn theo nm tháng.
Lui vào phía trong đng bng h lu sông Mã, sông C cng tng t nh đng bng
sông Hng khác chng ch  din tích nh hn, đng vin núi gn hn, b mt phù sa
hn ch hn, nên các đng bng Thanh Ngh Tnh kém bng phng, nhiu đt cao, lm

đi núi ri rác, các cn cát ven bin phát trin. Vì vy  nhng vùng này đt đai nghèo
nàn hn, dân c sng da vào ngh nông cng vì th mà nghèo khó hn.
T đèo Ngang đn đèo Hi Vân di Trng Sn Bc ra sát bin và hng núi chy
song song vi b bin nên các đng bng ven bin không phát trin b ngang, đng
thi li phân chia thành tng vt theo chiu dc. Ngoài cùng ni sát bin là mt vt
cn cát và thng có nhng hòn núi đá đng ngay trên b bin làm đim ta cho các
di cát bám b. Nhiu ni trên di cn còn phát trin các đn cát di đng đang tin t
ngoài bin vào bên trong ln c rung đng. Bên trong các di cn cát đa hình thng
D án Khu bo tn bin Hòn Mun
Khóa tp hun Quc gia v Qun lý Khu bo tn bin
c đim ca các cng đng dân c ven bin Hà Xuân Thông

4
thp trng, sông ngòi chy dùng dng theo hng các di cn đ tìm li thoát ra bin.
 nhng ca sông có nhng vng ly nh trên mc sú vt. Vi đa hình nh vy  ven
b bin dân c tha tht, h ch tp trung  ca các sông hoc  nhng cánh đng phù
sa tng đi cao đ cy lúa, làm vn trng cây n qu.
T đèo Hi Vân đn ht Bình thunlà mt di đng bng duyên hi len li lên các
vùng đi ngc theo các thung lng sông. ng bng duyên hi thng kém phì nhiêu
vì nhiu đn cát và cn cát. c bit t phía nam Mi Dinh  di ven bin din tích
các cn cát , các đn cát c và mi chim đa s tuyt đi , vi khí hu khô hn và đt
đai cn ci nên các làng mc c dân tha tht rt him gp nhng làng mc trù phú
đông vui. ói vi khu vc b bin thì b bin Nam- Ngãi- nh cho đn Quy Nhn
cng là b bin do sóng gió hình thành, đn cát tuy không cao nhng li to rng cùng
vi ro đm phá kéo dài làm nên s nghèo nàn lc hu ca c dân làm nông ng
nghip  ven bin. T đèo Cù Mông qua đèo C qua mi Ny ti tn Mi Dinh b
bin khúc khuu vi nhng mi, nhng vng, nhng bán đo to điu kin hình thành
nhng khu du lch, nhng bn đu, hi cng tt và kín đáo làm nên nhng khu trú ng
trù phú ca dân c vi nhiu ngh sinh k gn bó vi thiên nhiên
Dc b bin t ca sông òng Nai đn tn Hà Tiên là mt gii đt mn bao la vi

nhng rng đc vt rng ln tp trung nhiu nht  Cà Mau. Tr nhng thành ph
chu nh hng ca bin nh TP H Chí Minh, M Tho, Cn Th, Cà Mau, Bc Liêu,
Rch Giá vùng đt ven bin thng là vùng mi đc khai phá dân c thua tht, ngày
nay ngh đánh bt hi sn và nuôi trng thu sn nht là ngh nuôi tôm nc l đang
làm đi thay cuc ssng hàng ngày
1.3 Thc trng kinh t xã hi và khai thác s dng các dng tài nguyên ven
bin
1.3.1 Dân c - lao đng
Dân c - lao đng là mt trong nhng yu t c bn ca kinh t - xã hi, là cn c cho
vic hoch đnh chính sách phát trin ca vùng lãnh th nói chung và các vùng ven
bin nói riêng.
Di ven bin có dân c tp trung khá đông đúc và mt đ dân s khá cao trung bình
khong 369 ngi/km
2
. Song s phân b dân c  đây rt không đng đu gia các
khu vc, chng hn, t Hi Phòng ti Ninh Bình mt đ trung bình nm 2001 là 981
ng/km
2
, t Thanh Hoá đn Tha Thiên Hu 198 ngi/km
2
,  BSCL 577.46
ngi/km
2
. Nu xét riêng tng tnh, tng huyn thì cách bit còn nhiu hn na. Thí
d:
Ven bin Qung Ninh mt đ dân s là 398 ng/km
2

Ven bin Hi Phòng, Thái Bình, Nam nh, Ninh Bình khong trên di 980, Thanh
Hoá - 310, Qung bình - 100, Qung Tr - 125, Khánh Hoà 196, Bình Thun - 131

ng/km
2
Trong khi huyn Hi Hà ca Qung Ninh ch có 95 ng/km
2
thì huyn Hi
Hu Nam nh mt đ dân s lên ti 1221 ng/km
2

Dân c tp trung ch yu  th xã, thành ph, ni có hot đng kinh t và xã hi lâu
đi, có c s h tng tt hn so vi các lãnh th khác.
D án Khu bo tn bin Hòn Mun
Khóa tp hun Quc gia v Qun lý Khu bo tn bin
c đim ca các cng đng dân c ven bin Hà Xuân Thông

5
i lp vi các trung tâm, thành ph, th xã là các huyn đo, các huyn ven bin có
mt đ dân c rt tha tht
Mt s khác bit na trong s phân b dân c ca vùng là mt đ dân c cao  nhng
khu vc d khai thác các tim nng t nhiên, đó là các vùng có tài nguyên đt, nc,
khí hu, khoáng sn. Còn nhng huyn min núi có đa hình phc tp thì mt đ dân
s thp. Mc dù đã thc hin các bin pháp sinh đ có k hoch song đây cng là vùng
có t l gia tng dân s khá cao so vi c nc.
T l gia tng dân s khá cao mt phn ph thuc vào mng li y t.  các thành ph,
th xã đu có các bnh vin, trung tâm y t ln, còn  các đa phng (thôn, xã) đu có
trm y t nhng các trm y t này ít hot đng và đang b xung cp. Vic khám cha
bnh và cp thuc, thc hin các bin pháp sinh đ có k hoch  các đa phng
cha đc kp thi và thng xuyên. Nhng thi gian gn đây mng li y t đa
phng đã đc chú trng, vic tuyên truyn và tin hành thc hin chng các dch
bnh, k hoch hoá gia đình đã đc ph bin rng rãi cho nên vic chm lo sc
kho cho nhân dân đã đc quan tâm.

Vic tng nhanh dân s  các vùng ven bin đã thúc đy mnh m quá trình s dng
các din tích đt hoang hoá và các tài nguyên khác nhau  di đt này.  nhng giai
đon đu vic tng dân s đã kéo theo s m rng nhanh cón khu v bãi bi màu m 
ca sông ln cho các cây trng lng thc thc phm cây n qu và cây công nghip.
Vic ln bin ngày càng đc thc hin mnh m và có hiu qu hn. Các h thng đê
bao chng mn, h thng đng rung làng mc đc xây dng khp ni to c s vt
cht k thut cho s n đnh và tng cng ni c trú. Nhng làng mc trù phú dn
dn đc hình thành li làm tin đ cho s m rng các qui mô khai thác các vùng đt
mi.
Chính vic tng cng s lng đnh c và s hp dn ca nn kinh t nông nghip 
các di ven bin đã lôi cun con ngi vn ra bin đ đánh bt hi sn. Cùng vi vic
m rng s dng đt lp nên các qun c ven bin ca các làng xóm nông nghip
nhng ngi đánh cá đã t hi v đây da vào nhng cng đng ven b đ ra khai thác
bin c.
Trc ht dân c di ven bin nh ta thy quá trình hình thành  trên c cu nông dân
vn là ch yu. Tuy nhiên, kh nng đt đai nông nghip dn dn b hn ch li và nh
nghiên cu  vùng đt đai cho thy kh nng thâm canh ca vùng ven bin li không
cao hn. Cho nên tuy nông nghip và thu sn cho đn trc nm 90 có đa dng hn
các vùng khác ca đt nc song li có phn lc hu hn dân s nông ng nghip càng
tng nhanh thì s lc hu trì tr cng tng theo và đã gây ra sc ép to ln cho s phát
trin
Trong giáo dc mng li trng lp đã đc đu t, đi ng giáo viên cng đc bi
dng nâng cao trình đ, vì vy tr em trong đ tui đi hc đn trng đã đc tng
lên, t l ngi không bit đc, bit vit gim đi. Hin tng này góp phn nâng cao
trình đ vn hoá chung, tng cht lng lao đng ca khu vc.
Nhìn chung, trong các vùng ven bin có ngun nhân lc di dào và đa ngành, có th s
dng ngun nhân lc vào nhiu lnh vc khác nhau. iu đó cho phép to điu kin s
dng lao đng hp lý vi c cu kinh t xã hi đang đc hình thành và phát trin.
D án Khu bo tn bin Hòn Mun
Khóa tp hun Quc gia v Qun lý Khu bo tn bin

c đim ca các cng đng dân c ven bin Hà Xuân Thông

6
¬ Cu trúc lao đng
S dân trong đ tui lao đng  vùng ven bin chim khong 50% (phn ánh s ngi
di đ tui lao đng và trên đ tui lao đng sng da vào lao đng chính tng đi
ln). S lao đng  đ tui 15 - 44 chim t l cao nht và thp dn  đ tui 55 - 60,
đc bit  đ tui 15 - 24 s lao đng chim t l khá ln  hu ht các vùng
C hai khu vc nông thôn và thành ph đu có t l lao đng cao  nhóm tui 15 - 24
và 25 - 34; trong đó cao nht là nhóm tui t 25 - 34  khu vc thành th và nhóm tui
t 15 - 24  nông thôn. Nhìn chung lao đng nông thôn  đ tui 15 - 24 là ngun lao
đng chính. Vì vy, đào to chuyên môn k thut, ng dng khoa hc vào sn xut là
nhim v cn thit ca vic nâng cao cht lng ngun lao đng - đng lc quan trng
đ phát trin xã hi.
Trong s nhng ngi có vic làm thì t l lao đng trong nông nghip vn chim
phn ln. Mc dù bình quân din tích đt nông nghip cho mt ngi lao đng thp
nhng nông nghip vn là ngành kinh t thu hút nhiu lao đng nht. Lao đng trong
công nghip và xây dng c bnthng tp trung  các tnh và thành ph công nghip,
còn vùng ven bin khác chim t l nh. Lao đng trong nghành dch v cng ch yu
tp trung  thành ph, th xã, th trn nh:
Lc lng lao đng n ca khu vc chim khong 50% s ngi lao đng, điu đó đt
ra vn đ cn nghiên cu to vic làm thích hp và có chính sách ch đ hp lý đi vi
lao đng n, nâng cao vai trò ca ngi ph n trong xã hi.
¬ Tình trng thiu vic làm
Khi đt nc phát trin sang giai đon phát trin công nghip hoá, hin đi hoá, lc
lng lao đng  các vùng ven bin đng trc nhiu th thách, đc bit là tình trng
thiu vic làm. S ngi trong đ tui lao đng thiu vic làm khá đông. Tình trng
thiu vic làm, thu nhp quá thp đã buc nhiu ngi, đc bit là tng lp thanh niên,
phi đi tìm vic làm ti các khu đô th.
Tình hình di chuyn lao đng t do t nông thôn ven bin ra thành th tìm vic làm

din ra vi cng đ rt ln, mc đích ch yu ca h là kim vic làm đ có thu nhp
cao hn. iu này đã làm tng thêm sc ép vic làm ti đô th và ny sinh nhiu vn
đ xã hi phc tp nh nhà , đi li, đin nc sinh hot và các t nn xã hi. Hin
trng trên là hin tng tt yu trong quan h cung cu lao đng di tác đng ca c
ch th trng trong hoàn cnh còn có nhiu lao đng  các vùng ven bin cha đ
vic làm, thu nhp quá thp so vi đô th. Vì vy vn đ to vic làm cho lao đng 
các vùng ven bin sao cho phù hp vi tính cht và kh nng ca ngi lao đng cn
đc nghiên cu và quan tâm hn.
Vic di dân đi kinh t mi ra các bãi bi, các vùng đt cát  ngay trên quê hng mình
đã t ra phù hp vi tâm lý tình cm và tp quán sinh hot sn xut ca ngi dân ni
đây hn là đa h đi nhng vùng khác xa xôi. Quá trình khai thác cn kit tài nguyên
thu hi sn ven b trong thi gian qua đã bc bách ngi dân vùng ven bin mt mt
phi tìm cách vn ra xa b hn na mt khác buc h phi tìm cách tái to, bo v và
phát trin tài nguyên thu sn ngay trên vùng bãi bi, x dng các tài nguyên mi
khám phá nh đt cát, vng vnh , đm phá vào nuôi trng thu sn
D án Khu bo tn bin Hòn Mun
Khóa tp hun Quc gia v Qun lý Khu bo tn bin
c đim ca các cng đng dân c ven bin Hà Xuân Thông

7
S phát trin ca mng li đô th và các khu du lch  các vùng ven bin đã thúc đy
li s phân b dân c và c cu lao đng gia thành th và nông thôn. Các t đim dân
c này đang phát trin và có xu hng ngày càng gia tng.
Vi quá trình đô th hoá nên dân s thành th tng lên quá nhanh, song nó cng là đng
lc thúc đy kinh t phát trin. Ti đây đã to ra mt th trng tiêu th hàng nông sn,
c khí, hoá cht phc v nông nghip, các c quan, các trung tâm vn hoá nh vy
lao đng đc nâng cao v trình đ chuyên môn k thut thích ng vi yêu cu ca
nn kinh t th trng.
S phát trin mng li đô th còn làm thay đi c cu s dng đt, đt nông nghip
gim đi và đt th c, đt chuyên dùng tng lên do yêu cu ci thin c s h tng: nhà

, đng giao thông, các công trình phc v dân c xã hi, xây dng c s sn xut
công nghip, tiu th công nghip
¬ Trình đ lao đng
Mc dù có lc lng lao đng đông đo nhng trình đ lao đng còn b hn ch, thi
gian ri còn nhiu. Ngoài ngh chính là nông nghip, nuôi trng và khai thác hi sn
còn có mt s ngh khác nh xây dng, đan, thêu, kinh t bin
Trong my nm gn đây di tác đng ca kinh t th trng, đã tng bc t chc
sp xp li sn xut nên trình đ lao đng cng đc nâng cao. Bc đu ngi dân 
đây đã có kinh nghim trong kinh t th trng, mnh dn áp dng tin b khoa hc k
thut vào sn xut.
Phn ln ngi dân  đây vn có truyn thng cn cù ham hc hi, có kh nng nm
bt các tin b v công ngh và khoa hc k thut. H thng dy ngh, khuyn nông,
khuyn ng và hot đng ca các t chc xã hi nh Hi Ph n, Hi Nông dân, Hi
cu chin binh, … góp phn đào to và hng dn vic làm cho ngi lao đng.
Nhng ni có v trí  gn các trung tâm phát trin ngi dân có điu kin tip thu
nhanh nhng tin b mi, cp nht thông tin nhanh và đa dng, đó là cha k đn vic
giao lu Quc t qua các cng và khách du lch nc ngoài làm cho dân c nhiu vùng
ven bin tr nên nhy cm hn, nng đng hn. iu đó cho phép nâng cao trình đ
vn hoá chung ca ngi dân, m mang dân trí và to ngun lao đng có cht lng
ngày càng cao  di ven bin.
áng lu ý lao đng n  nông thôn ven bin có trình đ thp, s lao đng có trình đ
chuyên môn k thut và trung hc chuyên nghip ch chim t 4,7% đn 6,2%. Lc
lng lao đng n nông thôn li chim khong 1/2 tng s lao đng nói chung, vì vy
nâng cao trình đ cho lao đng n nông thôn ven bin là vn đ cn đc quan tâm
trong chin lc phát trin kinh t - xã hi ca di ven bin.
1.3.2 Hin trng kinh t di ven bin
a. c đim c cu kinh t
Trong nhng nm gn đây cùng vi s dch chuyn ca nn kinh t th trng trên
phm vi c nc, nn kinh t ca khu vc ven bin đã tng bc t chc, sp xp li
sn xut nên đã có nhng bc chuyn dch mnh m theo hng tích cc. Xu hng

ca s dch chuyn này là tng dn t trng các ngành, ng nghip, công nghip, xây
dng c bn và dch v đng thi gim t trng các ngành nông, lâm và tip tc
D án Khu bo tn bin Hòn Mun
Khóa tp hun Quc gia v Qun lý Khu bo tn bin
c đim ca các cng đng dân c ven bin Hà Xuân Thông

8
chuyn đi c cu nông, lâm, ng nghip theo hng công nghip hoá, hin đi hoá.
Nhiu ngun tài nguyên, và tim nng mi nht là tài nguyên và tim nng thu hi
sn đc nghiên cu s dng. Hàng lot các c s h tng nh: cu tàu, bn cng, các
khu nuôi trng thu sn mang tính công nghip đã đc đa vào hot đng nhm
phát huy th mnh ca di. Ngoài ra các ngành tiu th công truyn thng cng đc
chú ý phát trin và đóng góp mt phn đáng k vào ngân sách các đa phng.
Kinh t nông nghip đóng vai trò ch đo vi cây trng chính là cây lúa. Mt s xã
cn bin có ngh trng cói, ngh trng rng chn sóng, chn cát Ngh nuôi trng và
sn xut ging thu hi sn rt có trin vng đc bit là ngh sn xut ging và nuôi
tôm
Nhìn chung ngành công nghip  khu vc ven bin phát trin cha tng xng vi
tim nng ca nó. Các hot đng dch v thng nghip  đây có tham gia vào phát
trin kinh t nhng cha phát huy ht vai trò ca nó trong nn kinh t ca di. Do tình
trng kinh t  đây còn thp kém, các ngành công, thng nghip, tín dng ngân hàng
cha đ mnh đ gi vng và phát huy ht vai trò ca nó trong quá trình chuyn đi
c cu kinh t. Ngành du lch vn mang tính t phát. Các hot đng du lch mi ch
dng li  nhng đim nht đnh ch không phát trin thành tuyn riêng bit, vì th
ngành du lch vn cha phát huy ht nhng u th ca nó trong c cu kinh t đy
tim nng ca vùng ven bin
1.3.4. S dng tài nguyên sinh vt
Tài nguyên sinh vt  các vùng ven bin rt phong phú, đa dng, song cho đn nay vn
ch chú ý khai thác theo khía cnh phát trin nông - lâm - ng nghip. Cùng vi s
phát trin KT - XH, t đc đim nhy cm đy bin đng ca di ven bin thì hng

khai thác s dng trong khía cnh gi gìn đa dng sinh hc và h sinh thái đc trng
ngày càng gi vai trò quan trng.
Do tr lng tài nguyên không ln nên thc t các loài cây ven bin đc khai thác và
s dng phc v đi sng cha nhiu. Nhng hng s dng ngun tài nguyên thc
vt bao gm:
- Khai thác g ci và g:
Vào đu th k 20 rng ngp mn nc ta tng đi tt, vi khong hn 400.000ha.
Trong nhiu nm, đây là ngun cung cp ci và than ci ch yu, nhng do khai thác
quá mc và thng xuyên b, ngn mn ln bin làm nông nghip và tàn phá đ làm ao
nuôi tôm nên hin nay rng ngp mn  nc ta còn rt ít ch chim cha đy 100.000
ha
Ngoài ra, mt lng ln cây bn, giá dc các trin sông đc khai thác r hô hp
(bn), r trên mt đt (giá) làm ct m và thu lie làm nút chai cng nh s dng trong
mt s mc đích khác.
- T chc sn xut mt ong trong các rng ven bin.
Thm thc vt ven bin có mt s loài thc vt rt thích hp vi ong mt. Thc t cho
thy các đàn ong th trong các rng ngp mn cho nng sut mt cao và cht lng tt.
Sn lng mt ong ca ta hin nay ch yu sn xut  các tnh phía Nam do công ty
ong Trung ng qun lý. Trong s mt thu đc hàng nm khong 50 - 60% thu đc
D án Khu bo tn bin Hòn Mun
Khóa tp hun Quc gia v Qun lý Khu bo tn bin
c đim ca các cng đng dân c ven bin Hà Xuân Thông

9
t các rng ven bin. T lâu nhân dân mt s vùng ven đã khai thác mt ong  nhng
vùng có nhiu sú, vt.
- Ngoài nhng ng dng trc tip ca thc vt ven bin vùng này còn mang li
nhng li ích v kinh t khác do li ích gián tip ca mình. Theo hng này phi k
đn ngành thu gom lm hái hi sn, giá tr bo v b bin
Nhìn chung tình hình khai thác tài nguyên thc vt ven bin trong nhng nm va qua

có nhng đc đim sau:
Tài nguyên thc vt đc s dng không toàn din. Thc t mi ch s dng ch yu
vi mc đích làm nhiên liu (g ci) và thu nguyên liu ch bin tanin phc v cho
công nghip thuc da, nhum li. Các dng tài nguyên khác nh dc liu hu nh
cha đc khai thác s dng, mt s dng nh thc n gia súc, làm phân xanh đc s
dng rt hn ch.
Tài nguyên thc vt đc khai thác không có k hoch lâu dài, mt s dng b khai
thác quá mc (r bn, trang), hoc li dng trit đ (nuôi thu sn) không tính đn kh
nng tái to bn vng ca tài nguyên, do vy tài nguyên b cn kit và suy thoái
nghiêm trng.
Hin nay  di ven bin rng ngp mn  trong và ngoài đm nuôi b cht phá do đào
đt đp b, làm ci làm mt ni , ni cung cp thc n cho tôm cá. Gc r ca các
cây thi ra, bc phèn, đáy đm hình thành mt lng ln H
2
S, NH
4
và hàm lng
BOD tng gp 6 - 10 ln [85]. Vic phát trin khai thác sinh vt ven b đang  trong
tình trng mt cân bng nghiêm trng do thiu công ngh, thiu thit b, thiu kin
thc, thiu vn và điu quan trng nht là thiu qui hoch chi tit mnh ai, ny làm đã
dn đn cn kit ngun li t nhiên, suy thoái môi trng nghiêm trng.
Thi gian qua ngh khai thác hi sn ca di ven b đã to ra đc nhiu loi sn
phm có giá tr xut khu các c s đóng tàu thuyn và dch v ngh cá ngày càng
phát trin. Song, vic khai thác hi sn hin nay vn còn nhiu vn đ bt cp : C cu
ngh nghip có qui mô nh vn chim trên 70% s đn v thuyn ngh; ng dân còn
dùng phng tin đánh bt có tính hu dit nh xung đin, cht n, dùng các loi li
có c mt nh. Tàu thuyn đánh bt hi sn ch yu vn là tàu công sut nh chim
trên 80%. Mc dù nhng nm qua đã đu t nhiu c s qui mô công nghip vi tng
công sut ch bin gn 60 tn/ngày. Song hiu qu s dng thp, kh nng khai thác
ch đt 2030% công sut thit k.

Ngun li sinh vt ca di ven bin ca sông tng đi phong phú và đa dng v
chng loi, nhng li nghèo v s lng. Cho đn nay chúng ta vn cha có phng
thc khai thác và s dng hp lý nên ngun li này ngày càng cn kit. iu này đòi
hi phi có phng thc và gii pháp khai thác hp lý đ va phát trin kinh t bn
vng va bo v và tái to tài nguyên sinh vt ngày mt tt hn.
1.3.5. Tài nguyên du lch
Di ven bin ca nc ta sut t bc ti nam đâu đâu cng có tài nguyên cnh quan du
lch ln.
Du lch ngh mát vi h thng các bãi tm đp, dc theo chiu dài b bin ca di t
Trà C, Bãi Cháy,  Sn, Sm Sn, Ca Lò, Non Nc, Hi An, Quy Nhn, Nha
D án Khu bo tn bin Hòn Mun
Khóa tp hun Quc gia v Qun lý Khu bo tn bin
c đim ca các cng đng dân c ven bin Hà Xuân Thông

10
trang, Cà Ná, Vng Tàu, Mi Nai… là ni thu hút đc đông đo khách du lch đn
thm quan, ngh dng.
Du lch sinh thái là hình thc du lch, kt hp thm quan, nghiên cu. Tiêu biu cho
loi hình du lch này là h thng thng đo trong các vnh, các khu rng ngp mn, các
sân chim Có kh nng khêu gi mnh s say mê tìm hiu ca du khách. Ngoài ra di
ven bin còn có khong 950 di tích vn hoá lch s trong đó 90 di tích đã đc xp
hng giúp cho du khách đn thm quan nghiên cu lch s. Mt đ di tích trung
bình ca c nc là 2,2 di tích/100 km
2
, trong khi đó mt đ di tích ca Thái Bình
20, Hi Phòng là 19,9, Nam Hà và Ninh Bình là 7,9 [85].
Du lch l hi: di ven bin cng rt ni ting vi các l hi truyn thng. Vi các cuc
đua thuyn, bi chi. Các l hi này mang nhng nét đc đáo v vn hoá, lch s ca
c dân di ven bin nên có sc thu hút chng nhng du khách trong vùng mà còn t
các vùng khác đn và đc bit là đi vi du khách quc t:

My nm gn đây, t khi đt nc thc hin chính sách m ca vi nn kinh t th
trng, ngành du lch ca di đã đc quan tâm, đu t khá mnh v c s vt cht h
tng, k thut đ thu hút s quan tâm chú ý ca du khách trong nc và quc t. Tuy
nhiên vic khai thác tài nguyên này vn còn rt hn ch và cha hp lý. Vic khai thác
tài nguyên du lch vn còn đn điu, cha bit kt hp đan xen nhiu loi hình (tm
bin - nghiên cu - du lch ngh dng - cha bnh ) nên kém tính hp dn.
Bên cnh đó vic phát trin du lch cng bt đu gây ô nhim môi trng ngun nc
bin do rác thi ca khách du lch x ra, du thi tha ca tàu thu, nu không đc
ngn chn s gây nên nhng hu qu khôn lng v kinh t, hn ch và có th làm mt
đi các ngun tài nguyên khác.
1.3 .6. Tài nguyên v th
Vi v trí mt tin ca quc gia vùng ven bin là ca ngõ ca đt nc s có nhiu c
hi đón nhn, thu hút vn đu t trong và ngoài nc, nhm phát trin kinh t ni khu
vc, cng nh là đng lc quan trng góp phn thúc đy nn kinh t n đnh, phát
trin.
Ngoài nhng li th v th có th khai thác đc, di ven bin còn mt h thng đo
ven b có ý ngha v th vô cùng quan trng trong bo v an ninh quc gia. Giá tr v
th ca hi đo trc ht đc th hin  ch nó là c s pháp lý v mt lãnh th đ
xác đnh ch quyn vùng bin và thm lc đa. H thng đo còn tr thành "tin đn",
đim cht c đnh vng chc khng ch hu ht vùng bin quan trng ven b, to bc
tng thành kim soát các tuyn giao thông quan trng, là ni trin khai, b trí lc
lng quc phòng vô cùng thun li cho bo v an ninh t quc.
Qua mt lot nhng bài hc  các nc có bin, ta có th thy đc tm quan trng
ca di ven bin, và li th t nhiên ca mt quc gia có bin nh th nào trong s
nghip phát trin KT - XH và an ninh quc phòng ca đt nc. Vì vy v trí ca di
ven bin đc xem nh mt tim nng trong mi tim nng, là tin đ đ khai thác
hiu qu mi tim nng quan trng khác trên mi lnh vc. Ngoài ra di ven bin còn
có ý ngha quan trng trong mc đích chính tr, an ninh quc phòng cn đc quan
tâm trong chin lc lãnh th ca quc gia.
D án Khu bo tn bin Hòn Mun

Khóa tp hun Quc gia v Qun lý Khu bo tn bin
c đim ca các cng đng dân c ven bin Hà Xuân Thông

11
Th gii đang bc vào th k 21, vi nhng đc trng và xu th ca các quan h kinh
t quc t có liên quan đn phát trin KT - XH ca di ven bin, đó là: u tiên cho phát
trin kinh t, xu th khu vc hoá, toàn cu hoá v kinh t, trong đó vai trò và v trí ca
ASEAN vi 10 thành viên (mà Vit Nam là mt thành viên) ngày càng tr nên quan
trng trong khu vc và trên th gii. Cuc cách mng khoa hc - công ngh phát trin
nh v bão, vi nhng ni dung ni bt là đin t và tin hc, t đng hoá, sinh hc
hoá, vt liu mi ngày càng đóng vai trò là nhân t quan trng nht, thúc đy s
chuyn dch c cu kinh t, phát trin KT - XH, nh hng sâu sc ti mi quc gia,
mi khu vc, mi tng lp dân c trên toàn th gii.
ng trc thách thc đó, Vit Nam nói chung và di ven bin nói riêng, phi phát
trin nhanh, mnh to bc nhy vt trong tt c các lnh vc và các hot đng kinh t,
đ to tin đ cho s phát trin theo xu th chung ca th gii và c nc, to điu kin
lôi kéo các vùng trong nc phát trin theo, và kêu gi đc đu t nc ngoài vào
khu vc, cng nh c nc ngày càng tng.
2. Ng dân và cng đng ng dân

Vit Nam có 28 tnh và thành ph có b bin (5 tnh min Bc: Qung Ninh, Hi
Phòng, Thái Bình, Nam nh, Ninh Bình; 14 tnh, thành Min Trung: Thanh Hoá,
Ngh An, Hà Tnh, Qung Bình, Qung Tr, Tha Thiên Hu, à Nng, Qung Nam,
Qung Ngãi, Bình nh, Phú Yên, Khánh Hoà, Ninh Thun, Bình Thun; 9 tnh thành
ông và Tây Nam B, Bà Ra- Vng Tu, Tp. HCM, Bn Tre, Tin Giang, Trà Vinh,
Sóc Trng, Bc Liêu, Cà Mau, Kiên Giang) bao gm 120 huyn th xã có b bin. Có
mt s tnh thành vi 12 huyn th trong đt lin tuy không có b bin nhng li có
ng dân tham gia khai thác hi sn. Tm gi nhng đa phng vùng ven bin bao
gm các huyn và xã có b bin và có ng dân thì trong toàn quc có 116 huyn vi
khong 700 xã phng có bin và có hot đng khai thác hi sn trong đó theo thng

kê và điu tra ca Vin Kinh t và Quy hoch Thu sn nm 1994 có 68 xã phng
nm trong các th trn th xã và thành ph, 307 xã (phng) đánh cá nm trên các ca
lch và 363 xã nm trên các bãi ngang.
i b phn c dân ven bin đu sinh sng trong các cng đng cùng vi nhng ngi
làm ngh khác mà đc trung nht là c dân nông nghip.
2.1. Quá trình hình thành các nhóm ng dân
Theo tài liu ca các nhà kho c hc thì ti vùng đng bng sông Hng mãi cho ti
đu thi k đ st t tiên ca ngi Vit mi gp bin. Theo s sách, có mt điu k l
là Vit Nam có b bin rt dài nhng nông dân không có xu hng tin ra bin. Bin
đóng mt vai trò ht sc m nht trong đi sông ca nông dân.
T tiên ca ngi Vit vn là c dân nông nghip lúa nc, vi cnh quan vùng đng
bng to tin đ cho con ngi d trng trt và đánh cá nc ngt do đó mc dù cha
ra bin nhng khu phn n ca ngi Vit có 2 thc n ch đo là cm và cá. Cá,
tôm, cua nc ngt  đâu cng có trong vùng nhit đi ma nhiu, sông ngòi h ao chi
chít, cá bin cha tr thành thc n quan trng trong khi bin c là loi môi trng d
dn, con ngi, nht là nhng ngi nông dân thi tin công nghip, khi khoa hc và
k thut cha phát trin các công c chinh phc bin nh tàu thuyn, li đánh cá
cha có hoc rt lc hu nh nhoi thì vic ngi ta cha tìm đn bin cng là điu d
D án Khu bo tn bin Hòn Mun
Khóa tp hun Quc gia v Qun lý Khu bo tn bin
c đim ca các cng đng dân c ven bin Hà Xuân Thông

12
hiu. Hn th na, ngi Vit Nam có hàng ngàn nm lch s đánh nhau vi ngi
Trung Quc nên nói chung h s tip xúc vi ngi ngoi quc. Vì vy mà các triu
đi trc đây Vit Nam luôn thc hin các chính sách chn nông c thng b quan,
to cng. Trong tinh thn nh vy, bin hu nh ngày y không có giá tr gì trong vic
thúc đy phát trin kinh t.
Nhiu tác gi ch ra rng khi tip xúc vi bin, ngi Vit có 2 cách ng x:
Mt là, quai đê ln bin, c m rng đng bng ra phía bin đ ly đt sinh sng, cy

lúa trng khoai, ngn chn bin đ yên n k sinh nhai.
Hai là, có mt b phân rt nh dân c thng là dân rt nghèo không có đt canh tác
hoc không tranh giành ni nhng thu vc đ khai thác trong đt lin h mon men ra
bin bng nhng thuyn bum nh, thuyn nan, thuyn thúng, bè mng làm ngh đánh
cá bng các chài li thô s. Mt b phn nghèo đn ni không th tìm đc đt làm
nhà nên h đành phi sng trên nhng chic thuyn nh bé, tìm nhng đm phá vng
vnh cm sào ba neo, th li ging câu. Tuy nhiên, đi b phn nhng ngi dân
sng  ven bin mc dù làm ngh hái lm nhng sn vt tri bin ban phát hay đánh
cá trên nhng con thuyn nh nhng h vn hng v nông nghip, v con h vn cy
lúa, trng khoai, chn nuôi gà ln. Làng ca h thng bám vào nhng ni có nc
ngt đ có th làm thêm nông nghip bi vì con tôm, con cá không đ nuôi sng con
ngi.
Nói chung, ngi Vit c kéo np sng ca c dân nông nghip ra bin bi th cho ti
tn ngày nay nhng gia đình ng dân chuyên nghip không phi là nhiu. Và rt khó
tìm thy nhng cng đng thun tuý ng dân sng trên nhng đa bàn có ranh gii
nht đnh.
Nhng ngi làm ngh cá xa kia nh trên đã nói thng là nhng ngi rt nghèo
kh, ngh cá ch giúp h tn to ba cm bát cháo qua ngày. Nhng ngi đánh cá
ven bin thng không đc chia đt đai ca làng xã, thm chí nhà ca h cng ch là
nhng túp lu tm b dng bên các b sông bãi bin không đc an toàn, h sng tách
bit vi dân làng. S ti nhc và t ti cng vi nhng thói quen c h và tp quán
khinh mit ngi ng c làm cho dân đánh cá ven bin, nhng ngi làm ngh chài
li, mò cua bt c b khinh r, càng ngày càng có xu th tách ra khi cng đng các
làng xã mc dù v mt qun lý nhà nc lúc đó h vn phi gn vi mt cng đng
làng xã nào đó. Tuy nhiên, trong cuc sng h không th sng đn đc, ti các vùng
ven bin, các ca sông nhng ngi ng dân nghèo tp trung thành các cng đng đ
khuya sm có nhau gi là các vn. Các vn chính là các làng nhng không đc tha
nhn v mt pháp lý hành chính nay còn du vt  khp các vùng ven bin trong c
nc. Có mt s vn sng ngay trên mt nc, h đc c dân trên b gi là dân thu
din, thu c hoc h bn.

Theo các tài liu lch s (trích theo Nguyn Quang Trung Tin, ng nghip Vit Nam
na đu th k th 20, Nhà Xut bn Thun Hoá, Hu 1995) và thp niên 30 ca th
k 20  vnh Bc b lúc đó b bin kéo dài t Móng Cái ti Hi Phòng hàng my trm
cây s, nhiu vnh đc che kín khá thun li cho đi sng kinh t da vào bin nhng
rt ít ng dân. Dc b bin, sut t Tiên Yên đn biên gii Trung Quc dài đn 150
km th mà ch có 21 làng chài mà cng tp trung nhiu nht  khu vc Trà C.  vnh
Bái T Long, H Long cng vy rt ít ng dân sinh sng. Trên hàng nghìn hòn đo 
D án Khu bo tn bin Hòn Mun
Khóa tp hun Quc gia v Qun lý Khu bo tn bin
c đim ca các cng đng dân c ven bin Hà Xuân Thông

13
trong vùng có nhng qun đo rng ln nh Cô Tô cng ch có mt ít ng dân ngi
Hoa. Ngh đánh cá  b bin châu th Bc b nhìn chung t nht ch có vài vn chài 
 Sn và ca sông Vân úc. Nhng ng dân này có l là nhng ngi làm ngh chài
li trên các sông xuôi theo sông Thái Bình đi ra đánh cá ven b làm nên nhng cng
đng ng dân đánh cá bin vi nhng ng c đánh cá tng đi hoàn chnh (theo điu
tra ca Hà Xuân Thông vi các c dân   Sn, 1995). Ngi ta thng kê đc mãi
đn nm 1930 không quá 4.500 ng dân chuyên nghip đánh cá còn li đa phn là ng
dân sng chen hoc hoà ln vi nông dân kt hp làm ngh cá hoc lm hái hi sn
t nhiên trên các bãi bin, ca sông hoc trong các vùng sú vt.
Sau cuc kháng chin chng Pháp nm 1954, hoà bình lp li trên min Bc Vit Nam,
Chính ph ca nc Vit Nam Dân ch Cng hoà ca Ch tch H Chí Minh đã ch
trng phát trin và t chc li ngh cá bin. Nhiu vn làng đánh cá  các ca sông
cng đã đc t chc li đ chuyn thành các tp đoàn đánh cá bin. Nhiu vn chài,
làng thu c đã đc đnh c trên đt lin. Nhng ngi đánh cá đc tp trung ghép
vào di s qun lý ca các xã mt cách bình đng và đc chia đt đai đ làm ni .
 5 tnh ven bin min Bc lúc đó đã có 99 xã có các thôn làm ngh cá (nhiu xã có
nhiu thôn), đn nm 1994 s ngi đánh cá bin  riêng vùng Bc b lên ti 46.254
ngi nm trong 13 xã  th trn, th xã, 56 làng ca lch ca sông và 43 làng  các

bãi ngang [qui hoch các làng cá, Vin Kinh t và Qui hoch thu sn, Hà Xuân
Thông ch biên, 1995].
Tuy nhiên, cho đn nay nhng ngi đánh cá và cng đng đánh cá  min Bc nói
chung vn còn nghèo, không có truyn thng đi đánh cá xa.
Ti min Trung Vit Nam, mt vùng b bin dài ti 2.000 km, t Thanh Hoá ti Phan
Thit, nhng ngi đánh cá  dc ven bin cng nh  các đm phá nhiu hn. Theo
thng kê ca ngi Pháp nm 1899  min Trung có khong 29.400 ngi đánh cá,
đông nht là Thanh Hoá (6.000 ngi), Qung Nam (5.000 ngi), Ngh An (4.000
ngi), Bình Thun (3.000 ngi), Hà Tnh (3.000 ngi)… Nu so vi dân min
Trung lúc đó là 5 triu ngi thì con s này chim khong 0,6%.
Di tác đng ca s khai thác kinh t ca ngi Pháp, ngh đánh cá bin ca min
Trung cng có nhng bc chuyn bin nht đnh làm gia tng s ngi đánh cá. Có
th ly Thanh Hoá làm ví d. Nm 1899 có 6.000 ng ph đn nm 1930 con s này
đã lên ti 18.000 ngi.
Sau nm 1954 Bc min Trung cng phát trin ngh cá rt mnh, ng dân ngày càng
đông đúc. Nm 1994 toàn vùng đã có ti 106.805 ngi đánh cá chuyên nghip (trong
70.079 h gia đình) sng quy t trong hàng trm thôn  187 xã trong đó có 76 xá nm
 các ca sông, ca lch; 16 xã nm trong các th trán th xã và 111 xã bãi ngang. Tuy
ngh cá bin  bc min Trung phát trin mnh, ng dân đông đúc nhng h cng ch
là nhng ng dân “nh bé” sng đông đúc chen chúc và ch khai thác  nhng vùng
nc nông cn ven b lân cn vi h bng các phng tin ht sc thô s nh bè mng
li rùng… gp con gì bt con y, thi thong hp có đi xa hn nhng cng ch qun
quanh trong khu vc phía nam vnh Bc B.
 Duyên hi Nam Trung B do đa hình b bin dc đng ra xa b vài chc hi lý là
đã gp bin sâu hàng trm nét do vâ ngh khai thác cá bin xa kia ít phát trin. Cho
đn tn cui th k th XIX, ngoài Qung Nam, Phan Rang và Phan Thit, các tnh
D án Khu bo tn bin Hòn Mun
Khóa tp hun Quc gia v Qun lý Khu bo tn bin
c đim ca các cng đng dân c ven bin Hà Xuân Thông


14
khác ngh cá cha phát trieenr lm, ch sau này ngh cá ca nam min trung mi phát
trin nhng theo mt hng khác vi các tng min bc,  đay ngi ta phát trin ngh
đánh cá nidi c theo mùa. Và vì phi đui theo đàn cáng dân thng phi di chuyn
ng trng chy theo đàn cá hoc chuyn đn nhng ng trng mi phong phú hn.
Do vy ng dân nam min trung thng có knh nghim đi bin và gii đánh cá hn.
H cng là nhng ngi đánh cá hay t tp đi tìm nhng vùng đt mi đ lp c vi
ngh khai thác hi sn (Bà Ra, Phú Quc). Nm 1994  nam Min Trung có 224 xã
trong đó có 15 xã nm  th trn th xã, 91 xã ca sông ca lch và 133 xã bãi ngang
làm vi tng s 128.670 ng ph làm ngh đánh cá.
 Nam b dân đánh cá ít t tp  các bái ngang mà thng tp trung  các ca sông
lch. Nm 1994 có 82.473 ngi đánh cá sng trong 160 xã, trong s đó có ti 97 xã
ca sông rch, 24 xã phng  các th trn th xã, 63 xã bãi ngang, hi đo. Ngh đánh
cá bin  min Nam ch mi phát trin trong nhng nm gn đây
Tóm li, Ngh đánh cá bin Vit Nam đã phát trin rt mnh đn trn ca nó, cun hút
khong 570.000 ngi đánh cá. , h sng trong các cm  khong 700 xã 116 huyn
và 29 tnh thành ven bin, nuôi sng khong trên 1,5 triu ngi, chim 7 % dân s
các huyn ven bin và chim khong 2% dân s toàn quc
Nhà nc luôn tr giúp cho nhng ngi đánh cá, t vic giúp cho h có đa v bình
đng trong xã hi, tôn vinh các thành qu lao đng ca h , to điu kin cho h đnh
c đn vic nghiên cu hng dn ng trng , ci to tu thuyn li chài, u đãi
cho h nhng khon vn rt ln đ h đóng tu đánh cá  nhng ng trng mi xa
b, đu t hàng ngàn t đng xây dng các bn cng, đng xá và các c s h tng
khác .
Các cng đng làm ngh cá hôm nay đang chuyn đi tng ngày đang hoà dn vào
các cng đng dân c hin đi và ngay trong các gia đình ca h, trong các cng đng
ca h các ngh nghip và hot đng cng đc m rng, hoà quyn vi nhau trong
nhng th thc phân công lao đng mi da dng to cho h nhiu kh nng s dng
lao đng đ làm giàu. Ngh nông, ngh nuôi trng thu sn, ngh ch bin thu sn,
làm công nghip và dch v đang cùng nhau phát trin trong các vùng ven bin đ các

vùng này tn dng ht li th ca mình phát trin cách tng hp, cùng c nc tin vào
thi k công nghip hoá, hin đi hóa đt nc.
2.2 Khái quát v các loi hình các cng đng ng dân
Nhng làng cá  Vit nam thng có quy mô nh nh tính nh bé ca ngh cá vy.
Trong 411 làn cá  Trung B chng hn, có ti 244 làng cá bãi ngang vi nhng ngi
ng ph nghèo khó và các con thuyn bé nh. Tnh đin hình có nhiu làng cá bãi
ngang nht là Tha Thiên Hu, trong s 42 làng cá ca tnh này có ti 30 làng bãi
ngang và đm phá.
Các cng đng dân c làm ngh cá bãi ngang thng phi kt hp vi các hot đng
khác nh nuôi trng thu sn, chn nuôi ln, làm mui, làm nông nghip hoc đi làm
thuê làm mn mi đ sng.  mt s vùng vn còn tn ti nhng gia đình đánh cá
nghèo kh, c gia đình sng trên nhng chic thuyn nh bé p p. ó là nhng ngi
ng dân thu c . Thông thng h h khu ti các xã trên b nào đó song thc cht
h không có đt đai trên đt lin. Cuc sng ca các gia đình ng dân này  nhiu
D án Khu bo tn bin Hòn Mun
Khóa tp hun Quc gia v Qun lý Khu bo tn bin
c đim ca các cng đng dân c ven bin Hà Xuân Thông

15
vùng gn đây đc ci thin nh giá cá sng tng, bt đu bit kt hp khai thác cá vi
du lch và nuôi trng thu hi sn bng lng bè hay lng sáo.
Khác vi ngh cá bãi ngang, ngh cá  các t đim hình thành  các ca lch sâu, bn
bãi tt, gn ng trng đã to nên nhng s phát trin t nhiên truyn thng ca ngh
cá bin vi s tp trung nhiu tu thuyn ln, s đông ng dân và tip cn thun tin
vi ngun cung cp đin, nc, đng xá giao thông, ch búa. Vic giao lu buôn bán
phát đt và ngoài ngh cá còn phát trin mnh thng mi, dch v, đang hình thành
dn các th trn th t. Hot đng kinh t ca các t đim dân c ven bin ngh cá ngày
nay mang tính hn hp, tng hp và đa dng. Sn xut ngh cá chuyên nghip thng
gn vi các hot đng dch v ngh cá nh đóng và sa cha tàu thuyn, sn xut và
cung cp nc đá, các loi hình ch bin và thng mi thu sn và vt t phc v cho

sn xut thu sn nh cung cp du nht, li si, ph tùng máy; dch v đi sng nh
nhà hàng, quán cà phê gii khát, các hiu vàng, hiu may, làm đu, hàng bách hoá
Do các t đim ngh cá thng nm trên các ca sông, ca lch ni các tu thuyn
đánh cá ln hn có th ra vào đc nên  nhng ni này theo mùa v tr thành ni t
hi ca các tu thuyn t ni khác di chuyn đn đánh bt  ng trng gn đó. H
mang sn phm ca h vào đây bán, mua các vt t và vt phm tiêu dùng làm cho các
hot đng kinh t kinh doanh và xã hi càng tr nên sm ut.
Phn ln các ca lch ln có ngh cá phát trin, ni tp trung dân c đu là nhng ni
t hi buôn bán sm ut, ngh nghip nng đng, dân c có thu nhp cao. ó chính là
c s cho lun đim phát trin ngh cá vn minh hoá gn vi các cng đng c dân
ven bin ca chúng tôi đã đa ra t hàng chc nm trc đây. Không th có con đng
nào khác là đa dng hoá các hot đng ca các c dân vùng ven bin trên c s hình
thành các t đim mang tính đô th và đa dng hoá các hot đng ca các cng đng
c dân.
Tuy có đn 2/3 s làng cá  Vit Nam có kt hp v khai thác cá vi các ngh khác
nhng trong thc t điu tra ngay  các làng cá này s kt hp gia các loi hình sinh
k ch mang tính hình thc vì lao đng đánh cá dù có ít hn lao đng làm các ngh
khác  các làng ven bin h cng là ngun đm bo sinh k ch yu ca các h gia
đình làm ngh đánh cá.  mt s gia đình, v hoc con nhng ngi đánh cá hoc
nhng ngi già c có làm thêm nông nghip, chn nuôi, làm mui
Khác vi trng hp trên, nhiu làng  rt sâu trong các trin sông hoc  các th trn
trên các trin sông có ca thông ra bin, có nhiu gia đình ly ngh cá làm ngh th
hai (chng hn khong 300 gia đình  huyn Nam Thanh – Hi Hng, 400-500 gia
đình  huyn Thu Nguyên – Hi Phòng, hàng chc gia đình  th xã Uông Bí-Qung
Ninh,  mt s làng thuc các tnh Thanh Hoá, Qung Bình…) có nhiu nông dân sm
thuyn nh đi đánh cá  ven bin vào mùa nông nhàn hoc mt vài lao đng trong nhà
đi đánh cá, còn đi b phn thi gian h canh tác rung dt. Nhng làng nh vy,
chúng tôi không lit kê vào danh sách mc các làng cá và không gi h là ng dân
chuyên nghip. Tuy có mt s trong h có thu nhp v ngh cá hàng nm khá cao,
nhiu khi cao hn hn các hot đng chính là hot đng nông nghip ca h. Nhng

làng cá nghip d này thông thng đi đánh vi các trang b th công thô s. Tuy
nhiên do ít kinh nghim khai thác và đi bin, lc lng này li là lc lng dùng nhiu
li ng c hu dit môi trng và bt hp pháp nht nh: cht n, te xúc đin,… V
mt xã hi, h thng đi và  vi nhau theo hình thc du thu ca mt tp hp dòng
D án Khu bo tn bin Hòn Mun
Khóa tp hun Quc gia v Qun lý Khu bo tn bin
c đim ca các cng đng dân c ven bin Hà Xuân Thông

16
h 6-15 gi đình anh em, chú bác, h hàng cùng đánh trên mt ng trng, ban ngày
cùng t tp neo thuyn vi nhau mt ch va h tr cho nhau v ngh nghip va bo
v ln nhau.
 các làng cá qui mô nh, bãi ngang thì vic khai thác hi sn và thng mi hi sn,
ch bin hi sn luôn luôn gn bó vi nhau.
 các làng cá bãi ngang và qui mô nh, đi b phn hi sn đánh bt đc ca tng h
gia đình đc v con ng dân tiêu th trc tip  các ch hoc bãi bán cá gn đó.
Nhng ngi buôn cá t các thành ph, th xã, th trn hoc các trm thu mua ca các
nhà máy v đây mua trc tip, ít có trng hp bán mua theo “hp đng”. Vic bán
mua thng din ra theo phng thc mc c tng loi hàng, tng lô hàng trc tip
đc phân loi t trc.
 các xóm đánh cá nh và va  ca lch, ca sông, đc bit  phía Nam (t Nam
min Trung tr vào) tình hình din ra li khác. i b phn nhng ni này các nu,
va hot đng rt mnh. H thng ng tin trc cho ng dân và đôi khi cung cp
cho ng dân nhng vt t cn thit. Hi sn ng dân đánh đc bao gi cng đem v
bán cho h. H thng ch ly mua hàng n đnh làm mc đích ch không bt cht v
giá c, tuy không phi mc cm song h vn mua sát vi giá th trng hàng ngày theo
thi đim. Do vy, phn ln ng dân tin tng  đu nu và cách thc này đã giúp cho
ng dân rt nhiu và t chc hàng xã thêm cht ch.
Trc đây hình thc nu, va ch có  các tnh Nam min Trung và Nam b. Ngày
nay, hình thc này đã lan ra ngoài Bc min Trung. Nhng cuc kho sát  ca

Nhng (Hà Tnh), Bin Sn (Thanh Hoá) đã cho thy có mt s ch nu, va xut
hin.  min Bc cha thy xut hin hình thc buôn buôn bán lai này  các làng cá.
Tuy nhiên,  min Bc hình thc mua bán cá ngay trên mt bin li ph bin. Rt
nhiu dân buôn bán cá đi mua cá ngay trên các ng trng gn b bng thuyn máy
hoc thuyn nan. H ép thuyn sát vào thuyn ca ng dân đ mua bòn góp. Vic bán
mua này cng thun tin vì thng đánh cá gn b sn lng mi đêm chng đc là
bao, không thông đi ch. Khong 15 nm tr li đây, k t nm 1989,  Qung Ninh
và Hi Phòng xut hin mt s ch cá sng và hi sn xut khu trên bin do thng
gia Trung Quc mua. Ng dân thng đánh bt đc cá tôm sng, lp tc đem bán
cho h hoc bán cho nhng ngi buôn bán cá sng đ h bán li cho ngi Trung
Quc.
Ngc li,  các tnh Nam b, vi các ng dân có thuyn đánh cá ln vi sn lng
ln thì ng dân ít trc tip bán cá. Khi thuyn v ti bn, ch thuyn thng giao toàn
b s cá trên thuyn cho ngi bán thuê. Nhng ngi bán này nm vng th trng
và t chc bán và ly công theo phn trm doanh thu ca ch thuyn cá.
 min Trung, đc bit là Bc Trung b, các gia đình ca ngi đánh cá ngoài tham
gia các công vic bán cá còn tích cc tham gia vào các công vic ch bin cá (nh cá
khô, cá hp, nc mm, cá nng, mm chua).
 đâu ngh cá ln tp trung thì thng mi công vic ch bin đc chuyên môn hoá.
Các gia đình đánh cá thng không ch bin.
 các vùng ng dân di chuyn theo ng trng nhiu thi gian trong nm thì  đó các
gia đình ng dân cng ít có thói quen tham gia buôn bán và ch bin cá.
D án Khu bo tn bin Hòn Mun
Khóa tp hun Quc gia v Qun lý Khu bo tn bin
c đim ca các cng đng dân c ven bin Hà Xuân Thông

17
Hu ht các làng xã ngh cá đu có c s đóng thuyn v g phù hp vi ng dân
trong làng. Theo nhu cu tng lên, các c s đóng v tàu g ca các xã cng phát trin
rt mnh. H t đóng đc các loi thuyn v g cho các loi thuyn máy ti hàng

trm mã lc  ngay nhng bãi cát cht hp và trang b ht sc thô s.
Công vic sa cha ng c, ghép li, sa cha máy tàu nh đu do ng dân và gia
đình h t đm nhn. Các thành viên trong gia đình ng dân t rt nh tui (5-7 tui)
đn rt già (70-80 tui) đu tinh thông và tham gia cào các ngh đan li, vá li,
ghép li.
Vic đóng v các tàu ln trên 100 CV, các công vic sa cha trung tu và đi tu máy,
lên đà, thng không th thc hin đc  đa bàn các xã mà thng ng dân phi đa
tàu thuyn ca h đn các c s chuyên môn đ sa cha.
Ngh khai thác hi sn ca Vit Nam xut thân t ngh cá nh bé ven b ca các h
gia đình sng trên sông nc và b bin. Trc đây 40-50 nm, ng dân nhiu ni
thng không có mnh đt  trên b, ly mt vng, bn đc che chn làm ni trú
ng, quê hng. Sau đó h tr li  nhng bãi cát gn các b  nhng ca sông, ca
lch, các cn gia sông hoc trên các bãi cát ven bin mt cách t phát. Nhiu làng cá
mi nh làng cá phía tây nam Cn Chà (Phan Thit), Vng Rô (Phú Yên) mi hình
thành mi nm li đây cng theo phng thc đó. H thng “cm thuyn  đâu, làm
lu  tm ri làm nhà  đó”. Do đó nhà ca phn đông ng dân  ngay bên bãi mép
nc, nhiu khi tm b. H luôn mun sng gn bn thuyn. Ngày nay do điu kin
kinh t khá dn lên h có th xây dng nhà ca khang trang hn, nhng h vn mun
ni nhà  gn bn thuyn đ tin cho vic đi bin và trông coi tàu bè. H luôn mun
tàu bè  trong “tm mt” h  mi khonh khc, cng nh khi phi khuân vác các th
trang b đi bin (hoc đem v nhà) quá xa. Dân s phát trin quá nhanh, các vn chài
và các làng cá chi chít. Quá trình tích lu “ngi”  các t đim ngh cá rt nhanh (c
sinh hc và c hc). Các t đim ln dn, dày đc và t đó này sinh rt nhiu các vn
đ xã hi, ni bt là các đc thù sau đây có tính cht ph bin  các làng cá:
Nhà ca chi chít, không có hàng li, giao thông đi li rt khó khn.
Các ngun nc sch rt thiu thn, phn ln ng dân nht là  min Trung thì sng
trên bãi cát, nhà ca san sát không có ni thoát nc nên ngun nc ging khi dùng
cho n ung ssinh hot rt d b ô nhim.
Nhiu làng cá không có nhà v sinh, c làng phóng u ba bãi trên các bãi bin (
min Trung) hoc  sông rch ( min Nam) gây ô nhim nghim trng môi trng

sng.
i b phn các làng cá ch  cht chi, thiu đát trng cây và b cô lp vi nông
nghip nên thng thiu rau n.
 các làng cá có gia đình thng sng rt đông đúc, nhiu gia đình trong mt nhà có
ti 3-4 th h hàng chc ngi .
T l sinh đ  các làng cá hin còn duy trì  mc rt cao. Bình quân ít nht gia đình
nào cng có 4 con. T l sinh đ cao  các làng cá là mt trong nhng nguy c làm đe
do đn s phát trin lâu bn ngành khai thác hi sn vì là nguyên nhân ch yu to
nên sc ép lên ngun li dn ti khai thác quá mc và càng ngày càng gây ra nhng
khó khn cho vic nâng cao mc sng chung cho ng dân.
D án Khu bo tn bin Hòn Mun
Khóa tp hun Quc gia v Qun lý Khu bo tn bin
c đim ca các cng đng dân c ven bin Hà Xuân Thông

18
Do tình hình chung, ngh cá mang tính cht cha truyn con ni nht là đi vi ngh cá
nh ng dân nghèo sinh ra trên sông nc. Con em ng dân nghèo thng không hoc
ít đc hc hành. Các ngành ngh công nghip không th chp nhn h tìm đc vic
làm. t đai h không có đ làm nông nghip. Cuc đi h trc sau li tr v vi
ngh đánh cá mà thôi. Xa kia ngun li còn phong phú thì kim con tôm con cá làm
k sinh nhai qua ngày không là vn đ nan gii gì, nhng cng chng vì th mà giàu có
lên đc. Ngày nay do lc lng khai thác quá đông không ai kim soát, không có
chính sách nào kim ch s phát trin (ch có hô hào phát trin). K thut khai thác li
cao (đ các phng tin dò tìm đàn cá, xác đnh v trí rn…) li c đc ci tin, tàu
thuyn có tc đ ln hn và hn th na nhng bin pháp khai thác có tính hu dit
nh cht n, hoá cht, đin đc dùng mt cách tràn lan. Ngun li b suy kit dn.
Theo nhng c tính đáng tin cy thì sn ln cá có th khai thác ti đa  vùng lng
ca Vit Nam ch đ 600.000 tn. Ngày nay ta đã khai thác (1994) khong 850.000
tn. Rõ ràng s khai thác quá mc y làm gim nghiêm trng mc t tái to ngun li
và ít ra thì sc tái sn xut ngun li cng đã gim đi hàng nm vài trm tn

Qua điu tra các ng dân  các làng cá khác nhau  khp đt nc chúng tôi đu thu
thp đc nhng thông tin nh vy.
Nhng ngi ng dân đc hi  Vnh H Long,  Qung Bình,  Tha Thiên-Hu, 
vng Tàu,  M Tho đu cho chúng tôi bit mt thông tin đáng là s báo đng nh
sau: ngun li thu sn đã gim (qua sn lng khai thác hi sn hàng nm ca cùng
mt loi tàu) ít ra t 2-3 ln so vi cách đây 20 nm. Nhiu loi cá qúi  Vnh H
LOng (Qung Ninh) nh cá dìa, cá mòi, cá ging, cá cánh diu, cá song ln, tôm
rng… hu nh tit nc. Nhng ngi ng dân đi đánh  khi xa dùng tàu 140 CV tr
lên  M Tho cng cho rng ngay c nhng vùng xa khi hi sn cng cn kit nhiu.
Mt tàu 90-140 CV vi trang b tng đi hin đi ngày nay ch cho sn lng bng
sn lng mt tàu 33-45 CV cách đây 10 nm vi trang b thô s hn nhiu.
Nh vy rõ ràng ngun li vùng ven b và c vùng khi giáp lng đang cn kit dn
và nu nhng ng dân c phát trin dn lên theo mt chin lc ngày càng thu hút và
tng cng lc lng lao đng vào đánh cá thì ngh cá ca ng dân Vit Nam s đi
đn đâu trong vài thp k ti?
Cng cn phi thy trc rng hin kinh t đt nc đang đà phát trin nhanh, thu
nhp ca mi tng lp dân c đu tng dn lên; liu thu nhp ca ngh cá nh có tin
lên kp hay gim sút?
Tuy nhiên v mt xã hi có ngun gc t c s kinh t là tâm lý c đ nhiu con trai
ng tr  các xóm ng ph. Ch đàn ông mi thích nghi vi ngh bin. ngày nay, ngi
dân ngh bin nhìn thy rng ch có nhng gia đình đông lao đng nam đi bin thì kinh
t mi phát trin, nht là  thi bui sc lao đng ngh cá đang đc gii phòng và
huy đng ti đa, vì du rng ngh cá nh vô cùng khó khn thì thu nhp ca h vn
cao hn trong nông nghip khi giá lúa go và hoa màu, rau c quá r so vi hàng thc
phm khác. Cho nên đã sng bng ngh cá mà không đ đc con trai đ to ra sc lao
đng k nghip ngh bin thì tht là đi ho. Chính s “gng sc đó”, trong hoàn cnh
giáo dc cha phát trin mnh m, công nghip hoá còn yu t cha đ sc lôi cun
thanh niên ng dân chuyn đi ngh nghip thì sinh đ không theo k hoch và t l
sinh đ cao là điu khó tránh đc  các làng cá.
D án Khu bo tn bin Hòn Mun

Khóa tp hun Quc gia v Qun lý Khu bo tn bin
c đim ca các cng đng dân c ven bin Hà Xuân Thông

19
Hin nay s phân hoá trong nhng cng đng ngi đánh cá và gia các cng đng
ngi đánh cá đang xy ra rt gay gt. Mt b phn cng đng đánh cá nh có c ch
mi và th trng m, vi mt s vn nht đnh tích lu đc t trc và c s hu
phng gia đình vng chc (có c ngi trên b, có ngh nghip ghép hoc kt hp
buôn bán) tr nên giàu có nhanh chóng, sm đc tàu thuyn ln và hng vào khai
thác nhng loài cá có giá tr kinh t cao trên thng trng cho xut khu chính thng
hay tiu ngch. Nhng ngi đánh cá may mn nm bt đc bí quyt khai thác các
loài thu sn sng phc v cho xut khu tiu ngch, mc dù có th trang b thô s vn
giu lên nhanh chóng. Tuy nhiên có khá nhiu ng dân đánh cá ven b bng các ngh
th công đn gin trang b bng các loi ng c nh bé truyn thng nh li cào, li
bén, te xip … càng ngày càng tr nên khó khn và nghèo khó do ng trng càng
ngày càng kit qu và thu hp do có quá nhiu ngi tham gia cng thêm vi nn khai
thác bng các phng tin bt hp pháp mang tính hu dit
Phn ln các các làng ven bin ngày nay đã có trng hc cp I cp II nhng phn ln
con em ng dân cng ch hc ht câp I và mt s ít hc hêt cp II. Lý do sâu xa ca
vn đè dan trí trong các cng đng dân c ven bin cn phi đc nghiên cu mt
cách t m vi nhng hiu bit sâu sc mi mong tìm đc cách gii quyt thích đáng.
Nghch lý ln nht ca tình trng này là yêu cu tinh thông ngh nghip đi vi ngh
cá nh truyn thng và yêu âng cao trình đ vn hoá.
Ngh cá truyn thng đòi hi ngi ng dân phi làm quen gn bó vi ngh nghip t
lúc nh tui, thm chí t lúc 5-10 tui, ch t lúc này mi to ra tình yêu ngh nghip
thc s đi vi dân chài và đm bo mt s gn bó lâu dài. Theo quan sát đc nhng
em đc hc hành nhiu thng li tích lu đc ít kinh nghim đi bin và sau này rt
ngi đi bin làm ngh cá. Nh vy hình thc đào to vn hoá thông thng có l
không phù hp ,ít nht đi vi ngh đánh cá truyn thng. Tt nhiên khi ngh cá bin
đc nâng lên ti mt trình đ công nghip cao hn, đc trang b nhiu máy móc

thit b khai thác và hàng hi hin đi hn, nhu cu ch bin và bo qun sn phm
cng khác đi, đi khai thác  nhuãng ng trng xa, đòi hi ng dân phi có trình đ
vn hoá cao hn mi có th nhanh chóng tip thu k thut và công ngh mi. Tuy
nhiên , lý tng nht vn là kt hp đc “ 2 con ngi ” trong mt ngi đánh cá
hin đi: mt ngi đánh cá truyn thng có trình đ hc thc cao. Do vy phi tìm
mt gii pháp thích hp cho vic nâng cao đu t và đào to thu th th h mi.
Vic hc ngh trong các làng cá thng là theo kinh nghim truyn thng ca tng gia
đình k c các ngh k thut cao nh sa cha máy tàu, hàng hi đu hc trên thc t,
nhiu ngi không bit ch nh đánh cá, đi bin, đóng sa tàu rt thành tho, h ch
hc qua thc t mà không theo trng lp nào.
V sinh hot và đi sng ca ng dân ngày nay cng đang chuyn bin mnh, các
công trình giao thông thôn làng đang đc bê tông hoá, phong trào cung cp nc
sch, ci to ging nc và nhà tm, nhà v sinh đc ng và Nhà nc quan tâm ti
tng cng đng dân c ven bin làm cho cuc sng ca c dân ve bin bt phn lc
hu đi nhiu.

Vi nhng đc đim t nhiên, đa hình và lch s hình thành các cng đng các ng
dân vi nhng đim tng đng là h đu phi lp nghip và sinh sng  nhng vùng
đt mi, nhiu khó khn, điu kin thiên nhiên khc nghit, thiên tai luôn rình rp,
D án Khu bo tn bin Hòn Mun
Khóa tp hun Quc gia v Qun lý Khu bo tn bin
c đim ca các cng đng dân c ven bin Hà Xuân Thông

20
điu kin xut phát khó khn do nghèo hèn, đa v xã hi thp cho nên phn ln c dân
sng  các vùng ven bin đèu có nhng nét tng đng trong tính cách: dng cm,
thông minh, táo bo dám chp nhn mo him, chu đng đc gian kh, cn cù chu
khó, hiu hc và ham hiu bit. Thanh niên các cng đng dân c ven bin ngày nay
đang tìm mi cách đ thoát ra khi cnh đó nghèo lc hu. Nhiu ngi có vn và sc
lc thì đóng thuyn ln ra khi xa, Nhiu ngi đi tìm nghè nghip mi  chn th

thành hoc đi làm thuê  cá đa phng khác hoc các nc khác.
2.3 T chc cng đng  các làng cá
Hin ch còn rt ít hp tác xã tn ti theo đúng th thc ca nó, tuy tu thuyn còn là
tài sn chung nhng đã khoán cho các đi hot đng. Mi thuyn thng là tài sn
chung ca mt nhóm ch, h cùng chu trách nhim góp hoc vay vn đu t, cùng
hng li và chu l. H n chia theo vn góp sau khi tr phn tr n và thuê th cùng
vi các chi phí tác nghiêp. Trên thuyn thng có 4-10 th bn đi ghép. Sn phm làm
ra đc bán và thng chia t lc: 6 phn cho tài sn và 4 phn cho công lao đng
đánh cá.
S hu cá nhân nhng ngi ch thuyn là thuyn trng: tàu thuyn do mt gia đình
sm ra. Thông thng thuyn trng và máy trng là ch thuyn đm nhn, th bn
đi ghép. Tàu ln chia t – lc, thuyn nh chia ng – ng.
Tàu cho thuê (mn): mt s t nhân  các làng cá  Nha Trang (Khánh Hoà), Mi Né
và Cn Chà (Bình Thun) sm mt s tàu đánh cá và thuê th bn đi đánh cá. Có 2
hình thc tr công: khoán t-lc (4/6) hoc tr công theo qui đnh thng. Phn ln
th bn là nng ng dân tr nghèo t các làng cá  Qung Ngãi, Bình nh đi làm
thuê. Cng có nhng ni, ch thuyn thuê th theo công nht c đnh vi mc tr khác
nhau: tài công 25.000-30.000 đng/ngày, th máy 15.000-20.000 đng/ngày…
Các xã làm ngh cá có h thng chính quyn qun lý di s lãnh đo ca ng b đa
phng và do Hi đng nhân dân xã lp ra…  UBND các xã ngh cá thng có mt
ban hi sn t 1-3 ngi do mt u viên u ban ph trách. Ban (hoc u viên này chu
trách nhim chung v tình hình sn xut ngh cá (đng ký ngh nghip, đng ký sn
xut, thu tài nguyên, xác nhn đn v di chuyn ng trng, thng kê sn xut và nm
nhu cu ca ng dân đ phn ánh vi chính quyn, kin ngh v tín dng cho các h
ng dân…) ban hi sn còn tham gia vi t t pháp ca u ban xã gii quyt các mâu
thun xy ra trong ni b ng dân.
Vài nm li đây  mt s đa phng đã t chc các chi hi ngh cá tp hp nhng
ng dân trong 1 hi. Chi hi làm nhim v tp hp ng dân, gii thiu kinh nghim
sn xut tiên tin, gii hoà các mâu thun ni b và thông tin th trng.
Vn là mt t chc truyn thng ca ng dân xa kia sng và hành ngh đánh cá trên

các bãi hoc khu vc nc ven bin hoc sông. Ngày xa h cha có đt đnh c 
trên b nên vn là t chc “làng, xã” ca h. a danh  min Trung nhiu ni còn ghi
li du n các vn này nh Vn Ninh, Vn Giã… Ngày nay ng dân đã có ni c ng
c đnh  trên b, nên vn ch còn li vi ni dung t chc ca nó.
Vn ngày nay thng có tr s  các chùa, đn, hay miu  ca sông. Trng vn
thng là mt ng dân gii cúng bái đc hi ngh các ch thuyn bu ra hàng nm.
D án Khu bo tn bin Hòn Mun
Khóa tp hun Quc gia v Qun lý Khu bo tn bin
c đim ca các cng đng dân c ven bin Hà Xuân Thông

21
Ch vn làm l th khi nhn chc trc thn linh ca vn th. Ch vn đc chn lc
rt k nhng ngi có uy tín, không có chuyn trng hoa và gia đình không có tang.
Ch vn có quyn hành ln trong vic phân ng trng khai thác, gii quyt tranh
chp và đnh ra th thc n chia gia ch vn bn trong vn chài.
 đa s làng cá vic t chc đi bin thng theo đi đc t chc theo dòng h anh em
chú bác hay có quan h thông gia. H đi và cm li vi nhau thành nhng xóm chài
trên bin, gip đõ nhau t khâu bo v ln nhau, thông báo đàn cá đn t chc tiêu th
sn phm hàng ngày