CÚ THÏÍ NGÛÚÂI 101
http://ebooks. vdcmedia. com
Ngun nhên lâ do khc xẩ ca thy tinh thïí khưng chín,
cố thïí do di truìn. Cấc kïët quẫ nghiïn cûáu gêìn àêy vïì bïånh cêån
thõ cho thêëy:
- Bïånh cố liïn quan àïën chng tưåc. Ngûúâi da vâng hay mùỉc
hún so vúái ngûúâi da trùỉng vâ da àen.
- Bïånh cố liïn quan vúái lõch sûã gia tưåc, nghơa lâ nïëu trong
nhâ cố ngûúâi cêån thõ thò nhûäng thânh viïn khấc ca gia àònh cng
cố nhiïìu nguy cú mùỉc bïånh nây.
Vò vêåy, mưåt sưë ngûúâi sưëng úã nưng thưn, miïìn ni tuy vêỵn
dng mùỉt mưåt cấch húåp l nhûng vêỵn bõ cêån thõ. Do àố, cấc thânh
viïn trong gia àònh cố ngûúâi cêån thõ nïn quan têm hún àïën viïåc
dng mùỉt àng quy tùỉc àïí bẫo vïå mùỉt àûúåc tưët hún.
106. Vò sao mùỉt mưåt sưë ngûúâi bõ "tấn quang"?
Ngûúâi bõ tấn quang nhòn vêåt gò cng mú hưì khưng rộ. Ngun
nhên gêy bïånh ch ëu lâ do àưå cong ca giấc mẩc biïën àưíi. Giấc
mẩc lâ ư cûãa úã phđa trûúác nhận cêìu, nố khưng nhûäng phẫi trong
sët, trún tru mâ côn phẫi cố hònh bấn cêìu hoân chónh. Cưng nùng
ch ëu ca nố lâ têåp trung cấc tia sấng lẩi, khiïën cho cấc tia àố
khi ài vâo àưìng tûã sệ têåp trung úã tiïu àiïím (nùçm trïn vộng mẩc
ca àấy mùỉt), sau àố phẫn ấnh lïn àẩi nậo. Nhúâ àố, con ngûúâi nhòn
rộ mổi vêåt. Khi giấc mẩc bõ biïën dẩng, bïì mùåt lưìi lộm khưng quy
chín, ấnh sấng sệ khưng têåp trung thânh tiïu àiïím trïn vộng
mẩc mâ phên tấn vïì cấc phđa, lâm cho ẫnh vêåt mú hưì. Àố lâ hiïån
tûúång "tấn quang". Sûå tấn quang nây khưng cố quy tùỉc, rêët khố
dng kđnh àïí hiïåu chónh.
Ngoâi ra, cố mưåt loẩi tấn quang cố quy tùỉc (àưå cong ca giấc
mẩc úã mưåt phđa nâo àố khưng vng gốc vúái hûúáng ấnh sấng ài
àïën), gưìm àún thìn tấn quang viïỵn thõ, àún thìn tấn quang cêån
thõ, tấn quang cẫ viïỵn thõ vâ cêån thõ Loẩi nây cố thïí dng kđnh

àïí hiïåu chónh.
Giấc mẩc khưng phùèng cố thïí do di truìn hóåc bõ bïånh (sểo
giấc mẩc sau loết hóåc chêën thûúng). ÚÃ mûác àưå nhể, tấn quang cố
Nhiïìu tấc giẫ 102
http://ebooks. vdcmedia. com
quy tùỉc nối chung khưng ẫnh hûúãng àïën thõ lûåc, nhûng khiïën mùỉt
mïåt mỗi, khưng thoẫi mấi.
Vò vêåy, nïëu mùỉt bõ tấn quang thò nïn súám àïën bấc sơ kiïím
tra, khi cêìn thiïët phẫi àeo kđnh cố àưå thđch húåp.
107. Vò sao sấng ng dêåy hay cố dûã mùỉt?
Bíi sấng ng dêåy, nïëu soi gûúng, ta sệ thêëy khốe mùỉt gêìn
sưëng mi cố mưåt đt dûã, khi nhiïìu khi đt. D bíi tưëi trûúác khi ài
ng, ta àậ rûãa mùåt rêët sẩch, khi ng mùỉt nhùỉm, khưng cố bi rúi
vâo thò sấng dêåy vêỵn cố dûã mùỉt. Vêåy dûã mùỉt tûâ àêu ra?
Mùỉt ta cố mưåt mêíu giưëng nhû xûúng sn, gổi lâ "mđ mùỉt".
Trong mđ mùỉt cố nhiïìu ưëng nhỗ sùỉp xïëp rêët ngay ngùỉn, gổi lâ
"tuën gốc mùỉt". Miïång ca tuën nây nùçm àng chưỵ mếp khốe
mùỉt, gêìn mi, khưng ngûâng tiïët ra mưåt chêët "múä". Bẩn khưng nïn
coi thûúâng chêët múä nây, vò tấc dng ca nố rêët lúán. Ban ngây, nố
àûúåc bưi lïn quanh mùỉt nhúâ àưång tấc nhấy mùỉt, nhùçm ngùn cẫn
nûúác mùỉt chẫy ra ngoâi vâ ngùn mưì hưi chẫy vâo mùỉt. Lc ng,
mùỉt nhùỉm liïn tc trong mưåt thúâi gian dâi, chêët múä nây àûúåc dng
khưng hïët, nố trưån lêỵn vúái cấc tẩp chêët àậ lêín vâo mùỉt lc ban
ngây vâ sưë nûúác mùỉt côn thûâa lẩi, dêìn dêìn têåp trung vâo khốe
mùỉt. Àố khưng phẫi lâ bïånh.
Nïëu dûã mùỉt ra quấ nhiïìu kïí cẫ ban ngây vâ ban àïm, dûã gùỉn
lưng mi hai mđ lẩi vúái nhau khiïën mùỉt khưng múã àûúåc nghơa lâ mùỉt
àậ bõ viïm do vi khín hóåc virus. Cêìn àïën bïånh viïån àïí kiïím tra,
àiïìu trõ.
108. Con ngûúâi cố "mùỉt thûá ba" khưng?

Trong Têy Du Kđ cố thêìn Nhõ Lang vộ thåt rêët cao cûúâng,
àêëu ngang ngûãa vúái Tưn hânh giẫ. Trûúác trấn Nhõ Lang cố con
"mùỉt thûá ba". Con mùỉt nây rêët sùỉc sẫo, cho d Tưn Ngưå Khưng
biïën ài àêu, thânh vêåt gò àïìu bõ Nhõ Lang phất hiïån. Àûúng nhiïn
àố chó lâ chuån thêìn thoẩi.
CÚ THÏÍ NGÛÚÂI 103
http://ebooks. vdcmedia. com
Con ngûúâi thûåc chêët cố "mùỉt thûá ba" khưng? Cấc nhâ khoa
hổc àậ phất hiïån "mùỉt thûá ba" trïn thûåc tïë lâ mưåt hẩt giưëng nhû
hẩt quẫ thưng, nùçm sêu chđnh giûäa àêìu, to bùçng hẩt àêu, cho nïn
gổi lâ "hẩt thưng". Nhûng con mùỉt nây khưng thïí nhòn thêëy cấc
vêåt nhû con mùỉt bònh thûúâng, tûác lâ nố khưng cố àêìy à thõ lûåc
bònh thûúâng.
Vêåy nố cố tấc dng gò? Ngây nay, ngûúâi ta àậ biïët àûúåc trong
cú thïí cố àưìng hưì sinh hổc rêët k diïåu. Cố ngûúâi khưng dng
chng àưìng hưì bấo thûác mâ sấng vêỵn dêåy àng giúâ, chó chïnh vâi
ba pht. Àố chđnh lâ nhúâ àưìng hưì sinh hổc. Cấc nhâ khoa hổc phất
hiïån "hẩt thưng" chđnh lâ àưìng hưì sinh hổc trong cú thïí. Ban àïm,
nố sẫn sinh ra mưåt chêët kđch thđch gổi lâ chêët thoất àen. Ban ngây,
nố tûå àưång ngûâng sẫn sinh chêët nây; do àố con ngûúâi cố thïí cẫm
biïët àûúåc sûå thay àưíi ca ngây àïm.
Ngoâi ra, chêët thoất àen mâ "hẩt thưng" tiïët ra côn cố tấc
dng khưëng chïë cưng nùng sinh dc ca con ngûúâi. Cấc nghiïn cûáu
àậ chûáng tỗ nố cố thïí khưëng chïë sûå phất triïín ca tuën giúái tđnh
trong thúâi k niïn thiïëu. Àïën mưåt thúâi k nhêët àõnh nố sệ xốa bỗ
sûå khưëng chïë nây àïí cho thúâi k thanh xn àïën. Ngây nay, thúâi
k thanh xn ca thiïëu niïn thûúâng àïën súám. Mưåt trong cấc
ngun nhên quan trổng lâ vâo ban àïm, thúâi gian chiïëu sấng kếo
dâi, lâm cho chêët thoất àen àûúåc sẫn sinh ra đt, khiïën thúâi gian
khưëng chïë tuën giúái tđnh bõ rt ngùỉn.

109. Vò sao mi cố thïí ngûãi àûúåc cấc loẩi mi?
Mi ngûúâi cố hai cưng nùng: hư hêëp vâ nhêån biïët mi. Trong
cåc sưëng thûúâng ngây, vai trô ca cú quan khûáu giấc lâ khưng thïí
thiïëu àûúåc. Vđ d, khi mùỉt ta chûa nhòn thêëy, tai chûa nghe thêëy
thò mi àậ ngûãi thêëy mi chấy, do àố mâ cẫnh giấc àûúåc vúái nẩn
hỗa hoẩn, kõp thúâi dêåp tùỉt ngổn lûãa. Cố mưåt sưë àưì vêåt khi ta cêìm
lïn, nhòn, nghe nhûng vêỵn chûa biïët nố lâ gò, nhûng khi àûa lïn
mi ngûãi thò lêåp tûác biïët àûúåc. Àiïìu àố chûáng tỗ khûáu giấc cố thïí
gip ta phên biïåt cấc chêët khấc nhau.
Nhiïìu tấc giẫ 104
http://ebooks. vdcmedia. com
Cố ngûúâi nhúâ chïë àưå têåp luån àùåc biïåt mâ mi cố khẫ nùng
phên biïåt rêët cao. Vđ d, thúå lânh nghïì trong cấc ngânh nûúác hoa
vâ tinh dêìu lâ nhûäng chun gia ngûãi mi. Hổ chó dng mi lâ cố
thïí phên biïåt àûúåc nhiïìu loẩi nûúác hoa, hûúng thúm, thêím àõnh
chêët lûúång chng tưët hay xêëu. Nhûäng chun gia àấnh giấ chêët
lûúång sẫn phêím trâ, rûúåu, câ phï ngoâi viïåc sûã dng võ giấc côn
dng khûáu giấc nhẩy cẫm ca mònh àïí àấnh giấ chêët lûúång sẫn
phêím.
Ngoâi ra, khûáu giấc côn lâm tùng thïm cẫm giấc ngon miïång.
Sau khi mi biïët àûúåc hûúng võ hêëp dêỵn ca thûác ùn, ta sệ thêëy
thêm ùn. Khi tõt mi, ùn gò cng khưng cẫm thêëy ngon. Thûåc ra
nhûäng thûác ùn êëy vêỵn ngon, chùèng qua vò mi khưng ngûãi thêëy
mi thúm cho nïn khưng kđch thđch ngon miïång mâ thưi.
Mi cố thïí ngûãi àûúåc cấc loẩi hûúng võ lâ do niïm mẩc trïn
thânh khoang mi (rưång khoẫng 5 cm2) cố hún 10 triïåu tïë bâo
khûáu giấc; chng cố liïn quan vúái àẩi nậo. Nhû ta àậ biïët, mi võ
lâ do cấc chêët bưëc húi thânh phên tûã mâ gêy nïn. Khi ta thúã,
nhûäng phên tûã mi võ bay lêỵn trong khưng khđ sệ ài vâo khoang
mi, tấc àưång vâo tïë bâo khûáu giấc. Nhûäng thưng tin nây àûúåc

truìn lïn àẩi nậo. Nhúâ àố mâ chng ta ngûãi àûúåc cấc mi võ khấc
nhau.
110. Trong cú thïí, khđ quan nâo lêu àúâi nhêët?
Cú thïí cố 5 giấc quan: thõ giấc, thđnh giấc, xc giấc, võ giấc vâ
khûáu giấc. Theo thưëng kï, trïn 90% thưng tin mâ ta nhêån àûúåc
àïën tûâ thõ giấc, tiïëp theo lâ thđnh giấc, xc giấc vâ võ giấc. Riïng
khûáu giấc thûúâng bõ xïëp vâo võ trđ khưng àấng kïí. Sinh l hổc
truìn thưëng thêåm chđ côn xem khûáu giấc lâ cú quan cẫm giấc
ngun thy àang thoấi hốa dêìn.
Mùåc d khûáu giấc khưng chiïëm àõa võ ch àẩo trong 5 cú
quan cẫm giấc, nhûng nố lẩi lâ cú quan cẫm giấc lêu àúâi nhêët ca
cú thïí. Rêët nhiïìu àưång vêåt hoang dậ àïìu dûåa vâo khûáu giấc àïí tòm
thûác ùn, trấnh nguy hiïím, tòm bẩn àúâi. Cú quan cẫm giấc ngun
thy nây àưëi vúái con ngûúâi cng rêët cố đch. Vđ d, hûúng võ ca
CÚ THÏÍ NGÛÚÂI 105
http://ebooks. vdcmedia. com
thûác ùn cố thïí lâm tùng cẫm giấc ùn ngon; khi ngûãi thêëy mi chấy
ta sệ cẫnh giấc àïì phông hỗa hoẩn; nïëu ngûãi thêëy mi khđ ga rô ró,
hóåc thûác ùn àậ biïën mi thò ta sệ trấnh àûúåc nguy hiïím. Cố
nhûäng ngûúâi lâm nghïì àùåc biïåt cố thïí cùn cûá vâo mi võ àïí phấn
àoấn chêët lûúång nûúác hoa, hûúng liïåu, rûúåu tưët hay xêëu. Cố mưåt sưë
thanh niïn nam nûä ngûúâi dên tưåc thđch ngûãi mi trïn cú thïí ca
nhau àïí tùng thïm tònh cẫm.
Khûáu giấc ca con ngûúâi àang thoấi hốa chùng? Khưng phẫi!
Thưng qua kïët quẫ nghiïn cûáu ca mêëy chc nùm gêìn àêy cấc nhâ
khoa hổc bùỉt àêìu coi trổng àïën khûáu giấc, thêåm chđ hổ rêët kinh
ngẩc àưëi vúái àưå nhẩy cẫm rêët cao ca khûáu giấc con ngûúâi. Vđ d
mưåt chun gia hûúng liïåu cố kinh nghiïåm chó dûåa vâo mi ngûãi
cng cố thïí phên biïåt àûúåc mêëy nghòn, thêåm chđ hâng vẩn loẩi mi
võ, hún nûäa ngay lêåp tûác hổ cố thïí nối ra thúâi gian mi nây bưëc lïn

àậ bao lêu, thânh phêìn ch ëu trong àố gưìm nhûäng gò. Ngây nay
cấc nhâ khoa hổc tin rùçng têìm quan trổng ca khûáu giấc chùỉc
chùỉn khưng kếm hún cấc cú quan cẫm giấc khấc.
111. Vò sao cố ngûúâi dïỵ chẫy mấu mi?
Bònh thûúâng mi khưng chẫy mấu. Mi dïỵ chẫy mấu cố thïí
lâ do bẫn thên lưỵ mi cố bïånh, cng cố thïí lâ do ngun nhên nhû:
mẩch mấu nhỗ li ti trong mi bõ vúä do ngậ, va chẩm, ngoấy mi,
khưng khđ quấ khư Ngoâi ra, sau khi lưỵ mi mùỉc bïånh nâo àố
(nhû viïm mẩc cêëp tđnh hóåc mận tđnh), niïm mẩc mi cng bõ
xët huët.
Mi hay chẫy mấu cố thïí côn do cấc bïånh truìn nhiïỵm cêëp
tđnh nhû: thûúng hân, sưët cao Trong quấ trònh bõ bïånh, thên
nhiïåt quấ cao nïn niïm mẩc mi àêìy mấu, chó cêìn va chẩm nhể lâ
mấu sệ chẫy. ÚÃ nhûäng bïånh nhên mấu trùỉng hóåc mùỉc cấc bïånh
àûúâng mấu khấc, vò mấu khố àưng nïn cng dïỵ bõ chẫy mấu mi.
Khi cú thïí thiïëu vitamin, ch ëu lâ thiïëu vitamin C, sûå húåp
thânh giûäa cấc chêët ca tïë bâo gùåp trúã ngẩi, tđnh thêím thêëu ca
cấc mẩch mấu nhỗ tùng lïn. Mẩch mấu trúã nïn giôn, chó cêìn bõ ma
sất nhể lâ sệ chẫy mấu.
Nhiïìu tấc giẫ 106
http://ebooks. vdcmedia. com
Bïånh nhên cao huët ấp khi ho hóåc hùỉt húi cng dïỵ chẫy
mấu mi, vò khi àố, huët ấp tùng lïn rêët nhiïìu.
112. Vò sao khưng thïí àưìng thúâi xò mi bùçng hai lưỵ mi?
Khoang mi àûúåc che ph búãi mưåt lúáp niïm mẩc hưìng nhån;
nố tiïët ra mưåt chêët nûúác mâu trong, khiïën cho niïm mẩc mi ln
nhån ûúát. Bònh thûúâng, mưỵi ngây mưåt ngûúâi tiïët ra khoẫng mưåt
lđt nûúác mi. Nhûng ta khưng cẫm thêëy àûúåc àiïìu àố vò thânh
phêìn nûúác trong mi biïën thânh húi, khiïën cho khưng khđ thúã vâo
trúã thânh êëm vâ ûúát, chó cố mưåt phêìn nhỗ côn lẩi biïën thânh nûúác

mi, àûúåc thẫi ra ngoâi.
Cấc bấc sơ cho rùçng, khi xò mi, khưng nïn dng lûåc mẩnh
quấ mâ nïn cêín thêån, trûúác hïët dng mưåt ngốn tay êën bõt mưåt bïn,
xò mi tûâ lưỵ bïn kia, sau àố lẩi àưíi bïn. Nïëu khưng, bïånh nhên rêët
dïỵ bõ viïm tai giûäa hóåc viïm xoang mi.
Vò sao lẩi thïë? Ngây nay, ngûúâi ta biïët àûúåc rùçng phđa sau
xoang mi lâ ët mi, mưỵi bïn cố mưåt àûúâng ưëng thưng vúái tai
giûäa. Nïëu khi xò mi, ta àưìng thúâi bõt chùåt hai lưỵ mi thò khoang
mi vâ ët mi sệ chõu mưåt ấp lûåc rêët lúán, khiïën cho mưåt phêìn
nûúác mi sệ thưng qua àûúâng ưëng ài vâo tai giûäa. Nhû vêåy, vi
khín trong nûúác mi sệ lâm cho tai giûäa bõ viïm.
Ngoâi ra, chung quanh khoang mi cố mưåt sưë xoang àûúåc cêëu
tẩo búãi cấc chêët sn chûáa khđ. Nhûäng xoang nây àïìu thưng vúái
khoang mi. Khi àưìng thúâi bõt chùåt hai lưỵ mi, nûúác mi vâ vi
khín trong àố sệ ài vâo xoang mi, gêy viïm xoang.
113. Vò sao khi khốc to, nûúác mi chẫy nhiïìu theo nûúác mùỉt?
Khi bõ oan íng hóåc trong lông cẫm thêëy húân ti, nhõn
khưng àûúåc, bẩn sệ khốc to. Tûâ bế àïën lúán, bẩn chùỉc àậ khốc to
nhiïìu lêìn. Khi àố, ngoâi nûúác mùỉt giân gia, nûúác mi cng tùng
lïn rêët nhiïìu. Vò sao lẩi nhû thïë?
Theo l mâ nối, khi khốc to, nûúác mùỉt ra nhiïìu lâ hiïån tûúång
bònh thûúâng, khưng hïì liïn quan àïën nûúác mi, nhûng quấi lẩ lâ
CÚ THÏÍ NGÛÚÂI 107
http://ebooks. vdcmedia. com
chđnh lc àố, nûúác mi cng tiïët ra rêët nhiïìu. Àïí giẫi thđch bđ mêåt
nây, trûúác hïët chng ta phẫi tòm hiïíu cú quan nûúác mùỉt. Tuën lïå
lâ núi sẫn sinh ra nûúác mùỉt. Khi khưng khốc, nố cng àậ liïn tc
tiïët ra mưåt đt nûúác mùỉt àïí bưi trún nhận cêìu. Chng ta hùçng ngây
phẫi chúáp mùỉt vư sưë lêìn lâ àïí bưi àïìu nûúác mùỉt lïn bïì mùåt nhận
cêìu. Mưỵi lêìn chúáp mùỉt giưëng nhû mưåt lêìn lau gûúng, àïí nhận cêìu

ca ta ln ln sẩch vâ sấng.
Tuën lïå gưìm cố hai phêìn. Mưåt lâ phêìn sẫn sinh ra nûúác
mùỉt; hai lâ phêìn àûúâng ưëng àïí dêỵn nûúác mùỉt ra; nố thưng àïën
khoang mùỉt, cng àûúåc nưëi thưng vúái khoang mi. Bònh thûúâng, vò
nûúác mùỉt tiïët ra rêët đt cho nïn nố khưng chẫy àïën khoang mi, vò
vêåy mâ ta khưng cẫm thêëy àûúåc. Nhûng khi bẩn khốc to, nûúác mùỉt
tiïët ra rêët nhiïìu, trong àố mưåt phêìn chẫy ra khoang mùỉt, côn mưåt
phêìn nûäa chẫy àïën khoang mi. Trïn thûåc tïë, trong nûúác tûâ mi
chẫy ra cố cẫ nûúác mùỉt.
114. Vò sao tiïëng nối tûâ mấy ghi êm phất ra khấc vúái tiïëng
nối ca mònh?
Chng ta thûúâng gùåp hiïån tûúång th võ sau: khi ta nối hóåc
hất, ghi bùng lẩi, cho d mấy ghi êm tưët bao nhiïu thò khi phất
bùng, êm thanh mâ ta nghe àûúåc khưng hoân toân giưëng vúái tiïëng
nối ca mònh. Nhûng àiïìu k lẩ lâ ngûúâi khấc nghe thò vêỵn cẫm
giấc àûúåc àố lâ giổng nối ca bẩn, nố khưng khấc gò êm thanh ca
bẩn nối thûúâng ngây. Vò sao lẩi nhû thïë?
Bđ mêåt then chưët úã àêy lâ àûúâng tiïëp nhêån êm thanh khấc
nhau. Mổi ngûúâi àïìu biïët, ngûúâi ta dng tai àïí tiïëp thu êm thanh
tûâ bïn ngoâi. Nhûng khi bẩn nối thò êm thanh phất ra khưng chó
ài qua khưng khđ vâ truìn vâo tai mâ nố côn thưng qua xûúng sổ
àïí truìn tđn hiïåu êm thanh àïën thêìn kinh thđnh giấc. Trïn thûåc
tïë, êm thanh ca chđnh mònh mâ bẩn nghe thêëy àûúåc truìn àïën
àưìng thúâi qua cẫ "àûúâng truìn qua khưng khđ" vâ "àûúâng truìn
qua xûúng sổ".
Khi bẩn dng mấy ghi êm àïí phất lẩi tiïëng nối ca mònh thò
bẩn chó nghe àûúåc tiïëng nối truìn àïën tai qua khưng khđ mâ
Nhiïìu tấc giẫ 108
http://ebooks. vdcmedia. com
khưng nghe àûúåc bùçng con àûúâng "truìn qua xûúng sổ". Do àố,

mùåc d êm thanh khưng hïì thay àưíi, bẩn vêỵn cẫm thêëy khưng côn
giưëng tiïëng nối ca mònh nûäa.
115. Vò sao hêìu nhû khưng hïì cố tiïëng nối giưëng nhau?
Khi ta nối hóåc hất, êm thanh do ët hêìu phất ra, chđnh xấc
hún lâ do thanh àúái ca ët hêìu phất ra.
Thanh àúái lâ mưåt têåp húåp cấc lúáp niïm mẩc trong hêìu, nố dai
vâ cố tđnh àân hưìi, giưëng nhû cấc dêy àân mâu trùỉng bẩc. Khi phất
êm, dûúái sûå kđch thđch ca dông khđ, niïm mẩc ca thanh àúái sệ
rung lïn nhû lân sống, phất ra nhûäng êm sùỉc mn mâu mn vễ.
Vò thanh àúái ca mưỵi ngûúâi dâi ngùỉn khấc nhau cho nïn êm
thanh phất ra cng cao thêëp khấc nhau. Vđ d, thanh àúái ca trễ
em dâi 6-8 mm, ca con gấi tíi thânh niïn dâi 15-20 mm, ca con
trai tíi thânh niïn dâi 20-25 mm. Vò vêåy, tiïëng nối ca trễ em
vûâa sùỉc vûâa cao, ca nam giúái vûâa thêëp vûâa trêìm, khấc nhau rêët
rộ. Nhûng trïn thïë giúái nây cố hún 5 t ngûúâi, nhûäng ngûúâi cố
thanh àúái dâi ngùỉn hoân toân giưëng nhau chùỉc lâ rêët nhiïìu, vêåy vò
sao tiïëng nối ca mổi ngûúâi lẩi khưng hoân toân giưëng nhau?
Cấc nhâ khoa hổc khi xấc àõnh tiïëng nối ca ngûúâi àậ cùn cûá
vâo thanh àiïåu cao thêëp vâ êm sùỉc àïí phên thânh "thanh phưí". Tûâ
thanh phưí, hổ phất hiïån thêëy hêìu nhû khưng cố ngûúâi nâo êm
thanh hoân toân giưëng nhau. Àố lâ vò khi ngûúâi ta phất êm, tuy
thanh àúái cố vai trô cûåc k quan trổng nhûng nố khưng hoân toân
quët àõnh àùåc àiïím êm thanh. Vêën àïì nây côn liïn quan àïën hïå
thưëng cưång hûúãng.
Khi con ngûúâi phất êm, ngoâi thanh àúái, cấc bưå phêån khấc
nhû hêìu, ët, khoang miïång, khoang mi, lưìng ngûåc àïìu cng
tham gia sẫn sinh chêën àưång. Vò cấc cú quan vâ bưå võ ca mưỵi
ngûúâi khưng hoân toân giưëng nhau nïn kđch thûúác vâ hònh dẩng
ca chng khố trấnh khỗi cố nhûäng khấc biïåt nho nhỗ. Ngoâi ra,
sûå khấc biïåt vïì àêìu lûúäi, hâm rùng, mưi, gô mấ, tíi tấc, giúái tđnh,

khđ chêët, sûå giấo dc khiïën cho êm sùỉc, êm àiïåu, cûúâng àưå, tiïët
CÚ THÏÍ NGÛÚÂI 109
http://ebooks. vdcmedia. com
têëu trúã nïn mn hònh mn vễ, tẩo nïn àùåc trûng êm thanh
riïng ca tûâng ngûúâi.
116. Vò sao khi mấy bay cêët cấnh hóåc hẩ cấnh, thđnh lûåc ca
hânh khấch biïën àưíi?
Nhûäng ngûúâi tûâng ài mấy bay thûúâng cố cẫm giấc sau: khi
mấy bay cêët cấnh vâ hẩ cấnh, lưỵ tai nhû cố vêåt gò nt chùåt, nhûäng
êm thanh chung quanh trúã nïn ëu hún, nghe khưng rộ, àưìng thúâi
lưỵ tai cẫm thêëy tûác bđ, cố lc côn àau. Nhûng sau khi mấy bay hẩ
cấnh, cẫm giấc khưng thoẫi mấi nây rêët nhanh mêët ài, thđnh lûåc
trúã lẩi bònh thûúâng. Vò sao lẩi cố hiïån tûúång k lẩ àố?
Trûúác hïët chng ta hậy xết àïën cêëu tẩo ca tai. Trong lưỵ tai
cố àûúâng ưëng vâ vânh tai (nhûäng tưí chûác ca tai ngoâi, cố chûác
nùng têåp trung êm thanh lẩi, truìn àïën mâng tai). Mâng tai lâ
khúãi àiïím ca tai giûäa (gưìm bìng nhơ, ba, cấc cú ca tai giûäa vâ
ưëng nhơ). Nhûäng êm thanh tai ngoâi têåp trung lâm chêën àưång
mâng nhơ, thưng qua xûúng ba truìn àïën tai trong. Trong tai
trong cố mưåt kïët cêëu giưëng nhû ưëng t vâ sûâng trêu, chûáa rêët
nhiïìu tïë bâo cẫm th êm thanh, cố thïí chuín nhûäng chêën àưång
ca êm thanh truìn àïën thânh cấc tđn hiïåu mâ thêìn kinh thđnh
giấc hiïíu àûúåc. Nhûäng tđn hiïåu nây àûúåc trung khu thđnh giấc ca
vỗ nậo tiïëp nhêån, lâm cho ta nghe àûúåc êm thanh.
Trong hïå thưëng thđnh giấc ca ngûúâi, mâng nhơ lâ mưåt kïët
cêëu quan trổng, nố cố mưåt mâng rung giưëng nhû mâng rung trong
mấy àiïån thoẩi. Phđa trong ca mâng nhơ lâ bìng nhơ. Trong àiïìu
kiïån bònh thûúâng, ấp lûåc phđa ngoâi bìng nhơ tùng giẫm theo ấp
sët khưng khđ bïn ngoâi. Khi lïn cao, ấp lûåc khưng khđ lïn tai
tùng; nhûng ấp lûåc trong bìng nhơ khưng kõp àiïìu chónh, dêỵn àïën

sûå chïnh ấp giûäa hai bïn mâng nhơ. Vò ấp lûåc úã bïn ngoâi lúán hún
ấp lûåc trong bìng nhơ, mâng nhơ bõ ếp lộm vâo, khiïën chng ta cố
cẫm giấc nhû lưỵ tai bõ bõt lẩi vâ nghe khưng rộ.
Vò vêåy, khi mấy bay cêët cấnh hóåc hẩ cấnh, nhên viïn hâng
khưng thûúâng nhùỉc ta phẫi nhai kểo hóåc hấ miïång ra àïí cho ấp
lûåc úã trong bìng nhơ cên bùçng vúái ấp lûåc úã phđa ngoâi mâng nhơ.
Nhiïìu tấc giẫ 110
http://ebooks. vdcmedia. com
117. Ngoấy tai tưët hay khưng tưët?
Rêët nhiïìu bẩn nhỗ cố thối quen ngoấy tai, thêåm chđ cố lc
côn dng cẫ que cûáng cho vâo lưỵ tai ngoấy. Thûåc ra, rấy tai khưng
cố hẩi àưëi vúái sûác khỗe con ngûúâi, thêåm chđ côn cố tấc dng bẫo vïå
tai lâ àùçng khấc.
Dûúái mùåt da ca cú thïí cố nhiïìu tuën múä, thûúâng tiïët ra
chêët dêìu. Tûúng tûå, trong ưëng tai cng cố tuën múä tiïët ra chêët
dêìu. Nố cố thïí dđnh kïët cấc chêët bêín hóåc cấc vẫy nhỗ trong tai,
kïët thânh rấy tai.
Nhûäng chêët bêín trïn cấc bưå phêån khấc ca cú thïí àûúåc têíy
sẩch thưng qua tùỉm rûãa. Nhûng lưỵ tai sêu, khưng dïỵ lâm sẩch, thúâi
gian câng dâi, chêët bêín tđch ly câng nhiïìu. Trong trûúâng húåp
bònh thûúâng, rấy tai tđch ly nhiïìu sệ tûå rúi ra. Khi ta ùn hóåc nối,
lưỵ tai bõ àưång àêåy, dêìn dêìn lâm cho rấy tai bong ra.
Mưåt lûúång rấy nhêët àõnh nùçm trong tai, nhiïìu lc lẩi cố đch.
Vđ d, khi ngêỵu nhiïn cố con sêu nhỗ chui vâo lưỵ tai, nïëu nố cûá thïë
ài thùèng vâo thò sệ gùåp tai giûäa, cố thïí gêy tưín thûúng cho mâng
nhơ. Nhûng nïëu trong tai cố rấy, tai hổa bêët ngúâ nây sệ àûúåc ngùn
chùån. Do rấy tai cố võ àùỉng àùåc biïåt nïn con sêu sệ phẫi bô ra.
Tấc hẩi lúán nhêët ca viïåc ngoấy tai lâ dïỵ gêy tưín thûúng cho
ưëng tai. Da trong ưëng tai rêët mïìm vâ non; nïëu khưng cêín thêån, ưëng
tai sệ bõ nhiïỵm vi khín, viïm cố m. Àûúng nhiïn, nïëu lâm rấch

mâng nhơ thò vêën àïì câng trúã nïn nghiïm trổng hún.
Vò vêåy, ngoấy tai khưng phẫi lâ mưåt thối quen tưët. Khi rấy tai
tđch lẩi rêët nhiïìu, gêy ngûáa ngấy khố chõu, cêìn phẫi ngoấy tai,
nhûng tưët nhêët lâ dng àêìu que tùm cën bưng sẩch, tuåt àưëi
khưng dng nhûäng que cûáng hóåc nhổn àïí ngoấy tai.
118. Vò sao khi nûúác vâo tai thò khưng nghe rộ?
Khi búi, nûúác rêët dïỵ vâo tai. Lc àố, bẩn sệ cẫm thêëy nghe
khưng rộ nhûäng êm thanh chung quanh.
CÚ THÏÍ NGÛÚÂI 111
http://ebooks. vdcmedia. com
Bònh thûúâng, ta cố thïí nghe àûúåc êm thanh lâ nhúâ hïå thưëng
truìn êm ca tai giûäa chuín êm thanh àố vâo tai trong. Tai giûäa
gưìm cố mâng nhơ, xûúng ba vâ àûúâng ưëng. Phđa ngoâi bìng nhơ
cố mưåt lúáp mâng rêët mỗng, gổi lâ mâng nhơ. Khi êm thanh tûâ bïn
ngoâi ài vâo tai giûäa gùåp mâng nhơ, mâng nhơ sệ rung lïn. Sống
êm thanh câng mẩnh, mâng nhơ rung àưång câng lúán vâ ngûúåc lẩi.
Êm thanh nhổn, mâng nhơ rung àưång câng nhanh; êm thanh thêëp,
mâng nhơ rung àưång chêåm. Cùn cûá vâo sống êm thanh mẩnh hay
ëu, nhanh hay chêåm mâ mâng nhơ phất sinh rung àưång, àûa
nhûäng tđn hiïåu nây vâo tai trong, tûâ tai trong truìn lïn nậo, nhúâ
àố ta múái nghe àûúåc tiïëng àưång. Nïëu sống êm thanh khưng ài vâo
tai thò mâng nhơ khưng rung àưång, ta khưng nghe àûúåc tiïëng nối.
Khi nûúác vâo tai, nố sệ ngùn cẫn êm thanh ài vâo, sống êm
thanh khưng vâo àûúåc thò mâng nhơ khưng thïí rung àưång, hóåc
sống ài vâo trúã nïn ëu ài nïn mâng nhơ rung àưång ëu, khiïën ta
nghe khưng rộ. Tûúng tûå, nïëu dng bưng nt chùåt hai tai hóåc
dng tay bõt tai, ta cng sệ khưng nghe thêëy tiïëng àưång.
Khi nûúác vâo tai, nïn lâm thïë nâo? Cố thïí nghiïng àêìu khiïën
cho nûúác trong tai chẫy ra, hóåc nhêëc chên àưëi diïån lïn, nhẫy mêëy
cấi àïí nûúác chẫy ra. Khi cêìn thiïët, cố thïí dng tùm bưng cho vâo

tai cêín thêån àïí thêëm nûúác ra.
119. Vò sao cố ngûúâi nối lùỉp?
Nối lùỉp thûúâng àûa lẩi nhiïìu phiïìn phûác vâ àau khưí. Cố mưåt
sưë ngûúâi nối lùỉp, khi nhòn thêëy ngûúâi khấc àổc lûu loất hóåc nối
rêët hng hưìn, côn bẫn thên lùỉp ba lùỉp bùỉp khưng nối rộ àûúåc tûá
ca mònh thò trong lông cẫm thêëy bõ ûác chïë. Àùåc biïåt, khi bõ ngûúâi
khấc cûúâi àa, hổ câng tỗ ra cùng thùèng, nối khưng ra lúâi.
Cấc bấc sơ cho rùçng nối lùỉp ch ëu cố mêëy ngun nhên sau:
- Tô mô, thđch bùỉt chûúác ngûúâi khấc nối lùỉp, hóåc thûúâng tiïëp
xc vúái nhûäng ngûúâi nối lùỉp nïn tiïëp thu phẫi nhûäng ấm thõ khưng
tưët, kïët quẫ tûå mònh dêìn dêìn cng biïën thânh nối lùỉp.
Nhiïìu tấc giẫ 112
http://ebooks. vdcmedia. com
- Bõ qã phẩt hay uy hiïëp quấ mûác, hóåc tinh thêìn bõ tưín
thûúng mâ gêy nïn nối lùỉp.
- Sau khi bõ cấc bïånh truìn nhiïỵm nhû dõch cẫm, ho gâ ,
chûác nùng vỗ àẩi nậo bõ giẫm ëu, tinh thêìn dïỵ bõ kđch thđch, dêỵn
àïën cùng thùèng quấ mûác, gêy nối lùỉp.
Khi nối, bïånh nhên thûúâng cố tinh thêìn gêëp gấp, cố khi lùỉc
àêìu, hoa chên, ma tay, trûâng mùỉt, mếo miïång, mưi run, nối mưåt
cêu phẫi tưën rêët nhiïìu sûác. Nghiïm trổng hún, phêìn àưng ngûúâi
nối lùỉp àïìu lâ thanh niïn; vò nối nùng khố khùn nïn hổ dêìn trúã
nïn cư àưåc, co mònh lẩi, xêëu hưí vâ mùåc cẫm; cêìn cố biïån phấp àïí
ën nùỉn kõp thúâi.
Mën bỗ àûúåc nối lùỉp, trûúác hïët phẫi xốa bỗ trúã trẩi vïì têm
l. Nïëu xem nối lùỉp lâ vêën àïì quấ nghiïm trổng thò trúã ngẩi têm l
sệ tùng lïn. Ngûúåc lẩi, nïëu cho àố lâ mưåt têåt bònh thûúâng, cố thấi
àưå coi thûúâng thò sệ dïỵ ën nùỉn, thêåm chđ khưng chûäa cng khỗi.
Phûúng phấp hûäu hiïåu àïí chûäa bïånh nối lùỉp lâ tưëc àưå nối
phẫi chêåm, khi nối phẫi mẩnh dẩn, vûâa phẫi bònh têm, hôa nhậ, tûå

nhiïn, cưë gùỉng phất êm chêåm vâ dõu dâng.
Ngoâi ra, khi nối cưë giûä tiïët têëu, cố thïí chia lúâi nối thânh cấc
àún giẫn, mưỵi nối mưåt lêìn. Cêu nối phẫi nưëi vúái nhau. Chó cố
phất êm chêåm vâ cố tiïët têëu múái cố thïí khiïën cho ngưn ngûä nhể
nhâng, dõu dâng, liïn tc mâ khưng bõ àûát àoẩn.
Ngoâi ra, ngûúâi nối lùỉp nïn têåp àổc to mưỵi ngây mưåt lêìn,
trûúác hïët lâ àổc cho mònh nghe, sau àố dêìn dêìn múã rưång phẩm vi,
cố thïí tham gia ngêm thú, biïíu diïỵn vùn nghïå trûúác bẩn bê. Àiïìu
nây vûâa cố thïí khùỉc phc trúã ngẩi vïì ngưn ngûä, vûâa khùỉc phc
àûúåc trúã ngẩi vïì têm l. Ngûúâi nối lùỉp phẫi dấm mẩnh dẩn thïí
hiïån mònh, cưë nối chuån úã chưỵ àưng ngûúâi àïí cho sûå cùng thùèng
têm l giẫm ài. Sûå têåp trung tinh thêìn vâo tiïët têëu vâ êm låt sệ
khiïën bïånh nhên chuín àûúåc sûå ch àưëi vúái àưång tấc phất êm,
dêìn dêìn sệ nối tûå nhiïn hún.
CÚ THÏÍ NGÛÚÂI 113
http://ebooks. vdcmedia. com
120. Ngûúâi cêm cố nhêët àõnh lâ àiïëc khưng?
Ngûúâi àiïëc khưng nhêët àõnh lâ cêm, nhûng ngûúâi cêm hêìu
nhû àïìu lâ àiïëc. Rêët nhiïìu ngûúâi tai khưng nghe thêëy ngûúâi khấc
nối, nhûng tûå mònh nối lïn lẩi rêët rộ giưëng nhû ngûúâi khấc cng lâ
ngûúâi àiïëc vêåy. Côn ngûúâi cêm thò khưng nhû thïë, trûâ khi anh ta
àang nối chuån vúái bẩn, nïëu khưng thò d cố hết vúä hổng anh ta
vêỵn khưng biïët àïí trẫ lúâi.
Con ngûúâi súã dơ biïët nối hoân toân lâ do hổc nhau mâ ra. Hổc
nối lâ mưåt quấ trònh phûác tẩp. Trễ em àïìu thưng qua tiïëp xc vúái
nhûäng ngûúâi chung quanh, nối chuån vúái hổ, bùỉt chûúác ngûúâi lúán,
dêìn dêìn múái biïët nối. Nïëu mưåt ngûúâi sinh ra àậ khưng thïí nghe
àûúåc, hóåc úã thúâi k bùỉt àêìu hổc chûä bi bư mâ mêët ài thđnh lûåc thò
khưng thïí nghe thêëy tiïëng nối ca ngûúâi khấc, nhû thïë sệ khưng
biïët nối, nhiïìu nhêët chó cố thïí phất êm mưåt sưë tûâ àún àiïåu.

Nối chung, ngûúâi àiïëc bêím sinh thûúâng đt gùåp. Bïånh xẫy ra
ch ëu do cú quan thđnh giấc phất triïín khưng àêìy à, hóåc trong
thúâi k mang thai, ngûúâi mể àậ ëng mưåt lûúång lúán cấc loẩi thëc
Streptromixin, Kanamixin, lâm tưín thêët thêìn kinh thđnh giấc;
hóåc khi sinh, phêìn àêìu bõ kểp tưín thûúng lâm cho cú quan thđnh
giấc hỗng ài.
Ngûúâi àiïëc hêåu thiïn xẫy ra do mưåt loẩi bïånh nâo àố sau khi
sinh ra, khiïën cho bưå mấy truìn êm ca lưỵ tai bõ hỗng, hóåc lâ
bïånh khiïën cho tai trong vâ thêìn kinh thđnh giấc bõ thay àưíi.
Nhûng àiïëc cố dêỵn àïën cêm khưng? Côn phẫi xem ngûúâi khấc
gip àúä bïånh nhên nhû thïë nâo. Nïëu bưë mể àưëi vúái ngûúâi con bõ
àiïëc thiïëu kiïn nhêỵn, cho rùçng d sao con mònh àậ khưng nghe
thêëy thò cng khưng thïí nối chuån vúái nố àûúåc, àûa trễ ban àêìu
sệ cố thïí nghe thêëy mưåt đt, nhûng sau àố vò khưng àûúåc luån têåp
nïn dêìn dêìn biïën thânh cêm. Nïëu cha mể kiïn trò gip àúä, hën
luån con ch nhòn vâo miïång nối ca mònh thò d àiïëc tûúng àưëi
nùång, trễ cng cố thïí dêìn dêìn hiïíu àûúåc cêu nối. Sau àố, cố thïí
àûa trễ àïën trûúâng cêm àiïëc àïí hổc phất êm vâ hổc nối àïí diïỵn àẩt
àûúåc mën ca mònh mâ khưng phẫi dng tay ra hiïåu.
Nhiïìu tấc giẫ 114
http://ebooks. vdcmedia. com
121. Vò sao tíi câng cao câng súå lẩnh?
Cëi ma thu, khi thanh niïn côn mùåc ấo sú mi thò ngûúâi giâ
àậ phẫi mùåc ấo len. Àïën ma àưng, ngûúâi giâ câng súå lẩnh; tíi
câng cao câng súå lẩnh.
ÚÃ ngûúâi giâ, mûác àưå hêëp thu, àâo thẫi giẫm ëu rộ rïåt so vúái
tíi trễ. Do àố, cưng nùng sinh nhiïåt ca cú thïí cng kếm ài.
Ngoâi ra, hoẩt àưång ca ngûúâi giâ giẫm thêëp cng vúái cưng nùng
ca cấc cú quan, khiïën cưng nùng trung khu àiïìu tiïët thên nhiïåt
ca àẩi nậo giẫm ài. Trong mưåt nghiïn cûáu, cấc nhâ khoa hổc àậ

thên nhiïåt dûúái nấch ca 1.025 c giâ tíi 60-90. Kïët quẫ lâ thên
nhiïåt ca hổ thêëp hún 0,3 àưå C so vúái ngûúâi trễ bònh thûúâng. Chđnh
vò sûå hêëp thu vâ àâo thẫi ca cú thïí ngûúâi giâ giẫm, nhiïåt lûúång
sẫn sinh ra thêëp, cưng nùng trung khu àiïìu tiïët thên nhiïåt bõ giẫm
xëng nïn khi nhiïåt àưå bïn ngoâi húi giẫm thêëp thò cú thïí àậ rêët
khố thđch ûáng, khiïën hổ súå lẩnh. Tíi câng cao, nùng lûåc thđch ûáng
câng kếm, nïn câng súå lẩnh.
Vò vêåy, giûä êëm cho ngûúâi giâ lâ viïåc rêët quan trổng. Khi thúâi
tiïët sùỉp chuín lẩnh thò phẫi kõp thúâi mùåc thïm qìn ấo.
122. Vò sao ta cố cẫm giấc nống vâ lẩnh?
Ngây àưng thấng chẩp, giố bùỉc la tûâng cún khiïën cho ta cố
cẫm giấc lẩnh bët. Ngây hê oi bûác, cho d chó mùåc ấo lốt mong
manh, ta vêỵn cẫm thêëy nống. Vò sao vêåy?
Cấc nhâ khoa hổc giẫi thđch rùçng, trong da cố mưåt lûúång lúán
cấc cú quan cẫm th vïì nhiïåt àưå. Chng gưìm hai loẩi lúán: loẩi
chun cẫm th lẩnh (nhûäng phêìn da cố cú quan àố gổi lâ àiïím
lẩnh) vâ loẩi chun cẫm th nống (nhûäng phêìn da cố cú quan àố
gổi lâ àiïím nống).
Theo tđnh toấn ca cấc nhâ khoa hổc, trïn cú thïí cố khoẫng
25 vẩn àïën 30 vẩn àiïím lẩnh, 3 vẩn àiïím nống. Mưỵi cm2 da cố
khoẫng 8-9 àiïím lẩnh, 1,7 àiïím nống. Bïì mùåt da trûúác cấnh tay cố
13-15 àiïím lẩnh, 1,5 àiïím nống. Mưỵi cm2 da chên bònh qn cố 4,8
- 5,2 àiïím lẩnh, 0,4 àiïím nống. So vúái tûá chi vâ mùåt, da phêìn thên
CÚ THÏÍ NGÛÚÂI 115
http://ebooks. vdcmedia. com
cố nhiïìu àiïím lẩnh hún. Do àố, da trïn tûá chi vâ mùåt chõu lẩnh tưët
hún so vúái trïn thên thïí.
Àiïím lẩnh vâ àiïím nống cố cẫm giấc lẩnh nống nhû thïë nâo?
Ngun lâ khi da chõu sûå kđch thđch ca nhiïåt àưå thêëp, cú quan
cẫm th úã àiïím lẩnh sệ hûng phêën lïn, truìn nhûäng tđn hiïåu

nhêån biïët lïn trung khu thêìn kinh, cú thïí sệ sẫn sinh cẫm giấc
lẩnh. Àưëi vúái cẫm giấc nống cng tûúng tûå.
123. Vò sao tûâ trïn cao nhòn xëng, ta cẫm thêëy hưìi hưåp vâ
tay chên ëu ài?
Khi xem ngûúâi biïíu diïỵn "tiïëp xc vúái àiïån", ta liïìn trấnh ra.
Khi trong lông nghơ àïën nhûäng chuån vui trûúác àêy, ta bưỵng sung
sûúáng cûúâi lïn; khi nhòn thêëy mêy àen àêìy trúâi ta biïët àûúåc trúâi
sùỉp mûa; khi nhòn thêëy dêëu chên trïn mùåt àêët ta biïët rùçng cố
ngûúâi àậ ài qua Têët cẫ nhûäng àiïìu nây àïìu àûúåc hònh thânh trïn
cú súã phẫn xẩ cố àiïìu kiïån.
Tûâ trïn cao nhòn xëng, tim hưìi hưåp, chên run cng lâ do
ngun l àố. Khi nhòn tûâ trïn cao xëng, ta sệ àưìng thúâi liïn
tûúãng àïën kinh nghiïåm trong quấ khûá bõ ngậ, do àố hiïíu àûúåc hêåu
quẫ nguy hiïím ca viïåc ngậ tûâ trïn cao xëng. Vò vêåy, tim sệ àêåp
liïn hưìi, chên tay mïìm nhn ra. Nhûäng phẫn xẩ têm l nây ca
con ngûúâi chõu ẫnh hûúãng mẩnh mệ ca mưi trûúâng vâ tđnh nùng
àưång ch quan. Nïëu ta àïí cho mưåt ngûúâi m àûáng trïn àónh nhâ
lêìu cao mûúâi têìng mâ khưng bấo cho anh ta biïët trûúác thò chûa
chùỉc ngûúâi àố àậ cố cẫm giấc run súå. Khi àûáng trïn àónh ni cao,
nhòn ra phûúng xa ta cố cẫm giấc thoẫi mấi, nhûng khi àûáng trïn
mưåt vấch tûúâng dûång àûáng, nhòn xëng vûåc sêu thò ta sệ trúã nïn súå
hậi. Ngûúâi múái hổc nhẫy d tuy rêët lo súå nhûng khi àậ khùỉc phc
àûúåc têm l hoang mang àố thò sệ bònh tơnh nhẫy vâo trong khưng
trung, khưng súå gò cẫ.
Nhiïìu tấc giẫ 116
http://ebooks. vdcmedia. com
124. Vò sao phẫi àïì phông bïånh bếo phò tûâ bế?
Cng vúái mûác sưëng àûúåc nêng cao, t lïå bïånh bếo phò cố xu
hûúáng tùng lïn rộ rïåt. Bếo phò khưng nhûäng ẫnh hûúãng àïën thïí
hònh mâ côn dïỵ phất sinh nhiïìu loẩi bïånh nhû tiïíu àûúâng, cao

huët ấp, bïånh àưång mẩch vânh, mấu nhiïìu múä, sỗi mêåt vâ thưëng
phong Do àố, viïåc giẫm bếo cho cú thïí ngây câng àûúåc nhiïìu
ngûúâi coi trổng. Vò trễ em bếo dïỵ bõ phất triïín thânh ngûúâi lúán bếo
nïn cấc nhâ khoa hổc kïu gổi àïì phông bïånh bếo phò tûâ bế.
ÚÃ trễ em bếo phò, lúáp múä dûúái da cố trổng lûúång vûúåt quấ
20% so vúái nhûäng trễ em cng tíi, cố cng chiïìu cao. Múä thûâa
àûúåc tđch trûä dûúái hai phûúng thûác: mưåt lâ sưë lûúång tïë bâo múä tùng
lïn; hai lâ lûúång múä trong tïë bâo múä tùng cao. Trễ em phất phò
phêìn nhiïìu lâ do sưë tïë bâo múä tùng lïn, àố lâ dẩng bếo sau nây rêët
khố giẫm. Biïån phấp giẫm bếo chó cố thïí gip cấc tïë bâo múä nhỗ ài
nhûng khưng thïí giẫm sưë tïë bâo múä. Vò vêåy, àïì phông bếo tûâ bế lâ
àiïìu vư cng quan trổng.
Viïåc àïì phông trễ em phất phò nïn bùỉt àêìu tûâ lc sú sinh.
Trễ em sau khi sinh ra nïn b sûäa mể hoân toân trong 4-5 thấng
àêìu, khưng ni bùçng thûác ùn àùåc hóåc cố men amilase. Nïëu trong
gia àònh cố ngûúâi bõ bïånh phất phò hóåc khi trổng lûúång trễ em
vûúåt quấ phẩm vi bònh thûúâng, nïn cêín thêån hïët sûác àïí súám cố
phûúng phấp thûác ùn ëng húåp l. Thûác ùn phẫi đt chêët àûúâng, đt
múä, bẫo àẫm anbumin. Ùn nhiïìu rau xanh, hoa quẫ, hẩn chïë thûác
ùn ngổt. Phẫi tham gia rên luån thïí dc vâ cấc hoẩt àưång ngoâi
trúâi.
125. Vò sao giẫm bếo khố àïën thïë?
Cng vúái mûác sưëng khưng ngûâng àûúåc nêng cao, thên thïí
mổi ngûúâi ngây câng bếo hún. Rêët nhiïìu ngûúâi bõ giây vô vò bếo
quấ, tòm mn phûúng ngân kïë àïí cho thên thïí àûúåc thanh mẫnh
hún. Do àố, giẫm bếo khưng nhûäng trúã thânh àêìu àïì cêu chuån
àûúåc nhiïìu ngûúâi quan têm mâ côn cën ht cẫ sûå ch ca cấc
nhâ khoa hổc. Qua à kiïíu thûåc nghiïåm, cấc nhâ khoa hổc àậ àûa
CÚ THÏÍ NGÛÚÂI 117
http://ebooks. vdcmedia. com

ra nhiïìu l lån vâ biïån phấp nhùçm giẫm bếo, nhûng àấng tiïëc lâ
hiïåu quẫ àïìu chûa mêëy khẫ quan. Vò sao giẫm bếo lẩi khố khùn
àïën thïë?
Àïí giẫm bếo cố hiïåu quẫ, trûúác hïët, phẫi tòm hiïíu ngun
nhên khiïën cho cú thïí bếo. Cấch giẫi thđch thưng thûúâng nhêët lâ
nhiïåt lûúång àûa vâo cú thïí nhiïìu quấ, lâm cho cú thïí khưng ngûâng
tđch ly múä, gêy bếo phò.
Viïåc ùn đt, ùn kiïng àậ rêët nhanh trúã thânh phûúng phấp
giẫm bếo thõnh hânh nhêët. Nhiïìu ngûúâi àïí àẩt àûúåc mc àđch
giẫm bếo àậ nhõn àối, nhõn khất, khưëng chïë ùn ëng, hùçng ngây
chó ùn khưng quấ 3700 Jun. Nhûng hêåu quẫ ca nố khấ tai hẩi.
Mưåt sưë ngûúâi mùỉc phẫi chûáng chấn ùn, thên thïí trúã nïn ëu àëi
vư cng.
Cấc nhâ khoa hổc úã Àẩi hổc Alapama cho rùçng: Tưíng nhiïåt
lûúång do thûác ùn cung cêëp bao nhiïu khưng quan trổng mâ àiïìu
cưët ëu lâ phẫi ùn nhûäng thûåc phêím cố khưëi lûúång lúán nhûng nhiïåt
nùng thêëp. Nhû vêåy thò cho d ùn nhiïìu cng khưng hïì gò. Nhûäng
thûác ùn dûúái àêy àûúåc coi lâ tûúng àưëi l tûúãng: rau xanh khưng
chûáa bưåt (àêåu xanh, rau sưëng, câ rưët, dûa chåt, rau thúm), hoa
quẫ tûúi vâ nhûäng thûåc phêím àûúåc nêëu chđn chûa qua tinh chïë
(khoai lang, ngư, àêåu). Tuy nhiïn, phûúng phấp nây cng cố nhûúåc
àiïím. Khi bẩn cho rùçng ùn kiïng àậ thânh cưng, àẩt àûúåc mc àđch
giẫm bếo nhû àậ àõnh, nïëu thay àưíi thûác ùn thò thïí trổng rêët
nhanh trúã vïì nhû c, thêåm chđ côn bếo hún trûúác.
Vïì sau, tiïën sơ Japosther Laifuli (M) àậ àûa ra mưåt cấch
nhòn nhêån múái. Ưng cho rùçng cú thïí vưën cố bẫn nùng tûå nhiïn àïí
àïì khấng tùng trổng lûúång. Vò vêåy, cho d ùn nhiïìu hay đt, thên
thïí àïìu duy trò trổng lûúång trong mưåt phẩm vi nhêët àõnh. Phûúng
phấp giẫm bếo an toân vâ tin cêåy nhêët lâ hùçng ngây phẫi vêån àưång
thđch àấng. Ưng nối: "Vêån àưång cố thïí gip tiïu hốa nùng lûúång

trong thûác ùn. Vđ d, nïëu mưỵi ngây ài bưå hóåc chẩy chêåm 3 km, ta
sệ tiïu hao thïm 6000 Jun nhiïåt lûúång trong 1 tìn. Qua hai tìn,
thïí trổng sệ giẫm àûúåc 500 g. Nối mưåt cấch khấc, vêån àưång cố thïí
tiïu hao múä, lâm tùng cú bùỉp. Khi duy trò thên thïí úã trẩng thấi
Nhiïìu tấc giẫ 118
http://ebooks. vdcmedia. com
bònh thûúâng, cú bùỉp àôi hỗi nhiïåt lûúång nhiïìu hún so vúái múä, cho
nïn cú bùỉp câng nhiïìu thò sûå tiïu hao nhiïåt lûúång câng nhiïìu. Mêëy
giúâ sau khi vêån àưång, cú thïí vêỵn tùng tưëc àưå hêëp thu vâ àâo thẫi,
lâm cho sûå tiïu hao nhiïåt lûúång trong thûác ùn tùng lïn".
Nïëu chó cêìn giẫm bếo 1-2 kg thò phûúng phấp trïn sệ hiïåu
quẫ. Côn àïí giẫm tûâ 2,5 kg trúã lïn thò khưng thïí àẩt àûúåc. Vêåy cố
phẫi lâ côn nhûäng phûúng phấp giẫm bếo tưët hún khưng? Ngun
nhên cëi cng khiïën cho cú thïí bếo lâ gò? Ưng Laifuli vêỵn chûa
àûa ra àûúåc lúâi giẫi àấp xấc thûåc nhêët.
Mậi àïën gêìn àêy, ba nhâ khoa hổc úã Àẩi hổc Rocfeolú (M) lâ:
Sûxi, Phostú vâ Libec múái phất hiïån: D lâ ngûúâi hay àưång vêåt, sûå
ưín àõnh thïí trổng àïìu liïn quan àïën cấc tïë bâo múä trong cú thïí. Hổ
cho rùçng, sưë lûúång tïë bâo múä khưng cưë àõnh, nhûng mưåt khi àậ sẫn
sinh ra thò khưng thïí xốa bỗ ài àûúåc.
Sûå phất hiïån múái vïì tïë bâo múä àậ dêỵn àïën con àûúâng múái
chên thêåt, triïåt àïí àïí giẫm bếo cố hiïåu quẫ, àố lâ khưëng chïë sẫn
sinh tïë bâo múä. Nối chung, úã nhûäng ngûúâi bònh thûúâng, múä àûúåc
giûä úã mưåt thïí tđch nhêët àõnh, vò nhûäng tïë bâo múä nây bõ bưå phêån
quẫn l ùn ëng ca thêìn kinh àẩi nậo khưëng chïë. ÚÃ ngûúâi bếo,
thïí tđch cấc tïë bâo nây lúán gêëp àưi, thêåm chđ gêëp nhiïìu lêìn so vúái
ngûúâi bònh thûúâng. Nïëu hổ dng biïån phấp khưëng chïë ùn ëng, cố
thïí thïí trổng sệ giẫm, nhûng chûác nùng hốa hổc trong cú thïí sệ bõ
nhiïỵu loẩn rêët nhiïìu. Tïë bâo múä ca hổ sệ rêët nhỗ, gêìn nhû úã
ngûúâi bõ chûáng kến ùn do thêìn kinh. Mẩch vâ huët ấp ca hổ rêët

thêëp, kinh nguåt kếm, hổ ln cẫm thêëy lẩnh vâ thêm ùn.
Cố mưåt ph nûä sau khi giẫm àûúåc 9 kg thò thên hònh biïën
thânh rêët quấi dõ, vò bùỉp ài vâ phêìn múä úã mưng hêìu nhû khưng
giẫm st. Sau khi nghiïn cûáu cêín thêån, ưng Libec phất hiïån thêëy
tïë bâo múä cố hai loẩi th thïí: th thïí alfa thc àêíy tđch t múä; th
thïí bïta thc àêíy phên giẫi múä. ÚÃ ngûúâi ph nûä nối trïn, phêìn lúán
tïë bâo múä úã bùỉp ài vâ mưng thåc loẩi th thïí alfa; vò vêåy, sưë tïë
bâo múä àûúåc phên giẫi vâ phống thđch rêët đt.
Phất hiïån nây khiïën cho cấc nhâ khoa hổc cố hûúáng nghiïn
cûáu múái. Hổ hy vổng cố thïí tòm ra mưåt loẩi "viïn thëc thanh
CÚ THÏÍ NGÛÚÂI 119
http://ebooks. vdcmedia. com
mẫnh", cûúäng bûác nhûäng tïë bâo múä khưng chõu "húåp tấc" kia chõu
phên giẫi múä. Nhûng mën àẩt àûúåc kïët quẫ nây, ta côn phẫi chúâ
khấ lêu.
Tốm lẩi, hiïån nay, cấc kïët quẫ giẫm bếo àïìu phẫi àûúåc trẫ
giấ bùçng sûå nưỵ lûåc rêët gian khưí, lêu dâi, ngûúâi bònh thûúâng chùỉc
khố mâ thûåc hiïån àûúåc. Côn cấc loẩi thëc giẫm bếo àang lûu hânh
trïn thõ trûúâng àïìu khưng àẩt àûúåc hiïåu quẫ mong mën, thêåm
chđ cố thïí phất sinh nhûäng phẫn ûáng ph bêët lúåi.
126. Vò sao cố bân chên bùçng?
Khi ài àûúâng bùçng chên trêìn, mưỵi ngûúâi sệ àïí lẩi dêëu chên.
ÚÃ giûäa dêëu chên bao giúâ cng cố hònh khuët mùåt trùng. Hònh
khuët nây lâ àûúâng cong lông bân chên ca mưỵi ngûúâi. Con ngûúâi
súã dơ cố thïí ài trïn àûúâng gưì ghïì àûúåc chđnh lâ nhúâ tấc dng ca
hònh cong nây. Trûúâng húåp lông bân chên khưng cố hònh cong àûúåc
y hổc gổi lâ chûáng "chên bùçng". ÚÃ ngûúâi bõ chûáng nây, khi ài
àûúâng, thêìn kinh mẩch mấu úã lông bân chên bõ dưìn ếp, cố thïí
khiïën bân chên bõ tï, àau vâ lẩnh. Vò chên bùçng, khi ài, cấc cú lông
bân chên khưng cố lûåc àân hưìi, nïn khưng thïí ài xa, khưng thïí

àûáng lêu, câng khưng cố sûác bêåt vâ khưng thïí mang vấc nùång. Vò
sao lẩi sẫn sinh ra têåt chên bùçng?
Cấc nhâ khoa hổc giẫi thđch rùçng: hònh cung ca lông bân
chên lâ do xûúng gốt, xûúng àưët bân chên, xûúng mu bân chên,
xûúng àưët chên, xûúng chïm 1-3, xûúng mếp ngoâi bân chên 1-5,
dêy chùçng vâ cấc cú tưí chûác nïn. Khi xûúng chên, dêy chùçng vâ cấc
cú bõ khấc thûúâng, chên sệ bõ bùçng. Vđ d, thanh thiïëu niïn àang
thúâi k phất triïín nïëu àûáng lêu, mang vấc nùång lêu ngây, hay
phẫi ài xa, nghó ngúi hóåc dinh dûúäng khưng àêìy à, bân chên sệ
mïåt mỗi, dêỵn àïën tưín thûúng mẩn tđnh, cú bùỉp vâ dêy chùçng co lẩi,
hònh thânh têåt bân chên.
Ngoâi ra, nïëu khúáp xûúng mu bân chên phất triïín quấ dâi,
xûúng mếp ngoâi bân chên thûá nhêët quấ ngùỉn, xûúng chên sệ bõ dõ
dẩng bêím sinh. Viïåc phêìn chên bõ giêåp hóåc gậy, bẩi liïåt (úã trễ
em), viïm khúáp dẩng phong thêëp àïìu cố thïí dêỵn àïën chûáng chên
Nhiïìu tấc giẫ 120
http://ebooks. vdcmedia. com
bùçng. Bưë mể chên bùçng thò con cấi cng thûúâng cố chûáng chên
bùçng.
Thanh thiïëu niïn nïn tham gia thïí thao, ài bưå vâ ài xe àẩp
nhiïìu àïí àïì phông chûáng chên bùçng. Ngûúâi àậ cố chûáng chên bùçng
thò khưng nïn ài dếp lï mâ nïn ài giây cố gốt hóåc giây hiïåu chónh.
Cng cố thïí ài chên trêìn nhûng mi chên chẩm àêët, hóåc dng
bân chên àẩp lïn bân lô xo àïí tùng thïm lûåc ca cú bùỉp, àúä cho cú
ca hònh cung lông bân chên.
127. Vò sao cố ngûúâi chên nhiïìu mưì hưi?
Cố mưåt sưë ngûúâi ài àûúâng nhiïìu hóåc sau khi chẩy bưå, mưì hưi
chên ra nhiïìu, ûúát àêỵm têët vâ giây, mi rêët khố chõu. Cấc ngun
nhên bao gưìm:
- Cố nhiïìu tuën mưì hưi úã phêìn chên, thûúâng liïn quan vúái

nhên tưë di truìn.
- Cấc dêy thêìn kinh chi phưëi tuën mưì hưi chên nhiïìu vâ
nhẩy cẫm, hóåc phên bưë cng vúái thêìn kinh giao cẫm trïn da. Mưỵi
lêìn ài bưå, chẩy hóåc bõ kđch àưång, cùng thùèng, thêìn kinh giao cẫm
sệ bõ hûng phêën cao àưå, tuën mưì hưi tiïët ra nhiïìu mưì hưi.
- Ài giây khưng thoấng, mưì hưi tiïët ra khưng kõp thúâi bưëc húi.
Nïn ài têët súåi bưng, giây vẫi hóåc giây da; loẩi têët vâ giây nây ht
nûúác mẩnh nïn mưì hưi chên dïỵ bưëc húi. Khưng nïn ài giây cao su
bđt kđn, khi cêìn thiïët phẫi ài thò cố thïí àïåm thïm mưåt lúáp lốt xưëp
ht nûúác tưët.
Ngûúâi mưì hưi chên nhiïìu cố thïí dng biïån phấp ngùn ngûâa
mưì hưi cc bưå. Vđ d, dng dung dõch cố 5% phên chua, dung dõch
cố 3-5% methanal, hóåc dung dõch cố 0,5% dêëm àïí bưi lïn chên chưỵ
mưì hưi nhiïìu. Cố thïí dng thëc probanthil, atrpin nghiïìn thânh
bưåt bưi lïn phêìn chên cố nhiïìu mưì hưi
CÚ THÏÍ NGÛÚÂI 121
http://ebooks. vdcmedia. com
128. Vò sao hổc sinh cêëp 1-2 khưng nïn ài giây cao gốt?
Chên lâ nïìn tẫng ca cú thïí, nố khưng nhûäng phẫi gấnh chõu
trổng lûúång toân thên mâ côn phẫi ài vâ nhẫy. Giây lâ vêåt bẫo vïå
cho bân chên, nố cố tấc dng lâm cho bûúác ài ưín àõnh vâ giûä êëm
bân chên.
Giây cao gốt cố thïí tùng thïm àûúâng nết thanh mẫnh ca
hònh thïí vâ dấng íu àiïåu ca ngûúâi ph nûä. Do àố, àïí tùng vễ
àểp, khưng đt em hổc sinh cng mën ài giây cao gốt. Thûåc ra, àưëi
vúái hổc sinh cêëp 1-2, cú thïí àang phất triïín, viïåc ài giây cao gốt sệ
lúåi đt hẩi nhiïìu, thêåm chđ rêët cố hẩi cho sûác khỗe.
Giây cao gốt lâ loẩi giây cố gốt cao hún 3 cm. Vò gốt giây cao
vâ rêët nhỗ nïn trổng lûúång toân thên têåp trung úã mưåt àiïím nhỗ. ÚÃ
hổc sinh cêëp 1-2, hònh cung bân chên phất triïín chûa hoân thiïån;

cấc em lẩi rêët hiïëu àưång, dïỵ bõ tưín thûúng bân chên, mùỉt cấ vâ cấc
cú, dêy chùçng ca bân chên. Nïëu dng lêu, bân chên vâ thùỉt lûng
sệ xët hiïån chûáng àau mỗi. Gốt giây cao quấ côn khiïën cho xûúng
gốt chên cố khuynh hûúáng chn xëng, hònh cung bõ phấ hoẩi, dïỵ
tẩo nïn chûáng chên bùçng. Khưng nhûäng thïë, giây cao gốt côn
khiïën cấc ngốn chên bõ dưìn vâo àêìu mi giây nhổn, bõ bốp nghểt,
lêu ngây sệ dêỵn àïën cấc bïånh vïì ngốn chên, tẩo nïn cấc mùỉt gâ
trïn mu bân chên.
Nghiïm trổng hún, nïëu ài giây cao gốt lêu ngây, thên thïí àưí
vïì phđa trûúác khiïën cho cưåt sưëng vng thùỉt lûng cong lẩi mưåt cấch
khưng tûå nhiïn nhùçm bẫo àẫm cho cú thïí àûúåc cên bùçng, hêåu quẫ
lâ cú thùỉt lûng bõ mỗi mïåt, àau; cố khi xûúng chêåu bõ dõ dẩng, ẫnh
hûúãng àïën sûå sinh àễ sau nây.
Qua àố, cố thïí thêëy hổc sinh cêëp 1-2 khưng nïn ài giây cao
gốt. Cấc nhâ khoa hổc cho rùçng, gốt giây ca cấc em khưng nïn cao
quấ 3 cm, tẩo hònh mùåt giây nïn giưëng vúái hònh cung ca bân
chên, lâm cho lông bân chên chõu lûåc àïìu, khi ài khưng cẫm thêëy
khố chõu. Tuy nhiïn, gốt giây thêëp quấ cng sệ khiïën cho cú bùỉp
chên cùng thùèng, dïỵ mïåt mỗi, ài bưå lêu sệ cẫm thêëy cú bùỉp chi dûúái
mỗi, khưng cố lûåc.
Nhiïìu tấc giẫ 122
http://ebooks. vdcmedia. com
129. Vò sao chên bẩi liïåt cố loẩi cûáng vâ loẩi mïìm?
Chên bẩi liïåt cố hai loẩi hoân toân khấc nhau. Mưåt lâ chên
bẩi liïåt cûáng; khi thên di àưång vïì phđa trûúác, àïí àïì phông mi
chên àng xëng àêët, bïånh nhên båc phẫi nhêëc chên bẩi liïåt cao
lïn vâ húi khunh ra phđa ngoâi, vệ mưåt vông cung múái cố thïí ài
àûúåc. Loẩi kia lâ chên bẩi liïåt vûâa mïìm vûâa ngùỉn so vúái chên bònh
thûúâng. Nhòn tû thïë ài, bấc sơ cố kinh nghiïåm sệ biïët ngay àố lâ
loẩi bẩi liïåt nâo. Thưng thûúâng, hổ gổi loẩi bẩi liïåt thûá nhêët lâ bẩi

liïåt cûáng, loẩi thûá hai lâ bẩi liïåt mïìm.
Vò sao lẩi phên chia thânh bẩi liïåt cûáng vâ bẩi liïåt mïìm? Àố
lâ vò sûå vêån àưång cấc chi ca ngûúâi ph thåc vâo sûå chi phưëi ca
hïå thưëng thêìn kinh. Tûâ nậo, ty sưëng àïën tûá chi cố mưåt mẩng lûúái
thêìn kinh hoân chónh, giưëng nhû lûúái àiïån phên bưë khùỉp toân
thên. Hïå thưëng thêìn kinh lẩi cố thïí chia thânh thêìn kinh ngun
vêån àưång trïn (ch ëu lâ àẩi nậo vâ ty sưëng) vâ thêìn kinh
ngun vêån àưång dûúái (ch ëu lâ thêìn kinh ngoẩi vi).
Bïånh bẩi liïåt phất sinh do thêìn kinh ngun vêån àưång trïn
sệ khiïën cho trûúng lûåc ca chi dûúái tùng cao, cûáng àú, biïíu hiïån
thânh bẩi liïåt cûáng. Ngun nhên thûúâng gùåp nhêët lâ di chûáng sau
khi bõ trng phong, nậo bõ chêën thûúng hóåc ty sưëng bõ tưín
thûúng. Côn bïånh bẩi liïåt do thêìn kinh ngun vêån àưång dûúái
thûúâng khiïën cho trûúng lûåc ca chi dûúái giẫm thêëp, mïìm nhn,
biïën thânh bẩi liïåt mïìm. Ngun nhên thûúâng gùåp nhêët lâ di
chûáng bẩi liïåt.
130. Vò sao trong àïm tưëi, khi ài úã chưỵ trưëng, ta thûúâng hay
quay vông vïì chưỵ c?
Àïm tưëi mõt, nïëu ài bưå úã chưỵ trưëng, ngûúâi ta thûúâng hay lẩc
àûúâng. Àiïìu th võ lâ phûúng thûác lẩc àûúâng àẩi thïí rêët giưëng
nhau: trong phẩm vi nhêët àõnh, hổ thûúâng quay vông trúã vïì chưỵ
c. Dên gian thûúâng gổi hiïån tûúång nây lâ "qu àûa àûúâng".
Vò sao lẩi xët hiïån hiïån tûúång nhû thïë? Tûâ nhûäng nùm 50
ca thïë k 20, nhâ sinh vêåt hổc Nauy Jathúpoke àậ quët têm lâm
CÚ THÏÍ NGÛÚÂI 123
http://ebooks. vdcmedia. com
sấng tỗ cêu hỗi nây. Trong hún 30 nùm, ưng àậ ài khùỉp cấc nûúác Ai
Cêåp, Trung Qëc, ÊËn Àưå, Mianma, cấc nûúác chêu Êu, chêu M,
phỗng vêën khùỉp nhûäng ngûúâi ài nhiïìu biïët rưång vâ tiïën hânh thûåc
nghiïåm nghiïn cûáu. Cëi cng, Yathúpoke àậ tòm thêëy cêu trẫ lúâi

cố tđnh khoa hổc.
Ngun lâ khi ài bưå, ta thûúâng ch àïën chên ca mònh, àïí
cho thên thïí ài theo àûúâng thùèng. ÚÃ àêy, vai trô quët àõnh khưng
phẫi lâ àưi chên mâ lâ àẩi nậo vâ con mùỉt. Nhûng úã àa sưë ngûúâi,
mûác àưå phất triïín ca bùỉp chên trấi vâ phẫi cố khấc nhau, bùỉp
chên phẫi thûúâng phất triïín dâi hún chên trấi. Vđ d, úã nam giúái,
mưåt bûúác ca chên phẫi dâi khoẫng 66 cm, côn mưåt bûúác chên trấi
chó khoẫng 40 - 51 cm, tûác lâ bûúác ài ca chên phẫi ln ln bùçng
3/2 bûúác ài chên trấi. Nïëu ngûúâi nây ài 10 bûúác (tûác lâ mưỵi chên ài
5 bûúác) thò chên phẫi àậ ài àûúåc 3,3 m côn chên trấi chó ài àûúåc 2,2
m. Khi àẩi nậo vâ con mùỉt chó huy, ngûúâi ài bưå sệ biïët tûå àiïìu
chónh, vđ d thên hûúáng vïì bïn phẫi mưåt đt thò mi chên sệ lïåch vïì
bïn phẫi mưåt đt, hóåc lâ cưë ra lïånh chên phẫi bûúác dâi hún.
Nhûng trong àïm tưëi, àẩi nậo vâ con mùỉt khưng phất huy
àûúåc tấc dng, cho nïn mưỵi lêìn ài mưåt bûúác thò thên thïí lẩi lïåch
trấi mưåt đt. Cëi cng, àûúâng ài ca ngûúâi nây trúã thânh hai vông
trôn hoân chónh. Vông trôn ngoâi lâ qu tđch chên phẫi, vông trôn
trong lâ qu tđch chên trấi.
131. Vò sao ngưìi lêu hay àûáng lêu, chên sệ cùng to lïn?
Nïëu bẩn ngưìi xem kõch hóåc àûáng liïn tc mêëy tiïëng àưìng
hưì, hai chên cố cẫm giấc cùng ra. So vúái ngưìi lêu, àûáng lêu khưng
vêån àưång câng khố chõu hún. Vđ d, khi bẩn sùỉp àưåi hònh àïí biïíu
diïỵn thïí thao, hóåc àốn khấch, duåt binh, àûáng chûa àïën 2 giúâ,
hai chên àậ cùng lïn, àûáng lêu nûäa thò bùỉp chên cố thïí sệ ph to.
Vò sao vêåy? Àố lâ vò cú thïí ta chûáa rêët nhiïìu nûúác, chiïëm
khoẫng 60% trổng lûúång toân thên. Tíi câng bế thò t lïå nûúác
trong cú thïí câng cao.
Nhiïìu tấc giẫ 124
http://ebooks. vdcmedia. com
Thânh phêìn nûúác nây chẫy trong cú thïí, phẫi bẫo àẫm phên

bưë cên bùçng vâ khưng ngûâng lûu àưång múái giûä cho tìn hoân mấu
vâ quấ trònh hêëp thu àâo thẫi àûúåc bònh thûúâng. Nïëu vò mưåt
ngun nhên nâo àố, sûå tìn hoân ca dõch nûúác trong cú thïí gùåp
trúã ngẩi, nố sệ àổng lẩi giûäa cấc khe ca cấc tưí chûác. Lc àố, nïëu cú
thïí cố sûå hoẩt àưång thđch húåp (thưng qua sûå co bốp vâ chng lỗng
ca cấc cú), dõch thïí sệ khưi phc trúã lẩi trẩng thấi cên bùçng. Vđ
d, khi chi dûúái hoẩt àưång, cú bùỉp co bốp sệ ếp cấc tơnh mẩch trong
cú bùỉp, mấu trong tơnh mẩch sệ àûúåc àêíy vïì tim. Nïëu ngưìi lêu
khưng hoẩt àưång, cú bùỉp khưng co ếp thò mấu trong tơnh mẩch cú
dûúái khưng dïỵ chẫy vïì tim.
Khi àûáng lêu, do sûác ht ca quẫ àêët, mấu sệ tđch t lẩi
trong tơnh mẩch chi dûúái, khiïën cho ấp lûåc trong tơnh mẩch tùng
lïn, ấp lûåc trong cấc mẩch mấu nhỗ cng tùng cao, thânh phêìn
nûúác trong mấu sệ chuín vâo cấc khe giûäa cấc tưí chûác nhanh hún.
Do àố, chêët lỗng giûäa cấc khe tìn hoân đt, ngûng lẩi quấ nhiïìu
lâm cho ta cẫm thêëy bùỉp chên cùng lïn, sau àố cố thïí xët hiïån
ph chên.
132. Khi ài àûúâng, vò sao hai vai lẩi lùỉc?
Chó cêìn ta bûúác ài, hai vai sệ lùỉc rêët tûå nhiïn. Nối chung, sûå
chuín àưång nây khưng mêët sûác. Sau khi ài bưå mưåt quậng àûúâng
dâi, hai chên àậ àau mỗi, bùỉp chên àậ kiïåt sûác, nhûng hai vai vêỵn
lùỉc ài lùỉc lẩi mưåt cấch nhể nhâng. Àưång tấc nây lâ do kïët quẫ ca
cú hai cấnh tay àûúåc co lẩi mưåt cấch cố nhõp àiïåu.
Khi ài àûúâng, vò sao hai tay àûa ài àûa lẩi? Ban àêìu cố ngûúâi
cho rùçng àiïìu nây cố thïí giẫm thêëp tiïu hao nùng lûúång khi ài bưå.
Nhûng kïët quẫ ào àẩc àậ chûáng tỗ, viïåc hai cấnh tay àûa ài àûa
lẩi hay khưng thûúâng khưng ẫnh hûúãng àïën nùng lûúång tiïu hao.
Cng cố ngûúâi cho rùçng àưång tấc trïn cố thïí hiïåu chónh võ trđ ca
phêìn àêìu. Vò khi ài bưå, àêìu ln hûúáng vïì phđa trûúác; nhûng cng
vúái hai chên thay nhau bûúác, phêìn mưng sệ chuín àưång, sûå

chuín àưång nây thưng qua vai truìn àïën àêìu, khiïën cho àêìu khi
ài bưå chuín àưång sang trấi sang phẫi. Tay vâ chên thay nhau lùỉc
CÚ THÏÍ NGÛÚÂI 125
http://ebooks. vdcmedia. com
sệ khiïën cho chuín àưång ca àêìu àûúåc triïåt tiïu. Nhûng cấc nhâ
khoa hổc qua ào àẩc chđnh xấc àậ phất hiïån thêëy, khi ài bưå, mùåc
d hai cấnh tay khưng lùỉc, gốc àưå chuín àưång ca cấnh tay cng
chó khoẫng 9 àưå; àïën phêìn vai, gốc chuín àưång côn nhỗ hún, cëi
cng phêìn àêìu chó chuín àưång sang trấi, sang phẫi khưng quấ 2
àưå, cho nïn khưng ẫnh hûúãng àïën mùåt hûúáng vïì phđa trûúác. Àûúng
nhiïn, l do nây cng khưng àûáng vûäng.
Cố mưåt sưë nhâ khoa hổc àậ liïn tûúãng àïën viïåc con ngûúâi lâ
àưång vêåt tiïën hốa tûâ loâi vûúån 4 chi mâ ra. Àưång vêåt 4 chi khi ài bưå
thò cấc chi trûúác vâ chi sau bûúác ài rêët cố quy låt. Con ngûúâi khi
bùỉt àêìu àûáng thùèng àïí ài thò hai chi trûúác ca àưång vêåt 4 chi biïën
thânh hai tay. Cố ngûúâi àậ lâm thđ nghiïåm: khi ngûúâi ài àûúâng bố
chùåt hai tay lẩi, kïët quẫ cú bùỉp ca cấnh tay vêỵn co bốp cố quy låt
nhû c. Qua àố, cố thïí thêëy viïåc hai tay lùỉc lû khi ài bưå lâ ẫnh
hûúãng ca tû thïë ài ca àưång vêåt tûá chi côn lûu lẩi. Tấc dng ca
nố ch ëu lâ giûä cên bùçng vâ hâi hôa cho tû thïë ài àûúâng.
133. Vò sao ngốn tay cấi chó cố hai àưët?
Bân tay ngûúâi cố 5 ngốn tay dâi ngùỉn, to nhỗ khấc nhau. Hún
nûäa, mưỵi ngốn tay àïìu cố tïn gổi riïng, àố lâ: ngốn cấi, ngốn trỗ,
ngốn giûäa, ngốn àeo nhêỵn vâ ngốn t.
Àiïìu th võ lâ ngốn trỗ, ngốn giûäa, ngốn àeo nhêỵn vâ ngốn t
àïìu cố ba àưët, duy chó ngốn cấi chó cố hai àưët. Kïët cêëu nây cố
nghơa gò?
Cùn cûá thuët tiïën hốa lån, ngûúâi ta biïët àûúåc con ngûúâi tûâ
loâi vûúån cưí tiïën hốa ra. Loâi vûúån cưí sưëng trong rûâng, dûåa vâo tûá
chi, àïí ài, ngốn tay cấi hóåc ngốn chên cấi tấch khỗi 4 ngốn khấc.

Khi leo cêy, chó cố cấc ngốn 3 àưët lâ thđch húåp nhêët, côn ngốn cấi cố
hai àưët àûúåc dng khưng nhiïìu. Vïì sau, loâi vûúån cưí xëng àêët hổc
àûáng thùèng, hai chi trïn àûúåc giẫi phống, àùåc biïåt lâ sau khi
chng biïën hốa thânh con ngûúâi. Vò tay thûúâng sûã dng cưng c
nïn ngốn cấi biïën thânh to khỗe. Chưỵ gêìn ngốn cấi côn sẫn sinh ra
mưåt cú rêët phất triïín, khiïën cho ngốn cấi cố thïí phưëi húåp hoẩt àưång
vúái 4 ngốn àưëi diïån.