Trung Quốc: Cuọc tranh luận về họ Xã họ T

83






ông cuộc cải cách mở cửa ở
Trung Quốc mà trọng tâm là cải
cách thể chế kinh tế từ khi bắt
đầu tại Hội nghị Trung ơng 3 khoá XI
năm 1978 đến nay, chính là theo hớng thị
trờng. Tuy nhiên, đây cũng là một quá
trình không ngừng đi sâu nhận thức về lý
luận và tìm tòi trong thực tiễn với nhiều
quanh co khúc khuỷu, thậm chí với rất
nhiều lực cản khác nhau đến từ nhiều
phía, nhiều phơng diện. Một trong những
lực cản ấy là cuộc tranh luận gay gắt
xung quanh vấn đề cải cách đi theo con
đờng XHCN hay TBCN, hay nói một cách
vắn tắt là họ xã (tức XHCN) hay họ t
(tức TBCN) diễn ra vào cuối những năm
80 đến những năm 90 của thế kỷ trớc.
Sự kiện Thiên An Môn, mùa hè năm
1989, trào lu tả khuynh ở Trung Quốc
lại trỗi dậy.
Nhiều loại tin đồn lu truyền khắp nơi,
nghe nói cải cách mở cửa cần phải kìm

lại, phải tiến hành đấu tranh giai cấp; xí
nghiệp hơng trấn là luồng gió độc, là kinh
doanh theo kiểu t bản chủ nghĩa
(TBCN); nghe nói Trung ơng sẽ xóa bỏ
hộ cá thể v.v
D luận còn loan nhiều tin đồn thất
thiệt về đặc khu kinh tế, cho rằng đặc khu
kinh tế là mảnh đất thích hợp cho diễn
biến hòa bình. Thí điểm cải cách chế độ cổ
phần là ngấm ngầm t hữu hóa. Thầu
khoán xí nghiệp bị coi là làm tan rã nền
kinh tế theo chế độ công hữu, thu hút vốn
đầu t nớc ngoài bị liệt vào tội cam tâm
phụ thuộc giai cấp t sản ngoại quốc
Đầu năm 1990, một tờ báo lớn phát
hành tại Bắc Kinh đã cho đăng một bài
báo nhan đề Phản đối tự do hóa t sản.
Bài báo đa ra vấn đề khiến d luận bàng
hoàng: Những kẻ thực hiện tự do hóa t
sản có xuất phát từ kinh tế không? Có lực
lợng kinh tế ủng hộ không? Bài báo cho
rằng: Tầng lớp trung lu, xí nghiệp t
doanh và hộ cá thể chính là nguồn gốc
kinh tế của tự do hoá t sản. Chính sách
cải cách thể chế kinh tế của thế lực tự do
hóa t sản nói cho cùng, trớc hết là nhằm
xóa bỏ chế độ công hữu là chủ thể, thực
hiện t hữu hóa; hai là thủ tiêu kinh tế kế
hoạch thị trờng hóa. Bài báo viết tiếp,
những ngời thực hiện tự do hóa t sản

đòi tiến hành cải cách theo kiểu TBCN,
chủ trơng phân chia vốn nhà nớc thành
cổ phần bán cho cá nhân, t hữu hóa tiền
vốn. Có ngời chủ trơng Nhà nớc cho cá
nhân vay vốn để họ mua xí nghiệp quốc
doanh. Có ngời chủ trơng tăng cờng
tiếp sức cho kinh tế t doanh và kinh tế cá
thể để họ mua xí nghiệp quốc doanh. Cuối
cùng, bài viết chất vấn một cách nghiêm
túc rằng: Cuộc cải cách này sẽ đi theo
CNTB hay CNXH?.
Khi đó, rất nhiều ngời cho rằng, sự
kiện Liên Xô và Đông Âu sụp đổ đã dẫn
đến cải cách. Cải cách mở cửa tất nhiên sẽ
đẩy Trung Quốc trợt theo CNTB, thậm
chí, sự nguy hiểm chủ yếu của diễn biến
hòa bình chính là từ lĩnh vực kinh tế. Cải
cách mở cửa chính là nhập khẩu và phát
triển TBCN. Bởi thế, đối với hàng loạt vấn
đề trọng đại trong cải cách mở cửa, họ đều
tỏ ra hoài nghi, phê phán; đối với mỗi biện
pháp cải cách mở cửa, họ đều muốn hỏi xem
đó là họ xã (XHCN) hay họ t (TBCN).
Từ đó, xuất hiện những nhà lý luận ngang
nhiên chất vấn trên báo chí: Cuộc cải cách
C

nghiên cứu trung quốc số 3(61) - 2005

84


đang tiến hành ở Trung Quốc là cải cách
XHCN hay là cải cách TBCN?
Lại chất vấn về họ xã họ t. Mục
đích của những phần tử này là nhằm đánh
giá lại cuộc cải cách mở cửa đã tiến hành
hơn 10 năm. Đơng nhiên, không ai cấm họ
chất vấn. Song mấu chốt ở chỗ,
ý tứ sâu xa
của họ chính là muốn triệt để phủ định sự
nghiệp cải cách mở cửa theo hớng thị
trờng đợc đề ra từ Hội nghị Trung ơng 3
khóa XI. Điều mà thời kỳ đó họ nói rất
nhiều, rất gay gắt là phản đối diễn biến hòa
bình, là phê phán tự do hóa t sản, rồi chất
vấn cải cách mở cửa là họ xã hay họ t.
Năm 1990, một tạp chí ở Bắc Kinh đăng
bài Bốn nguyên tắc cơ bản là t tởng chỉ
đạo và đa cải cách mở cửa vào khuôn
khổ. Bài viết khẳng định: Kinh tế t
doanh và kinh tế cá thể, nếu để cho nó
phát triển tự do sẽ đánh vào kinh tế
XHCN. Có một số ngời đang muốn thông
qua phát triển kinh tế t doanh, mu
toan thông qua cải cách mở cửa, làm cho
chế độ XHCN của chúng ta chuyển mầu
thành chế độ TBCN. Bài viết đăng tạp chí
trên vào số 4 cùng năm đã khái quát lịch
sử nớc Cộng hòa nhân dân Trung Hoa từ
ngày thành lập tới nay là lịch sử của diễn

biến hòa bình và chống diễn biến hòa bình.
Từ đó đề xuất: Trở ngại chủ yếu của việc
xây dựng hiện đại hóa XHCN chính là tự
do hóa t sản.
Ngày 11-6 -1990, một tờ báo lớn khác
tại Bắc Kinh đăng bài Bàn về quan điểm
đa nguyên hóa của tự do hóa t sản. Bài
viết đã chỉ trích những ngời ủng hộ sự
phát triển của xí nghiệp dân doanh và xí
nghiệp cá thể. Phê phán quan điểm nàykỳ
vọng đa nguyên kinh tế sẽ tạo ra đa
nguyên chính trị, đa nguyên quyền lực.
Ngày 30 - 7 - 1990, một tờ báo lớn khác
tại Bắc Kinh lại đăng bài viết dài nhan đề
Ai bảo CNXH là mơ hồ. Nhiều ngời đều
biết, ngày 30-6-1984, trong bài nói chuyện
Xây dựng CNXH mang đặc sắc Trung
Quốc, Đặng Tiểu Bình nói: Thế nào là
CNXH? Thế nào là chủ nghĩa Mác? Trớc
kia nhận thức của chúng ta đối với vấn đề
này không hoàn toàn tỉnh táo. Sau đó, tác
giả bài viết Ai bảo CNXH là mơ hồ cho
rằng: L í luận về CNXH mơ hồ là một loại
lý luận giễu cợt chủ nghĩa Mác, chà đạp
Đảng Cộng sản, dội nớc lạnh vào đông
đảo quần chúng đang khai thông con
đờng XHCN và xây dựng CNXH.
Có ngời lợi dụng những bài báo trên,
liên tục chất vấn vấn đề họ xã hay họ
t.

Không khí chính trị căng thẳng khiến
nhiều ngời hoang mang lo lắng. Bầu
không khí nặng nề bao trùm xã hội, ngời
ta không muốn nói đến cải cách mở cửa.
Trong một số cơ quan, đơn vị, ai nhắc tới
cải cách mở cửa bị coi là tự do hóa t
sản. Trong các hội nghị các cấp, các ý
kiến phát biểu đều dè dặt.
Đứng trớc tình hình đó, Đặng Tiểu
Bình hết sức lo ngại.
Ngày 24-12-1990, Đặng Tiểu Bình phát
biểu đi thẳng vào vấn đề họ xã họ t và
những ý kiến phản đối kinh tế thị trờng
vừa mới nhen lên trong cải cách mở cửa.
Phát biểu của ông tạo bớc đột phá quan
trọng, để lại dấu ấn sâu sắc trong lịch sử
cải cách mở cửa ở Trung Quốc.
Ông nói: Về lý luận, chúng ta phải làm
cho mọi ngời hiểu đợc vấn đề phân biệt
CNTB với CNXH không phải ở chỗ kế
hoạch hay thị trờng. CNXH có kinh tế thị
trờng, CNTB cũng có quản lí kế hoạch.
Tự do của CNTB đâu có phải muốn làm gì
cũng đợc? Chế độ đãi ngộ tối huệ quốc
cũng là một sự khống chế đó sao! Không
nên cho rằng làm một chút kinh tế thị
trờng là đi theo CNTB. Không có chuyện
đó. Kế hoạch và thị trờng đều cần. Không
làm kinh tế thị trờng thì ngay tin tức
Trung Quốc: Cuọc tranh luận về họ Xã họ T


85

quốc tế cũng không nắm đợc, cam tâm lạc
hậu mãi sao?.
Trớc tình thế thế lực tả ngóc đầu
dậy, tiếng nói cải cách mở cửa có phần yếu
đi, Đặng Tiểu Bình yêu cầu: Cần phải
tiếp tục nói mạnh về cải cách mở cửa,
Đảng chúng ta phải nói vấn đề này trong
vài chục năm. Chỉ một mình tôi nói cha
đủ, Đảng chúng ta phải nói, phải nói hàng
chục năm nữa.
Đối với một bộ phận d luận chất vấn
họ xã hay họ t, Đặng Tiểu Bình rất
không bằng lòng, ông nói: Khi đề ra vấn
đề nông thôn thực hiện gia đình liên kết
sản xuất nhận khoán, có rất nhiều ngời
phản đối. Những gia đình nhận khoán có
còn là CNXH nữa không? Tuy họ không
nói ra nhng trong bụng không thông,
chần chừ. Có ngời chống tới hai năm và
chờ đợi.
Một lần nữa, Đặng Tiểu Bình yêu cầu
cần phải giải phóng t tởng trong vấn đề
kế hoạch và thị trờng. Ông nói: Không
nên cho rằng, hễ nói kinh tế kế hoạch là
XHCN, hễ nói tới kinh tế thị trờng là
TBCN, không có chuyện nh vậy. Hai cái
đó đều là biện pháp, thị trờng cũng có thể

phục vụ CNXH. Đặng Tiểu Bình phê bình
có một số đồng chí quen đánh đồng kinh
tế kế hoạch với CNXH, kinh tế thị trờng
với CNTB, cho rằng đứng nấp sau sự điều
tiết thị trờng tất nhiên là âm hồn của
CNTB.
Đặng Tiểu Bình quyết định ủng hộ
Thợng Hải đả phá quan điểm đóng cửa,
ông nói: Phát triển kinh tế mà không mở
cửa thì làm sao đợc. Các nớc trên thế giới
muốn phát triển kinh tế đều phải mở cửa.
Tiền vốn và kỹ thuật của các nớc phơng
Tây đợc kết hợp, liên hệ với nhau. Đặng
Tiểu Bình cổ vũ nhân dân Thợng Hải
không sợ tả. Việc gì cũng phải có ngời
làm thử mới có thể mở ra con đờng mới ;
Hy vọng t tởng của ngời Thợng Hải
giải phóng hơn chút nữa, táo bạo hơn chút
nữa, bớc nhanh hơn chút nữa.
Để giải đáp một cách rõ ràng tiền đồ
vận mệnh của CNXH nh thế nào, đặc biệt
là khi Liên Xô giải thể, trật tự thế giới có
những biến đổi mới, sự nghiệp xây dựng
CNXH mang đặc sắc Trung Quốc phải nh
thế nào mới có thể tiếp tục kiên trì và giữ
đợc sức sống dồi dào của nó; những d
luận tả xuất hiện trong Đảng và xã hội,
đặc biệt là việc tranh luận họ xã hay họ
t đã kìm hãm t tởng và hành động
của mọi ngời. Trong bối cảnh đó, Đặng

Tiểu Bình, vị tổng công trình s của công
cuộc cải cách mở cửa và hiện đại hóa của
Trung Quốc đã suy nghĩ sâu sắc, quyết
đoán đa ra những giải đáp chính xác và
những quan điểm có tính đột phá đó của
ông đã đợc Đại hội XIV ĐCS Trung Quốc
thừa nhận và khẳng định. Đại hội đã
chính thức nêu lên mục tiêu cải cách thể
chế kinh tế của Trung Quốc là xây dựng
thể chế kinh tế thị trờng XHCN có đặc
sắc Trung Quốc. Nh vậy, công cuộc cải
cách mở cửa của Trung Quốc bớc vào một
giai đoạn mới với những thành tựu to lớn
thật đáng khâm phục: kinh tế tăng trởng
nhanh và liên tục, sức mạnh tổng hợp của
đất nớc đợc tăng cờng, đời sống nhân
dân đã đợc cải thiện và ngày một nâng
cao, địa vị của Trung Quốc trên diễn đàn
quốc tế đợc tăng lên.
H.N
(Theo sách Biến đổi to lớn Lịch trình cải
cách kinh tế Trung Quốc 1978 2004; Nxb Thế
giới đơng đại, Bắc Kinh, 2004. Bản dịch Tiếng
Việt của Viện Nghiên cứu Trung Quốc)