Võ Văn Kiệt - Người hùng dám vượt ngưỡng để
làm điều đúng
"Bà cứ làm tới đi, bà vào tù tôi đi đưa cơm cho bà"
Đầu những năm 1980, khi đó ông Sáu Dân còn làm Bí thư Thành ủy TP.HCM.
Do cơ chế tập trung quan liêu nên cùng với việc sản xuất đình đốn là người dân
TP. HCM không có gạo, phải ăn bo bo.
Ông Sáu biết rõ, ĐBSCL không thiếu gạo. Dân TP không đến nỗi không có tiền
để mua. Vậy mà mua không được, bán không xong, vì cơ chế lúc đó bắt buộc phải
mua theo giá chỉ đạo của Nhà nước là 0,52 đồng/kg. Nông dân không bán, công ty
lương thực không mua được thóc. Trong khi thóc vẫn còn. Thành phố lại không
được phép đi thu mua lương thực từ các địa phương khác.
Ông Kiệt tuyên bố: "Không thể để một người dân nào của thành phố thiếu đói!".
Vì công ty lương thực không thể xé rào đi buôn gạo nên ông Kiệt đã đồng ý cho
phép bà Ba Thi, GĐ Công ty lương thực miền Nam đứng ra thu mua.
Mua giá nhà nước thì sẽ không ai bán, vì vậy quyết định xé rào, lấy tiền từ ngân
sách cho cá nhân đi mua gạo về cho nhà nước là sai. Ông Sáu Dân nói: "Bà cứ làm
tới đi, nếu bà vào tù, tôi sẽ đi đưa cơm cho bà".
"Nhưng trong cơ chế của VN thời kỳ đó, một con người như ông đã phát huy
hết tác dụng hay chưa? Ông vẫn có thể làm được nhiều việc hơn nữa, vì cơ chế của
chúng ta khiến cho Thủ tướng cũng không thể tự ra quyết định"
Ông Sáu là người rất sát thực tế. Mọi quyết sách của ông đều đi từ thực tiễn. Có
dịp đi cùng ông xuống địa phương, mới biết, ông chú ý nắm bắt tâm tư bà con, rồi
dùng thực tế đó để thuyết phục các lãnh đạo cấp huyện, tỉnh.
Hồi mới ở TP ra Trung ương, ông chưa bắt tay vào làm việc ngay mà dành hẳn
sáu tháng để đi khắp các huyện miền Bắc "Tôi phải đi để nắm tình hình thực tế",
ông nói.
Ngay trong việc ông có công cải tạo, thau chua rửa phèn cho vùng Đồng Tháp
Mười cũng gặp phải nhiều ý kiến nghi ngại, như tại sao không cải tạo ĐB sông
Hồng? Nhưng ông Sáu vẫn khẳng định quyết tâm có thể cải tạo được và thực tế
nơi đây từ một vụ lúa thành hai vụ, năng suất cao nhất cả nước.
Người tập hợp trí thức
Hầu hết những quyết định mà ông Sáu đưa ra đều dựa trên cơ sở khoa học. Là
vì ông biết tập hợp trí tuệ của các nhân sĩ, trí thức, lắng nghe họ. Từ thời làm Bí
thư Thành ủy TP. HCM, ông đã thành lập và tổ chức được nhiều nhóm, quy tụ
được nhiều trí thức của chế độ cũ, tin tưởng và giao việc cho họ.
Chẳng hạn, nhóm nghiên cứu kinh tế do TS Nguyễn Xuân Oánh đứng đầu,
nhóm Thứ Sáu, cũng tập hợp nhiều trí tuệ như Phan Chánh Dưỡng, Trần Bá Tước,
Lâm Võ Hoàng, Huỳnh Bửu Sơn. Các nhóm nghiên cứu này đã đề xuất được
nhiều sáng kiến cho TP. Với ông Sáu, anh em trí thức thường nói chuyện thẳng
thắn, thoải mái.
Khi ông Kiệt ra Hà Nội giữ chức Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, vào giữa
năm 1986, ông nghe nói nhóm Thứ Sáu nghiên cứu các vấn đề về ngân hàng, về
chống lạm phát có nhiều ý hay, ông cho mời ra Hà Nội và đưa họ vào trình bày
thẳng các ý tưởng của họ trước Chính phủ. Và ông trực tiếp chỉ đạo, nghiên cứu,
sau bốn tháng hình thành văn bản dự thảo về hai pháp lệnh ngân hàng.
Ông biết dùng người, biết lắng nghe và tôn trọng những ý kiến khác biệt Băn
khoăn lớn nhất của ông là làm thế nào để chấn hưng và có thể thu hút được người
tài, thực hiện khoan dung hòa hợp dân tộc, phát huy sức mạnh của toàn dân vào
công cuộc đổi mới.
Năm 1993, khi họp mặt Việt kiều ở TP.HCM, ông Kiệt đã khẳng định: "Đoàn
kết tất cả mọi người, không phân biệt tôn giáo, chính kiến". Ông không phải là
người khai phá nhưng là một nhà lãnh đạo có công lớn thúc đẩy công cuộc đổi
mới.
Nhưng trong cơ chế của VN thời kỳ đó, một con người như ông đã phát huy hết
tác dụng hay chưa? Ông vẫn có thể làm được nhiều việc hơn nữa. Vì, thứ nhất, cơ
chế của chúng ta phải có sự thỏa thuận tập thể. Đây là cơ chế khiến cho Thủ tướng
cũng không thể tự ra quyết định.
Thứ hai, một con người như ông đòi hỏi bộ máy thích ứng, nhưng bộ máy đã
không chuyển biến kịp để biến những ý định của ông thành hành động cụ thể.
Quyết đoán
Ông Sáu Dân mất đi rất đáng tiếc vì đất nước đang ở vào bước ngoặt cơ bản của
phát triển, cần có những bộ óc sáng suốt, những con người có tầm suy nghĩ chiến
lược, dám nói, dám làm.
Ngoài những thành tựu như thau chua rửa mặn cho Đồng Tháp Mười, tầm nhìn
chiến lược thể hiện ở thành công của đường dây 500 KV Bắc - Nam.
Ban đầu, ai cũng phản đối quyết định này. Đưa ra trước QH, có ĐB phân vân về
khía cạnh khoa học, kỹ thuật của đường dây Thậm chí có vị ĐB là GS. TS vẫn
phát biểu thế giới chỉ làm khoảng 500km là cùng.
Nhưng để ra được quyết định này, ông Sáu Dân đã đi hỏi ý kiến ở nhiều nơi,
nhiều người, nhiều chuyên gia, như GS.VS Trần Đình Long, Hồ Sĩ Thoảng
Trong khi QH đang họp, công trình đã khởi công ở Hòa Bình. Với cách làm
cuốn chiếu, song song, khởi công đồng loạt nhưng chia ra nhiều chặng để giao nối
được với nhau nên tiến độ rất nhanh, theo kiểu đánh du kích, chỉ hai năm đã xong.
Con người quyết đoán ấy cũng là người rạch ròi công - tội. Người ta vẫn kể lại
chuyện ông Sáu mang kỷ niệm chương 500 KV cho ông Vũ Ngọc Hải khi đó đang
bị tù.
Ông nói, tội anh Hải, pháp luật sẽ xử lý, nhưng anh Hải là người có công lớn
trong việc thực hiện thi công đường dây 500 KV, là người tận tụy và trách nhiệm
với công việc.
Sự ra đi của ông Sáu là một tổn thất lớn khó bù đắp, không dễ để có được một
nhà lãnh đạo kiệt xuất, một bộ óc tư duy chiến lược vĩ đại. Ông cũng là người của
nhân dân, sống rất có tình, nhân hậu, gần gũi và chan hòa với mọi tầng lớp.