- Trang chủ >>
- Khoa Học Tự Nhiên >>
- Vật lý
Vén màn những bí ẩn của sao Thổ pot
Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (334.7 KB, 7 trang )
Vén màn những bí ẩn của
sao Thổ
Rachel Courtland giới thiệu những bức ảnh ảnh đẹpnhất từ sáu năm khảo
sát Thổ tinh của phithuyền Cassini.
Phi thuyền Cassini của NASA đã mất gần 7 năm để đi tớisao Thổ,nhưng
chuyến đi dàingày như thế hóa rathật đánggiá để chờ đợi. Kể từ năm 2004, phi
thuyền đã khảo sát kĩ lưỡng hành tinh có vành xinhđẹp này một cách chitiết chưa
có tiền lệ, làm hélộ nhữngcái vành mới, những vệ tinh hình đĩa bayvà nhữngcơn
bão sấm sét kỉ lục. Những thôngtin doCassini thuthập, được tómtắt trongtuần
này tronghai bàibáo đăng trên tạp chí Science, sẽ giúp tìm lời giải chomột số câu
hỏi – nhưng đồng thời còn làmxuất hiện thêm nhữngbí ẩn mới.
(Ảnh:CICLOPS/JPL/NASA)
Những vệ tinh nhỏ tạo thành khe trống trongcác vành sao Thổ. Nhưng
Cassini tìm thấy các vành còn tán xạ những “vệ tinh con” quá nhẹ để có quỹ đạo rõ
ràng.Một số vệ tinhcon này quá nhỏ để cho Cassini trông thấytrực tiếp, nhưng
chúng có thể được nhận ra bởi xoáy hình chân vịt (xem ảnh) màchúng tạo ra trong
băngvà bụi xungquanh chúng.
Không rõnhững vệ tinhcon này có là tàn dư của những mảnhvỡ của những
vật thể lớn hơn haychúngđã lớn lên từ sự tíchgóp vật liệu dần dần xungquanh
những “hạtgiống” rắn.Nghiên cứucác xoáy chânvịt có thể tiết lộ thêm thông tin
về những hạt giốnghànhtinh đã lớn lên như thế nàotrong cácđĩa bụixung quanh
các ngôisao.
(Ảnh:Viện Khoa học Vũ trụ/JPL/NASA)
Cực bắc của sao Thổ bị baophủ bởi một cơn bão hìnhlục giác kì quái (thể
hiện bằng màu đỏ trongbức ảnh hồngngoại này của hành tinh trên, với cực
quangcủa nó cómàu xanh).Mộtphần đặcđiểm này đã được phát hiện ra bởi sứ
mệnh Voyagerhồi năm 1980,nhưng Cassiniđã chộp được cái nhìn toàn cảnh đầu
tiên của hệ thời tiết ấy, nó trải ra gần 25.000 km – bằnghai lần bề rộng trái đất.
Hình lục giáctrên được cholà domột dòng hơi trongkhí quyển tạora một
con sóng bọc 6vòng xungquanh hànhtinh trên tại vĩ độ đặc biệt này.Nhưng
khôngrõ vì saodòng hơi này lại tạo ra một con sóng như vậy và tại sao nólại ổn
định trong hàngthập kỉ.
(Ảnh:Đại họcArizona/JPL/NASA)
Các vành củasao Thổ trông có vẻ bất biến,nhưng những ảnh chụp bởi
Cassini cho biết có cái gì đó đã làm chúngrun giật cách đây25 năm.
Những dải sángvà tối xenkẽ tương ứng với nhữngnếp xoắn ốc có thể tìm
thấyở hai vànhtrong cùng nhấtcủa hành tinhtrên. Nguồn gốccủa những đỉnh nhô
và hõm xuốngnày vẫn không rõ, nhưngchúng gợi lên một sự kiện quantrọngđã
kéo giật lên các vành: một vậtthể lớn hơn nhiều sovới một tiểu hành tinhthông
thường hoặcmột thay đổi kịch tính trong thời tiết đã làm sai lệch khốilượng sao
Thổ có thể là nguyên do.
(Ảnh:Đại họcArizona/JPL/NASA)
Sao Thổ phô bày những xoáy trường kì có thể phát sinh những cúsét mạnh
hơnchừng 10.000 lần tia séttrên trái đất.Tia sét ấy không đủ sáng để nhìn thấy
qua những đám mây dày đặccủa sao Thổ, nhưng nó tạora các sóng vô tuyến nên
antenvô tuyến của Cassinicó thể đo được.
Một số cơ bão đã hoànhhành ở vĩ độ chừng 35 độ nam dưới xích đạo, trong
một vùng têngọi là “Bão Alley”(ảnh).Nhưng lí dovì sao những cơn bãotập trung
ở đó thì không rõ.
(Ảnh:Viện Khoa học Vũ trụ/JPL/NASA)
Vệ tinh con Pan rộng 28km (ảnh) và Daphnisrộng8 km là nhữngvệ tinh
nhỏ bị nhận chìmkhoét thành những chỗ trống trong vành saoThổ trải rộngtrên
toànchu vi quỹ đạo của vệ tinh. Các nghiên cứu hành trạngnày đã ủng hộ quan
điểm chorằng những hành tinh ngoại cỡ Mộc tinh có thể khoét thành nhữngcái
hốc tương tự trong đĩahành tinhquayxung quanh ngôi saochủ của chúng.
Mặcdù đã tìm kiếm ráo riết, nhưng Cassinivẫn chưa tìm ra nhữngvệ tinh
con tương tự như vậy bên trong hơnmộttá khe trống nổibật khác trongcác vành
sao Thổ.Sức kéo giật hấpdẫn từ bờ rìa bị biến dạng của vànhđai B củasao Thổ có
thể giải thích cho 5 trong số những khe trống này, nhưng nguồn gốccủa một số
khe khác thì vẫn là một bí ẩn.
(Ảnh:NASA/JPL/Viện Khoa họcVũ trụ)
Năm 2005,Cassini đã tìm thấybằng chứngđầu tiên của những chùm hơi
nước và băngtỏa ra từ cực nam của vệ tinh Enceladuscủa sao Thổ.Những phép đo
gần đây về hàm lượng muối trong các chùm ấycho biết chúng có thể tỏa ra từ một
đại dương lỏngnằm bên dướibề mặt đóngbăng của vệ tinh trên.
Nhiệt là cần thiết để làm nóng phần lõibên trong, nhưngnguồngốc của năng
lượng này –chừng 15gigawatt nhiệt – vẫn chưađược rõ.
