Những “trưởng lão” làng văn và mùa
thu đời người
Tuổi cao, sức yếu, bệnh tật dày vò đã làm cho các bậc trưởng lão
nhà văn nhà thơ bước vào những mùa thu dài của cuộc đời.
Không ai trên đời này được tạo ra mà không phải đi qua những
cửa ải sinh- lão- bệnh- tử.
Các bậc trưởng lão nhà văn, họ đã sống, đã lao động cật lực, đã
trải nghiệm và thấu nhận một cách đầy đủ nhất mọi ý nghĩa của
cuộc sống, cho đến một ngày mọi ý nghĩa của cuộc sống rời bỏ
họ để ra đi.
Khoảnh khắc đó xét cho cùng cũng quá ư khắc nghiệt. Đời
người, xét cho cùng cũng quá ư ngắn ngủi, bởi trong sự mê mải
của kiếm tìm, của sáng tạo, thời gian không biết chờ đợi một ai,
tuổi già không biết nương nhẹ một ai cho dù bản thân người đó
có nổi tiếng đến đâu, kiệt xuất đến đâu, tác phẩm và uy danh
lừng lẫy đến đâu.
Tôi đã nhìn thấy những mùa thu dài của các bậc trưởng lão nhà
văn. Những giây phút cuối cùng trong đời sống của họ. Nhà thơ
Khương Hữu Dụng đã nằm rất lâu trên chiếc giường đặt bên
khung cửa. Khung cửa ấy mùa hạ ngó ra sắc hoa đỏ chói của
màu hoa Ti gôn nhà ai nở sớm. Ông đã nằm như vậy rất lâu, rất
lâu, ở căn gác nhỏ trong khu tập thể Phương Mai. Trên gối
giường của ông vẫn ngay ngắn cuốn "Kinh nhật tụng", hay những
cuốn sách lúc còn tỉnh táo thể nào ông cũng đòi con cháu lấy cho
ông đọc. Ông đã nằm đó rất lâu, rất lâu để chìm vào một giấc ngủ
sâu siêu thoát.
Tôi cũng đã hình dung được mùa thu cuối cùng trong đời thơ Huy
Cận khi vợ ông, bà Hoài Thu giam cầm khoảng thời gian còn lại
của đời mình trong phòng văn của chồng để hối hả nhặt nhạnh
gom góp nốt những di cảo của chồng mình.
Nhà thơ Huy Cận cho đến phút cuối, khi đã ngồi trên xe lăn cùng
vợ đi dạo trên những vỉa hè xạc xào lá xà cừ rụng ở phố Điện
Biên Phủ hay đi trong bời bời hoa Phượng nở của con đường Hồ
Tây nơi ông sống những phút giây cuối cùng tại nhà con gái mình
thì hễ gặp bất cứ người quen nào, bạn văn thơ nào, ông cũng
say sưa ra hiệu cho vợ, hoặc con dừng lại để ông trò chuyện.
Những câu chuyện dí dỏm, những tiếng cười đã chực ngưng lại
trong cổ họng khùng khục, thì Huy Cận vẫn cười tít mắt khi nói
chuyện tình yêu, chuyện tình cảm gió trăng của ông với ai đó, ở
đâu đó, như là những chi tiết hài hước mà Huy Cận cố tình đưa
vào như những quả chín đỏ trong mùa thu đời mình để vui sướng
tận hưởng. Và ông đọc những câu thơ tình, những bài thơ tình đã
lâu lắm, đã cũ như một sự tự thưởng cho trí nhớ đã sắp héo lụi
của ông. Không khi nào nhà thơ Huy Cận nghĩ rằng, những câu
thơ ấy sẽ lụi tắt như số phận của những âm thanh cuối cùng của
sự sống.
Tôi đã nhìn thấy sự đau đớn vò xé tâm can của nhà thơ Phạm
Tiến Duật khi linh cảm rằng, mùa thu của cuộc đời ông sẽ không
bao giờ đến, và không thể đến khi sự sống đã đột ngột chia tay
ông vào một ngày trời trở gió và chớp bỗng giật đằng đông.
Phạm Tiến Duật yếu đuối hơn bất kỳ người đàn ông nào mạnh
mẽ, ngây thơ hơn bất kỳ người đàn ông nào từng trải và tường
tận việc đời, cả tin hơn bất kỳ bệnh nhân nào tin vào phép màu
của sự sống khi căn bệnh ung thư đã gần như gặm nhấm đến
những tế bào cuối cùng của ông.
Trong cơn đau đớn ấy, Phạm Tiến Duật say sưa chụp ảnh với
mọi người mỗi khi ai đến thăm, say sưa nói chuyện, đọc thơ và
bày tỏ những sự xúc động. Cho đến lúc chìm vào hôn mê, ông
vẫn hy vọng rằng, ông sẽ sống, sẽ sống để vượt qua mùa thu đời
người, để đến được với mùa xuân năm sau…
Ôi những mùa thu ngắn ngủi trong đời người dài thăm thẳm. Có
mùa thu nào không buồn, không mất mát.