Đất hiếm
Quặng đất hiếm
Các nguyên tố đất hiếm và Các kim loại đất hiếm, theo IUPAC là tập hợp của
mười bảy nguyên tố hóa học thuộc bảng tuần hoàn của Mendeleev, có tên gọi là
scandi, yttri và mười bốn trong mười lăm của nhóm Lantan (loại trừ promethi), có
hàm lượng rất nhỏ có trong Trái Đất. Người ta có thể tìm thấy các nguyên tố đất
hiếm ở trong các lớp trầm tích, các mỏ quặng và cát đen. Nhóm đất hiếm thường
không có tên trong sự sắp xếp khoa học. Tuy vậy, đất hiếm vẫn được tổ chức
USPTO sắp xếp vào dạng hợp kim và các hợp chất khác, chính xác là nam châm
đất hiếm từ các dạng khác nhau của nam châm. Tại Việt Nam, theo đánh giá của
các nhà khoa học địa chất, trữ lượng đất hiếm ở khoảng 10 triệu tấn phân bố rải
rác ở các mỏ quặng vùng Tây Bắc và dạng cát đen phân bố dọc theo ven biển các
tỉnh miền Trung.
Danh sách đất hiếm
Dưới đây là danh sách 17 nguyên tố đất hiếm.
Z
Kí
Tên Từ nguyên học Ứng dụng tiêu biểu
hiệu
21
Sc Scandi
từ tiếng Latin Scandia (Scandinavia),
nơi quặng đất hiếm này đầu tiên được
phát hiện.
hợp kim Nhôm-
scandi
39
Y Yttri
từ làng Ytterby, Thụy Điển, nơi phát
hiện quặng đất hiếm này đầu tiên.
granat YAG, YBCO
Siêu dẫn nhiệt độ
cao
57
La Lantan
trong tiếng Hy Lạp "lanthanon",
nghĩa là Tôi ẩn nấp.
High refractive
index glass, flint,
hydrogen storage,
battery-electrodes,
camera lenses, fluid
catalytic cracking
catalyst for oil
refineries
58
Ce Xeri Theo tên sao lùn Ceres.
Chemical oxidizing
agent, polishing
powder, yellow
colors in glass and
ceramics, catalyst
for self-cleaning
ovens,
fluid catalytic
cracking catalyst for
oil refineries
59
Pr Praseodymi
theo t
ừ tiếng Hi Lạp "praso", có nghĩa
là "tỏi tây" (hay hành poa rô), và từ
"didymos", nghĩa là "sinh đôi".
Rare-earth magnets,
lasers, màu xanh ở
thủy tinh và đồ gốm
sứ, flint
60
Nd Neodymi
theo từ Hi Lạp "neo", nghĩa là mới
, và
"didymos", nghĩa sinh đôi.
Rare-earth magnets,
lasers, màu tím ở
thủy tinh và đồ gốm
sứ, ceramic
capacitors
61
Pm Promethi
theo tên vị thần Titan Prômêtê của
thần thoại Hi Lạp, vị thần đã đem lửa
cho con người.
Nuclear batteries
62
Sm Samarium
for Vasili Samarsky-Bykhovets, who
discovered the rare earth ore
samarskite.
Nam châm đất hiếm
,
lasers, neutron
capture, masers
63
Eu Europi theo tên Châu Âu.
Red and blue
phosphors, lasers,
mercury-vapor
lamps
64
Gd Gadolini
theo tên của Johan Gadolin (1760–
1852), để thể hiện sự kính trọng với
những nghiên cứu về đất hiếm của
ông.
Nam châm đất hiếm
,
high refractive index
glass or garnets,
lasers, x-ray tubes,
computer memories,
neutron capture
65
Tb Terbi theo tên làng Ytterby, Thụy Điển .
Green phosphors,
lasers, fluorescent
lamps
66
Dy Dysprosi
theo từ Hi Lạp "dysprositos", nghĩa l
à
khó tiếp cận.
Nam châm đất hiếm
,
lasers
67
Ho Holmi
theo tên thành phố Stockholm (trong
tiếng Latinh, "Holmia"), quê hương
của một trong số những người tìm ra
nó.
Laser
68
Er Erbi theo tên làng Ytterby, Thụy Điển.
Lasers, vanadium
steel
69
Tm Thuli
theo tên vùng đất trong thần thoại
Thule.
Portable X-ray
machines
70
Yb Ytterbi theo tên làng Ytterby, Thụy Điển.
Infrared lasers,
chemical reducing
agent
71
Lu Luteti
theo tên Lutetia, tên trước kia của
thành phố Paris.
Viết tắt
Dưới đây là các kí hiệu viết tắt của các nguyên tố đất hiếm thường được sử dụng:
RE = đất hiếm
REM = kim loại đất hiếm
REE = nguyên tố đất hiếm
REO = ôxit đất hiếm
LREE = nguyên tố đất hiếm nhẹ (La-Sm)
HREE = nguyên tố đất hiếm nặng (Eu-Lu)
Ứng dụng
Dùng để chế tạo các nam châm vĩnh cửu cho các máy phát điện
Dùng để đưa vào các chế phẩm phân bón vi lượng nhằm tăng năng suất và
chống chịu sâu bệnh cho cây trồng
Dùng để chế tạo các nam châm trong các máy tuyển từ trong công nghệ
tuyển khoáng
Dùng để diệt mối mọt, các cây mục nhằm bảo tồn các di tích lịch sử
Dùng chế tạo các đèn catot trong các máy vô tuyến truyền hình
Dùng làm xúc tác trong công nghệ lọc hóa dầu và xử lý môi trường
Dùng làm vật liệu siêu dẫn
Các ion đất hiếm cũng được sử dụng như các vật liệu phát quang trong các
ứng dụng quang điện
Được ứng dụng trong công nghệ laser
Hiện nay các nhà khoa học Việt Nam đã tách được các nguyên tố đất hiếm đạt đến
độ sạch đến 98-99% và ứng dụng cho nhiều ngành khác nhau trong công nghiệp