Lãnh đạo = người
phục vụ?
Nhà bình luận người Mỹ Walter Lippmann đã từng định nghĩa l
ãnh
đạo là "những người phục vụ cho các ý tưởng của đất nước, l
à
những niềm tin tưởng, hy vọng sẽ đưa đất nước vượt lên m
ột tập
hợp các cá nhân".
Một người phục vụ như vậy, là ngư
ời mang lại những điều tốt nhất cho
tất cả mọi người, ngay cả khi đó không phải là l
ợi ích cho bản thân họ.
Vai trò này phải được xem là vai trò gìn giữ những gì lớn hơn c
ả các
nguyên tắc bản thân về giá trị. Đây là thái độ tập trung vào nhi
ệm vụ
trước mắt và không phải thái độ nhà lãnh đạo sẽ được gì t
ừ vị trí của anh
ta. Nó ngụ ý một mối quan hệ quan tâm qua lại giữa nhà lãnh đạo v
à
những người đi theo; các cá nhân đư
ợc tạo động lực bởi những lợi ích
tốt nhất dành cho họ.
Ý tưởng này có vẻ hơi xa lạ với những gì di
ễn ra xung quanh chúng ta
ngày nay. Ở rất nhiều lĩnh vực, chúng ta đều thấy những nhà lãnh đ
ạo
không làm gì để tạo niềm tin cho những người mà h
ọ dẫn dắt, ngoại trừ
làm theo những ý tưởng của chính bản thân nhà lãnh đạo. Ngày nay, th

ật
khó để nói rằng nhà lãnh đạo đang phục vụ họ hay phục vụ chúng ta. V
à
thật dễ dàng để tìm ra các nhà lãnh đạo chỉ muốn vươn tới thêm nhi
ều
đỉnh cao quyền lực và danh vọng. Quản lý tồi, lừa gạt, tham vọng đã đ
ặt
ra một câu hỏi "Những lãnh đạo đang dẫn dắt ai?" "Chúng ta phải hư
ớng
về ai?" "Liệu câu nói của Lippmann có phải chỉ là một giấc mơ vi
ển
vông và không có thực?"
Vì mọi người chứ không vì bản thân
Những lãnh đạo đã lựa chọn sẽ phục vụ cho lợi ích của mọi ngư
ời chứ
không phải của bản thân họ chắc chắn sẽ được xã h
ội tôn trọng. Chúng
ta hướng về họ để tìm kiếm hướng đi và những lời chỉ dẫn trong ho
àn
cảnh khó khăn và nhiều chông gai.
Một người "phục vụ" như vậy đã từng xuất hiện ở thế kỉ thứ năm trư
ớc
công nguyên. Đất nước đang lâm nguy. Đất nước cần một người l
ãnh
đạo có thể nắm lấy thời khắc này và đưa một thất bại trở thành m
ột
chiến thắng. Lời kêu gọi đã đến tai một người đang mải miết c
ày trên
đồng ruộng của mình, một nông dân. Anh ta đã xuất hiện. Anh ta đ
ã

chiến thắng. Và sau đó anh ta lại trở về nhà. Cincinnatus đã đư
ợc tôn
trọng vì sự cống hiến của anh cho đất nước. Người anh hùng áo v
ải của
nền cộng hòa La Mã đã cống hiến mọi thứ anh có thể làm trong kh
ỏanh
khắc khủng hoảng và sau đó từ bỏ vinh quang của quyền lực khi nhi
ệm
vụ đã hòan thành và trở về với đồng ruộng của mình.
Trong thời kì hiện đại, Tổng thống đầu tiên của Hợp chủng quốc Hoa
Kỳ, George Washington, người được coi là "Người Cha của Đất nước",
cũng là một ví dụ hùng hồn cho kiểu lãnh đạo phục vụ mà Lippmann đã
nói.
Washington vốn thuộc dòng dõi quý tộc địa chủ. Khi trở thành ngư
ời
bảo vệ quyền lợi của dân tộc với tư cách là T
ổng Chỉ huy Quân đội Cách
mạng trong suốt cuộc chiến giành độc lập của nước Mỹ, ông đã
đương
đầu với mọi thử thách và vượt qua chúng. Sau đó, sau hơn tám năm tr
ở
thành người đàn ông quyền lực nhất nước Mỹ, ông đã từ chức và tr
ở lại
với những thú vui đồng quê của mình.
Không có gì ngạc nhiên khi ông được lựa chọn là tổng thống đầu ti
ên
của Hoa Kỳ. Ông làm tổng thống hai nhiệm kỳ. Hành động ph
ục vụ cuối
cùng và có lẽ là vĩ đại nhất của ông đối với đất nước giống nh
ư

Cincinnatus, người anh hùng mà những người đương th
ời hay ví
ông, Washington đã từ chức và quay về với quê nhà, bang Virginia c
ủa
mình.
Washington, vì thế được nhớ tới bởi tính cách mạnh mẽ và tính k
ỉ luật,
lòng yêu nước nhiệt thành, nguyên tắc lãnh đạo và c
ống hiến không
ngừng cho đất nước. Ông mang lại niềm tin cho ngư
ời dân Mỹ, những
giá trị và niềm tin cho cả dân tộc.
Trong thực tế, lãnh đạo thật sự luôn là một hành động tự thân. Nó khi
ến
bạn đặt mình ra khỏi bức tranh lớn và xem xét nhu cầu của ngư
ời khác.
Nó là cách tư duy suy nghĩ cho nhu cầu của ngư
ời khác ngay cả khi nhu
cầu của bạn đang tăng lên. Nó đòi hỏi điều gì là đúng và t
ốt nhất cho cả
cộng đồng. Chúng ta cần nhiều lãnh đạo nh
ư Cincinnatus và George
Washington hơn nữa trong thời đại ngày nay. Những lãnh đạo h
òan
thành công việc mà không hề đòi hỏi gì cho bản thân; những lãnh đ
ạo
chỉ dẫn dắt và đi theo ý chí của tòan dân. Chúng ta s
ẽ giải quyết vấn đề
này như thế nào trong thời đại ngày nay? Th
ế giới đang phải đối mặt với

những vấn đề tòan cầu đe dọa tới cuộc sống của nhiều ngư
ời. Chúng ta
sẽ làm thế nào?
Lãnh đạo là công việc của mọi người
Rõ ràng lãnh đạo là một vấn đề ảnh hư
ởng tới tất cả chúng ta. Không
những thế, chúng ta còn được kêu gọi để thực hiện nó. Cho d
ù chúng ta
có ở trong một tổ chức lãnh đạo, hướng dẫn những ngư
ời trẻ, dẫn dắt
một gia đình, đ
ại diện cho điều đúng đắn, hay tổ chức một bữa tối…mọi
người đều có vai trò lãnh đạo. Chúng ta lần lượt được đưa vào
trong
những vai trò lãnh đạo trong suốt cuộc đời mình. Chúng ta lần lượt đư
ợc
kêu gọi trở thành những người lãnh đ
ạo phục vụ cho điều đúng đắn, cho
việc duy trì các giá trị, và cho những người mà chúng ta quan tâm.
Ngạc nhiên thay, tư tưởng về lãnh đạo phục vụ thậm chí đã t
ừng xuất
hiện trong các tác phẩm của tác giả thời Phục h
ưng Niccolo Machiavelli.
Ông nhấn mạnh rằng lãnh đạo là đúng đắn chỉ khi cộng đồng đư
ợc
hưởng lợi từ nhà lãnh đạo. Nhà lãnh đạo tốt, nói cách khác, là một ngư
ời
phục vụ cho cộng đồng.
Khi chúng ta được đưa vào vị trí lãnh đạo, phong cách lãnh đ
ạo phục vụ

nào sẽ tùy thuộc rất lớn vào việc chúng ta hiểu thế nào là một người l
ãnh
đạo phục vụ, về cách chúng ta nghĩ về người khác, và v
ề cách chúng ta
quyết định điều gì là đúng đắn.
Người phục vụ là người thực hiện nhiệm vụ giám sát xem điều gì s
ẽ
được coi là đúng đắn và ai sẽ là người hưởng lợi. Đó là việc làm vì l
ợi
ích của người khác. Nó không phải là ki
ểm sóat hay sở hữu. Nó không
phải là một kỹ thuật. Đó là việc nhà lãnh đạo là ai. Đó là m
ột thái độ,
cách nhìn nhận thế giới. Nhưng đó không phải là thái đ
ộ thụ động của
nhà lãnh đạo khi nhìn nhận và tư duy.
Theo những gì mà Lippmann đã nói, lãnh đạo không có nghĩa chỉ l
à duy
trì tầm nhìn và niềm tin vào lý tưởng mà còn là làm sống động các giá tr
ị
và trở thành các hình mẫu cho người khác đi theo. Nó cũng có nghĩa l
à
tập trung vào những người mà chúng ta d
ẫn dắt, trao quyền cho họ để họ
đạt được mọi tiềm năng. Nó cũng có nghĩa là khuyến khích ngư
ời khác
ra khỏi vòng luẩn quẩn tư duy của mình. Để làm được điều này, t
ất
nhiên nhà lãnh đạo phải nhìn được bức tranh lớn hơn và lãnh đ
ạo sự

nghiệp mang lại lợi ích cho tất cả mọi người.
Hiểu về lãnh đạo phục vụ
Có một khoảng cách lớn giữa những gì chúng ta muốn và k
ỳ vọng từ
nhà lãnh đạo và những gì mà chúng ta nhận được, vì thế rất tự nhi
ên,
chúng ta sẽ khắt khe với các nhà lãnh đạo. Nhiều người làm như v
ậy.
Thấy những nhà lãnh đạo xung quanh chúng ta là không đ
ủ, quan điểm
truyền thống của chúng ta về lãnh đạo rất có thể đã lỗi thời. Ngòai s
ự
thất vọng, chúng ta sẽ thư
ờng thấy những quan điểm truyền thống trái
ngược lại với các ý tưởng hiện đại về lãnh đạo. Vì chúng ta th
ấy những
lãnh đạo đang làm gì và gặp vấn đề gì, nh
ững quan điểm cũ lỗi thời sẽ
dễ dàng thắng các quan điểm mới.
Vì thế, có một loại quan điểm kêu gọi thay thế lãnh đ
ạo bằng khái niệm
"người phục vụ". Cho dù có vẻ như nó khá giống với những g
ì mà
Lippmann đã nói, nhưng thực ra thì không ph
ải. Phục vụ không thể thay
thế lãnh đạo vì thật ra nó là một phần của lãnh đạo.
Tân phục vụ, khái niệm mà chúng tôi đề cập đến ở đây, có nguyên tắc l
à
mọi người phải có kiến thức và câu trả lời ngay trong bản thân họ. Nh
ư

thế, sẽ không cần phải quản lý người khác. Không cần phải dạy ngư
ời
khác nghĩ như thế nào, hành xử ra sao. Điều này nghe rất hấp dẫ
n, dân
chủ và tự do, nhưng nó lại hơi ngây thơ. Chúng ta biết rằng con ngư
ời
không phải lúc nào cũng hành động dựa trên l
ợi ích tốt nhất của bản thân
họ.
Phục vụ là gì?
Hình mẫu tân phục vụ dựa trên giả định rằng lãnh đạo – nơi đư
ờng
hướng, tầm nhìn và chỉ dẫn đến từ tầng trên cùng của tổ chức - t
ạo ra sự
phụ thuộc vào những người đi theo và gỡ bỏ trách nhiệm và sự thỏa m
ãn
cá nhân. Nhưng liệu có phải như thế?
Khi chúng ta được trao một trách nhiệm lãnh đ
ạo, chúng ta chịu trách
nhiệm duy trì một tập hợp các tiêu chu
ẩn. Chúng ta không áp đặt những
suy nghĩ, mong muốn và khao khát của bản thân lên những ngư
ời khác
mà áp dụng những tiêu chuẩn tốt nhất cho cả tổ chức. Một cách tự nhi
ên,
điều này được thực hiện với sự tôn trọng theo cả hai hướng, nh
à lãnh
đạo và những người đi theo.
Lãnh đạo thật sự, khác với độc tài, không l
ấy đi tự do, lựa chọn, trách

nhiệm của người khác. Nhà lãnh đạo chỉ phục vụ và xem xét các ý tư
ởng
và nhu cầu của những người mà họ dẫn dắt. Để làm được điều này, h
ọ
phải tự rèn luyện bản thân, phát triển tính cách, hòa nhập cộng đồng, y
êu
thương và tôn trọng người khác. Chính điều này sẽ tạo nên sự tự l
ãnh
đạo ở mọi cấp độ của tổ chức. Nó tạo ra môi trường tự lãnh đ
ạo khi mọi
người đều được trao quyền và làm việc hướng tới điều tốt đẹp cho cả t
ổ
chức vì nó mang lại lợi ích lớn nhất cho tất cả mọi người.
Daniel Goldman, tác giả của cuốn "Trí thông minh cảm xúc", đã đ
ề cập
đến việc quan tâm đến cảm xúc, ý tưởng và ý kiến của người khác và g
ọi
nó là sự đồng cảm. Nhưng, trong một bài báo trên tạp c
hí Kinh doanh
Harvard, ông đã viết rằng "đồng cảm không có nghĩa là "tôi đ
ồng ý, bạn
rất tốt". Với nhà lãnh đạo, nó không có nghĩa là hi
ểu mọi cảm xúc của
người khác và cố gắng làm hài lòng tất cả mọi người. Đó sẽ là một c
ơn
ác mộng – nó sẽ khiến mọi việc không thể hòan thành. Đ
ồng cảm có
nghĩa là xem xét cẩn thận cảm xúc của người khác – trong quá trình
đưa
ra quyết định sáng suốt. Nói cách khác, phục vụ thật sự có nghĩa là ngh

ĩ
đến ý tưởng và cảm xúc của ngư
ời khác. Thái độ phục vụ sẽ khiến các
nhà lãnh đạo nhận thức được nhu cầu của ngư
ời khác, đồng thời biến họ
trở thành nhà lãnh đạo tốt hơn.
Như ông Lippmann đã định nghĩa, lãnh đạo chính xác là l
ựa chọn phục
vụ thay vì lợi ích bản thân. Lãnh đạo không phải là một bài t
ập xây dựng
sự đồng thuận mà là việc nghĩ đến nhu cầu của ngư
ời khác đồng thời xác
định những ranh giới cần thiết. Nói tóm lại, người mà chúng ta c
ần,
không phải là một nhà lãnh đạo, mà là một nhà lãnh đạo phục vụ.
Hoàng Anh

Theo Leadership now