Dạy cho trẻ biết thông cảm
Cho dù con bạn chỉ mới 2-3 tuổi
nhưng từ bây giờ đã có thể dạy cho
cháu biết thông cảm, hiểu người khác.
Người ta nói "dạy con từ thuở còn
thơ" là vậy!
Mong đợi gì ở lứa tuổi này?
Nhiều nghiên cứu cho thấy khi một đứa trẻ trong nhà trẻ
khóc, thì những trẻ nào cùng khóc theo sẽ có khuynh hướng
dễ đồng cảm, thông cảm với người khác khi chúng trưởng
thành (Vì thế đừng phát cáu khi thấy con bạn cũng mếu
máo ngay sau khi một đứa trẻ khác bật khóc). Là cha mẹ,
bạn phải giáo dục con mình lòng thương yêu và thông cảm
với người khác. Ví dụ, nếu trẻ ở giai đoạn đi chập chững
đánh chị nó, bạn nói: "Khi con đánh người khác là làm cho
người ta bị đau. Con đâu có muốn vậy phải không?". Phải
đợi một thời gian nữa cháu mới hiểu hết lời bạn nói. Nhưng
về mặt nào đó, lời nói của bạn sẽ được ghi nhận.
Bạn nên làm gì?
Ðặt tên cho cảm giác: Nếu bạn gọi tên những cách cư
xử của trẻ, chúng có thể hiểu được. Khi con hôn lên ngón
tay đau của bạn, bạn hãy nói "Ồ, con ngoan lắm. Mẹ hết
đau rồi." Trẻ sẽ học từ phản ứng của bạn rằng sự thông cảm
của trẻ được nhận ra và có giá trị. Trẻ cũng cần được nhận
biết những xúc cảm tiêu cực, vì thế bạn cũng đừng e ngại
mà cứ nói ra khi con không biết quan tâm. "Con giành lấy
cái trống lắc của em thì em sẽ buồn và khóc. Hai chị em
chơi chung mới vui chứ".
Khen cách cư xử đồng cảm: Khi con có một hành
động tốt, bạn hãy nói cho trẻ biết là nó làm đúng: "Cưng
của mẹ ngoan lắm. Nhìn em con kìa, nó đang cười vì được
con cho mượn gấu bông đó".
Khuyến khích trẻ nói về những xúc cảm của nó và
của bạn: Hãy để cho con biết bạn quan tâm đến những cảm
xúc của nó bằng cách chăm chú lắng nghe. Bạn nhìn vào
mắt trẻ khi đang nói chuyện với bạn và diễn giải điều trẻ
nói. Ví dụ khi trẻ la lên "Hoan hô!", bạn nói ngay: "À, có
chuyện gì vui vậy con?". Trẻ sẽ không biết trả lời nếu bạn
hỏi trẻ lý do tại sao, nhưng trẻ sẵn lòng nói về "cảm giác
hạnh phúc". Tương tự như vậy, bạn hãy chia sẻ cảm xúc
của bạn với trẻ: "Mẹ thấy buồn khi con đánh vào mẹ. Nếu
không muốn mang đôi giày đó thì phải nói cho mẹ biết là
nó bị ướt chứ". Trẻ sẽ học biết những hành động của trẻ
ảnh hưởng đến người khác, một khái niệm không dễ dàng
gì để trẻ nhỏ có thể hiểu.
Chỉ ra hành động của người khác: Hãy dạy cho trẻ
quan tâm đến những cách cư xử tốt của người khác. "Con
có nhớ cô bán rau trong chợ gần nhà mình không? Cổ tốt
lắm! Hôm qua mẹ đánh rơi bóp tiền, cổ nhặt được và trả
cho mẹ". Bằng cách này, bạn củng cố sự hiểu biết của trẻ
về những hành động của một người có thể ảnh hưởng đến
cảm xúc của người khác như thế nào. Sách vở cũng cho ta
nhiều gương tốt để học tập, vì thế bạn có thể hỏi trẻ xem
nàng Bạch Tuyết cảm thấy thế nào; hay tại sao bé gái trong
một câu chuyện khác lại mỉm cười… Nói với con bạn cảm
thấy như thế nào khi bạn đóng vai Bạch Tuyết, và hỏi xem
nếu con bạn tưởng tượng nó là một nhân vật nào đó thì nó
phản ứng ra sao. Những trò chơi này giúp trẻ học biết về
những cảm xúc của người khác và liên hệ đến chính bản
thân trẻ.
Dạy trẻ phép lịch sự cơ bản: Tập cho con những thói
quen tốt để thể hiện sự quan tâm và tôn trọng người khác.
Dạy con nói "xin lỗi" và "cám ơn". Nói với con rằng bạn
không hài lòng với cái giọng ra lệnh khi nhờ bạn làm điều
gì. Dĩ nhiên, nếu bạn lịch sự với trẻ thì điều đó lại có hiệu
quả gấp ngàn lần cứ mãi nhắc nhở về những luật lệ và lời
giải thích. Bạn hãy nói "làm ơn" và "cám ơn" thường xuyên
với trẻ và với người khác. Con bạn sẽ bắt chước dùng
những lời như vậy khi giao tiếp ở nhà cũng như ngoài xã
hội.
Ðừng dạy con trong lúc giận: Dù rất bực khi trẻ
đánh bạn cùng chơi với nó, bạn cố gắng đừng mắng con
ngay, nó sẽ khép mình lại và trở nên "lì lợm". Bạn hãy lấy
lại bình tĩnh rồi nói dứt khoát: " Mẹ biết con bực tức,
nhưng con không nên đánh bạn con. Con làm bạn đau, và
làm cho mẹ buồn. Con xin lỗi bạn đi!"
Tập làm những việc nhỏ: Nhiều nghiên cứu cho thấy
trẻ em học sống có trách nhiệm thì cũng biết quan tâm đến
người khác. Trẻ 2 tuổi thích làm những việc nho nhỏ như
cho chó ăn… Ðừng tiếc lời khen con khi nó làm một việc
tốt: "Con nhìn con Ky vẫy đuôi kìa! Nó thích con cho nó
ăn".
Nhớ làm gương tốt cho trẻ: Những hành động tử tế và
bác ái là phương pháp hay nhất để dạy trẻ lòng thông
cảm. Bạn cho con đi theo đến giúp một người hàng xóm
bị bệnh hay một người bạn mới sinh em bé. Cứ để cho
con giúp bạn xách giỏ quần áo. Bạn có thể giải thích
đơn giản rằng đôi khi người khác bị bệnh hoặc không
có đủ cơm ăn áo mặc, họ cần sự giúp đỡ của người xung
quanh.