Các chiến lược rút lui khỏi thương
trường (phần 2)
Dành cho các chủ doanh nghiệp vừa và
nhỏ Việt Nam
Dịch bởi: Nhóm 2: Huỳnh Ngọc Minh; Bích
Liên; Quang Trữ; Thị Thu; Cao Minh - Ban
biên dịch Quantri.com.vn:


Cân nhắc yếu tố gia đình

Ngoài các vấn đề về tài chính, một trong những quyết định quan
trọng cần phải được cân nhắc là việc duy trì doanh nghiệp trong
phạm vi quản lý gia đình. Thông thường, cái tình và cái lý trong
việc tiếp quản doanh nghiệp của gia đình quả thật cần phải đắn
đo hơn các vấn đề về kinh doanh và tài chính. Những vấn đề
nhạy cảm như thế cần phải được xem xét trước khi quyết định
các vấn đề khác.
Nhiều chủ doanh nghiệp thoạt đầu có ý định chuyển giao doanh
nghiệp của họ cho người thân trong gia đình, nhưng cuối cùng thì
ý định đó không khả thi, hoặc xét thấy chưa phải là một giải pháp
tối ưu. Trong thực tế có rất nhiều vấn đề cần phải được xem xét
trước khi quyết định như tuổi tác, hoài bảo, kỹ năng, kinh nghiệm
quản lý của người tiếp quản, vốn, dòng đời doanh nghiệp, kể cả
sự phản ứng của các thành viên khác trong dòng tộc cũng như
của đội ngũ nhân viên đối với người tiếp quản.

Vấn đề nhân sự và quyết định chuyển nhượng doanh nghiệp
Chiến lược rút lui khỏi thương trường (“chiến lược ra đi”) được
xem là hiệu quả khi có tính toán và xem xét đến sự ảnh hưởng
đối với đội ngũ nhân sự khi chuyển nhượng doanh nghiệp. Vấn

đề cần xem xét có thể là các giải pháp giữ lại đội ngũ quản lý cốt
cán cũng như những đảm bảo đối với cả đội ngũ nhân sự. Ngoài
ra, một chiến lược được xem là thật sự hiệu quả khi nó quản trị
được sự thay đổi và triển khai được các giải pháp quản lý mới
phù hợp với sự thay đổi.

Đánh giá thành tích

Quy trình chuyển đổi doanh nghiệp là cơ hội duy nhất cho người
chủ doanh nghiệp có một cái nhìn khác về thế mạnh của doanh
nghiệp, xác lập mục tiêu mới, nhận biết nhu cầu về nhân lực và
đáp ứng nhu cầu đó. Làm được như thế và thể hiện rõ trong cá
công cụ quản lý sẽ mang đến cho các nhà đầu tư tiềm năng sự
đánh giá rất lạc quan về doanh nghiệp, và chính vì thế giá trị của
doanh nghiệp cũng sẽ tăng lên.

Phổ biến thông tin một cách hiệu quả

Ngay trong giai đoạn đầu khi hình thành kế hoạch chuyển
nhượng hay sáp nhập doanh nghiệp, phổ biến thông tin là một
vấn đề quan trọng. Trong giai đoạn này, điểm mấu chốt là phải
xác định được nhóm nhân sự cần thực sự quan đến quá trình
chuyển nhượng hay sáp nhập doanh nghiệp vì những lý do sau
đây:

(i) tránh sự liên đới không cần thiết đối với những
nhân viên khác;
(ii) dễ dàng quản lý tính nhất quán của luồng thông tin
cung cấp cho các nhà đầu tư tiềm năng;
(iii) để cho các nhà đầu tư tiềm năng thấy được các cá

nhân này cũng là những cá nhân đầy trách nhiệm đóng
góp cho sự thành công của doanh nghiệp, qua đó sẽ tạo
ra một giá trị nhất định cho doanh nghiệp.
Có thể nói tác động của việc chuyển nhượng hay sáp nhập
doanh nghiệp là tích cực hay tiêu cực phụ thuộc vào mức độ
quản lý sự chuyển tiếp như thế nào. Đôi khi sẽ phát sinh vấn đề
đối với nguồn nhân lực do sự thiếu minh bạch về sự thay đổi của
doanh nghiệp vì họ lo sợ có sự thay đổi trong công việc hay lo sợ
mất việc làm trong quá trình tái cơ cấu/ mua bán doanh nghiệp.
Tuy nhiên, việc chuyển nhượng hay sáp nhập doanh nghiệp cũng
sẽ có những tác động tích cực lên nguồn nhân lực khi kế hoạch
chuyển giao được thông tin một cách kịp thời và hiệu quả. Có
trường hợp nhân viên sẽ làm việc tận tâm hơn để chứng minh
khả năng của mình đối với Ban giám đốc mới. Ngoài ra các nhà
quản lý mới cũng thường có chủ ý xem xét các vấn đề nhân sự
hơn so với những người tiền nhiệm bởi vì vấn đề này có thể
mang lại những hiệu quả và luồng sinh khí mới cho doanh
nghiệp.

Các phương án cho chiến lược rút lui khỏi thương trường:
Lập kế hoạch.
Một kế hoạch giải quyết vấn đề một cách hiệu quả sẽ tạo ra giá trị
đá ng kể cho vị thế của doanh nghiệp. Chủ doanh nghiệp càng
sớm hiểu rõ vai trò và tầm quan trọng của một kế hoạch hiệu quả
thì họ sẽ càng nắm chắc cơ hội thành công trong tương lai.

Mặc dù có nhiều phương thức để chuyển nhượng quyền sở hữu,
nhưng thông thường nhất là bán hay chyển nhượng quyền sở
hữu trong phạm vi gia đình, nhóm nhân viên hoặc bán cho bên
thứ ba. Những phương án khác có thể là bán một phần sở hữu,

tái cấu trúc vốn, phát hành cổ phiếu lần đấu hay cổ phần hóa nội
bộ. Các phương án này cho phép giữ lại một phần sở hữu nhất
định hoặc kể cả việc nắm quyền chi phối. Tuy nhiên, đối với mỗi
phương án sẽ có những vấn đề khách nhau cần phải quan tâm.
Bán hay chuyển nhượng quyền sở hữu
Bán cho gia đình

Một doanh nghiệp tư nhân thường là kết quả của một đời làm
việc của người chủ và người sáng lập. Do đó khi về già, người
chủ doanh nghiệp thường mong muốn các thành viên trong gia
đình hay những người thừa kế tiếp tục thừa hưởng những thành
quả lao động đó. Tuy nhiên các nhân viên và quản lý không phải
là thành viên của gia đình sẽ đặt vấn đề về việc chuyển nhượng
quyền sở hữu của doanh nghiệp. Thậm chí kể các các thành viên
trong gia đình nhưng trong doanh nghiệp cũng có thể lên tiếng
phản đối. Các nhân viên chủ chốt rất quan tâm đến vấn đề ai là
người kế tục điều hành doanh nghiệp. Những vấn đề trên được
quan tâm càng sớm thì sẽ càng có những giải pháp thỏa đáng.

Bán cho đối tác hay người đồng sở hữu
Khi đối tác hay người đồng sở hữu mua lại doanh nghiêp thì thỏa
thuận chuyển quyền sở hữu cần bao gồm các qui định về hình
thức (chẳng hạn như chỉ là quà tặng hay thừa kế); đối tượng
chuyển nhượng (ví dụ như chỉ những thành viên trong gia đình
hoặc những người sở hữu hiện hành); giá cả chuyển nhượng (có
thể tính theo công thức thông thường hay tiến hành định giá).
Các qui định này nhằm giới hạn quyền mua cổ phần của những
người đồng sở hữu hoặc hay các công ty khác nếu có ai đó cố
tình bán hay chuyển nhượng cổ phần ngoài phạm vi cho phép.


Bán cho nhân viên

Đôi khi việc lựa chọn nhân viên trở thành người quản lý kế tục sẽ
là một quyết định hợp lý nhất. Tuy nhiên, người được lựa chọn
phải liên quan đến công tác điều hành thường nhật của doanh
nghiệp, và phải bảo đảm rằng nhân viên sẽ tiếp tục duy trì kinh
doanh sau khi người chủ ra đi. Bởi vì nếu nhân viên được lựa để
kế tục cũng ra đi, đặc biệt là khi họ đầu quân cho một đối thủ
cạnh tranh nào đó thì quả là một điều thật tệ hại.

Bán cho bên thứ 3

Thông thường cách đơn giản nhất để chuyển quyền sở hữu là
bán cổ phiểu ra bên ngoài cụ thể là bán cho các doanh nghiệp cổ
phần lớn hơn. Cách này tuy phổ biến nhưng có thể gặp rất nhiều
rắc rối và những hậu quả khó lường trước được. Một vài nhà đầu
tư có thể sẽ không có đủ nguồn lực tài chính sẵn có để nắm giữ
hết cổ phần, và có thể sẽ dựa vào một chủ đầu tư khác chuyên
bán trả góp hoặc bảo lãnh một phần nợ vay phát sinh. Cách mua
bán này tạo cơ hội cho chủ đầu tư riêng lẻ đa dạng hóa nguồn
vốn kinh doanh. Điều này có ưu điểm hơn là các doanh nghiệp
gia đình. Vì doanh nghiệp gia đình có thể mất đi sự làm việc độc
lập hoặc không thể định hướng nghề nghiệp cho các thành viên
tham gia kinh doanh trong gia đình. Do đó việc bán cổ phiếu ra
bên ngoài có thể giúp cho việc thay đổi những nhân viên chủ
chốt, khách hàng và nhà cung cấp.

Phát hành cổ phiếu lần đầu (IPO)

Cổ phần hóa mô tả quy trình bán cổ phiếu ra công chúng (bao

gồm cổ phiếu thông thường, ưu đãi, hoặc trái phiếu) của doanh
nghiệp tư nhân. Việc cổ phần hóa chỉ được nghĩ đến khi nguồn
tài chính dành cho phát triển kinh doanh vượt quá khả năng vay
nợ. Thông thường chi phí cho một hoạt động của doanh nghiệp là
khổng lồ, và điều này càng gia tăng khi qui mô hoạt động của
doanh nghiệp càng lớn. Do đó, việc “cổ phần hóa” thật sự là một
giải pháp hấp dẫn. Ngoài ra khi còn là một doanh nghiệp nhỏ lẻ,
luôn tồn tại nhận thức sai lầm về khối lượng quyền lực đang nắm
giữ. Tuy nhiên, quyết định cổ phần hóa phải được phân tích một
cách sâu sắc, và những thuận lợi cũng như bất lợi phải được
đánh giá một cách thận trọng.

Cổ phần hóa nội bộ.

Kế hoạch cổ phần hóa nội bộ là một kế hoạch “nghỉ hưu” hoàn
hảo nó cho phép nhân viên được sở hữu một phần của doanh
nghiệp. Kế hoạch cổ phần hoá nội bộ có thể được thực hiện bằng
nhiều hình thức như khấu trừ vào thu nhập sau thuế của nhân
viên cho phần cổ phiếu sở hữu hay tương ứng với khoản tiền
dung mua mua cổ phiếu. Tổng quỹ lương là tiêu chí quan trọng
để đánh giá kế hoạch cổ phần hoá nội bộ, nó quyết định qui mô
của kế hoạch cổ phần hoá nội bộ, tương ứng với sức mua cồ
phần thông qua kế hoạch này.

Lợi ích từ việc bán cổ phần bao gồm vốn trước thuế từ nguồn cổ
phần hoá, phần thuế lưu hồi cho khoản lợi nhuận từ việc bán cồ
phần và nguồn quỹ lợi nhuận từ việc bán cổ phần.
Tuy nhiên, cổ phần hóa hay phát hành cổ phiếu nội bộ chỉ là hai
(02) trong nhiều phương án phù hợp trong những điều kiện, hoàn
cảnh cụ thể nào đó. Do đó, nó có thể sẽ không thích hợp cho tất

cả tình huống.

Đúng thời điểm: Lên kế hoạch sớm là điều cần thiết

Dù thế nào đi nữa, cuối cùng rồi mọi doanh nghiệp cũng phải đối
phó với vấn đề ra đi của chủ doanh nghiệp, phần lớn các doanh
nghiệp tư nhân không có sự chuyển tiếp hiệu quả hoặc là không
có kế hoạch thanh toán tài chính một cách thỏa đáng. Chủ doanh
nghiệp tư nhân thường xuyên trì hoãn việc thực hiện kế hoạch
này bởi vì họ bị nhu cầu công việc thúc ép từng ngày, hoặc là họ
cảm thấy khó khăn để xác định thời điểm để nghĩ về việc rút lui
khỏi thương trường.

Chính vì vậy nhiều doanh nghiệp thường phản ứng một cách tự
nhiên khi thời khắc cho việc lên chiến lược thu hoạch đã đến.

Một chiến lược thu hoạch được xem là có hiệu quả phải bắt đầu
rất lâu trước khi việc rút lui thực sự diễn ra. Giá trị sẽ được tối ưu
hoá khi kế hoạch rút lui có tính chủ động. Một kế hoạch rút lui với
khung thời gian từ 2 đến 5 năm cho phép doanh nghiệp có thể:

 Chứng minh cho các nhà đầu tư tiềm năng rằng công ty có
mối quan hệ lâu dài với khách hàng và cả nhà cung cấp.
Hơn nữa, nó còn có đủ thời gian để bảo đảm có một đội ngũ
quản lý hiệu quả trước khi chuyển giao, điều này sẽ làm
giảm sự lo lắng từ các nhà đầu tư về sự phụ thuộc của
doanh nghiệp vào chủ sở hữu trước;
 Thay đổi kế hoạch chiến lược (ví dụ: lựa chọn khách hàng,
thị trường) với việc tập trung tạo thêm một tài sản thật hấp
dẫn;

 Sắp xếp các vấn đề tài chính. Vì bất kỳ nhà đầu tư tiềm
năng nào cũng chú trọng tới các báo cáo tài chính mà doanh
nghiệp trong những năm qua. Các báo cáo tài chính còn
dùng để tìm hiểu về quá trình hoạt động vừa qua của công
ty để những rủi ro và lợi ích cho các đầu tư tiềm năng. Thiết
lập những báo cáo hàng quý hoặc tháng để giúp cho người
mua tương lai hiểu được những quy luật then chốt và các
công cụ được dùng để quản lý hoạt động kinh doanh;
 Xây dựng được một thông điệp xung quanh vấn đề chất
lượng hoạt động; và tiên liệu những vấn đề mà các nhà đầu
tư tiềm năng có thể quan tâm;
 Bắt đầu việc xem xét ai có thể sẽ là nhà đầu tư lý tưởng.
Nhờ việc am hiểu tốt về hành vi và thái độ của nhà đầu tư,
chủ sở hữu có thể xác định được phương cách nào tối ưu
hoá giá trị.
 Nhận thức đúng đắn ưu & nhượt điểm của doanh nghiệp.
Người chủ doanh nghiệp càng am hiểu về thế mạnh của
doanh nghiệp mình thì sẽ có được nhihê2u lợi thế torng việc
đàm phán với các nhà đầu tư tiềm năng. Hơn nữa, nhận
biết về điểm mạnh còn có thể vực dậy tình trạng yếu kém,
nêu cao được giá trị và và là vấn đề đểm xem xét, quyết
định đầu tư;
 Chuẩn bị và thực thi được qui trình chuyển nhượng doanh
nghiệp một cách chặt chẽ, điều này cũng tạo cho bên
chuyển nhương một vị thế tốt khi các nhà đầu tư tiến hành
phân tích, đáng giá và thương thảo.
Mỗi một bước nêu trên sẽ được thảo luận một cách cụ thể và chi
tiết trong phần tiếp theo của loạt bài này.
Các chiến lược cụ thể
Giới thiệu

Chúng tôi đã thiết định các khái niệm như Nhận biết giá trị của cổ
đông; Các chiến lược rút khỏi thị trường để giúp các chủ doanh
nghiệp tư nhân xây dựng và thực hiện chiến lược rút khỏi thương
trường một cách hiệu quả.

Phần 1, Quyết định bán, phần này lý giải tại sao giá trị lại được
nâng cao khi chủ doanh nghiệp có kế hoạch rút lui khỏi thị trường.
Điều này có lẽ bắt đầu từ quá trình xác định mục đích và mục tiêu
của doanh nghiệp cũng như của cá nhân chủ doanh nghiệp.
Những mục đích và mục tiêu này quyết định chiến lược rút khỏi thị
trường tốt nhất và giúp lựa chọn nhà đầu tư phù hợp nhất.
Phần 2, Lựa chọn nhà đầu tư phù hợp, doanh nghiệp được phân
tích dưới góc độ của nhà đầu tư tiềm năng. Do đó việc xác định
được mục đích của mỗi nhà đầu tư sẽ giúp chủ doanh nghiệp lựa
chọn nhà đầu tư và phương thức giao dịch bảo đảm tốt nhất cho
lợi ích của doanh nghiệp. Phần này giúp chủ doanh nghiệp hiểu
sâu về các phương thức mua bán khác nhau, ưu và nhược điểm
của mỗi loại phương thức và giải thích lý do ưu tiên chọn lựa các
phương thức này theo quan điểm của chủ doanh nghiệp và nhà
đầu tư. Phần này cũng nhấn mạnh về các yếu tố động lực quan
trọng về giá trị mà các nhà đầu tư thường quan tâm nhất từ trước
đến nay.
Hiểu biết tốt hơn về những vấn đề này, các chủ doanh nghiệp có
thể bất đầu suy tính việc bán doanh nghiệp với giá cao nhất. Sự
chuẩn bị và triển khai chiến lược rút khỏi thị trường một cách hiệu
quả là các chủ đề thảo luận tiếp theo trong loạt chuyên đề này.
Phần Củng cố Doanh nghiệp để chuyển nhượng sẽ thảo luận các
vấn đề như đánh giá và thẩm định giá trị doanh nghiệp, xác định
thời điểm thích hợp để bán doanh nghiệp, thực hiện các bước
kiểm tra và điều chỉnh trước khi bán doanh nghiệp, tổng hợp các

thông tin liên quan và kết quả phân tích tài chính, thực hiện qui
trình phân tích, đánh giá và công bố các thông tin liên quan đến
việc bán doanh nghiệp, đánh giá và phân tích qui trình theo đạo
luật Sarbanes- Oxley, quản lý các vấn đề nhân sự. Qui trình Mua
Bán, phần này bao gồm các nội dung về qui trình phân tích, đánh
giá và công bố các thông tin liên quan đến việc bán doanh
nghiệp, sử dụng chuyên gia tư vấn một cách hiệu quả, thương
thuyết và quyết định bán, phòng tránh những cạm bẫy, và cấu
trúc giao dịch mua bán đảm bảo hiệu quả về thuế. Các vấn đề
sau khi thực hiện giao dịch mua bán, phần này thảo luận các vấn
đề liên quan đến hoạch định về thuế và tài sản, quản lý tài sản cá
nhân một cách hiệu quả sau khi bán doanh nghiệp và phương
thức quản lý các tác động của các chiến lược rút khỏi thị trường.
Phân tích doanh nghiệp dưới góc độ của nhà đầu tư tiềm
năng
Bất cứ nhà đầu tư tiềm năng nào cũng tìm kiếm các chỉ tiêu định
lượng và đinh tính về điểm mạnh và sự thành công của doanh
nghiệp. Các chỉ tiêu này bao gồm lợi thế cạnh tranh trên thị
trường, sự đa dạng của các loại khách hàng, và chiến lược kinh
doanh vững chắc. Thậm chí khi nhà đầu tư có ý định đưa nhóm
quản lý cấp cao vào thì các điểm mạnh và chuyên môn của nhóm
quản lý này sẽ trở thành lĩnh vực trọng tâm cần quan tâm. Các
vấn đề về nguồn nhân lực và nguồn lực càng trở nên quan trọng
hơn trong thị trường mang tính cạnh tranh và toàn cầu hóa.
Tuy nhiên, mỗi nhà đầu tư tiềm năng sẽ có những cách nhìn khác
nhau khi xem xét giá trị của các yếu tố này. Để hiểu tốt hơn về
triết lý của nhà đầu tư tiềm năng về những gì tạo nên giá trị, chủ
doanh nghiệp cần phải hiểu phương thức mà nhà đầu tư sẽ đánh
giá doanh nghiệp của mình như là doanh nghiệp có tiềm năng để
mua. Ngoài ra, các yếu tổ chủ lực về giá trị cụ thể sẽ khác nhau

tùy theo mỗi nhà đầu tư. Một số yếu tố chủ lực này sẽ được đánh
giá một cách khách quan, một số khác thì theo chủ quan.
Để nắm bắt và hiểu tốt nhất về giá trị chủ quan (giá trị được nâng
cao theo quan điểm của một cá nhân hoặc một nhóm nhà đầu tư
cụ thể), chủ doanh nghiệp cần phải hiểu ba lĩnh vực khác nhau
của nhà đầu tư:
(1) Sân chơi chiến lược – có thể bao gồm các đối thủ cạnh
tranh hiện có, hoặc một doanh nghiệp nào đó đang chiếm
ưu thế trong lĩnh vực kinh doanh này;
(2) Tiềm năng hợp nhất các nhà đầu tư tiềm năng có thể
nghiên cứu mạng lưới phân phối để tìm kiếm khả năng hợp
nhất.
(3) Các nhà đầu tư tài chính – các nhà đầu tư cơ hội có thể
có hoặc không có chuyên môn trong lĩnh vực kinh doanh
của doanh nghiệp nhưng họ quan tâm đến việc đầu tư vốn
và cân đối hoạt động theo vốn vay dựa trên những đánh giá
mang tính chất ngắn hạn và trung hạn về giá trị doanh
nghiệp hay giá trị sau khi hợp nhất thành những tập đoàn
lớn hơn.
Vấn đề quan trọng là chủ doanh nghiệp cần phải hiểu các mục
tiêu của từng nhà đầu tư tiềm năng và phương thức mà các nhà
đầu tư tiềm năng này xây dựng chiến lược và thực hiện qui trình
chuyển nhượng doanh nghiệp.