Trẻ thứ hai xuất hiện - cơ hội
cho sự phát triển nhân cách
của trẻ thứ nhất
)Sự xuất hiện của một thành
viên mới trong gia đình luôn
là sự kiện đáng nhớ. Thành
viên mới – sức sống mới,
cảm xúc mới, bắt đầu mới,
nếu không nói là cuộc đời
mới, với những biến đổi lớn
lao, không những cho bản
thân thành viên này mà còn
cho những thành viên khác.
Cha mẹ có thêm một người
con – điều này đồng nghĩa
với việc kế hoạch của gia đình sẽ thay đổi. Ông bà
sẽ có thêm cháu – niềm tự hào họ tộc sẽ được
nhân lên gấp nhiều lần.
Nhưng có lẽ, có một thành viên mà sự xuất hiện
này mang lại nhiều ảnh hưởng nhất – thành viên
đầu tiên, đứa trẻ đầu tiên của gia đình.
Trẻ thứ nhất trong gia đình là một thành viên vô cùng
đặc biệt. Chỉ khi bé xuất hiện – đôi vợ chồng mới
nhận lấy cho mình một vai trò mới, hay nói đúng hơn
– một thiên chức – làm cha mẹ!
Trẻ thứ nhất được coi như “ông vua nhỏ” trên ngai
vàng của mình, giữ vị trí độc tôn trong một thời gian
dài. Một đồng nghiệp kể cho tôi nghe phản ứng của
con trai đầu lòng khi anh chị ấy quyết định có con thứ
hai: “Bố mẹ không thương con nữa chứ gì?”. Còn gì
có thể khủng khiếp hơn việc đánh mất tình yêu của
cha mẹ?
Và giờ đây đến lúc trẻ thứ nhất phải chấp nhận một
nhân vật khác chia sẻ “ngôi vị” của mình với trẻ thứ
hai.
Nhà văn và nhà sư phạm lỗi lạc Xô-viết Anton
Makarenko có viết rằng: “Sự xuất hiện của trẻ thứ hai
trong gia đình chỉ có lợi cho trẻ đầu tiên”. Vì sao ông
lại nói như vậy và thực tế thì như thế nào?
Việc trẻ thứ hai xuất hiện thực sự là một thử thách đối
với trẻ thứ nhất. Bé đã quen với “ngôi vị” độc tôn của
mình. Và bây giờ bé phải “nhường ngôi” lại cho một
người khác.
Ở những năm đầu tiên của cuộc sống, trẻ chưa học
được cách cư xử rộng lượng. Jean Piaget – nhà tâm
lý học nổi tiếng người Thụy Sỹ chứng minh qua các
nghiên cứu của ông rằng, tính ích kỷ là bản chất hành
vi của trẻ trước 7 tuổi. Trẻ ở độ tuổi này có xu hướng
nhìn nhận vấn đề một cách hạn hẹp, đòi hỏi được
thỏa mãn những nhu cầu của bản thân mình.
Vì vậy, việc xuất hiện trẻ thứ hai trong gia đình là một
cơ hội để trẻ thứ nhất tự điều chỉnh sự ích kỷ đó. Bé
sẽ nhận ra rằng bên cạnh mình còn có em, và không
phải cái gì mình muốn cũng có thể được thỏa mãn
ngay.
Bên cạnh đó, trẻ thứ nhất học được cách cộng tác với
người khác qua việc chung sống và tương tác với em
ruột mình. Bé sẽ học được cách nhường nhịn, lắng
nghe, cùng chơi, cùng làm việc, chờ đợi đến lượt
mình, tổ chức công việc, tổ chức không gian sinh
hoạt, và nhất là giúp đỡ em mình, qua đó giúp đỡ
người khác v.v. Tất cả những tố chất này tạo nền
tảng cho việc hình thành một nhân cách khỏe mạnh.
Như vậy, đúng là việc trẻ thứ hai xuất hiện chỉ có lợi
cho sự phát triển nhân cách của trẻ đầu tiên. Vấn đề
là chúng ta thực hiện quá trình này như thế nào?