NGUYỄN DU VIẾT VỀ "CHUYỆN ẤY"
Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (145.99 KB, 3 trang )
NGUYỄN DU VIẾT VỀ “CHUYỆN ẤY"
HNVC: Nhà thơ Mai Văn Hoan là nhà giáo chuyên Văn. Anh đã xuất bản nhiều
tập thơ và tiểu luận, phê bình. Thơ anh thuộc “nòi tình”, và bình giảng văn
chương cũng rất hạp với văn tình. Có lần tôi thấy anh rất tâm đắc với nhà thơ
Tôn Phong về cái chữ “quỳ” trong câu: “
Mụ già hoặc có điều gì / Liệu công
mất một buổi quỳ mà thôi !
”. Thì ra hai vị này hiểu chữ quỳ là “chơi quỳ” trong
36 kiểu. Thật là thông minh, hóm hỉnh và thâm thúy vô cùng.
“Chuyện ấy“ là chuyện khó nói . Viết về “chuyện ấy“ trong thời phong kiến
gần như tối kỵ . Nguyễn Du rất hiểu điều đó . Việc nhà thơ chọn tiểu
thuyết Kim Vân Kiều truyện - một tác phẩm đề cập nhiều về “chuyện ấy“
để sáng tạo nên Truyện Kiều có thể xem là một việc làm hết sức táo bạo .
Mỗi khi buộc lòng đề cập đến “ chuyện ấy “ Nguyễn Du lại tìm cách nói
tránh hết sức tài tình . Điều này không chỉ thể hiện tài năng mà còn thể
hiện một nét văn hóa trong phong cách nghệ thuật Nguyễn Du .
Ai cũng biết Kiều là một cô gái tài sắc vẹn toàn . Nàng xuất thân trong một
gia đình nề nếp nên đã đến tuổi cập kê mà vẫn “ tường đông ong bướm đi
về mặc ai “ . Nhưng số phận đưa đẩy nàng vào dòng xoáy cuộc đời . Một
cô gái như nàng mà đành phải van xin : “ Thân lươn bao quản lấm đầu /
Chút lòng trinh bạch từ sau xin chừa “ . Những éo le cuộc đời buộc nàng
nhiều phen đối diện với “ chuyện ấy “ . Kiều là người có văn hóa và
Nguyễn Du đã tìm cách để cho nàng nói về “ chuyện ấy “ một cách có văn
hóa . Trong Truyện Kiều , nàng Kiều là người nói về “ chuyện ấy “ nhiều
nhất . Mỗi khi nàng nói với Kim Trọng hay nghĩ về chàng liên quan đến “
chuyện ấy “ Nguyễn Du chọn cho nàng những cách nói , cách nghĩ khác
nhau . Chẳng hạn lúc “ Sóng tình dường đã xiêu xiêu / Xem trong âu
yếm có chiều lả lơi “, Kiều đã nhẹ nhàng thuyết phục chàng Kim :
“ Ra tuồng trên bộc , trong dâu / Thì con người ấy ai cầu làm chi /
Mây mưa đánh đổ đá vàng / Quá chiều nên đã chán chường yến
anh / Trong khi chắp cánh liền cành / Mà lòng rẻ rúng đã dành một
bên / Mái Tây để lạnh hương nguyền / Cho duyên đằm thắm ra duyên
bẽ bàng / Gieo thoi trước chẳng giữ giàng / Để sau nên thẹn cùng
chàng bởi ai ? / Vội chi liễu ép , hoa nài / Còn thân ắt cũng đền bồi
có khi ” . Sau nay , dấn thân vào đời mưa gió Kiều vô cùng ân hận : “
Biết thân đến bước lạc loài / Nhị đào thà bẻ cho người tình chung “ .
Trong đêm động phòng “ tình nhân lại gặp tình nhân “ , Nguyễn Du lại để
cho nàng Kiều nhắc đến “ chuyện ấy “ với một tâm trạng hết sức đau xót :
“ Còn nhiều ân ái chan chan / Hay gì vây cánh hoa tàn mà chơi “ . Đó là
những cách nói hết sức tế nhị . Không chỉ nói với Kim Trọng , Kiều còn
phải nói với Tú Bà về “ chuỵên ấy “. Tú Bà là chủ lầu xanh , nói “ chuyện
ấy “ với Tú Bà , nàng không thể dùng cách nói bóng gió , tế nhị như nói
với chàng Kim . Kiều phải dùng cách nói trực tiếp . Cái khó ở đây là nói
làm sao cho Tú Bà hiểu nhưng không quá thô tục . Ta hãy nghe nhà thơ
để cho Kiều bày giải : “ Đủ điều nạp thái vu quy / Đã khi chung chạ , lại
khi đứng ngồi ” . Chung chạ là từ dân dã thường để nói sự lộn xộn , hỗ
lốn . Ở đây, Kiều đã dùng chung chạ để nói đến “ chuyện ấy “ và mụ Tú
Bà hiểu ngay . Ngay lập tức mụ lồng lên xỉa xói Mã Giám Sinh : “Tuồng
vô nghĩa , ở bất nhân / Buồn mình trước đã tần mần thử chơi / Màu
hồ đã mất đi rồi / thôi thôi vốn liếng đi đời nhà ma“ . Mụ quay sang
mắng nhiếc nàng Kiều : “Lão kia có dở bài bây / Chẳng văng vào mặt
mà mày lại nghe / Cớ sao chịu lép một bề / Gái tơ mà đã ngứa nghề
sớm sao ” . Đó là những lời thô tục nhất của một kẻ thô lỗ nhất trong
Truyện Kiều tuôn ra .Nhưng ngay cả con người thô lỗ như Tú Bà , Nguyễn
Du cũng không nỡ để mụ nói toạc móng heo về “ chuyện ấy “. Nhà thơ đã
khéo tìm cho mụ cách nói tránh để bớt phần thô tục : “ tần mần thử chơi
“ , “ dở bài bây “ , “ chịu lép một bề “
Để thấy rõ hơn nét văn hóa trong phong cách nghệ thuật của Nguyễn Du khi viết
về “ chuyện ấy “ ta thử so sánh với Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm
Tài Nhân . Thanh Tâm Tài Nhân để Mã Giám Sinh tính toán sau khi đã
mua được Kiều : “ Chi bằng mình cứ vớ món canh thứ nhất , sung sướng
một chút . Nếu như mụ Tú Bà có biết đi nữa thì ta lại dở món chiều
chuộng , xu nịnh mọi ngày ra tự nhiên mụ ta không oán trách gì Mình
chưa ra khỏi kinh thành , nếu không ăn nằm với nó , nó nói với cha mẹ nó
thì há phải sinh chuyện hay sao ”. Nguyễn Du chuyển đoạn đó thành
thơ như sau : “Đào tiên rơi đến tay phàm / Thì vin cành quít cho cam
sự đời / Dưới trần mấy mặt làng chơi / Chơi hoa đã dễ mấy người
biết hoa Vả đây đường sá xa xôi / Mà ta bất động nữa người sinh
nghi / Mụ già hoặc có điều gì / Liệu công mất một buổi quỳ mà thôi ! “
. Dẫu đi mua người về làm gái lầu xanh nhưng Mã Giám Sinh cũng có
chút chữ nghĩa nên Nguyễn Du không để cho y nói năng , suy nghĩ thô tục
như mụ Tú Bà . Chắc cảm thấy chữ “ ăn nằm “ trong nguyên tác lộ liễu
quá nhà thơ chữa thành “ bất động “ cho đỡ thô tục hơn , phù hợp với tính
cách Mã Giám Sinh hơn ? Đặc biiệt là chữ “ quỳ “ trong câu “ Mụ già hoặc
có điều gì / Liệu công mất một buổi quỳ mà thôi ! “, đúng như thi sĩ Tôn
Phong phát hiện : “Chữ quỳ mà Mã Giám Sinh dùng cũng là chữ quỳ của
Trạng Quỳnh dùng để nói lỡm bà chúa Liễu : Xin quỳ hai gối , chống hai
tay ! “ ( Tạp chí Văn nghệ Nha Trang , số 21 - 1993 ) . Nguyễn Du không
chỉ “ đi guốc “ trong bụng Mã Giám Sinh mà còn “ đi guốc “ trong bụng mụ
Tú Bà . Mụ vốn là gái làng chơi về già hết duyên được một “ buổi quỳ “
kiểu ấy thì hả hê quá rồi , còn điều tiếng gì nữa ! Sau đó , Nguyễn Du còn
buộc lòng thuật lại chuyện Mã Giám Sinh làm nhục Kiều . Đây là đoạn hết
sức quan trọng để người đọc thấy sự đểu giả , trơ tráo , bỉ ổi của Mã
Giám Sinh và nỗi đau đớn tột cùng của nàng Kiều . Tả lại chuyện này nếu
không cao tay và thiếu văn hóa rất dễ rơi vào tự nhiên chủ nghĩa . Nhà
thơ viết : “Tiếc thay một đóa trà mi / Con ong đã tỏ đường đi lối về /
Một cơn mưa gió nặng nề / Thương gì đến ngọc , tiếc gì đến hương !
“ . Chỉ thế thôi mà người đọc có thể hình dung , tưởng tượng Mã Giám
Sinh dày xéo thân thể Kiều tàn nhẫn biết chừng nào . Ta cũng thấu hiểu
niềm thương cảm của Nguyễn Du đối với nàng Kiều sâu sắc đến chừng
nào .
Khác với Mã Giám Sinh , Kim Trọng vốn là một nho sinh hào hoa , phong
nhã mỗi khi nói đến “ chuyện ấy” Nguyễn Du tìm cho chàng những cách
nói phù hợp - cách nói của một người có văn hóa . Chẳng hạn chàng nói
với nàng Kiều trong đêm động phòng sau mười lăm năm xa cách :
“Chừng xuân tơ liễu còn xanh / Nghĩ rằng chưa thoát khỏi vành ái ân
Bấy lâu đáy biển mò kim / Là nhiều vàng đá , phải tìm trăng hoa ”.
Rõ ràng , chỉ có “ chuyện ấy “ mà Nguyễn Du sáng tạo ra rất nhiều cách nói
khác nhau vừa thể hiện được tính cách nhân vật vừa không dung tục ,
không rơi vào tự nhiên chủ nghĩa . Đó là một nét văn hóa của cây bút bậc
thầy . Viết về “ chuyện ấy” bây giờ không còn là chuyện kiêng kỵ .Cái chủ
yếu là viết như thế nào để đừng thô tục quá , trơ trẽn quá . Điều này thiết
nghĩ các cây bút đương đại cần phải học tập đại thi hào Nguyễn Du .
