v
TRƯỜNG THPT THÁI PHIÊN
v
Ngày soạn: 25/02/2010
PHẦN II: QUANG HÌNH HỌC
CHƯƠNG V:KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
Tiết 51:KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
I. MỤC TIÊU.
- Thực hiện được câu hỏi :Hiện tượng khúc xạ là gì? Nhận ra trượng hợp
i=0
0
- Phát biểu được định luật khúc xạ ánh sáng
- Trình bày được các khái niệm chiết suất tuyệt đối và chiết suất tỉ đối.Viết
được biểu thức liên hệ giữa chiết suất tuyệt đối và chiết suất tỉ đối.
- Giải thích được cá hiện tượng vật lý và vận dụng giải được các bài tập .
II. CHUẨN BỊ ĐỒ DÙNG DẠY HỌC.
- HS ôn lại những kiến thức về hiện tượng khúc xạ ánh sáng đã học ở lớp 9.
- Giáo viên chuẩn bị :
v Dụng cụ để thực hiện một thí nghiệm đơn giản về khúc xạ ánh sáng.
v Nội dung ghi bảng:
Bài 26 Tiết:51 KHÚC XẠ ÁNH SÁNG.
1.Hiện tượng khúc xạ ánh sáng.
+Thí nghiệm:Dùng que khuấy nhúng vào trong cốc nước bằng
thủy tinh.
+Phát biểu định nghĩa(sgk).
2.Định luật khúc xạ ánh sáng.
- Trong hình 26.2 khi chiếu ánh sáng truyền từ không khí vào nước
ánh sáng không truyền thẳng mà gãy khúc tại I, trong đó:
• SI là tia tới.
• I là điểm tới.
• NIN

’
là pháp tuyến với mp phân cách tại I.
GSTH:NGUYỄN VĂN HUY - 1 - GVHD:CÔ TRẦN THỊ
TUYẾT LÊ
v
TRƯỜNG THPT THÁI PHIÊN
v
• IR là tia khúc xạ.
• i là góc tới, r là góc khúc xạ.
• Mặt phẳng tới là mặt phẳng chứa
Tia tới và pháp tuyến IN.
-Nội dung định luật(sgk):
hangso
r
i
=
sin
sin

-làm thí nghiệm kiểm chứng.
3.Chiết suất của môi trường.
a.Chiết suất tỉ đối:
21
sin
sin
n
r
i
=
=

2
2
n
n
.
+Nếu n
2
> n
1

21
n
>1

thì r<i:Tia khúc xạ bị lệch lại gần pháp tuyến
hơn.Ta nói mt(2) chiết quang hơn mt (1).
+ Nếu n
2
< n
1

21
n
<1 thì r>i:Tia khúc xạ bị lệch xa pháp tuyến
hơn.Ta nói mt(2) chiết quang kém mt(1).
b.Chiết suất tuyệt đối.
+Phát biểu(sgk): n=c/v trong đó :c là vận tốc ánh sáng trong chân
không còn v là vận tốc ánh sáng trong môi trường ta khảo sát.
+ví dụ :n
khôngkhi

=1,000923; n
chankhong
=1.
+Nên ta có:n
1
=c/v
1
;n
2
=c/v
2

21
2
1
1
2
n
v
v
n
n
==
Vậy:
21
1
2
n
n
n

=

-Trong đó : n
1
là chiết suất tuyệt dối của mt1.

2
n
là chiết suất tuyệt dối của mt2.
+Công thức của định luật khúc xạ có thể viết lại :n
1
sini=n
2
sinr.
4.Tính thuận nghịch của sự truyền ánh sáng.
GSTH:NGUYỄN VĂN HUY - 2 - GVHD:CÔ TRẦN THỊ
TUYẾT LÊ
N
’
1
2
s
s
’
N
i
i
’
r
I

R
v
TRƯỜNG THPT THÁI PHIÊN
v
-Ánh sáng truyền đi theo đường nào thì cũng truyền ngược lại theo
đường đó.
- Từ đó suy ra :n
12
=1/n
21

III. TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY.
I. Hoạt động 1:Giới thiệu chương:Ánh sánh là đối tượng nghiên cứu của
Quang học .Quang hình học là phần nghiên cứu sự truyền ánh sáng qua
các môi trường trong suốt, và nghiên cứu sự tạo ảnh bằng phương pháp
hình học.Nhờ các nghiên cứu về Quang hình học, người ta đã chế tạo ra
nhiều dụng cụ quan trọng cần thiết cho đời sống.
Hoạt động 2:Ôn lại những kiến thức đã biết về sự khúc xạ ánh sáng .
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
v GV tiến hành thí nghiệm phát hiện hiện
tượng khúc xạ ánh sáng, bằng cách cắm
que khuấy vào 1 cốc nước trong.
v Yêu cầu HS quan sát và GV hỏi:
v Câu hỏi 1:Trong chương trình vật lý lớp
9, chúng ta đã bước đầu tìm hiểu hiện
tượng này. Em nào có thể mô tả cho cả
lớp biết đây là hiện tượng gì đã xẩy ra
với chiếc đũa và hiện tượng đó gọi là
hiện tượng gì ?
v Như vậy chung ta mới tìm hiểu hiện tượng

về mặt định tính . Trong bài học sau đây,
chúng ta sẽ khảo sát đầy đủ hơn hiện
tượng này về mặt định lượng.
v Cá nhân quan sát.
+Hiện tượng :Que khuấy dường như bị
gãy ở mặt nước.
+Nguyên nhân :Sự khúc xạ ánh sáng
v Cá nhân nhận thức được vấn đề cần
nghiên cứu.
GSTH:NGUYỄN VĂN HUY - 3 - GVHD:CÔ TRẦN THỊ
TUYẾT LÊ
v
TRƯỜNG THPT THÁI PHIÊN
v
Hoạt động 3 :khảo sát định lượng hiện tượng khúc xạ ánh sáng.Xây dựng định luật khúc xạ
ánh sáng.
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
v Câu hỏi 2 : Từ thí nghiêm trên em nào có
thể cho cả lớp biết được thế nào là hiện
tượng khúc xạ ánh sáng ?
v Khúc xạ ánh sáng là hiện tượng lệch
phương(gãy)của các tia sáng khi truyền
xiên góc qua mặt phân cách giữa hai môi
trường trong suốt khác nhau.
v GV vẽ hình 26.2 trong sách giáo khoa và
nêu các khái niệm :Trước tiên GV vẽ tia
tới SI sau đó hỏi HS :
+Câu hỏi 3 : khi chiếu tia sang SI tới mặt
phân cách giữa hai môi trường tai I,yêu
cầu HS hãy vẽ đường truyền của hai tia

phản xạ và khúc xạ ?
+Các khái niệm : tia tới,điểm tới,pháp tuyến
của mặt phân cách,góc tới,góc khúc xạ
trong hình cho HS nắm bắt.
v Sau đó tìm làm thí nghiệm (hình 26.3
trong sgk )để tìm mối quan hệ giữa i và r.
+ Câu hỏi 4 ::khi tăng dần góc tới thì góc
khúc xạ có tăng lên không ?
+ GV yêu cầu HS lập tỉ số sini trên sinr
của 2 lần đo (do GV và HS đo).
v Từ kết quả thực nghiệm đó chúng ta đi
tới định luật sau : .
+ Nội dung định luật:
v HS trả lời câu hỏi của GV.

v HS xem và tính toán tỉ số sini / sin r.
GSTH:NGUYỄN VĂN HUY - 4 - GVHD:CÔ TRẦN THỊ
TUYẾT LÊ
v
TRƯỜNG THPT THÁI PHIÊN
v
-Tia khúc xạ nằm trong mặt
phẳng tới (tạo bởi tia tới và pháp tuyến) và
ở bên kia pháp tuyến so với tia tới.
- Với hai môi trường trong suốt
nhất định, tỉ số giữa sin góc tới (sin i) và sin
góc khúc xạ (sin r) luôn không đổi.
hangso
r
i

=
sin
sin
Hoạt động 4 :Tìm hiểu khái niệm chiết suất của môi trường.
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
v GV:Trong hiện tượng khúc xạ ánh sáng
mà chúng ta vừa khảo sát , tỉ số sini/sinr
được gọi là chiết suất tỉ dối n
21
của môi
trường (2) chứa tia khúc xạ và môi
trường (1) chứa tia tới.
v Viết biểu thức tính n
21
=
1
2
sin
sin
n
n
r
i
=

• Nếu n
2
> n
1


21
n
>1

thì r<i:Tia
khúc xạ bị lệch lại gần pháp tuyến
hơn.Ta nói mt(2) chiết quang hơn
mt (1).
• Nếu n
2
< n
1

21
n
<1 thì r>i:Tia khúc
xạ bị lệch xa pháp tuyến hơn.Ta nói
mt(2) chiết quang kém mt(1).
• Câu hỏi 5 : Rọi tia sáng vuông góc
với mặt phân cách giữa hai môi
trường trong suốt(i=0 ),em hãy
vẽ tiếp đường đi của tia tới .? Và
phát biểu ý nghĩa của trường hợp
này?
v Chiết suất tỉ đối: n
21
=
1
2
sin

sin
n
n
r
i
=
v HS tiếp thu và ghi nhận.
v HS trả lời:i=0r=0:có nghĩa là khi
chiếu tia tới vuông góc với mặt phân
cách giữa hai môi trường thì không có
tia khúc xạ.
GSTH:NGUYỄN VĂN HUY - 5 - GVHD:CÔ TRẦN THỊ
TUYẾT LÊ
v
TRƯỜNG THPT THÁI PHIÊN
v
v Trong biểu thức n
21
=
r
i
sin
sin
, nếu môi
trường (2) là chân không thì chiết suất tỉ
đối của môi trường (1) so với môi
trường chân không được gọi là chiết suất
tuyệt đối của môi trường đó( gọi tắt là
chiết suất ).
v Chiết suất tuyệt đối là gì ?

n =
v
c
trong đó:
+c là vận tốc của ánh sáng trong chân
không.
+v là vận tốc của ánh sáng truyền trong
môi trường khảo sát.
v Như vậy chiết suất của chân không là
1.Mọi môi trương trong suốt đều có
chiết suất lớn hơn 1.
v Gọi n
1
là chiết suất tuyệt dối của môi
trường( 1), n
2
là chiết suất tuyết dối của
môi trường (2).
+ Ta có : n
1
=c/v
1
, n
2
=c/v
2

2
1
1

2
v
v
n
n
=

mà

=
21
n
v
1
/v
2
 n
21
=
1
2
n
n
.
v Mối liên hệ giữa n
1
,n
2
, i , r :n
1

sin i = n
2
sinr
v Câu hỏi 6:Vậy qua 2 phần trên em nào
cho thầy biết thế nào là môi trường
v HS lắng nghe và trả lời câu hỏi.(chú ý
công thức : n =
v
c
);
GSTH:NGUYỄN VĂN HUY - 6 - GVHD:CÔ TRẦN THỊ
TUYẾT LÊ
v
TRƯỜNG THPT THÁI PHIÊN
v
chiết quang hơn ?
+ Hồn thành u cầu c1,c2 còn c3 u cầu HS
về nhà làm.
v Trả lời c1 và c2 về nhà làm câu 3.
Hoạt động 5:Timh hiểu tính thuận nghịch của
ánh sáng.
v Làm thí nghiệm minh họa nguyên lí
thuận nghòch,(hoặc vẽ đường truyền
ngược lại bằng phấn màu).
v Yêu cầu học sinh phát biểu nguyên lí
thuận nghòch: n
12
=
21
1

n
v Quan sát thí nghiệm.
v Phát biểu nguyên lí thuận nghòch
v Chứng minh công thức: n
12
=
21
1
n
.
Hoạt động 6:Củng cố, giao nhiệm vụ về nhà.
v Cho học sinh tóm tắt những kiến
thức cơ bản.
v Cho HS làm ví dụ sau: cho tia sáng
truyền từ khơng khí vào nước với góc
tới là 30
0
.Em hãy xác định góc khúc
xạ và hãy vẽ tia khúc xạ và tia phản
xạ?.Cho biết chiết suất tuyệt đối của
khơng khí n
1
=1, và chiết suất tuyệt đối
của nước n
2
=4/3.
v Yêu cầu học sinh về nhà làm các
bài tập trang 166, 167 sgk, 26.8,
26.9 sbt.
v Tóm tắt những kiến thức cơ bản.

Ghi các bài tập về nhà
v HS suy nghĩ và giải bài tập này tại
lớp.
IV:ĐÁNH GIÁ CỦA GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN.
GSTH:NGUYỄN VĂN HUY - 7 - GVHD:CƠ TRẦN THỊ
TUYẾT LÊ
v
TRƯỜNG THPT THÁI PHIÊN
v







o0o
GSTH:NGUYỄN VĂN HUY - 8 - GVHD:CÔ TRẦN THỊ
TUYẾT LÊ