Tribeco: Chết đắng trong mật ngọt

Khi đã nằm trong tay nước ngoài, liệu thương hiệu Công ty
Cổ phần Nước giải khát Sài Gòn - Tribeco có theo chân một
loạt các thương hiệu mạnh Việt Nam trước đây lần lượt biến
mất?
Từng được đề xuất chọn làm sản phẩm công nghiệp chủ lực của
TP.HCM và cổ phiếu TRI luôn lọt vào danh mục nắm giữ của
các quỹ đầu tư tên tuổi như VinaCapital, PXP Vietnam Fund.
Thế nhưng, con đường lao dốc của Tribeco xảy ra khi dính vào
các vụ mua bán, sáp nhập (M&A), để đến giờ thương hiệu vàng
Tribeco một thủa phải xin rời sàn trước khi buộc phải hủy niêm
yết do thua lỗ triền miên. Sự thoái trào của Tribeco bắt nguồn từ
quản trị doanh nghiệp yếu kém hay đây lại là nạn nhân của chiến
lược chuyển giá hoặc bị dìm hàng để thâu tóm?

Từng được đề xuất chọn làm sản phẩm công nghiệp chủ
lực của TP.HCM và cổ phiếu TRI luôn lọt vào danh mục
nắm giữ của các quỹ đầu tư tên tuổi như VinaCapital, PXP
Vietnam Fund.

Dưới đỉnh cao là vực sâu

Thương hiệu vàng Tribeco lao dốc ngay khi có những cú bắt tay
bên ngoài đầu tiên.

Trong ngành hàng nước giải khát, mỗi thương hiệu lớn đều định
vị một phong cách riêng nhằm tiếp thị sản phẩm. Nếu như các
đại gia Coca-Cola, Pepsi luôn chọn các siêu sao hay những sự
kiện thể thao, âm nhạc lớn nhằm quảng cáo cho sản phẩm, thì
Tribeco chung thủy với cuộc đua xe đạp tranh Cúp Truyền hình

TP.HCM.

Một thời gian dài gắn liền với một sự kiện thể thao mang tầm
vóc khu vực, thương hiệu Tribeco có độ phủ khá rộng, tên tuổi
được người tiêu dùng cả nước biết đến. Một số sản phẩm của
Tribeco không chỉ bán chạy mà còn được ưa thích, như: TriO,
Somilk, Tribeco trà bí đao.

Trong 11 năm liền, Tribeco lọt vào danh sách Hàng Việt Nam
chất lượng cao. Thậm chí, sản phẩm sữa đậu nành và nước ngọt
có gas của Tribeco còn được đề xuất chọn làm sản phẩm công
nghiệp chủ lực của TP.HCM.

Nắm thương hiệu mạnh, lại thuộc tốp các công ty cổ phần kinh
doanh ổn định, Tribeco thuộc lứa các doanh nghiệp hạt giống
được thúc đẩy lên niêm yết sớm, làm công tác tạo hàng cho thị
trường chứng khoán. Suốt một thời gian dài, quãng những năm
2001-2005, cổ phiếu TRI luôn lọt vào danh mục nắm giữ của
các quỹ đầu tư tên tuổi như VinaCapital, PXP Vietnam Fund.

Thời gian đó Tribeco kinh doanh tốt, cổ tức duy trì đều đặn hằng
năm không dưới 18%. Các đợt tăng vốn điều lệ Tribeco đều sử
dụng lợi nhuận tích lũy mà không cần huy động tiền từ các cổ
đông.

Vào năm 2005, Tribeco “bén duyên” với Kinh Đô. Với hơn 35%
cổ phần mua lại từ các quỹ đầu tư nước ngoài, thương hiệu bánh
kẹo nổi tiếng nhất thị trường nội địa trở thành cổ đông lớn nhất
của Tribeco và không giấu tham vọng thâu tóm.


Thời điểm đó, trả lời trước báo giới, ông Trần Lệ Nguyên, Tổng
giám đốc Kinh Đô, cho biết, có thể lập một công ty nước giải
khát mới nhưng mất nhiều thời gian để xây dựng thương hiệu,
mở thị trường, quảng bá sản phẩm.

Đầu tư vào một thương hiệu mạnh trong ngành hàng nước giải
khát như Tribeco, Kinh Đô có thể bỏ qua giai đoạn đầu và sau
một thời gian ngắn có thể đưa thương hiệu này phát triển lên
một tầm cao mới.

Sau Kinh Đô, Tribeco tìm được “ý trung nhân” thứ hai là Tập
đoàn Thực phẩm Uni - President. Nhưng cam kết hỗ trợ của đối
tác chiến lược Đài Loan chưa kịp phát huy hiệu quả thì Tribeco
gây sốc cho giới đầu tư khi công bố lỗ 145 tỷ đồng trong năm
2008, vốn chủ sở hữu âm 5,32 tỷ đồng dù ba quý đầu năm báo
lãi.

Nhằm cấp vốn cho Tribeco hoạt động, hai cổ đông lớn bỏ ra
hàng trăm tỷ đồng trong nỗ lực vực dậy Công ty. Tuy nhiên, nỗ
lực giải cứu bất thành khi cuối năm 2009 Tribeco tiếp tục báo lỗ
hơn 82 tỷ đồng.

Trong năm 2010, việc chuyển nhượng phần vốn góp tại nhà máy
Tribeco Bình Dương và Tribeco Miền Bắc, Tribeco đem về mức
lãi tượng trưng đủ giúp Công ty không bị hủy niêm yết bắt buộc.
Đà sa sút này chưa dừng lại vì cuối năm 2011 Tribeco tiếp tục
chìm nghỉm với khoản lỗ 86 tỷ đồng.

Vốn chủ sở hữu một lần nữa âm 20,5 tỷ. Kinh doanh yếu kém,
Tribeco chủ động xin rời sàn trước khi buộc phải hủy niêm yết

bắt buộc. Hình ảnh hào hùng của Tribeco một thủa giờ đây trở
thành bi quan cùng cực khi Đại hội cổ đông mới đây, Hội đồng
Quản trị xin Đại hội cấp “quota” để lỗ tiếp gần 140 tỷ đồng
trong năm nay!

Quả đắng M&A

Ít nhất ở bề mặt, Tribeco đã tỏ rõ sự yếu kém trong quản trị
khiến nhãn hàng này ngày càng mờ nhạt.

Về con số lỗ trong năm 2008 giải trình với Sở Giao dịch Chứng
khoán TP.HCM, ông Nguyễn Xuân Luân, Tổng giám đốc
Tribeco khi đó, cho biết, các khoản thua lỗ lớn của Tribeco đến
từ trích lập dự phòng đầu tư tài chính, nợ khó đòi, chi phí quảng
cáo, lỗ trong các công ty liên doanh.

Mặc dù được xem như một thương vụ lớn của Kinh Đô nhưng
kể từ thời điểm Tribeco sa lầy, rất ít khi phía Kinh Đô lên tiếng
đến thương vụ M&A này. Kể cả trong các kỳ họp Đại hội cổ
đông, những lý do được hội đồng quản trị đưa ra mổ xẻ sự thoái
trào của Tribeco cũng không khác với các thông tin cung cấp
cho cơ quan quản lý bao nhiêu.

Sau cú sốc năm 2008, kết quả kinh doanh của Tribeco sau đó
không thể tệ hơn khi lỗ 12/13 quý liên tiếp. Thời gian này, rất
nhiều lần cổ phiếu TRI nằm trong danh sách hạn chế hay tạm
ngưng giao dịch để công ty công bố thông tin giải trình về tài
chính.

Những quỹ đầu tư nước ngoài như Citigroup Global Market

Ltd., Vietnam Investment Limited dù kiên định bám trụ thị
trường Việt Nam sau khủng hoảng năm 2008 cũng tháo chạy ra
khỏi Tribeco.

Đề cập đến các con số thua lỗ, quanh đi quẩn lại Ban lãnh đạo
Tribeco dù người Việt hay Đài Loan cũng nêu một số lý do cũ
mèm như: chi phí lãi vay, chi phí bán hàng, chi phí quảng cáo
marketing sản phẩm, chi phí lập lại kênh phân phốn ăn mòn
lợi nhuận của cổ đông.

Tuy nhiên, những người trong giới kinh doanh đưa ra lý giải
khác hẳn. Chẳng hạn, giám đốc tiếp thị một doanh nghiệp nước
giải khát cùng ngành nhận xét trên góc độ sổ sách hành trình đi
xuống của Tribeco bắt đầu từ cuối năm 2008 nhưng thực tế diễn
ra trước đó khá lâu.

Sau ngày Kinh Đô vào Tribeco, thay vì cử nhân sự cao cấp sang
điều hành trực tiếp, cổ đông lớn chọn cách sử dụng nhân sự cũ.
Tuy nhiên, có thể đây là một nước cờ nhầm vì sau khi Kinh Đô
mua cổ phần người ta có cảm giác Tribeco chạy “tự động” một
thời gian dài mất lái trước khi Kinh Đô nhận ra vấn đề và điều
chỉnh.

Có lãnh đạo cũ Tribeco có mặt ở sân golf nhiều hơn ở Công ty.
Các con số trên sổ sách kế toán có thể phản ánh không đúng
thực tế cho đến khi cổ đông lớn nỗ lực minh bạch hóa vào cuối
năm 2008.

Trong khi đó, một thành viên hội đồng quản trị cũ nhận xét, gần
đây Tribeco không giới thiệu được một sản phẩm chủ lực nào để

định vị tên tuổi: Trà xanh 100 giống một bản sao mờ nhạt sản
phẩm cùng loại của Tân Hiệp Phát, sản phẩm sữa đậu nành được
ưa thích một thời bị các cơ sở chế biến nhỏ nhái tràn lan.

Nhiều nhãn hàng còn lại tỏ ra không mấy cạnh tranh. “Vòng đời
của một sản phẩm nước giải khát khá ngắn, luôn đòi hỏi phải
làm mới. Nhưng cả quảng cáo và công tác R&D của Tribeco gần
đây không có gì đột phá so ngay cả với các đối thủ nội địa.
Trong đó, với phân khúc nước giải khát bình dân, nhãn hàng và
chiến lược marketing mới là yếu tố số một làm nên thành công”,
cựu lãnh đạo của Tribeco tỏ ra nuối tiếc.

Sự thoái trào của Tribeco có phần bắt nguồn từ công tác quản trị
doanh nghiệp là góc nhìn của TS. Lê Đạt Chí, Trưởng Bộ môn
Đầu tư Tài chính Đại học Kinh tế TP.HCM. Theo ông Chí, Kinh
Đô là cổ đông lớn tại Tribeco nhưng trước đây Tribeco còn tham
gia sở hữu cổ phần của các thành viên Tập đoàn Kinh Đô như
việc mua cổ phiếu NKD, Kido’s.

Chưa dừng lại, Tribeco và Kinh Đô lại cùng góp vốn thành lập
Công ty Cổ phần Tribeco Bình Dương và Tribeco Miền Bắc.
Chính những mối quan hệ chằng chịt này khiến năm 2008
Tribeco không chỉ lỗ trong liên doanh mà còn thua lỗ nặng từ
đầu tư tài chính.

Dìm hàng để thâu tóm?

Sau khi hủy niêm yết, Đại hội cổ đông thường niên Tribeco cuối
tháng 6 vừa qua ghi nhận sự chuyển giao quyền lực khi 3 nhân
sự cao cấp của Công ty Cổ phần Kinh Đô cùng rút lui khỏi hội

đồng quản trị, nhường ghế cho đối tác ngoại Uni - President.

Cơ cấu cổ đông của Tribeco

Nhắc đến sự sa lầy của Tribeco không thể không đặt dấu hỏi về
vai trò của cổ đông lớn Uni - President. Sau khi mua 15% cổ
phần của Tribeco vào năm 2007, hiện nay, tập đoàn thực phẩm
Đài Loan đã nâng tỷ lệ sở hữu ở Tribeco lên 43,56%.

Nghịch lý ở chỗ khi thương hiệu Việt làm ăn bết bát, Kinh Đô
giảm dần tỷ lệ sở hữu thì đối tác Đài Loan tiếp tục rót vốn hỗ trợ
Tribeco mở rộng mạng lưới và tăng tỷ lệ nắm giữ. Không dừng
lại, những năm qua, bộ máy điều hành người Việt Nam tại
Tribeco lần lượt được thay thế bằng các nhân sự của Uni -
President.

Đại hội cổ đông vừa qua còn đánh dấu bước ngoặt sắp tới với
Tribeco khi 3 lãnh đạo cao cấp của Kinh Đô rời khỏi hội đồng
quản trị, nhường ghế cho nhân sự của Uni - President.

Từ góc độ phân tích độc lập, bà Ngô Như Diễm, chuyên viên
theo dõi ngành thực phẩm của Công ty Tài Việt, đánh giá, bất
chấp khủng hoảng kinh tế từ năm 2008 tới nay, doanh số của
Tribeco vẫn tăng trưởng đều đặn. Doanh số tăng chứng tỏ
Tribeco vẫn bán được hàng.

Bán được hàng nhưng Tribeco đều đặn lặp lại điệp khúc lỗ.
Margin trung bình của ngành hàng nước giải khát trên dưới 20%
không hề thấp so với các lĩnh vực khác nhưng yếu huyệt của
Tribeco là việc kiểm soát chi phí.


Tuy nhiên, nếu so với hiệu quả kinh doanh ổn định của một
thương hiệu cùng đẳng cấp là Nước giải khát Chương Dương thì
sự thua lỗ kéo dài của Tribeco mang dấu hỏi lớn.

Trưởng phòng Phân tích của Công ty Chứng khoán KimEng
(KEVS), bà Nguyễn Thị Ngân Tuyền, phụ trách ngành hàng tiêu
dùng, nhận xét: “Về bản chất, công thức kinh doanh của ngành
hàng nước giải khát là hương liệu + nước tinh khiết = sản phẩm.
Vì vậy, mức thua lỗ kéo dài của Tribeco là rất khó hiểu. Đặc biệt
khá lạ là suốt một thời gian dài thương hiệu này không đề ra
được biện pháp hiệu quả nào khả dĩ để cải thiện hiệu quả hoạt
động dù đội ngũ lãnh đạo không thiếu kinh nghiệm. Uni-
President khá thành công với sản phẩm mì gói tại thị trường Việt
Nam nên không thể nhìn nhận họ là tay mơ trong ngành hàng
tiêu dùng”.

Chuyên viên phân tích của KEVS nhận xét, hiện tại chỉ một
lượng nhỏ người tiêu dùng Việt Nam tham gia đầu tư chứng
khoán nên đứng ở góc độ thương hiệu, tên tuổi Tribeco vẫn khá
mạnh. Thua lỗ kéo dài nhưng điểm sáng là Công ty vẫn giữ
được hệ thống phân phối và bán hàng.

Đáng chú ý, theo báo cáo thường niên, năm 2012 Tribeco đưa ra
định hướng đẩy mạnh hoạt động gia công và xuất khẩu, trong đó
có việc gia công cho các liên doanh của Uni - President. Điều
này càng khiến giới phân tích nghi ngờ Tribeco có thể là nạn
nhân của chiến lược chuyển giá hay bị dìm hàng để thâu tóm.

Cần nhắc lại, trong quá trình hội nhập, nhiều thương hiệu Việt

Nam với hệ thống phân phối mạnh đã lần lượt bị thâu tóm qua
hình thức liên doanh như Sơn Hải - Colgate (thương hiệu Dạ
Lan); liên doanh Coca-Cola - Chương Dương Lần này Tribeco
có theo gót?