tiếp cận dịch vụ y tế đối với hộ nghèo hộ cận nghèo tại thành phố hồ chí minh nghiên cứu trường hợp quận tân phú

Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (6.54 MB, 178 trang )

<span class="text_page_counter">Trang 1</span><div class="page_container" data-page="1">

<b>TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH --- ∞0∞--- </b>

<b>NGƠ THỊ VÂN ANH </b>

<b>TIẾP CẬN DỊCH VỤ Y TẾ ĐỐI VỚI HỘ NGHÈO, HỘ CẬN NGHÈO TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH </b>

<b>NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP QUẬN TÂN PHÚ </b>

<b>Chuyên ngành: Xã hội học Mã số chuyên ngành: 8 31 03 01 </b>

<b>LUẬN VĂN THẠC SĨ XÃ HỘI HỌC</b>

<b>Giảng viên hướng dẫn : TS. TRƯƠNG HỒNG TRƯƠNG </b>

<b>TP. HỒ CHÍ MINH, NĂM 2021 </b>

178Wednesday, June 12, 20247:57:16 PM7:57:16 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:16 PM7:57:16 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:16 PM7:57:16 PM

178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM

Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuTiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuTiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuTiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuTiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuTiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuTiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuTiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuTiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuTiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuTiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuTiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan Phu

178Wednesday, June 12, 20247:57:21 PM7:57:21 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:21 PM7:57:21 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:21 PM7:57:21 PM

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

</div><span class="text_page_counter">Trang 2</span><div class="page_container" data-page="2">

<b> TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH KHOA ĐÀO TẠO SAU ĐẠI HỌC </b>

<b>CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập – Tự do – Hạnh phúc </b>

Ngày sinh: 26/06/1994 Nơi sinh: Thái Bình

Chuyên ngành: Xã hội học Mã học viên: 1883103010001 Tôi đồng ý cung cấp tồn văn thơng tin luận văn tốt nghiệp hợp lệ về bản quyền cho Thư viện trường đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh. Thư viện trường đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh sẽ kết nối tồn văn thơng tin luận văn tốt nghiệp vào hệ thống thông tin khoa học của Sở Khoa học và Cơng nghệ Thành phố Hồ Chí Minh.

178Wednesday, June 12, 20247:57:16 PM7:57:16 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:16 PM7:57:16 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:16 PM7:57:16 PM

178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

</div><span class="text_page_counter">Trang 3</span><div class="page_container" data-page="3">

<b>CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập – Tự do – Hạnh phúc </b>

<b>Ý KIẾN CHO PHÉP BẢO VỆ LUẬN VĂN THẠC SĨ CỦA GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN </b>

Giảng viên hướng dẫn: TS. Trương Hồng Trương

Học viên thực hiện: Ngơ Thị Vân Anh Lớp: MSOC018A Ngày sinh: 26/06/1994 Nơi sinh: Thái Bình

<i>Tên đề tài: “Tiếp cận dịch vụ y tế đối với hộ nghèo, hộ cận nghèo tại Thành phố Hồ </i>

<i>Chí Minh – Nghiên cứu trường hợp quận Tân Phú”. </i>

Ý kiến của giáo viên hướng dẫn về việc cho phép học viên Ngô Thị Vân Anh được bảo vệ luận văn trước Hội đồng:

Tơi Trương Hồng Trương, giáo viên hướng dẫn học viên Ngô Thị Vân Anh đồng ý cho học viên được bảo vệ luận văn trước Hội đồng.

<i>Thành phố Hồ Chí Minh, ngày 13 tháng 9 năm 2021 </i>

<b>Người nhận xét </b>

<b>Trương Hoàng Trương </b>

178Wednesday, June 12, 20247:57:16 PM7:57:16 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:16 PM7:57:16 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:16 PM7:57:16 PM

178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

</div><span class="text_page_counter">Trang 4</span><div class="page_container" data-page="4">

<b>LỜI CAM ĐOAN </b>

<i>Tôi xin cam đoan luận văn Tiếp cận dịch vụ y tế đối với hộ nghèo, hộ cận nghèo </i>

<i>tại Thành phố Hồ Chí Minh – Nghiên cứu trường hợp quận Tân Phú là cơng trình </i>

nghiên cứu của riêng cá nhân tôi và được sự hướng dẫn của Tiến sĩ Trương Hoàng Trương. Các tài liệu sơ cấp đều do tơi thu thập. Ngồi ra, luận văn còn sử dụng các tài liệu thứ cấp đều có trích dẫn nguồn gốc. Nếu có vấn đề gì liên quan đến gian lận tơi xin hồn tồn chịu trách nhiệm. Tôi đồng ý cho Trường Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh sử dụng luận văn của tôi để phục vụ cho việc tham khảo.

<b> Người cam đoan </b>

178Wednesday, June 12, 20247:57:16 PM7:57:16 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:16 PM7:57:16 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:16 PM7:57:16 PM

178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

</div><span class="text_page_counter">Trang 5</span><div class="page_container" data-page="5">

<b>LỜI CẢM ƠN </b>

<b> Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, Khoa Sau đại học Trường Đại học </b>

Mở TP. Hồ Chí Minh đã tạo điều kiện giúp đỡ tơi trong q trình học tập và thực hiện luận văn. Tôi xin cảm ơn quý thầy cô đã từng giảng dạy, tổ chức chuyên đề, thành viên Hội đồng đề cương và luận văn góp ý. Đặc biệt, tơi xin cảm ơn Phó Giáo sư -Tiến sĩ Trần Hữu Quang đã tổ chức các buổi hội thảo q báu để tơi có cơ hội tham gia và học tập kinh nghiệm, được quý thầy cùng các anh chị học viên góp ý, định hướng để luận văn thêm hồn chỉnh.

Tơi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến người hướng dẫn khoa học là Tiến sĩ Trương Hoàng Trương đã tận tình hướng dẫn, chỉ dạy về học thuật, phương pháp, giúp đỡ tơi vượt qua những giai đoạn khó khăn nhất khi chọn đề tài, hình thành đề cương và đến khi hồn thành luận văn. Thầy ln nhiệt tâm, nhiệt thành, động viên khiến tôi tự hào về kết quả mình đã làm được.

Tơi xin chân thành gửi lời cảm ơn đến cán bộ Ủy ban nhân dân phường Tân Quý và quận Tân Phú đã tạo điều kiện cho tôi tiến hành cuộc khảo sát tại địa phương. Xin gửi lời cảm ơn đến tất cả những người dân, cán bộ đã đồng ý tham gia khảo sát trong luận văn. Xin được cảm ơn đến gia đình, người thân, người bạn đã ủng hộ, động viên tơi trong suốt thời gian qua. Chính tình cảm, sự quan tâm đó đã giúp tơi thêm động lực để hồn thành luận văn của mình.

Luận văn sẽ khơng tránh khỏi những thiếu sót, hạn chế. Với tinh thần cầu thị, tơi kính mong sự góp ý của q thầy, cơ để đề tài được hồn thiện hơn.

<b>Người viết luận văn </b>

123docz.net - File bi loi xin lienhe:

178Wednesday, June 12, 20247:57:16 PM7:57:16 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:16 PM7:57:16 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:16 PM7:57:16 PM

178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

</div><span class="text_page_counter">Trang 6</span><div class="page_container" data-page="6">

<b>TÓM TẮT </b>

<i><b> Đề tài Tiếp cận dịch vụ y tế đối với hộ nghèo, hộ cận nghèo tại Thành phố Hồ </b></i>

<i>Chí Minh – Nghiên cứu trường hợp quận Tân Phú nghiên cứu mức độ tiếp cận dịch </i>

vụ y tế của hộ nghèo, cận nghèo tại TP. Hồ Chí Minh, từ đó giải thích các yếu tố ảnh hưởng đến thực trạng trên.

Từ kết quả điều tra bằng bản hỏi và phỏng vấn sâu đối với nhóm hộ nghèo, cận nghèo và cán bộ liên quan, đề tài đã làm nổi bật lên những khó khăn mà người nghèo đang gặp phải trong chăm sóc sức khỏe và khám chữa bệnh. Hiện nay, hệ thống y tế Việt Nam chưa thực sự toàn diện, người nghèo vẫn đang đối mặt với những bất bình đẳng trong tiếp cận dịch vụ y tế. Các cơ sở chăm sóc sức khỏe ban đầu chưa đáp ứng nhu cầu khám chữa bệnh của người nghèo nhưng chúng vẫn là lựa chọn ưu tiên vì ở đó người nghèo được BHYT chi trả. Có bảo hiểm y tế nhưng người nghèo khơng hồn tồn tiếp cận được với dịch vụ khám chữa bệnh khi đau ốm, tình trạng tự chữa trị, tự mua thuốc khiến chi phí tiền túi cho y tế của người nghèo tăng lên. Xu hướng “hàng hóa hóa” trong y tế làm xuất hiện thêm các loại dịch vụ thu thêm phí khiến những dịch vụ mà người nghèo đang sử dụng được bảo hiểm y tế thanh toán trở thành những dịch vụ kém chất lượng.

Trên cơ sở quan điểm về “Quyền xã hội” của Thomas Humphrey Marshall và lý thuyết về các loại vốn của Pierre Bourdieu, luận văn chứng minh được rằng đặc điểm hệ thống y tế Việt Nam hiện nay và các loại vốn cơ bản mà người nghèo đang sở hữu là vốn kinh tế, vốn văn hóa, vốn xã hội đã ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận dịch vụ y tế của họ. Vốn kinh tế ít ỏi khiến người nghèo bị phụ thuộc vào bảo hiểm y tế, họ có xu hướng khám chữa bệnh cơ sở y tế Nhà nước để được bảo hiểm y tế hỗ trợ. Khi chi phí chữa bệnh vượt quá khả năng chi trả, một số người nghèo phải vay lãi suất cao hoặc bán tài sản có giá trị để tiếp tục chữa trị khiến họ rơi vào vịng trịn của nghèo đói. Vốn văn hóa có ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận dịch vụ y tế của người nghèo, đó là những ảnh hưởng của sự khác biệt giới, nhận thức và tôn giáo trong hành vi khám chữa bệnh. Bên cạnh đó, vốn xã hội được xem như một tài sản

123docz.net - File bi loi xin lienhe:

178Wednesday, June 12, 20247:57:16 PM7:57:16 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:16 PM7:57:16 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:16 PM7:57:16 PM

178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

</div><span class="text_page_counter">Trang 7</span><div class="page_container" data-page="7">

quý giá hỗ trợ người nghèo có thêm thơng tin, chính sách, là chỗ dựa về vật chất và tinh thần giúp họ cải thiện cơ hội được tiếp cận dịch vụ y tế.

Tính sẵn có của hệ thống y tế và năng lực tiếp cận dịch vụ y tế của người nghèo cùng tạo thành một thể thống nhất, tạo cơ hội thuận lợi cho việc chăm sóc sức khỏe người nghèo. Vì vậy, chính phủ cần thực hiện cơng bằng trong y tế đối với người nghèo thông qua các chủ trương, đường lối, chính sách, chương trình y tế, BHYT nhằm mở rộng cơ hội lựa chọn dịch vụ khám chữa bệnh, giảm chi phí y tế từ tiền túi của nhóm nghèo. Đồng thời, người nghèo cần được hỗ trợ phát triển sinh kế bền vững và nâng cao nhận thức để họ tự thực hiện tốt vai trị chăm sóc sức khỏe.

178Wednesday, June 12, 20247:57:16 PM7:57:16 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:16 PM7:57:16 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:16 PM7:57:16 PM

178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

</div><span class="text_page_counter">Trang 8</span><div class="page_container" data-page="8">

<b>SUMMARY </b>

<i>The thesis entitled Accessing health services for poor and near-poor households </i>

<i>in Ho Chi Minh City - A case study in Tan Phu district studies the level of access to </i>

health services of poor and near-poor families in Ho Chi Minh City, explains factors affecting the above situation.

From the results of the survey conducted by questionnaires and in-depth interviews with the poor, near-poor families and related officials, the thesis highlights difficulties that the poor are facing in health care and treatment. Currently, Vietnam health system has not been really comprehensive, the poor have still been facing inequalities in accessing health services. Primary health care facilities have not yet met the medical needs of the poor, but they are still the preferred choice because they are pay by health insurance. While the poor have health insurance, they do not fully access medical examination and treatment services when they are ill. Self-medication have made the poor’s out-of-pocket medical expenses increase. The trend of “commercialization” in health care has resulted in the appearance of additional fee-based services, making the services that the poor are using, which are paid for by health insurance, become low-quality services.

On the basis of Thomas Humphrey Marshall’s viewpoint of “social citizenship” and Pierre Bourdieu’s theory of capital types, the thesis proves that the current characteristics of Vietnam health system and the basic types of capital that the poor possess are economic, cultural, and social capitals that affect their ability to access health services. The meager economic capital makes the poor depend on health insurance, they tend to seek medical care at state medical facilities to get support from health insurance. When the cost of medical treatment exceeds their payment ability, some poor people have to borrow at high interest rates or sell valuable assets to continue their treatment, leaving them in a circle of poverty. Cultural capital affects poor people's ability to access health services, that is, the effects of gender, cognitive and religious differences in medical examination and treatment behavior. In addition,

178Wednesday, June 12, 20247:57:16 PM7:57:16 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:16 PM7:57:16 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:16 PM7:57:16 PM

178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

</div><span class="text_page_counter">Trang 9</span><div class="page_container" data-page="9">

social capital is considered as a valuable asset to support the poor to get more information and policies, as a material and spiritual support to improve their chances of accessing health services.

The availability of the health system and the poor people’s ability to access health services form the uniform system, creating favorable opportunities for the operation of the poor's health. Therefore, the government needs to implement equity in health for the poor through guidelines, policies, health programs, and health insurance with the aim of expanding more opportunities to select health care services and reduce medical expenses for the poor. At the same time, the poor need practical support to developing sustainable livelihoods and raise their own awareness so that they can take care of their health.

178Wednesday, June 12, 20247:57:16 PM7:57:16 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:16 PM7:57:16 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:16 PM7:57:16 PM

178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

</div><span class="text_page_counter">Trang 10</span><div class="page_container" data-page="10">

<b>MỤC LỤC </b>

MỤC LỤC ... i

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ... iv

DANH MỤC CÁC BẢNG THỐNG KÊ ... v

DANH MỤC CÁC KHUNG THÔNG TIN ... vi

DANH MỤC CÁC BẢNG THỐNG KÊ TRONG PHỤ LỤC ... vii

MỞ ĐẦU ... 1

1. Cơ sở hình thành luận văn ... 1

2. Mục tiêu nghiên cứu ... 3

2.1. Mục tiêu tổng quát... 3

2.2. Mục tiêu cụ thể ... 3

3. Đối tượng, khách thể ... 3

4. Phạm vi nghiên cứu ... 4

5. Câu hỏi nghiên cứu ... 4

6. Giả thuyết nghiên cứu ... 4

7. Khung phân tích ... 5

8. Phương pháp nghiên cứu ... 6

8.1. Phương pháp thu thập thông tin ... 6

8.2. Phương pháp chọn mẫu ... 6

8.3. Phương pháp xử lý và phân tích thơng tin ... 7

9. Ý nghĩa lý luận và ý nghĩa thực tiễn của luận văn ... 8

10. Kết cấu của luận văn ... 8

CHƯƠNG 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN ... 9

1.1. Quan điểm về Quyền xã hội của Thomas H. Marshall ... 9

1.2. Lý thuyết về các loại vốn của Pierre Bourdieu ... 10

1.2.1. Vốn kinh tế ... 10

1.2.2. Vốn văn hóa ... 10

1.2.3. Vốn xã hội ... 12

1.3. Các khái niệm cơ bản ... 13

1.3.1. Nghèo và chuẩn nghèo ... 13

178Wednesday, June 12, 20247:57:16 PM7:57:16 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:16 PM7:57:16 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:16 PM7:57:16 PM

178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

</div><span class="text_page_counter">Trang 11</span><div class="page_container" data-page="11">

1.3.2. Dịch vụ y tế ... 14

1.3.3. Tiếp cận dịch vụ y tế ... 15

1.4. Tổng quan tình hình nghiên cứu ... 15

1.4.1. Các nghiên cứu nước ngoài về tiếp cận dịch vụ y tế của người nghèo ... 15

1.4.2. Các nghiên cứu về nghèo đô thị tại Việt Nam ... 18

1.4.3. Các nghiên cứu về tiếp cận dịch vụ y tế của người nghèo tại Việt Nam ... 20

2.2. Tình trạng sức khỏe của thành viên hộ nghèo, cận nghèo ... 51

CHƯƠNG 3 : HỆ THỐNG Y TẾ VÀ VIỆC TIẾP CẬN DỊCH VỤ Y TẾ CỦA HỘ NGHÈO, CẬN NGHÈO TẠI QUẬN TÂN PHÚ ... 56

3.1. Hệ thống y tế ... 56

3.1.1. Tính sẵn có của dịch vụ y tế đối với hộ nghèo, cận nghèo ... 56

3.1.2. Đảm bảo “quyền xã hội” trong chăm sóc sức khỏe của người nghèo ... 60

3.2. Tiếp cận DVYT của hộ nghèo, cận nghèo trong phòng, chống bệnh tật ... 62

3.2.1. Khám sức khỏe tổng quát ... 62

3.2.2. Hoạt động khám thai của phụ nữ ... 64

3.2.3. Hoạt động tiêm phòng cho trẻ dưới 6 tuổi ... 65

3.3. Tiếp cận DVYT của hộ nghèo, cận nghèo trong khám và chữa bệnh ... 68

3.3.1. Hình thức khám chữa bệnh ... 68

3.3.2. Nơi khám chữa bệnh ... 70

3.4. Tiếp cận DVYT của hộ nghèo, cận nghèo trong sử dụng BHYT ... 73

178Wednesday, June 12, 20247:57:16 PM7:57:16 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:16 PM7:57:16 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:16 PM7:57:16 PM

178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

</div><span class="text_page_counter">Trang 12</span><div class="page_container" data-page="12">

3.4.1. Tỷ lệ tham gia BHYT ... 73

3.4.2. Mức độ sử dụng BHYT ... 76

3.4.3. Đánh giá dịch vụ khi sử dụng BHYT... 77

CHƯƠNG 4 : ẢNH HƯỞNG CỦA VỐN KINH TẾ, VỐN VĂN HÓA, VỐN XÃ HỘI ĐẾN TIẾP CẬN DỊCH VỤ Y TẾ CỦA HỘ NGHÈO, CẬN NGHÈO ... 84

4.1. Vốn kinh tế của hộ nghèo, cận nghèo ... 84

4.1.1. Thu nhập và chiến lược khám chữa bệnh ... 84

4.1.2. Tài sản và cơ hội được khám chữa bệnh ... 90

4.2. Vốn văn hóa của hộ nghèo, cận nghèo ... 92

4.2.1. Khác biệt giới ... 92

4.2.2. Ảnh hưởng từ các yếu tố thuộc văn hóa ... 95

4.3. Vốn xã hội của hộ nghèo, cận nghèo ... 101

4.3.1. Vốn xã hội và ưu thế trong tiếp cận thơng tin, chính sách ... 101

4.3.2. Vốn xã hội chuyển đổi thành vốn kinh tế ... 104

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ... 111

TÀI LIỆU THAM KHẢO ... 116

PHỤ LỤC ... 123

178Wednesday, June 12, 20247:57:16 PM7:57:16 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:16 PM7:57:16 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:16 PM7:57:16 PM

178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

</div><span class="text_page_counter">Trang 13</span><div class="page_container" data-page="13">

UBND Ủy ban nhân dân

178Wednesday, June 12, 20247:57:16 PM7:57:16 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:16 PM7:57:16 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:16 PM7:57:16 PM

178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

</div><span class="text_page_counter">Trang 14</span><div class="page_container" data-page="14">

<b>DANH MỤC CÁC BẢNG THỐNG KÊ </b>

Bảng 2.1: Cơ cấu lao động ... 26

Bảng 2.2: Trình độ học vấn của các nhân khẩu ... 27

Bảng 2.3: Trình độ học vấn theo nhóm tuổi nhân khẩu ... 27

Bảng 2.4: Nghề nghiệp của các nhân khẩu ... 29

Bảng 2.5: Diện tích nhà ở bình qn nhân khẩu ... 34

Bảng 2.6: Nơi sinh sống trước khi cư trú tại phường Tân Qúy ... 38

Bảng 2.7: Mức độ thường xuyên liên hệ, gặp gỡ ... 39

Bảng 2.8: Tình trạng sức khỏe của nhân khẩu hộ nghèo, cận nghèo ... 51

Bảng 2.9: Bệnh tật phân theo giới tính ... 52

Bảng 3.1: Các chính sách về y tế hỗ trợ đối tượng hộ nghèo, hộ cận nghèo ... 58

Bảng 3.2: Mức độ thay đổi khi được các chính sách y tế hỗ trợ ... 60

Bảng 3.3: Chi phí khám chữa bệnh phân theo giới tính người trả lời ... 62

Bảng 3.4: Tình trạng khám sức khỏe tổng quát theo giới tính người trả lời ... 63

Bảng 3.5: Tình trạng khám sức khỏe tổng quát phân theo tình trạng sức khỏe ... 64

Bảng 3.6: Tình trạng khám sức khỏe tổng quát phân theo nhóm hộ ... 64

Bảng 3.7: Tình trạng tiêm ngừa cho trẻ dưới 6 tuổi phân theo thu nhập ... 66

Bảng 3.8: Loại bảo hiểm người nghèo đang tham gia ... 74

Bảng 3.9: Mức độ sử dụng BHYT ... 76

Bảng 3.10: Đánh giá dịch vụ của hộ nghèo, cận nghèo khi sử dụng BHYT ... 78

Bảng 3.11: Mức độ hỗ trợ chi phí khi sử dụng BHYT ... 79

Bảng 4.1: Các yếu tố lựa chọn nơi khám chữa bệnh... 88

Bảng 4.2: Các hành vi, thói quen ảnh hưởng đến sức khỏe ... 93

Bảng 4.3: Xu hướng điều trị Đông – Tây y ... 94

Bảng 4.4: Cách điều trị bệnh mãn tính phân theo học vấn người trả lời ... 97

Bảng 4.5: Nơi liên hệ khi cần giúp đỡ về y tế ... 102

Bảng 4.6: Nguồn thơng tin về chính sách y tế phân theo loại hộ gia đình ... 103

Bảng 4.7: Vay mượn khi khám chữa bệnh phân theo nhóm thu nhập ... 105

Bảng 4.8: Lý do không vay mượn ... 105

Bảng 4.9: Số người có thể vay mượn được 5 triệu, 10 triệu ... 106

178Wednesday, June 12, 20247:57:16 PM7:57:16 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:16 PM7:57:16 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:16 PM7:57:16 PM

178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

</div><span class="text_page_counter">Trang 15</span><div class="page_container" data-page="15">

<b>DANH MỤC CÁC KHUNG THƠNG TIN </b>

Khung thơng tin 2.1: Gói hỗ trợ 62 nghìn tỷ - người nghèo khó tiếp cận, Nhà nước

khó giải ngân ... 31

Khung thơng tin 2.2: Phụ nữ đơn thân làm chủ hộ nghèo ... 36

Khung thông tin 2.3: Niềm hy vọng khi về già đặt ở những đứa cháu họ ... 41

Khung thông tin 2.4: Nhiều tấm lịng giúp đỡ bệnh nhân nghèo ... 45

Khung thơng tin 2.5: Phía sau câu chuyện khơng muốn thốt nghèo ... 47

Khung thông tin 2.6: Áp lực từ những con số giảm nghèo ... 48

Khung thông tin 3.1: Nhiều rủi ro khi trẻ khơng được tiêm phịng đầy đủ ... 67

Khung thông tin 3.2: Khi hộ nghèo “từ chối” bệnh viện quận ... 72

Khung thông tin 3.3: Người nghèo vẫn xoay sở để có BHYT... 75

Khung thơng tin 3.4: Mong mỏi được hỗ trợ BHYT sau thốt nghèo ... 81

Khung thơng tin 3.1: “Ăn theo chế độ đồng tiền” ... 84

Khung thông tin 4.2: Thay đổi nơi khám chữa bệnh để cân đối chi phí sinh hoạt ... 89

Khung thơng tin 4.3: Tài sản và cơ hội ... 90

Khung thông tin 4.4: Thực hành tôn giáo liên quan đến sức khỏe và y tế ... 99

Khung thông tin 4.5: Mạng lưới xã hội từ mạng xã hội! ... 102

Khung thông tin 4.6: Thốt nghèo nhờ phát huy vai trị của mạng lưới xã hội ... 107

Khung thơng tin 4.7: Tín dụng đen, người nghèo dễ vay – khó trả ... 109

178Wednesday, June 12, 20247:57:16 PM7:57:16 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:16 PM7:57:16 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:16 PM7:57:16 PM

178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

</div><span class="text_page_counter">Trang 16</span><div class="page_container" data-page="16">

<b>DANH MỤC CÁC BẢNG THỐNG KÊ TRONG PHỤ LỤC </b>

Phụ lục 1: Độ tuổi của nhân khẩu ... 123

Phụ lục 2: Độ tuổi của người trả lời khảo sát... 123

Phụ lục 3: Thu nhập trung bình theo nhóm hộ ... 123

Phụ lục 4: Dân tộc của các nhân khẩu ... 123

Phụ lục 5: Tôn giáo của các nhân khẩu ... 124

Phụ lục 6: Số thế hệ trong hộ gia đình ... 124

Phụ lục 7: Số nhân khẩu trung bình trong hộ gia đình ... 124

Phụ lục 8: Tình trạng gia đình trong các hộ nghèo, cận nghèo ... 124

Phụ lục 9: Thu nhập trung bình theo tình trạng gia đình ... 125

Phụ lục 10: Số năm sống tại phường Tân Quý ... 125

Phụ lục 11: Tình hình tham gia các đoàn thể tại địa phương ... 125

Phụ lục 12: Tình hình tham gia các hội nhóm phi chính thức ... 125

Phụ lục 13: Các chính sách tiếp cận được theo nhóm hộ gia đình ... 126

Phụ lục 14: Nơi tiêm ngừa cho trẻ dưới 6 tuổi ... 126

Phụ lục 15: Thông tin tiêm ngừa cho trẻ dưới 6 tuổi ... 126

Phụ lục 16: Cách điều trị bệnh cảm thông thường ... 127

Phụ lục 22: Đánh giá về mức độ cần thiết của các hành vi chăm sóc sức khỏe ... 129

Phụ lục 23: Đánh giá về mức độ cần thiết của bảo hiểm y tế ... 130

Phụ lục 24: Đánh giá về mức độ cần thiết xây dựng mối quan hệ tốt đẹp trong xã hội ... 130

178Wednesday, June 12, 20247:57:16 PM7:57:16 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:16 PM7:57:16 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:16 PM7:57:16 PM

178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

</div><span class="text_page_counter">Trang 17</span><div class="page_container" data-page="17">

<b>MỞ ĐẦU </b>

<b>1. Cơ sở hình thành luận văn </b>

Nghèo đói là chủ đề được mỗi quốc gia quan tâm giải quyết vì nó tác động rất lớn đến sự phát triển của đất nước. Nếu như tăng trưởng kinh tế ổn định là một yếu tố quan trọng để đạt được một số mục tiêu xã hội như nâng cao mức sống của người dân, thực hiện xố đói giảm nghèo thì nghèo đói lại là một rào cản lớn làm giảm khả năng phát triển con người và tăng trưởng kinh tế của mỗi quốc gia.

Người nghèo thường không có nhiều cơ hội tiếp cận các dịch vụ xã hội: giáo dục, y tế, nhà ở. Điều này làm hạn chế cơ hội của người nghèo hiện tại và trong tương lai làm trình trạng nghèo diễn ra lâu dài trong một hộ gia đình qua các thế hệ nếu như bản thân người nghèo không mở rộng các cơ hội được lựa chọn và nâng cao năng lực. Qua các giai đoạn, chính sách giảm nghèo tại Việt Nam đã hỗ trợ người nghèo tiếp cận dịch vụ cơ bản ngày càng phù hợp với nhu cầu của họ và có xu hướng mở rộng phạm vi cho các đối tượng thụ hưởng. Chiến lược phát triển của Việt Nam luôn coi trọng nguồn nhân lực, bên cạnh giáo dục thì sức khỏe người dân là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sự phát triển của quốc gia. Việt Nam thực hiện hỗ trợ chăm sóc sức khỏe (CSSK) cho người nghèo bằng việc nâng cấp các cơ sở khám chữa bệnh, hoàn thiện hệ thống bảo hiểm y tế (BHYT). Nhờ thay đổi trong chính sách hỗ trợ cấp phát thẻ BHYT miễn phí cho người nghèo và hỗ trợ 70% cho hộ cận nghèo từ ngày 01/3/2012 theo Quyết định số 14/2012/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ mà tỷ lệ người nghèo có BHYT khám chữa bệnh tăng đáng kể. Từ năm 2004 đến năm 2012, người nghèo có BHYT khám bệnh từ 44,1% tăng lên 81,5%, người diện hộ cận nghèo từ 32,3% tăng lên 67,7% (Hoàng Triều Hoa, 2012, tr.20). Tuy nhiên, việc có thẻ BHYT vẫn chưa thể khẳng định người nghèo được tiếp cận được với DVYT, họ ít được quan tâm hơn so với những người tự trả tiền, đồng thời họ chưa nhận thức đầy đủ về các quyền lợi mà họ có quyền được thụ hưởng (Ngân hàng Thế giới, 2012b).

178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

</div><span class="text_page_counter">Trang 18</span><div class="page_container" data-page="18">

Người nghèo ở Việt Nam hiện nay vẫn đang đối mặt với nhiều sự bất bình đẳng trong CSSK. Nhà nước đề ra mục tiêu tăng nhanh tỷ trọng chi tiêu công cho y tế, thực hiện BHYT toàn dân nhưng tại Việt Nam, chi trả cho y tế từ tiền túi của hộ gia đình hay của cá nhân người nghèo chiếm trên 50% tổng chi toàn xã hội cho y tế, trong khi mức

<i>trung bình của thế giới chỉ là 17,7% (Bộ Y tế, 2013, tr.105). Theo Kết quả khảo sát mức </i>

<i>sống dân cư năm 2010, so sánh trong tỉ lệ chi trả cho y tế của các hộ gia đình, nhóm </i>

nghèo và nhóm cận nghèo phải chi nhiều hơn so với nhóm giàu: nhóm nghèo chi 6,2%, nhóm cận nghèo chi 6,3% và nhóm giàu chi 4,8% (Tổng cục Thống kê, 2011).

Tỷ lệ hộ nghèo tại đô thị ít hơn hẳn so với nơng thơn nhưng nghèo đô thị lại là một vấn đề cấp bách trong bối cảnh đơ thị hóa bởi tình trạng người nghèo di cư vào thành phố. Nghèo đô thị theo chuẩn thu nhập chung của Chính phủ giảm rất chậm. Năm 2004, tỷ lệ hộ nghèo đô thị là 8,6%, hộ nghèo nơng thơn là 21,2% thì năm 2008, tỷ lệ hộ nghèo đơ thị giảm nhẹ cịn 6,7%, hộ nghèo nơng thơn giảm cịn 16,1% (Oxfam, 2010, tr.12). Tại đơ thị, người nghèo phải đối mặt với nhiều rủi ro, sống trong mơi trường thiếu an tồn do tai nạn giao thông, ô nhiễm môi trường, tệ nạn xã hội và họ phải chi trả nhiều hơn cho dịch vụ cơ bản (Nguyễn Duy Thắng, 2003). Trường hợp người nghèo gặp rủi ro về sức khỏe, họ có nguy cơ nghèo đói kéo dài do phải tăng chi phí CSSK bằng tiền túi, cắt giảm các khoản chi cho ăn, mặc, ở, học hành để chữa bệnh, mất thu nhập vì nghỉ việc. Ngồi ra, họ gặp các vấn đề sức khỏe bị giảm sút, năng suất lao động giảm do không đến bệnh viện mà chọn cách sống chung với bệnh tật.

Chuẩn nghèo tại TP. Hồ Chí Minh ln cao hơn cả nước và tăng lên theo giai đoạn phản ánh những cải thiện mới về chất lượng cuộc sống của người dân Thành phố. Theo chuẩn nghèo quốc gia giai đoạn 2016 - 2020, quận Tân Phú, TP. Hồ Chí Minh khơng cịn hộ nghèo. Theo chuẩn nghèo riêng của TP. Hồ Chí Minh giai đoạn 2019 – 2020, tính đến tháng 3 năm 2019 quận Tân Phú có 419 hộ nghèo, 536 hộ cận nghèo. Qua thực hiện các chính sách giảm nghèo bền vững, đến tháng 12 năm 2019, quận còn 162 hộ

178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

</div><span class="text_page_counter">Trang 19</span><div class="page_container" data-page="19">

nghèo, 318 hộ cận nghèo (UBND quận Tân Phú, 2019). Chính quyền địa phương đánh giá rằng công tác giảm nghèo luôn đạt chỉ tiêu hàng năm, khơng có trường hợp người nghèo khơng tiếp cận được với DVYT. Việc nghiên cứu mức độ tiếp cận DVYT của người nghèo tại địa phương này được xem là cần thiết để đánh giá thực chất vấn đề CSSK đối với người nghèo đô thị hiện nay.

<i><b>nghèo, hộ cận nghèo tại Thành phố Hồ Chí Minh – Nghiên cứu trường hợp quận Tân Phú”. </b></i>

<b>2. Mục tiêu nghiên cứu 2.1. Mục tiêu tổng quát </b>

Mục đích của cuộc nghiên cứu nhằm tìm hiểu mức độ tiếp cận DVYT của hộ nghèo, cận nghèo tại quận Tân Phú, TP. Hồ Chí Minh. Từ đó xem xét các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực tiếp cận DVYT của hộ nghèo, cận nghèo.

Mơ tả tình trạng sức khỏe của thành viên hộ nghèo, cận nghèo tại quận Tân Phú. Phân tích khả năng tiếp cận DVYT của hộ nghèo, cận nghèo tại quận Tân Phú. Lý giải sự ảnh hưởng của các loại vốn kinh tế, vốn văn hóa, vốn xã hội đến khả năng tiếp cận DVYT của hộ nghèo, cận nghèo tại quận Tân Phú.

178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

</div><span class="text_page_counter">Trang 20</span><div class="page_container" data-page="20">

như cán bộ phụ trách công tác giảm nghèo, cán bộ y tế, ban điều hành khu phố, tổ dân phố tại địa phương.

<b>4. Phạm vi nghiên cứu </b>

Về nội dung, nghiên cứu tiếp cận DVYT đối với hộ nghèo, cận nghèo được giới hạn trong hoạt động phòng chống bệnh tật, hoạt động khám, chữa bệnh và việc sử dụng thẻ BHYT của người nghèo.

Về không gian, địa bàn được chọn để tiến hành khảo sát thực tế tại phường Tân Quý, quận Tân Phú, TP. Hồ Chí Minh.

Về thời gian, đề tài được nghiên cứu trong khoảng thời gian từ năm 2003 đến năm 2020 vì năm 2003 là mốc thời gian quận Tân Phú được thành lập. Trong đề tài, dữ liệu về hộ nghèo, cận nghèo được tính tại thời điểm tháng 12 năm 2019, quận Tân Phú có 162 hộ nghèo, 318 hộ cận nghèo; riêng phường Tân Quý có 21 hộ nghèo, 68 hộ cận nghèo.

<b>5. Câu hỏi nghiên cứu </b>

Thành viên hộ nghèo, cận nghèo tại quận Tân Phú đang gặp những vấn đề gì về sức khỏe?

Thực trạng tiếp cận DVYT của hộ nghèo, cận nghèo tại quận Tân Phú đang diễn ra như thế nào và đâu là khó khăn, trở ngại?

Các loại vốn cơ bản mà người nghèo đang sở hữu (vốn kinh tế, vốn văn hóa, vốn xã hội) có ảnh hưởng như thế nào đến khả năng tiếp cận DVYT của hộ nghèo, cận nghèo tại quận Tân Phú?

<b>6. Giả thuyết nghiên cứu </b>

Thành viên hộ nghèo, cận nghèo thường mắc nhiều bệnh lý, ảnh hưởng đến hiệu quả lao động và thu nhập.

178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

</div><span class="text_page_counter">Trang 21</span><div class="page_container" data-page="21">

Hộ nghèo, cận nghèo đang đối mặt với nhiều rào cản trong tiếp cận DVYT, bao gồm khả năng chi trả thấp cho y tế và chưa hài lòng với chất lượng DVYT.

Người nghèo càng hạn chế về vốn kinh tế, vốn văn hóa, vốn xã hội thì càng gặp nhiều khó khăn, trở ngại trong tiếp cận với DVYT.

<b>7. Khung phân tích </b>

Vốn kinh tế của người nghèo:

- - Thu nhập - - Tài sản

- - Chi phí tiền túi cho y tế

Vốn văn hóa của người nghèo: - Giới

- Tơn giáo

- Học vấn, nhận thức, thói quen, văn hóa liên thế hệ

Vốn xã hội của người nghèo:

- Vốn xã hội và cơ hội được tiếp cận thơng tin, chính sách

- Vốn xã hội chuyển đổi thành vốn kinh tế

<b>Tiếp cận DVYT đối với hộ nghèo, cận nghèo: </b>

Hoạt động phòng, chống bệnh tật: - Khám sức khỏe tổng quát - Tiêm phòng cho trẻ - Khám thai cho phụ nữ Hoạt động khám, chữa bệnh - Cách thức điều trị

- Nơi khám chữa bệnh. Sử dụng thẻ BHYT - Tỷ lệ tham gia BHYT - Mức độ sử dụng BHYT

- Đánh giá chất lượng dịch vụ khi dùng BHYT Đặc điểm của hộ nghèo, cận nghèo:

- Đặc điểm nhân khẩu - xã hội - Tình trạng sức khỏe

Đặc điểm của hệ thống y tế đối với người nghèo: - Tính có sẵn của DVYT

- Nhà nước đảm bảo “quyền xã hội” về CSSK của người nghèo

178Wednesday, June 12, 20247:57:16 PM7:57:16 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:16 PM7:57:16 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:16 PM7:57:16 PM

178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

</div><span class="text_page_counter">Trang 22</span><div class="page_container" data-page="22">

<b>8. Phương pháp nghiên cứu </b>

<b>8.1. Phương pháp thu thập thông tin </b>

Tổng quan tài liệu sẵn có: Tổng hợp và phân tích dữ liệu từ các cơng trình nghiên cứu, bài viết, báo cáo khoa học có liên quan; báo cáo của Ngân hàng Thế giới, Chương trình Phát triển Liên hợp quốc, Tổng cục thống kê, báo cáo chung tổng quan ngành y tế; báo cáo của chính quyền địa phương về công tác giảm nghèo; đặc điểm lịch sử hình thành, kinh tế - xã hội và văn hóa của quận Tân Phú; các văn bản quy định pháp luật và chính sách liên quan đến tiếp cận DVYT của hộ nghèo, cận nghèo.

Điều tra bằng bản câu hỏi: Thực hiện 100 bản câu hỏi. Ngoài 21 hộ nghèo, 68 hộ cận nghèo, chúng tơi khảo sát thêm 11 hộ vừa thốt nghèo năm 2019. Do hộ mới thốt nghèo trong vịng một năm vẫn được hưởng chính sách về BHYT như hộ cận nghèo nên việc đưa hộ đã thoát nghèo vào mẫu khảo sát không ảnh hưởng đến kết quả nghiên cứu, ngược lại thơng tin về 11 hộ thốt nghèo cịn là cơ sở để đánh giá hiệu quả của chính sách y tế và tình hình BHYT cho đối tượng này. Điều tra bản câu hỏi là bước đầu nhận diện đặc điểm đời sống xã hội và CSSK của người nghèo, hình thành các cơ sở ban đầu để nghiên cứu về đặc điểm kinh tế, văn hóa, mạng lưới xã hội có ảnh hưởng đến tiếp cận DVYT của người nghèo.

Phỏng vấn sâu: Thực hiện 29 cuộc phỏng vấn bán cấu trúc đối với hộ nghèo, cận nghèo và các đối tượng có liên quan giúp nhà nghiên cứu hiểu rõ hơn trải nghiệm của người nghèo trong tiếp cận DVYT, khai thác được thông tin sâu xa hơn về bất bình đẳng đối với người nghèo trong hoạt động khám chữa bệnh.

<b>8.2. Phương pháp chọn mẫu </b>

Đề tài được khảo sát thực địa tại phường Tân Quý, quận Tân Phú. Mẫu khảo sát bản hỏi là 100 người chủ hộ nghèo, cận nghèo, mới thốt nghèo theo tiêu chí của Nhà nước. Danh sách các hộ sử dụng trong đề tài được lấy tại thời điểm tháng 12 năm 2019 theo chuẩn nghèo TP. Hồ Chí Minh giai đoạn 2019 – 2020.

178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

</div><span class="text_page_counter">Trang 23</span><div class="page_container" data-page="23">

Mẫu phỏng vấn sâu đối với đại diện hộ nghèo, cận nghèo được tác giả chọn từ mẫu bản hỏi đảm bảo tính đại diện cho các đặc điểm hộ nghèo/cận nghèo/thoát nghèo, hộ do nam/nữ làm chủ hộ, hộ thường trú/tạm trú, hộ theo tơn giáo/khơng theo tơn giáo, nhóm tuổi của chủ hộ là thanh niên/trung niên/cao niên,... Ngoài ra, các mẫu phỏng vấn sâu đối với cán bộ được chọn theo chức danh để lấy thơng tin về chính sách liên quan và thái độ đối với hộ nghèo, cận nghèo. Đề tài thực hiện phỏng vấn đại diện 06 hộ nghèo, 15 hộ cận nghèo, 02 hộ mới thoát nghèo, 01 cán bộ phụ trách công tác giảm nghèo quận, 01 cán bộ phụ trách công tác giảm nghèo phường, 01 bác sĩ bệnh viện quận, 01 bác sĩ trạm y tế phường và 02 người trong ban điều hành khu phố. Trong đó, 02 hộ mới thốt nghèo được phỏng vấn thêm vai trò là tổ trưởng tổ dân phố.

<b>8.3. Phương pháp xử lý và phân tích thông tin </b>

Đề tài sử dụng phương pháp thống kê để phân tích số liệu định lượng từ 100 bản câu hỏi. Đề tài chủ yếu sử dụng kỹ thuật phân tích mơ tả “tần số” và một số phân tích tương quan “bảng phân tổ” để kiểm tra tương quan giữa các biến. Mẫu nghiên cứu 100 trường hợp hộ nghèo, cận nghèo tương đối nhỏ nên đề tài bỏ qua việc phân nhóm theo đặc điểm nhân khẩu học. Đồng thời cũng khơng chạy mơ hình bởi dung lượng mẫu không đủ lớn và đây cũng là hạn chế trong phân tích định lượng của đề tài này. Bên cạnh đó, đề tài phân tích các dữ liệu định tính từ 29 cuộc phỏng vấn sâu.

<small>Định lượng- Số liệu từ bản hỏi</small>

178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

</div><span class="text_page_counter">Trang 24</span><div class="page_container" data-page="24">

<b>9. Ý nghĩa lý luận và ý nghĩa thực tiễn của luận văn </b>

Ý nghĩa lý luận: Luận văn sử dụng quan điểm “quyền xã hội” của Thomas H. Marshall nhằm đánh giá vai trò của Nhà nước và hiệu quả của hệ thống y tế trong việc đảm bảo quyền được CSSK của người nghèo. Ngoài ra, đề tài áp dụng lý thuyết về các loại vốn của Pierre Bourdieu để giải quyết vấn đề được đặt ra về các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận DVYT của người nghèo, góp phần làm phong phú thêm nghiên cứu về tiếp cận DVYT của nhóm nghèo đơ thị ở nhiều góc độ kinh tế, văn hóa, mạng lưới xã hội.

Ý nghĩa thực tiễn: Thơng tin thu được từ bản hỏi, phỏng vấn sâu là cơ sở dữ liệu để tham khảo cho các nghiên cứu liên quan khơng chỉ đối với nhóm nghèo mà có thể hữu ích đối với nhóm yếu thế khác như người lao động di cư, phụ nữ đơn thân, trẻ em lai,.. Việc tìm ra những bất cập trong hệ thống tế y tế và những rào cản từ chính bản thân người nghèo góp phần vào việc đề xuất những chính sách giảm nghèo và những lưu ý để các cấp chính quyền quản lý tốt hơn cơng tác giảm nghèo tại địa phương.

Ngoài danh mục các từ viết tắt, bảng biểu, tài liệu tham khảo, phần mở đầu, kết luận và phụ lục, luận văn được chia thành 4 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận

Chương 2: Đặc điểm nhân khẩu - xã hội và tình trạng sức khỏe của hộ nghèo, cận nghèo tại quận Tân Phú

Chương 3: Hệ thống y tế và việc tiếp cận dịch vụ y tế của hộ nghèo, cận nghèo tại quận Tân Phú

Chương 4: Ảnh hưởng của các loại vốn kinh tế, vốn văn hóa và vốn xã hội đến tiếp cận dịch vụ y tế của hộ nghèo, cận nghèo.

178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

</div><span class="text_page_counter">Trang 25</span><div class="page_container" data-page="25">

<b>CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN </b>

<b>1.1. Quan điểm về Quyền xã hội của Thomas H. Marshall </b>

Thomas H. Marshall xem quyền công dân gồm ba thành tố: (1) Quyền công dân dân sự (civil citizenship) gồm các quyền tự do ngôn luận, tự do tơn giáo và bình đẳng trước pháp luật. (2) Quyền cơng dân chính trị (political citizenship) gồm quyền ứng cử và bầu cử. (3) Quyền công dân xã hội – tức Quyền xã hội (social citizenship) là quyền được hưởng phúc lợi xã hội mà không phải dựa trên sự quy định của những cơ quan có thẩm quyền (T.H. Marshall, 1950, tr.47). Theo đó, “Quyền xã hội” là một trong các loại quyền cơ bản của con người, gồm quyền có nhà ở, quyền được học hành, quyền được CSSK. Việc xây dựng một hệ thống phúc lợi xã hội bền vững là cần thiết và tất yếu của bất kỳ xã hội nào thực sự muốn bảo vệ cơng dân của mình. Trên cơ sở đó, Nhà nước phải có trách nhiệm thực hiện các chế độ phúc lợi xã hội đối với toàn dân để đáp ứng các nhu cầu thiết yếu của người dân. Trong đó, các dịch vụ y tế, giáo dục, nhà ở,… được tài trợ bởi các hệ thống bảo hiểm quốc gia và từ nguồn ngân sách Nhà nước.

Tuy nhiên, xu hướng “hàng hóa hóa” trong hệ thống phúc lợi xã hội Việt Nam hiện nay, điển hình trong lĩnh vực y tế, đã cản trở phần nào “Quyền xã hội” của người dân. Xu hướng này đang chuyển gánh nặng chi phí từ Nhà nước sang người dân nhưng vơ hình chung đã dẫn đến bất bình đẳng trong thụ hưởng các lợi ích phúc lợi khi nó khơng xảy ra một cách đồng đều ở các tầng lớp xã hội, mà diễn ra theo chiều hướng ngày càng thiệt thịi cho nhóm nghèo. Xu hướng “hàng hóa hóa” trong hệ thống phúc lợi diễn ra nhanh chóng hơn và ảnh hưởng mạnh mẽ hơn tại đơ thị TP. Hồ Chí Minh khi người nghèo tại đây chi cho y tế ít hơn nhưng tỷ trọng chi so với sinh hoạt của họ lại nhiều hơn các đối tượng khác, đây là hệ quả của việc đẩy mạnh “xã hội hóa” trong y tế thơng qua các chính sách thu phí từ DVYT. Xu hướng huy động nguồn lực trong người dân nhằm giảm gánh nặng cho Nhà nước không làm cho hệ thống y tế nước ta cơng bằng hơn mà khiến người nghèo thiệt thịi nhiều hơn (Trần Hữu Quang, 2010, tr. 21- 36).

178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

</div><span class="text_page_counter">Trang 26</span><div class="page_container" data-page="26">

<b>1.2. Lý thuyết về các loại vốn của Pierre Bourdieu 1.2.1. Vốn kinh tế </b>

Bourdieu (1986) không đề cập nhiều đến vốn kinh tế vì lâu nay vai trị của nó đã được khẳng định trong các lý thuyết kinh tế học. Theo ơng, vốn kinh tế là những gì có thể chuyển hóa ngay thành tiền, tài sản và quyền sở hữu tài sản. Trong đề tài, chúng tôi xem xét vốn kinh tế của người nghèo dưới góc độ thu nhập và tài sản của họ. Bourdieu cho rằng nếu chỉ thừa nhận vốn kinh tế mang lại lợi nhuận thì việc từ chối các dạng vốn phi vật chất khác là một định kiến. Vì vậy, cần thiết phải nắm bắt các loại vốn dưới mọi hình thức của chúng như vốn văn hóa và vốn xã hội (Bourdieu, 1986).

Ông cũng quan tâm đến việc làm thế nào để có thể kết hợp vốn kinh tế với các loại vốn khác nhằm tái sản xuất bất bình đẳng. Ông cho rằng chúng có thể chuyển đổi được cho nhau và tùy vào từng hồn cảnh chúng có thể chuyển đổi với giá trị cao hơn hay thấp hơn. Khi có điều kiện nhất định, vốn kinh tế có thể chuyển đổi trực tiếp thành tiền, tài sản, quyền sở hữu tài sản; vốn văn hóa có thể chuyển đổi thành vốn kinh tế và được thể chế hóa dưới hình thức trình độ học vấn; vốn xã hội có thể chuyển đổi thành vốn kinh tế và có thể được thể chế hóa dưới hình thức danh hiệu, danh xưng. Tất cả các loại vốn dưới dạng hiện thân của nó hoặc khách thể hóa đều cần có thời gian để tích lũy nhằm tạo ra lợi nhuận và tự tái sản xuất. Nghĩa là con người cần quan tâm, đầu tư, sử dụng chúng để chúng ngày càng được mở rộng (Bourdieu, 1986).

Bourdieu nhận định vốn kinh tế là gốc rễ của tất cả các loại vốn khác nhưng khơng phải hàng hóa, dịch vụ nào chúng ta cũng có thể tiếp cận ngay bằng vốn kinh tế mà có những thứ chỉ có thể tiếp cận được nhờ vốn xã hội (Bourdieu, 1986).

Khái niệm vốn văn hóa xuất hiện đầu tiên trong các nghiên cứu về sự phân tầng và sự bất bình đẳng trong giáo dục của Bourdieu từ những năm 1960. Ông đã trình bày

178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

</div><span class="text_page_counter">Trang 27</span><div class="page_container" data-page="27">

“vốn văn hóa là hệ thống các thành tố văn hóa có thể luân chuyển và tạo ra những giá trị trao đổi trong quá trình phát triển, là một hình thức tư bản văn hóa” (Bourdieu, 1986). Theo đó, vốn văn hóa tồn tại dưới ba hình thức chủ yếu:

(1) Trạng thái hiện thân: Vốn văn hóa chứa đựng trong tinh thần và thể chất của mỗi người, là tiềm lực văn hóa của con người và năng lực vận dụng các yếu tố văn hóa để tạo ra giá trị trong quá trình phát triển.

(2) Trạng thái khách thể hóa: Chúng là các văn hóa phẩm, tồn tại hiện hữu khách quan ngồi con người như tranh ảnh, từ điển, máy móc,...

(3) Trạng thái được thể chế hóa: Chúng được tổ chức và quy định thành hệ thống các loại chứng từ, bằng cấp thể hiện trình độ học vấn, chun mơn nghề nghiệp.

Khi thực hiện đề tài, chúng tôi nghiên cứu vốn văn hóa của người nghèo dựa theo hình thức tồn tại thứ nhất của vốn văn hóa, đây cũng là hình thức mà Bourdieu đặc biệt nhấn mạnh. Bourdieu cho rằng vốn văn hóa ở trạng thái hiện thân là những nhận thức, thói quen đã được tích lũy qua một thời gian dài và khắc sâu trong con người. Việc tạo nên vốn văn hóa và thay đổi chúng rất khó, khơng giống như tài sản, quyền lực, danh hiệu có thể trao tặng, mua đi bán lại. Trong gia đình, vốn văn hóa cũng được chuyển giao từ thế hệ này cho thế hệ khác thông qua sự giáo dục (Bourdieu, 1986). Jens Ludwig and Susan Mayer (2006) cũng cho rằng trẻ em sống trong gia đình nghèo lớn lên sẽ trở thành người nghèo, việc thế hệ trước thay đổi văn hóa nghèo đói và hành vi của mình có thể chấm dứt hiện tượng đói nghèo ở thế hệ sau.

<i>Bùi Minh Hào trong bài viết Khái niệm “Vốn văn hóa” của Pierre Bourdieu (2016) và Mơ hình sinh kế bền vững ở Nghệ An (2017) đã liệt kê nội hàm vốn văn hóa bao gồm </i>

một hệ thống biểu hiện như giá trị, chuẩn mực, biểu tượng, tri thức, ngôn ngữ dân tộc, phong tục tập quán, trang phục, ẩm thực (Bùi Minh Hào, 2017). Các cá nhân thể hiện vốn văn hóa ra ngồi thơng qua nghề nghiệp, sở thích, cách ăn mặc, cách giải trí, lựa chọn bạn bè (Bùi Minh Hào, 2016).

178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

</div><span class="text_page_counter">Trang 28</span><div class="page_container" data-page="28">

Thuật ngữ “Vốn xã hội” được Bourdieu sử dụng trong cơng trình nghiên cứu của mình khi ơng giải thích tình trạng bất bình đẳng và quá trình tái sản xuất tình trạng bất bình đẳng. Vốn xã hội là “tổng hợp các nguồn lực, hữu hình hay vơ hình, được tích lũy bởi một cá nhân hay một nhóm bởi một mạng lưới bền vững, bao gồm các mối quan hệ được thể chế hóa về sự quen biết nhau và cơng nhận lẫn nhau” (Bourdieu, 1986). Các nghiên cứu về vốn xã hội đã góp phần xây dựng nền tảng cơ sở lý luận cho nghiên cứu xóa đói giảm nghèo. Vốn xã hội gắn liền với mạng lưới xã hội, là một nguồn lực có thể đầu tư và tìm kiếm lợi ích, nó được thể hiện qua sự tin cậy, quan hệ có qua có lại. Trong đề tài, chúng tơi sử dụng các đặc điểm trên của vốn xã hội và xem vốn xã hội là tài sản mà cá nhân có được theo Bourdieu.

Bất bình đẳng được Bourdieu giải thích bằng q trình sản xuất và tái sản xuất tư bản (vốn). Xã hội là một đấu trường tranh giành thế vị, kẻ thắng là người dồi dào vốn kinh tế, vốn xã hội và vốn văn hóa. Rất nhiều người khơng tiến thân được vì thiếu vốn xã hội. Bên cạnh đó, vốn kinh tế và vốn văn hóa có vai trị quan trọng trong phân tầng xã hội: “Vốn kinh tế và vốn văn hóa là hai loại hình về nguồn lực làm thành kết cấu ở tầng sâu của các xã hội đương đại… tùy thuộc các xã hội cụ thể, chúng có thể có vị trí quyết định trong sự hình thành các thứ bậc xã hội” (Nguyễn Xuân Nghĩa, 2017, tr. 64). Ngoài ra, Bourdieu đề cập đến “vốn biểu tượng” là những sự tác động của các loại vốn khác mà ta khơng nhận biết được chúng, ví dụ như khi chúng ta cho rằng những người thuộc nhóm giàu thường có phẩm chất đạo đức cao quý tốt bụng, hào phóng do tiền bạc mà họ đã làm từ thiện (Bourdieu, 1986).

Trong đề tài này, nhà nghiên cứu sử dụng ba dạng vốn cơ bản, “vốn kinh tế” để chỉ nguồn lực kinh tế của hộ nghèo, cận nghèo (thu nhập, tài sản); “vốn văn hóa” để chỉ học vấn, nhận thức về CSSK và sự hiểu biết đối với chính sách y tế; “vốn xã hội” biểu thị

178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

</div><span class="text_page_counter">Trang 29</span><div class="page_container" data-page="29">

các nguồn lực có thể huy động được trong thực tế từ các mối quan hệ dịng họ, thân tộc, hàng xóm, bạn bè, đồng nghiệp, chính quyền, tổ chức đồn thể, hội nhóm,…

Áp dụng lý thuyết vào đề tài, “vốn kinh tế”, “vốn văn hóa” và “vốn xã hội” đã phần nào tự quy định vị thế của người nghèo trong xã hội. Tại TP. Hồ Chí Minh, dưới tác động của q trình đơ thị hóa, mức chênh lệch giàu nghèo ngày càng lớn khiến nhóm nghèo khó tiếp cận với các DVYT chất lượng cao vì họ nghèo đi tương đối so với mức sống của đô thị. Tương ứng với “vốn kinh tế” hạn hẹp, hộ sẽ cân đối chi tiêu, khơng dùng q nhiều chi phí cho CSSK vì phải đảm bảo cho các nhu cầu ăn, ở. Trình độ văn hóa thấp và thiếu kênh thơng tin có thể khiến người nghèo hiểu biết khơng đầy đủ về hành vi CSSK và các chính sách y tế họ có thể thụ hưởng. Về vốn xã hội, những hộ nghèo, cận nghèo càng tích lũy được nhiều mối quan hệ thì càng có nhiều nguồn lực giúp đỡ họ tiếp cận các DVYT và giúp họ vượt qua những rủi ro sức khỏe trong cuộc sống. Đề tài cũng lưu ý đến việc có thể chuyển đổi giữa các loại vốn này để đánh giá năng lực sử dụng và mở rộng các loại vốn của người nghèo.

<b>1.3. Các khái niệm cơ bản 1.3.1. Nghèo và chuẩn nghèo </b>

<i>Từ điển Xã hội học Oxford (2010) định nghĩa nghèo khổ theo nghĩa tuyệt đối là </i>

một trạng thái mà các cá nhân thiếu những nguồn lực thiết yếu để có thể tồn tại. Nghèo theo nghĩa tương đối được định nghĩa là tình trạng thiếu hụt các nguồn lực của các cá nhân hoặc nhóm trong tương quan của các thành viên khác trong xã hội, tức là so với mức sống tương đối của họ (Bùi Thế Cường, Đặng Thị Việt Phương, Trịnh Huy Hóa dịch, 2010, tr. 343).

Như vậy, nghèo là một khái niệm để chỉ mức sống của một nhóm dân cư, một cộng đồng, một nhóm quốc gia so với mức sống của một cộng đồng, một quốc gia khác. Nghèo khổ được xác định trong mối tương quan xã hội, người nghèo “là người phải sống dưới

178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

</div><span class="text_page_counter">Trang 30</span><div class="page_container" data-page="30">

mức được định nghĩa như là chuẩn thấp nhất có thể chấp nhận được trong một thời gian và địa điểm cho trước” (Lương Hồng Quang, 2001, tr.33).

Hiện nay, chuẩn nghèo có thể đo lường theo chuẩn nghèo chi tiêu của Ngân hàng Thế giới và Tổng cục thống kê, hoặc đo lường theo chuẩn nghèo thu nhập chung của Chính phủ. Đề tài này sử dụng cách đo lường thứ hai mà Nhà nước đang áp dụng để phân loại hộ nghèo, cận nghèo, thoát nghèo. Trong giai đoạn 2016 – 2020, Việt Nam áp dụng chuẩn nghèo và cận nghèo theo Quyết định 59/2015/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ được thực hiện từ ngày 01/01/2016 (Thủ tướng chính phủ, 2016). Một số địa phương có thể căn cứ vào tiêu chuẩn chung của quốc gia để xây dựng chuẩn nghèo của mình. Năm 2019, TP. Hồ Chí Minh đã ban hành Nghị quyết số 23/2018/NQ-HĐND về điều chỉnh mức chuẩn hộ nghèo và hộ cận nghèo thành phố giai đoạn 2019 – 2020, hiệu lực từ ngày 01/01/2019 áp dụng đối với tất cả các quận huyện của TP. Hồ Chí Minh. Theo đó, dựa trên 5 chiều (việc làm, y tế, giáo dục, nhà ở, thông tin) với 11 chỉ số thiếu hụt các dịch vụ xã hội cơ bản kèm theo tiêu chí thu nhập 28 triệu đồng/người/năm trở xuống là hộ nghèo; trên 28 triệu đồng/người/năm đến 36 triệu đồng/người/năm là hộ cận nghèo.

<i>“Gần 26 năm thực hiện chương trình xóa đói giảm nghèo, Thành phố đã có 8 lần điều </i>

<i>chỉnh mức nghèo. Hiện tiêu chuẩn hộ nghèo của thành phố cao gấp đôi quốc gia” </i>

(Nguyên Quốc, 2019).

Theo WHO, “DVYT bao gồm tất cả các dịch vụ về chẩn đoán, điều trị bệnh tật và các hoạt động chăm sóc, phục hồi sức khỏe. Chúng bao gồm các DVYT cá nhân và cộng đồng, khám nội trú và ngoại trú” (Lê Quang Cương, 2008).

Theo Luật Bảo hiểm y tế, DVYT được thể hiện chủ yếu dưới hình thức BHYT. BHYT là hình thức bảo hiểm được áp dụng trong lĩnh vực CSSK, khơng vì mục đích lợi nhuận, do Nhà nước tổ chức thực hiện và các đối tượng có trách nhiệm tham gia theo quy định (Quốc hội, Luật Bảo hiểm y tế năm 2008).

178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

</div><span class="text_page_counter">Trang 31</span><div class="page_container" data-page="31">

Penchansky and J. William Thomas (1981) cho rằng tiếp cận DVYT là một khái niệm tập hợp các chỉ báo cụ thể hơn để mô tả sự đáp ứng nhu cầu của bệnh nhân với DVYT: tính sẵn có, khả năng tiếp cận, chỗ ở, khả năng chi trả và khả năng chấp nhận. Có thể sử dụng các chỉ báo này để đo lường sự hài lòng của bệnh nhân.

US Institute of Medicines (1993), Culyer A. J và cộng sự (1992) phân biệt tiếp cận và sử dụng. Tiếp cận có thể được nhìn theo hai cách: có khả năng tiếp cận và thực sự tiếp cận. Việc có khả năng tiếp cận liên quan đến tính hiệu quả của DVYT có đủ số lượng, chất lượng để đáp ứng nhu cầu chữa bệnh của người dân hay không. Tuy nghiên, việc người dân có thực sự sử dụng DVYT hay không mới biến khả năng tiếp cận trở thành hiện thực (US Institute of Medicines, 1993).

Qua tổng quan, có nhiều định nghĩa về tiếp cận DVYT, tác giả xem xét tiếp cận DVYT theo quan điểm chung là dựa trên khả năng có thể sử dụng khi có nhu cầu.

<b>1.4. Tổng quan tình hình nghiên cứu </b>

<b>1.4.1. Các nghiên cứu nước ngoài về tiếp cận dịch vụ y tế của người nghèo </b>

<i>Owen O’ Donnell (2007) trong cơng trình Tiếp cận chăm sóc sức khỏe ở các nước </i>

<i>đang phát triển: phá bỏ các rào cản về nhu cầu (Access to health carree in developing countries: breaking down demand side barriers) chỉ ra rằng thực trạng phải thanh tốn </i>

chi phí y tế cao từ tiền túi của mình khiến người nghèo ở các nước đang phát triển phải từ bỏ nhu cầu tiếp cận DVYT. Ngay cả khi được hỗ trợ dịch vụ CSSK miễn phí, người nghèo vẫn phải thanh tốn nhiều khoản chi khơng chính thức như ăn ở, đi lại. Bên cạnh đó, yếu tố về nhận thức và giới tính cũng ảnh hưởng đến thói quen CSSK của người nghèo khiến họ khơng dễ nhận ra tình trạng bệnh tật của mình và họ có thói quen áp dụng phương pháp chữa trị truyền thống hơn là hiện đại. Ngoài ra, chất lượng của hệ thống y tế là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến lựa chọn CSSK của người nghèo khi các

178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

</div><span class="text_page_counter">Trang 32</span><div class="page_container" data-page="32">

cơ sở y tế đóng/mở cửa bất thường, bác sĩ chẩn đốn thiếu chính xác, thuốc được kê khơng hiệu quả. Từ thực trạng trên, cơng trình đã đề xuất các chiến lược để nâng cao hiệu quả phục vụ của DVYT đối với người nghèo, đó là phổ cập các dịch vụ CSSK thiết yếu, nâng cao chất lượng dịch vụ CSSK, mở rộng phạm vi BHYT và hỗ trợ giảm chi phí các DVYT nhiều hơn cho người nghèo, người di cư có bệnh (Owen O’ Donnell, 2007).

<i>Brigit Obrist và cộng sự (2007) trong Tiếp cận chăm sóc sức khỏe trong bối cảnh </i>

<i>mất an tồn sinh kế: Khung phân tích và hành động (Access to Health Care in Contexts of Livelihood Insecurity: A framework for Analysis and Action) phân tích những rào cản </i>

trong tiếp cận DVYT do bất bình đẳng thu nhập ở người nghèo. Qua đó tác giả cho rằng giải pháp hỗ trợ người nghèo về sinh kế để cải thiện sức khỏe và nâng cao năng lực tự CSSK thì cần thiết hơn những chính sách chỉ hỗ trợ về chi phí y tế (Brigit Obrist và cộng sự, 2007).

Nhận định đặc điểm nhân khẩu - xã hội tác động đến tiếp cận DVYT, Bénédicte

<i>H Apouey (2013) trong nghiên cứu Chính sách y tế và mối quan hệ giữa đặc điểm kinh </i>

<i>tế, tiếp cận chăm sóc sức khỏe với sức khỏe (Health policies and the relationships between socioeconomic status, access to health care, and health) đã tiếp cận nghèo đa </i>

chiều khi phân tích mối quan hệ giữa đặc điểm nhân khẩu - xã hội với sức khỏe và khả năng tiếp cận DVYT. Đặc điểm nhân khẩu - xã hội tác động đến sức khỏe thông qua các điều kiện dinh dưỡng và nhà ở. Sức khỏe có thể quyết định đặc điểm nhân khẩu - xã hội thông qua năng lực thể chất và tinh thần cho cơng việc, vì vậy sức khỏe là một yếu tố dự báo về nghèo đói. Khi gặp khó khăn, người nghèo thường có ý định cắt giảm chi tiêu y tế trước tiên để đảm bảo các nhu cầu về ăn, mặc, ở (Bénédicte H Apouey, 2013).

Cùng quan tâm đến sức khỏe và phát triển con người, Stephen Fawcett (2017)

<i>trong Giải quyết các yếu tố quyết định xã hội đối với sức khỏe và phát triển (Addressing </i>

Social Determinants of health and Development) đã tổng quan ba yếu tố quan trọng nhất có ảnh hưởng đến tình trạng sức khỏe là bất bình đẳng về thu nhập, hịa nhập xã hội và

178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

</div><span class="text_page_counter">Trang 33</span><div class="page_container" data-page="33">

ý thức kiểm sốt hành vi cá nhân. Về bất bình đẳng xã hội, người nghèo là nhóm dễ bị tổn thương hơn do khơng có khả năng chi trả để được CSSK định kỳ hoặc điều trị y tế làm gia tăng khả năng mắc bệnh mãn tính. Chênh lệch về sự giàu có, vị thế xã hội, mạng lưới xã hội có thể dẫn đến sự phân biệt đối xử trong môi trường làm việc và trong khám chữa bệnh. Về sự hịa nhập xã hội, những người có mối liên hệ gắn kết với gia đình, bạn bè, hàng xóm, các tổ chức đồn thể sẽ gia tăng sự tham gia của bản thân họ vào hoạt động chung của cộng đồng, nhờ đó tinh thần lạc quan hơn, sức khỏe tốt hơn và được giúp đỡ nhiều hơn. Về ý thức kiểm soát hành vi cá nhân, những người có ý thức cao hơn sẽ hạn chế được hành vi hút thuốc, uống rượu bia, sử dụng ma túy và họ thường có khuynh hướng sống lâu hơn, duy trì sức khoẻ tốt hơn (Stephen Fawcett, 2017).

<i>Một số nghiên cứu về tiếp cận DVYT tại các nước thu nhập thấp như Rào cản tiếp </i>

<i>cận các quỹ công bằng y tế: bài học từ Campuchia (Barriers to access and the purchasing function of health equity funds: lessons from Cambodia) (2009) của Maryam </i>

<i>Bigd eli, Peter Leslie Annear, Chăm sóc sức khỏe ở Nigeria: thách thức và khuyến nghị </i>

<i>(Health care in Nigeria: Challenges and recommendations) (2019) của Bolaji </i>

Aregbeshola đã xác định chi phí CSSK của người dân chủ yếu trả cho các DVYT tư nhân, khiến chi phí tiền túi tự trả cho y tế cao và trở thành gánh nặng cho người nghèo.

<i>Báo cáo Tiếp cận các dịch vụ y tế (Access to Health Services) của Trung tâm Phòng </i>

chống dịch bệnh và sức khỏe (2020) cho rằng tại Mỹ có sự chênh lệch đáng kể trong việc tiếp cận dịch vụ CSSK theo giới tính, tuổi tác, chủng tộc, sắc tộc, giáo dục và thu nhập gia đình.

Qua tổng quan các nghiên cứu ngồi nước, nhiều cơng trình đã chỉ ra sự khác biệt về tình trạng sức khỏe và khả năng tiếp cận DVYT giữa người nghèo và người có điều kiện sống tốt hơn. Người nghèo có nguy cơ gặp rủi ro về sức khỏe cao hơn nhưng lại ít có khả năng chống lại bệnh tật hơn, họ cũng ít được tiếp cận với các biện pháp can thiệp

178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

</div><span class="text_page_counter">Trang 34</span><div class="page_container" data-page="34">

phòng chống bệnh tật và chữa bệnh. Để cải thiện, Chính phủ các nước cần cung cấp DVYT phù hợp với nhu cầu, mong đợi và nguồn lực của người nghèo.

<b>1.4.2. Các nghiên cứu về nghèo đô thị tại Việt Nam </b>

Các đề tài nghiên cứu về nghèo đô thị tại Việt Nam trong thập kỷ 1990 khá dày dặn, trong đó có một số cơng trình với mẫu nghiên cứu bản câu hỏi lớn như: Khảo sát

<i>Cải thiện nơi ở và môi trường sống cho người nghèo đô thị (1994) do Viện Quy hoạch </i>

Đô thị và Nông thôn, Đại học Kiến trúc Hà Nội, Đại học Kiến trúc TP. Hồ Chí Minh tiến

<i>hành phỏng vấn 1.200 hộ nghèo tại Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh; Cơng trình Vấn đề giảm </i>

<i>nghèo trong q trình đơ thị hóa ở TP. Hồ Chí Minh (1998) của Viện Khoa học Xã hội </i>

tại TP. Hồ Chí Minh và Hội đồng Khoa học Xã hội Hoa Kỳ thực hiện đối với 4.875 nhân

<i>khẩu của 1.050 hộ dân. Khảo sát về Nghèo khổ và những vấn đề xã hội ở thành phố Hải </i>

<i>Phòng (1999) của Trịnh Duy Luân, Vũ Tuấn Anh, Nguyễn Xuân Mai đối với 3.009 nhân </i>

<i>khẩu của 1.000 hộ nghèo, Đánh gái nghèo khổ có sự tham gia của người dân TP. Hồ </i>

<i>Trịnh Duy Luân (1993) trong bài viết Đôi nét về người nghèo đô thị qua một cuộc </i>

<i>khảo sát đã chỉ ra đặc điểm về thu nhập, nghề nghiệp, tài sản của hộ nghèo tại thành thị </i>

giai đoạn Việt Nam chuyển sang cơ chế thị trường. Đa số hộ nghèo là gia đình công nhân, viên chức từ thời bao cấp, họ nghèo đi vì mức lương thấp hoặc cơng ty giải thể do thua lỗ, số ít cịn lại là người đạp xích lơ, bn bán nhỏ ở hè phố. Tác giả cho rằng thái độ của nhóm hộ nghèo đối với các chính sách đảm bảo xã hội của Nhà nước là kém tích cực hơn nhóm hộ giàu (Trịnh Duy Luân, 1993).

<i>Nguyễn Duy Thắng (2003) trong bài viết Nghèo khổ đô thị: các nguyên nhân và </i>

<i>các yếu tố tác động và Nguyễn Hữu Minh - Nguyễn Xuân Mai (2004) trong bài viết Nghiên cứu nghèo đô thị ở Việt Nam trong thập niên 90: kết quả và những vấn đề đặt ra </i>

phân tích đặc trưng của nghèo đơ thị, nhìn nhận nghèo đô thị là vấn đề phức tạp, đa chiều. Về đặc điểm kinh tế, người nghèo đô thị phải chi trả nhiều hơn người nghèo ở

178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

</div><span class="text_page_counter">Trang 35</span><div class="page_container" data-page="35">

nông thôn do họ buộc phải mua các hàng hóa, dịch vụ cho tiêu dùng cơ bản (Nguyễn Duy Thắng, 2003, tr.73). Việc làm không đầy đủ, thu nhập thấp, chi tiêu gia đình hầu hết cho nhu cầu thiết yếu khiến họ dễ lâm vào nợ nần kéo dài bởi những tình huống rủi ro mất việc, ốm đau (Nguyễn Hữu Minh và Nguyễn Xuân Mai, 2004). Về đặc trưng xã hội, người nghèo đô thị cũng dễ bị đẩy ra các khu ngoại vi và cũng cách biệt với mạng lưới an toàn xã hội (Nguyễn Duy Thắng, 2003, tr.74). Hộ nghèo thường đông nhân khẩu hơn và tỷ lệ hộ là gia đình khuyết vợ/khuyết chồng cũng đông hơn. Tỷ lệ người cao tuổi trong hộ nghèo khá cao khiến các thành viên khác phải lao động nhiều hơn để chăm sóc các thành viên phụ thuộc. Mặc dù trình độ học vấn của người nghèo đô thị ngày càng được cải thiện nhưng vẫn thấp hơn so với trung bình của người sống tại đô thị. Vốn xã hội của các hộ nghèo cũng khá khiêm tốn, mạng lưới các mối quan hệ xã hội yếu ớt. Một bộ phận người nghèo có sự năng động, một thế mạnh để thốt nghèo, tuy nhiên họ cần được giúp đỡ nhiều hơn nữa (Nguyễn Hữu Minh và Nguyễn Xuân Mai, 2004). Bài viết đã làm rõ một số đặc điểm cơ bản của nghèo đô thị. Tuy nhiên, do nghèo đô thị là một vấn đề phức tạp nên bài viết sẽ đầy đủ hơn nếu các đặc trưng và nguyên nhân của nghèo đơ thị được phân tích trong mối liên hệ tương quan với nhau.

Một số bài viết cho thấy q trình đơ thị hóa là yếu tố tác động mạnh mẽ đến nghèo đô thị tại Việt Nam. Trong q trình đơ thị hóa, vấn đề nghèo đơ thị càng cấp thiết hơn do vấn đề người nghèo di cư vào thành phố (Nguyễn Hữu Minh và Nguyễn Xuân Mai,

<i>2004. Nguyễn Duy Thắng (2004) trong bài viết Tác động của đơ thị hóa đến nghèo khổ </i>

<i>và phân tầng xã hội: nghiên cứu trường hợp vùng ven đô Hà Nội phân tích đơ thị hóa </i>

diễn ra nhanh chóng, cơ sở hạ tầng và chất lượng nguồn nhân lực chưa theo kịp khiến môi trường bị ô nhiễm, tỷ lệ thất nghiệp và thiếu việc làm gia tăng làm ảnh huởng đến thu nhập của người dân. Đô thị hóa cịn tạo ra sự bất bình đẳng trong phân bố tài sản (nhà, đất) và trong phân công lao động dẫn đến bất bình đẳng trong thu nhập và khả năng tiếp cận các nguồn lực (Nguyễn Duy Thắng, 2004). Để hạn chế tác động bất lợi của đơ thị hóa đến người nghèo, cần giải quyết vấn đề an sinh cho người dân sau quy hoạch.

178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

</div><span class="text_page_counter">Trang 36</span><div class="page_container" data-page="36">

Bên cạnh đó là hạn chế dịng di cư, hỗ trợ người nghèo có thêm cơ hội tiếp cận các nguồn lực (Nguyễn Duy Thắng, 2004).

<i>Báo cáo đánh giá nghèo Việt Nam năm 2012 của Ngân hàng Thế giới (2012a) nhận </i>

định người nghèo khơng cịn tương quan nhiều với yếu tố nhân khẩu học. Tỷ lệ nghèo đô thị thấp và tập trung tại các thành phố và thị trấn nhỏ. Độ bao phủ của các chương trình giảm nghèo và bảo trợ xã hội hiện nay còn hạn chế và bất bình đẳng cơ hội khiến chênh lệch thu nhập kéo dài qua các thế hệ (Ngân hàng Thế giới, 2012a).

Từ những năm 1990, nhiều tổ chức quốc tế vào Việt Nam với mục đích giúp Việt Nam xóa đói giảm nghèo, vì vậy vấn đề đói nghèo được đề cập nhiều trong các nghiên cứu tại Việt Nam. Trong bối cảnh xã hội Việt Nam còn nhiều người nghèo và gặp nhiều khó khăn trong việc xác định về số lượng, thu nhập, điều kiện sống của người nghèo thì các cơng trình này đã nghiên cứu tổng qt vấn đề nghèo đô thị, thường đề cập đến đặc trưng và các yếu tố tác động, góp phần đề ra các chính sách quốc gia cho người nghèo. Tuy nhiên, các nghiên cứu trên định nghĩa nghèo đô thị ở các khái niệm khác nhau khiến cho việc khái qt hóa đặc trưng của nghèo đơ thị cịn hạn chế. Các đề tài khá tương đồng khi chỉ ra nguyên nhân dẫn đến nghèo đô thị, tuy nhiên chưa có đề tài nào phân tích đâu là ngun nhân chủ yếu.

<b>1.4.3. Các nghiên cứu về tiếp cận dịch vụ y tế của người nghèo tại Việt Nam </b>

<i>Nghiên cứu Theo dõi nghèo đô thị theo phương pháp cùng tham gia của tổ chức </i>

Oxfam (2010) phân tích những khó khăn, bất lợi của nhóm nghèo di cư và nghèo bản xứ. Cả hai nhóm đều có hạn chế trong tiếp cận dịch vụ công bởi chúng đều ưu tiên cho người có hộ khẩu thường trú. Người nghèo bản xứ dù được cấp thẻ BHYT xong vẫn gặp nhiều khó khăn khi đi khám chữa bệnh, do các cơ sở y tế thành phố bị quá tải, thái độ phục vụ của cán bộ y tế đối với người có thẻ BHYT cho người nghèo chưa tận tình, và họ cũng khó trang trải chi phí phát sinh ngoài phần BHYT chi trả. Bằng kết quả nghiên cứu về thực trạng tiếp cận DVYT của người nghèo, đề tài giúp ích nhiều cho nhà nghiên

178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

</div><span class="text_page_counter">Trang 37</span><div class="page_container" data-page="37">

cứu trong việc tiếp tục tìm ra các yếu tố ảnh hưởng đến tiếp cận DVYT đối với người nghèo. Tuy nhiên, đề tài phân loại nghèo đơ thị thành các nhóm nghèo và chọn địa bàn nghiên cứu tại ba thành phố khác nhau nhưng chưa có sự so sánh, khiến đề tài cịn chưa có tính khái qt cao.

<i>Trong đề tài Sử dụng dịch vụ y tế của người nghèo ở Hà Nội, Mai Thị Thanh Xuân </i>

(2011) nhận định rằng kinh tế của người nghèo và chi phí y tế là yếu tố tác động chủ yếu đến hành vi lựa chọn DVYT của người nghèo, thể hiện qua hành vi lựa chọn hình thức khám bệnh và lựa chọn bệnh viện (Mai Thị Thanh Xuân, 2011).

<i>Báo cáo Việt Nam: Phát triển một hệ thống bảo hiểm xã hội hiện đại - Những thách </i>

<i>thức hiện tại và các phương án lựa chọn cho cải cách trong tương lai của Ngân hàng </i>

Thế giới (2012b) mô tả người nghèo là đối tượng tiếp xúc ít nhất với DVYT và quỹ BHYT chi cho người nghèo cũng thấp nhất so với các nhóm khác, họ cũng khơng thỏa mãn với các DVYT tại tuyến cơ sở. Nếu được lựa chọn, người nghèo thường không điều trị nội trú do họ lo lắng mất việc. Tỉ lệ người nghèo có BHYT khám chữa bệnh không nhiều do họ chưa hiểu rõ về quyền lợi mà BHYT mang lại (Ngân hàng Thế giới 2012, tr. 88-95).

<i>Bài viết Một số yếu tố ảnh hưởng đến cơ hội tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe </i>

<i>của người nghèo ở nước ta hiện nay của Nguyễn Đình Tuấn (2013) và bài viết Thực trạng sử dụng dịch vụ y tế của một số nhóm dân cư và các rào cản trong tiếp cận dịch vụ y tế của Mai Lan – Trần Thị Kim Oanh – Nguyễn Hồng Long (2013) cùng có số liệu </i>

chứng minh nhóm nghèo tiếp cận DVYT rất hạn chế so với nhóm giàu. Chi phí khám chữa bệnh cao so với thu nhập, khoảng cách từ nơi ở đến cơ sở y tế cịn xa, trình độ của cán bộ y tế không đáp ứng được nhu cầu khám chữa bệnh là những rào cản người nghèo khó tiếp cận với DVYT. Nguyễn Đình Tuấn nhận định thói quen của người nghèo chưa quan tâm đúng mức cho vấn đề sức khỏe cũng là một rào cản từ phía người sử dụng DVYT. Tác giả đưa ra nhận định yếu tố nhận thức có ảnh hưởng đến cơ hội tiếp cận

178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

</div><span class="text_page_counter">Trang 38</span><div class="page_container" data-page="38">

DVYT của người nghèo là chưa đủ thuyết phục vì khơng có dữ liệu chứng minh và tác giả cũng không đưa ra một kết quả nghiên cứu nào trước đó.

<i>Bài viết Chính sách hỗ trợ người nghèo tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản ở Việt </i>

<i>Nam của Hoàng Triều Hoa (2015) cho rằng các chính sách thuộc chiến lược giảm nghèo </i>

của Nhà nước đã giúp người nghèo giảm được các chi phí CSSK, tỉ lệ người nghèo khám chữa bệnh tại các cơ sở y tế tăng, song với mức hỗ trợ BHYT còn thấp, người nghèo vẫn ngại đi khám chữa bệnh vì sợ phải trả các chi phí phát sinh. Chưa kể, việc quản lý quỹ BHYT không chặt chẽ, dẫn đến việc người giàu hưởng lợi nhiều hơn từ các chính sách. Tác giả tập trung phân tích hiệu quả của chính sách qua các số liệu chủ yếu của Cục thống kê, vì vậy bài viết chưa làm rõ được nhu cầu của người nghèo trong sử dụng dịch vụ xã hội và đánh giá của họ về các chính sách hỗ trợ (Hồng Triều Hoa, 2015).

<i>Cơng trình Những yếu tố tác động đến việc tiếp cận dịch vụ y tế của hộ nghèo ở </i>

<i>thành thị (Nghiên cứu tại thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An) của Phan Thị Thúy Hà (2015) </i>

phân tích hoạt động phòng, chống bệnh tật của người nghèo còn hạn chế, ngoài tiêm chủng mở rộng cho trẻ được quan tâm tương đối thì việc tiếp cận các DVYT khác cịn rất ít. Khi khám bệnh, các hộ nghèo tiếp cận với DVYT tư nhân ít hơn nhiều so với các nhóm khác và chủ yếu sử dụng thẻ BHYT khi chữa bệnh. Khi bị bệnh, thành viên trong các hộ nghèo khơng hồn tồn phụ thuộc vào thẻ BHYT khi mua thuốc. Tác giả cho rằng các hộ nghèo khơng mấy hài lịng với cách phục vụ của nhân viên y tế và họ xem việc dùng BHYT phải trải qua thủ tục hành chính rườm rà, thời gian chờ đợi lâu (Phan Thị Thúy Hà, 2015).

<i>Cơng trình Quan hệ xã hội trong việc tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe của người </i>

<i>dân tại bệnh viên công hiện nay của Đặng Kim Khánh Ly (2016) đưa ra kết quả có sự </i>

khác biệt trong q trình tiếp cận DVYT (hài lịng về thủ tục giấy tờ, hài lịng về chi phí khám chữa bệnh) của nhóm có BHYT và khơng có BHYT tại TP. Hà Nội. Tác giả khuyến

178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

</div><span class="text_page_counter">Trang 39</span><div class="page_container" data-page="39">

nghị cải thiện mối quan hệ xã hội giữa nhóm cung cấp dịch vụ và nhóm thụ hưởng (Đặng Kim Khánh Ly, 2016).

<i>Luận án Tiếp cận và sử dụng dịch vụ y tế của nhóm người nhập cư từ nơng thơn </i>

<i>vào thành phố của Nguyễn Như Trang (2019) nghiên cứu về tiếp cận DVYT đối tượng </i>

người di cư, tác giả đã xếp loại các yếu tố ảnh hưởng vào ba nhóm: chính sách, kinh tế, văn hóa – xã hội (Nguyễn Như Trang, 2019).

Có nhiều đề tài nghiên cứu về tiếp cận DVYT của hộ nghèo, cận nghèo. Trong nghiên cứu này, tác giả tiến hành chọn lọc một số đề tài làm cơ sở cho việc định hướng tiếp cận và phương pháp khảo sát. Nhìn chung, qua tổng quan các cơng trình nghiên cứu trên chưa quan tâm đề cập đến các loại vốn mà người nghèo đô thị đang sở hữu tác động đến mức độ tiếp cận DVYT.

<b>1.4.4. Nhận xét về tình hình nghiên cứu </b>

Trong khi thu nhập là một tiêu chí để đo lường nghèo đói thì đa số các cơng trình mà nhà nghiên cứu tiếp cận được lại tiếp tục khẳng định kinh tế của người nghèo là yếu tố quyết định đến khả năng tiếp cận DVYT của họ. Một số nghiên cứu đề cập đến văn hóa và giới tính nhưng phân tích chưa sâu và chủ yếu là nghiên cứu ở nước ngồi. Vì vậy, nghiên cứu về tiếp cận các DVYT của người nghèo hiện nay còn khoảng trống về sự ảnh hưởng của các yếu tố văn hóa và mạng lưới xã hội của người nghèo, nhất là mạng lưới xã hội chưa được đào sâu nghiên cứu.

Ngoài những nghiên cứu liên quan đến người nghèo, đã có khơng ít đề tài, bài viết nghiên cứu tiếp cận DVYT của các nhóm khác như người lao động di cư, người lao động nông thơn có phân tích đặc điểm kinh tế, văn hóa, mạng lưới xã hội nhưng dường như chúng tôi chưa tiếp cận được với đề tài mạnh dạn nghiên cứu tổng thể ba yếu tố trên.

Phần lớn các đề tài tìm ra hạn chế của chính sách hỗ trợ y tế đối với người nghèo mà ít phân tích toàn diện hệ thống y tế (thể chế, cơ chế quản lý, cơ sở y tế). Nếu đi vào

178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

</div><span class="text_page_counter">Trang 40</span><div class="page_container" data-page="40">

nghiên cứu chính sách sẽ thấy các chính sách đang rất có lợi và tạo điều kiện cho người nghèo, chỉ khi lắng nghe trải nghiệm của người nghèo khi khám chữa bệnh, tác giả mới có thể đánh giá đúng bản chất vấn đề đặt ra.

Nhiều đề tài nghiên cứu ở góc độ vĩ mơ, sử dụng phương pháp định lượng với số mẫu lớn, trong khi phân tích sâu dựa trên trải nghiệm của người nghèo về tiếp cận DVYT gắn với một địa phương cụ thể thì chưa nhiều.

Một số đề tài xem xét tình trạng sức khỏe và khả năng tiếp cận DVYT của người nghèo không tương quan với đặc điểm nhân khẩu - xã hội nhưng chúng tơi cho rằng việc phân tích đặc điểm nhân khẩu - xã hội giúp luận văn nhận diện rõ khách thể và nhìn nhận đầy đủ hơn vấn đề nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu đặc điểm nhân khẩu - xã hội của người nghèo càng hữu ích khi luận văn đang nghiên cứu về ba dạng vốn mà người nghèo đang sở hữu. Những đặc điểm về giới, học vấn, thu nhập, tình trạng cư trú,… góp phần tạo nên đặc trưng các loại vốn của người nghèo.

178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM178Wednesday, June 12, 20247:57:17 PM7:57:17 PM

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

</div>

tiếp cận dịch vụ y tế đối với hộ nghèo hộ cận nghèo tại thành phố hồ chí minh nghiên cứu trường hợp quận tân phú

<b>TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH --- ∞0∞--- </b>

<b>NGƠ THỊ VÂN ANH </b>

<b>TIẾP CẬN DỊCH VỤ Y TẾ ĐỐI VỚI HỘ NGHÈO, HỘ CẬN NGHÈO TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH </b>

<b>NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP QUẬN TÂN PHÚ </b>

<b>Chuyên ngành: Xã hội học Mã số chuyên ngành: 8 31 03 01 </b>

<b>LUẬN VĂN THẠC SĨ XÃ HỘI HỌC</b>

<b>Giảng viên hướng dẫn : TS. TRƯƠNG HỒNG TRƯƠNG </b>

<b>TP. HỒ CHÍ MINH, NĂM 2021 </b>

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

<b>Ý KIẾN CHO PHÉP BẢO VỆ LUẬN VĂN THẠC SĨ CỦA GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN </b>

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

<b>LỜI CAM ĐOAN </b>

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

<b>LỜI CẢM ƠN </b>

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

<b>TÓM TẮT </b>

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

<b>SUMMARY </b>

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

<b>MỤC LỤC </b>

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

<b>DANH MỤC CÁC BẢNG THỐNG KÊ </b>

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

<b>DANH MỤC CÁC KHUNG THƠNG TIN </b>

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

<b>DANH MỤC CÁC BẢNG THỐNG KÊ TRONG PHỤ LỤC </b>

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

<b>MỞ ĐẦU </b>

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

<b>CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN </b>

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

178Tiep can dich vu y te doi voi ho ngheo ho can ngheo tai Thanh pho Ho Chi Minh nghien cuu truong hop quan Tan PhuWednesday, June 12, 2024

Tài liệu liên quan

Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về