luận văn văn học việt nam 1nhân vật trong tiểu thuyết từ dụ thái hậu của trần thùy mai

Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (577.32 KB, 15 trang )

Trang 1<div class="page_container" data-page="1">

ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH BÌNH DƯƠNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ DẦU MỘT

TRẦN THỊ THU HUYỀN

ĐỀ TÀI HỌC TRÒ TRONG BỘ BA TIỂU TUYẾT TỚ MUỐN ĐI CÙNG TRỜI CUỐI ĐẤT

CỦA NHÀ VĂN NGUYÊN HƯƠNG

CHUYÊN NGÀNH: VĂN HỌC VIỆT NAM MÃ SỐ: 8220121

U N VĂN THẠC S

BÌNH DƯƠNG – 2021

</div>Trang 2<div class="page_container" data-page="2">

UỶ BAN NHÂN DÂN TỈNH BÌNH DƯƠNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ DẦU MỘT

TRẦN THỊ THU HUYỀN

ĐỀ TÀI HỌC TRÒ TRONG BỘ BA TIỂU THUYẾT TỚ MUỐN ĐI CÙNG TRỜI CUỐI ĐẤT

CỦA NHÀ VĂN NGUYÊN HƯƠNG

CHUYÊN NGÀNH: VĂN HỌC VIỆT NAM MÃ SỐ: 8220121

U N VĂN THẠC S

NGƯỜI HƯỚNG D N H A HỌC TS HỒ VĂN QUỐC

BÌNH DƯƠNG – 2021

</div>Trang 3<div class="page_container" data-page="3">

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là cơng trình nghiên cứu độc lập của riêng cá nhân tơi, được hồn thành dưới sự hướng dẫn tận tình của TS. Hồ Văn Quốc. Tồn bộ các dữ liệu, kết quả được trình bày trong luận văn này hồn tồn trung thực, chính xác và chưa từng được công bố ở bất cứ cơng trình nghiên cứu nào trước đây. Nếu có sai sót, tơi xin hồn tồn chịu trách nhiệm.

Bình Dương, ngày 8 tháng 12 năm 2021

Tác giả luận văn

Trần Thi Thu Huyền

</div>Trang 4<div class="page_container" data-page="4">

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc, chân thành tới TS. Hồ Văn Quốc, người đã tận tình hướng dẫn, động viên và tạo mọi điều kiện tốt nhất cho tơi trong suốt q trình thực hiện luận văn. Thầy còn định hướng, gợi mở và truyền đạt cho tôi những kiến thức vô cùng quý báu.

Tôi xin chân thành gửi lời cảm ơn đến quý thầy cô trong chương trình Thạc sĩ Văn học Việt Nam – Trường Đại học Thủ Dầu Một đã hết lòng giảng dạy và giúp đỡ tơi để tơi có những tài liệu q báu tạo điều kiện thuận lợi hồn thành tốt khóa học, cùng các thầy cô, cán bộ Phòng Sau Đại học đã tạo mọi điều kiện để tôi học tập và nghiên cứu.

Tôi xin gửi lời cảm ơn đặc biệt đến nhà văn Nguyên Hương đã nhiệt tình trao đổi qua mail cung cấp cho tôi những thông tin về tác phẩm và giúp tơi hồn thành bài phỏng vấn để có thêm cứ liệu xác tín cho việc nghiên cứu đề tài của mình.

Cuối cùng, tơi xin gửi lời cảm ơn tới gia đình, bạn bè, người thân đã hết lịng động viên tơi hồn thành khóa học này và cơ Nguyễn Thị Hồng Dung, Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Hiệp Phước đã luôn tạo điều kiện để tơi có thời gian chun tâm hồn thành luận văn.

Xin chân thành cảm ơn!

Bình Dương, tháng 12 năm 2021

Tác giả luận văn

Trần Thị Thu Huyền

</div>Trang 5<div class="page_container" data-page="5">

2. Lịch sử nghiên cứu đề tài ... 2

2.1. Những cơng trình, bài viết về nhà văn Ngun Hương... 3

2.2. Những cơng trình, bài viết về bộ ba tiểu thuyết Tớ muốn đi cùng trời cuối đất của nhà văn Nguyên Hương ... 6

3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu đề tài ... 9

3.1. Mục tiêu nghiên cứu chung ... 9

3.2. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể ... 10

4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu đề tài ... 10

4.1. Đối tượng nghiên cứu đề tài ... 10

4.2. Phạm vi nghiên cứu đề tài ... 10

5. Phương pháp nghiên cứu đề tài ... 10

5.1. Phương pháp so sánh - đối chiếu ... 10

5.2. Phương pháp phân tích - tổng hợp ... 10

5.3. Phương pháp hệ thống – cấu trúc ... 11

6. Đóng góp của luận văn ... 11

7. Cấu trúc luận văn ... 12

CHƯƠNG 1 NHÀ VĂN NGUYÊN HƯƠNG VÀ DÒNG VĂN HỌC VIẾT CHO TUỔI HỌC TRỊ ... 13

1.1. Học trị và dòng văn học viết cho tuổi học trò ... 13

1.1.1. Học trị từ góc nhìn tâm lý học lứa tuổi... 13

1.1.2. Khái lược về dòng văn học viết cho tuổi học trò ... 16

1.2. Nguyên Hương - Nhà văn phố núi ... 20

1.2.1. Nhà văn Nguyên Hương với duyên nợ văn chương ... 20

1.2.2. Quan niệm nghệ thuật của nhà văn Nguyên Hương ... 23

1.3. Sự nghiệp sáng tác của nhà văn Nguyên Hương ... 26

1.3.1. Hành trình sáng tạo của nhà văn Nguyên Hương ... 26

1.3.2. Nhà văn Nguyên Hương “thích chơi” với lứa tuổi học trị ... 30

Tiểu kết chương 1 ... 34

</div>Trang 6<div class="page_container" data-page="6">

CHƯƠNG 2 ĐỀ TÀI HỌC TRÒ TRONG BỘ BA TIỂU THUYẾT

TỚ MUỐN ĐI CÙNG TRỜI CUỐI ĐẤT CỦA NHÀ VĂN NGUYÊN HƯƠNG NHÌN TỪ PHƯƠNG DIỆN NỘI DUNG ... 35

2.1. Tuổi học trò với câu chuyện học tập ... 35

2.1.1. Các “chiêu trò” trong học tập ... 35

2.1.2. Sự nỗ lực vươn lên trong học tập ... 39

2.2. Tuổi học trị với câu chuyện tình bạn ... 42

2.2.1. Những mẫu thuẫn trong tình bạn ... 43

2.2.2. Tình bạn cao quý, thiêng liêng ... 46

2.3. Tuổi học trò với câu chuyện tình yêu ... 49

2.3.1. Một tình yêu hồn nhiên, trong sáng ... 50

2.3.2. Một tình yêu thầm kín, ngộ nhận ... 53

Tiểu kết chương 2 ... 57

CHƯƠNG 3 ĐỀ TÀI HỌC TRÒ TRONG BỘ BA TIỂU THUYẾT

TỚ MUỐN ĐI CÙNG TRỜI CUỐI ĐẤT CỦA NHÀ VĂN NGUYÊN HƯƠNG NHÌN TỪ PHƯƠNG THỨC THỂ HIỆN ... 58

3.1. Nghệ thuật xây dựng nhân vật ... 58

3.1.1. Khắc họa ngoại hình và tính cách nhân vật ... 58

3.1.2. Phân tích tâm lý nhân vật... 63

3.2. Nghệ thuật tổ chức kết cấu và cốt truyện ... 67

</div>Trang 7<div class="page_container" data-page="7">

MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài

1.1. Trong dòng chảy văn xuôi Việt Nam, bên cạnh những cây bút nam tài năng, đem lại nhiều thành cơng vang dội thì nền văn xuôi nước ta, đặc biệt từ sau 1986, còn xuất hiện rất nhiều cây bút nữ tài năng không kém. Những nhà văn nữ đã đem lại một làn gió mới cho nền văn xi đương đại nói riêng và nền văn học Việt Nam nói chung. Tác phẩm của các nhà văn nữ đang ngày càng chiếm ưu thế trên diễn đàn văn học tạo nên một trào lưu sáng tác rất hiện đại, mới mẻ và đậm chất nữ tính. Điều đó đồng nghĩa với việc sự xuất hiện của họ đang dần khẳng định vị trí, vai trị đóng góp của dòng văn học phái nữ trong nền văn học Việt Nam đương đại. Những cái tên được nhắc đến như: Phan Thị Vàng Anh, Lê Minh Khuê, Võ Thị Hảo, Phong Điệp, Lê Minh Hà, Đỗ Thị Bích Thúy, Nguyễn Thị Thu Huệ, Võ Thị Xuân Hà…đang ngày càng trở nên gần gũi, quen thuộc với độc giả cả nước. Trong đó khơng thể khơng kể đến sự đóng góp tận tụy, mệt mài của nhà văn nữ phố núi Nguyên Hương.

1.2. Nguyên Hương thuộc thế hệ nhà văn nữ trưởng thành thời kỳ hậu chiến với tinh thần hoạt động nghệ thuật miệt mài, đầy nhiệt huyết. Trong hoạt động nghệ thuật, Nguyên Hương đã cho ra đời hàng loạt các truyện ngắn, tiểu thuyết, truyện dài, tản văn…Và có thể nói, dù ở thể loại nào, các tác phẩm của nhà văn cũng tạo được hiệu ứng, thu hút đông đảo bạn đọc. Bằng năng lực quan sát tinh tế cùng trí thơng minh sắc sảo nhạy bén của phụ nữ, Nguyên Hương đã phát hiện và mạnh dạn khám phá những vấn đề nóng bỏng của thời đại, tạo nên những kiểu nhân vật phong phú, đa dạng, riêng biệt và hấp dẫn. Ở họ có sự thể hiện chân thực về tình cảm và đời sống nội tâm phong phú. Với cái nhìn thấu suốt, nhạy bén, Ngun Hương đã có những khám phá mới mẻ, sâu sắc quá trình vận động của cuộc sống. Đó là những vấn đề tưởng chừng như rất giản dị nhưng lại vô cùng ý nghĩa và thâm thúy. Tác phẩm của Nguyên Hương hướng tới rất nhiều đề tài như gia đình, giáo dục, tuổi học trị... Trong đó, đề tài viết về học trị của nữ nhà văn lại thành công truyền tải thông điệp sâu sắc, ý nghĩa. Vì thế, Nguyên Hương đã trở thành một trong những cây bút viết cho tuổi học trò sung sức nhất hiện nay.

1.3. Tuổi học trò là lứa tuổi hồn nhiên, ngây thơ và vô cùng tinh nghịch. Tuổi học trò với những trải nghiệm đầu đời cùng bao nhiêu kỉ niệm ngây ngô, ngọt ngào và

</div>Trang 8<div class="page_container" data-page="8">

những rung động thầm kín đã trở thành một đề tài khá quen thuộc của văn học; đã có khơng ít cây bút trẻ dành sự quan tâm cho đối tượng này. Nguyên Hương cũng vậy, những tác phẩm của nhà văn tuy không nhiều nhưng đã tạo ra ấn tượng mạnh với độc

giả và đối tượng học trị như: Sếp phó, Gia sư, Mối tình đầu, Học trị phố huyện, Ngày có bốn mùa, Tớ muốn đi cùng trời cuối đất... Việc tìm hiểu những tác phẩm viết cho

tuổi học trò của Nguyên Hương sẽ giúp ta thấy rõ được sự quan tâm cũng như sự trăn trở của nhà văn dành cho lứa tuổi này. Trong thời đại công nghệ kĩ thuật phát triển như hiện nay, trẻ em rất dễ tiếp xúc với các sản phẩm tinh thần không lành mạnh (sách, truyện, tranh ảnh, trò chơi…mang nội dung tiêu cực) và dễ bị tiêm nhiễm những thói hư tật xấu từ những sản phẩm giải trí đó. Chính vì thế, những tác phẩm viết cho lứa tuổi học trò ra đời sẽ tạo thành lá chắn bảo vệ các em, và hơn nữa là giúp thanh lọc tâm hồn, giúp các em có thể sống đúng với lứa tuổi của mình. Nguyên Hương là một trong những nhà văn đã thành cơng trong vai trị và trách nhiệm nặng nề đó. Tác giả đã mang đến cho văn học tuổi thơ một luồng sinh khí mới mẻ, dí dỏm, nhẹ nhàng, sâu lắng và đánh bật những góc cạnh gai góc với tư tưởng nhân văn cao cả. Với sự thành công viết về đề tài học trò như thế nhưng nhìn chung vẫn chưa có cơng trình nào nghiên cứu một cách toàn diện và có hệ thống về sự nghiệp sáng tác của Nguyên Hương. Hơn thế, một số tác phẩm của cô đã được dựng thành phim điện ảnh và được sự đón nhận của cơng chúng. Tất cả những lí do trên đã thôi thúc người viết quyết định

chọn đề tài: Đề tài học trò trong bộ ba tiểu thuyết Tớ muốn đi cùng trời cuối đất của nhà văn Nguyên Hương để nghiên cứu. Qua đó, người viết hi vọng sẽ hiểu sâu sắc

hơn, toàn diện hơn về thể nghiệm mới trong đề tài học trị của cơ, thấy được dấu ấn tiềm năng mà nhà văn đã gửi gắm trong những tác phẩm của mình. Khơng chỉ dừng ở đó, người viết muốn khẳng định sự đóng góp cũng như vị trí của nhà văn Nguyên Hương trong nền văn học Việt Nam đương đại.

2. Lịch sử nghiên cứu đề tài

Bước ra từ mốc son của giải thưởng Văn học tuổi 20, Nguyên Hương đã trở

thành một hiện tượng khá thú vị trong nền văn học đương đại Việt Nam; thu hút sự quan tâm không chỉ ở độc giả mà cịn ở giới nghiên cứu, phê bình. Để có cái nhìn tồn diện, hệ thống về lịch sử nghiên cứu đề tài, chúng tơi sẽ trình bày qua hai chủ điểm sau:

</div>Trang 9<div class="page_container" data-page="9">

2.1. Những cơng trình, bài viết về nhà văn Nguyên Hương

Trong bài viết Nhà văn Nguyên Hương viết lại truyện cổ tích đăng trên báo trực

tuyến Phụ nữ Việt Nam, tác giả Phong Linh bày tỏ rõ quan điểm chung trong lối viết của nhà văn Nguyên Hương. Tác giả nhấn mạnh nét duyên dáng, giản dị và thâm trầm thương mến mà nhà văn dành cho thiếu nhi luôn hiện diện trong những tác phẩm của cô dù ở thể loại nào: “Nguyên Hương vốn làm nghề thợ may rất lâu trước khi viết văn. Con đường đến với văn chương của chị êm đềm như chính những câu chuyện cổ tích chị đem đến cho độc giả. Đọc văn Nguyên Hương, dễ nhận thấy nét duyên dáng, giản dị mà thâm trầm thương mến chị dành cho trẻ thơ. Dù viết ở thể loại nào, chị cũng ln giữ trong mình nét đẹp đẽ chân thành ấy” (đăng trên trang https://nxb kimdong.com.vn/nha-van-nguyen-huong-viet-lai-truyen-co-tich). Từ quan điểm trên, tác giả thẳng thắn nhận định giá trị, thông điệp cốt lõi trong từng truyện cổ tích viết lại xoay quanh giáo dục tình yêu thương: “Những truyện cổ viết lại của Nguyên Hương chủ yếu xoay quanh việc giáo dục trẻ em lòng yêu thương, chân thành, tinh thần dũng cảm, biết ơn cuộc sống, được dẫn giải bằng giọng văn nhẹ nhàng, trong trẻo với những cốt chuyện đơn giản, gần gũi với đời sống trẻ thơ, giúp các em thích thú, đồng thời dễ tiếp cận với những ý nghĩa của câu chuyện” (đăng trên trang https://nxb kimdong.com.vn/nha-van-nguyen-huong-viet-lai-truyen-co-tich).

Ở bài viết Cổ tích mới của nhà văn Nguyên Hương: món quà tinh thần cho trẻ thơ đăng trên báo Khánh Hòa online, tác giả Thành Nguyễn đã khẳng định giá trị của

các truyện cổ tích mới của Nguyên Hương. Bằng những cảm hứng từ những truyện cổ tích, nhà văn Nguyên Hương đã viết nên bộ truyện cổ tích mới với những sáng tạo mạnh mẽ về chi tiết, nhân vật, pha trộn ít nhiều chất di dỏm. Người viết còn nhận định: “Bằng giọng văn nhẹ nhàng, dí dỏm, nhà văn Nguyên Hương đã kể cho các em nghe chuyện nhiều cuộc đời, nhiều số phận; từ đó, đặt ra cho các em những nhận thức ban đầu về ý nghĩa cuộc sống, khơi gợi khát vọng hướng đến những giá trị nhân văn: Nhân - lễ - trí – tín”. Và “với những sáng tạo mạnh về chi tiết, nhân vật, lời văn mượt mà, pha trộn ít nhiều chất dí dỏm, những truyện cổ tích của Nguyên Hương thực sự là một nét mới của văn học thiếu nhi Việt Nam trong giai đoạn hiện nay” (đăng trên trang

</div>Trang 10<div class="page_container" data-page="10">

Tác giả Lê Nhật Ký trong một bài viết truyện cổ tích hiện đại của ngun Hương

có tên Tính hiện đại trong nghệ thuật kể chuyện cổ tích của Nguyên Hương đã khẳng

định rằng “Sức hấp dẫn của truyện cổ tích Ngun Hương, theo chúng tơi, đó là việc nhà văn đã phả vào “chuyện xưa, tích cũ” một sắc màu hiện đại, khiến cho mỗi câu

chuyện của chị vừa quen thuộc, vừa mới mẻ trong con mắt trẻ thơ” (đăng trên trang

Tác giả đi sâu chỉ ra những phương diện mà truyện cổ tích hiện đại trở thành ấn tượng với bạn đọc. Đó là phương diện nhân vật với tên gọi, hệ thống ngôn ngữ qua lớp từ ngữ hiện đại, khẩu ngữ quen thuộc mà trẻ thời hiện đại hay sử dụng, ngôn ngữ hội họa trong truyện cổ tích Ngun hương có giá trị biểu lộ tâm lý nhân vật. Ngồi ra, tính hiện đại còn thể hiện qua cách mở đầu và kết thúc tác phẩm.

Cùng quan điểm với tác giả Lê Nhật Ký, trong bài viết Tính hiện đại của nghệ thuật kể chuyện trong truyện cổ tích Nguyên Hương, tác giả Đào Thủy Hậu chỉ ra

những biểu hiện của tính hiện đại trong lối sáng tác của nhà văn Nguyên Hương bằng việc nêu ra đặc điểm về nhân vật, sự vật – sự việc – chi tiết, mở đầu và kết thúc, tên gọi và cốt truyện. Những nét hiện đại trong lối viết đã thể hiện được tấm lòng nhân ái, bao dung của nhà văn đối với cuộc sống, con người. Tác giả khẳng định “Muốn đem đến cho người đọc những thanh âm trong trẻo nhất của cuộc đời, để mỗi người tự nhìn lại chính mình, tự soi xét, tự chiêm nghiệm và tự vươn lên” (đăng trên trang Và tác giả luôn hi vọng truyện của nhà văn sẽ đến với bạn đọc thật nhanh “Hi vọng truyện của bà đến nhanh hơn và nhiều hơn với bạn đọc, người

nghiên cứu văn học để sớm phát hiện ra những giá trị mới về giáo dục, thẩm mỹ, nhận thức. Có như vậy mới khích lệ được tinh thần viết văn, đặc biệt là viết cho trẻ thơ hiện nay” (đăng trên trang

Trong bài viết Biết yêu thương sẽ sống đẹp hơn đăng trên báo Hà Nội mới, Tác

giả Việt Nhật cho rằng “Dường như càng thêm tuổi những sáng tác của Ngun

Hương càng “trẻ hóa”, khi thì gắn với tuổi mới lớn với Nếu chúng mình nắm chặt tay nhau, Sếp phó, Đồ thơng minh ngốc xít, Tớ muốn đi cùng trời cuối đất…, lúc lại dành cho lứa tuổi nhi đồng như Cô bé ganh tị, Chữ A và chữ E, Hai viên ngọc ước… Chị

</div>Trang 11<div class="page_container" data-page="11">

cũng có duyên với nhiều giải thưởng viết cho thiếu niên, nhi đồng, học sinh, sinh viên. Bước vào địa hạt văn chương dành cho thiếu nhi, dường như Nguyên Hương sáng tác càng sung sức hơn, bút pháp đa dạng hơn” (đăng trên trang

Những đánh giá của tác giả Việt Nhật giúp ta thấy khi viết cho tuổi mới lớn, nhà văn Nguyên Hương như được sống lại với tuổi thơ trong những năm tháng rực rỡ bên ngôi trường đã xa. Mặt khác, Tác giả còn bày tỏ quan niệm của Nguyên Hương trong cuộc sống “Dẫu cuộc sống có ra sao thì trong khát vọng vươn lên cần được dẫn dắt bởi yêu thương và trách nhiệm” (đăng trên trang

Trong một bài phỏng vấn Nhà văn Nguyên Hương: "Viết văn cũng như tỉa tót gốc cà phê" của báo tuổi trẻ Online, tác giả Lam Điền đã thẳng thắn trao đổi quan

niệm viết văn của Nguyên Hương “Trở lại vấn đề "tỉa tót gốc cà phê", khi lâu q mà ít thấy thợ tỉa tót nào cho ra sản phẩm tốt, với điều kiện thực tại ở Việt Nam, chị có nghĩ là bởi thiếu gốc cà phê hay là thiếu thợ, hay là cái gì khác nữa?” (đăng trên trang Tác giả Lam Điền đã đưa ra cái khó trong câu trả lời phỏng vấn của Ngun Hương vì cơ cần phải vượt qua được cái cá nhân chủ nghĩa và phải bao qt được nhiều khía cạnh “Thật tình là, khi đọc những bài phỏng vấn, tơi thấy… khó nói q đi mất. Tôi rất ngại đề cập đến những vấn đề như thế. Vì muốn trả lời, mình phải vượt qua được cá nhân chủ nghĩa, và phải bao quát được nhiều nhiều” (đăng trên trang