luận án tiến sĩ dược học nghiên cứu bào chế pellet mesalamin giải phóng tại đại tràng

Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (393.5 KB, 15 trang )

Trang 1<div class="page_container" data-page="1">

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾTRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI

</div>Trang 2<div class="page_container" data-page="2">

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI

NGUYỄN CAO THẮNG

NGHIÊN CỨU BÀO CHẾ PELLET MESALAMIN GIẢI PHÓNG TẠI

ĐẠI TRÀNG

LUẬN ÁN TIẾN SĨ DƯỢC HỌC

CHUYÊN NGÀNH: CÔNG NGHỆ DƯỢC PHẨM VÀ BÀO CHẾ THUỐC MÃ SỐ: 62720402

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Nguyễn Đăng Hòa

PGS.TS. Trịnh Văn Lẩu

HÀ NỘI, NĂM 2022

</div>Trang 3<div class="page_container" data-page="3">

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là cơng trình nghiên cứu của riêng tơi. Các số liệu, kết quả trong luận án là trung thực, chưa được ai công bố trong bất kỳ công trình nào.

Tác giả

Nguyễn Cao Thắng

</div>Trang 4<div class="page_container" data-page="4">

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc tới PGS.TS. Nguyễn Đăng Hòa và PGS.TS. Trịnh Văn Lẩu là những người Thầy nhiệt tình hướng dẫn và hết lịng giúp đỡ tơi trong q trình thực hiện luận án này.

Tôi xin cảm ơn sự quan tâm đặc biệt, sự hướng dẫn và những góp ý quý báu của GS.TS. Phạm Thị Minh Huệ, TS. Nguyễn Trần Linh, PGS.TS. Nguyễn Thạch Tùng và ThS. Nguyễn Cảnh Hưng giành cho tơi trong q trình nghiên cứu.

Tơi xin cảm ơn ban giám đốc Công ty cổ phần dược Bình Định (Bidiphar) đã giúp đỡ tơi trong q trình công tác, học tập và thực hiện luận án.

Tôi cũng xin cảm ơn Ban Giám Hiệu, Phòng sau đại học - Trường Đại học Dược Hà Nội đã quan tâm, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu tại Trường.

Cảm ơn các em sinh viên đã cùng tôi thực hiện một số nội dung của luận án. Cuối cùng, xin cảm ơn Gia đình, vợ, các con và đồng nghiệp đã động viên, giúp đỡ tôi trong suốt những năm qua.

Nguyễn Cao Thắng

</div>Trang 5<div class="page_container" data-page="5">

MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN LỜI CẢM ƠN

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG

1.2.THUỐCGIẢIPHĨNGTẠIĐẠITRÀNG ... 8

1.2.1. Mục đích của dạng thuốc giải phóng tại đại tràng ... 8

1.2.2. Đặc điểm sinh lý của đường tiêu hóa liên quan tới giải phóng và hấp thu của thuốc ... 9

1.2.2.1. Đặc điểm sinh lý của đại tràng ... 9

1.2.2.2. Đặc điểm sinh lý của đại tràng ảnh hưởng tới sự giải phóng dược chất .. 10

1.2.2.3. Sự hấp thu thuốc ở đại tràng ... 12

1.2.3. Các phương pháp sử dụng trong bào chế thuốc giải phóng tại đại tràng ... 13

1.2.3.1. Hệ bào chế phụ thuộc pH đường tiêu hóa... 13

1.2.3.2. Hệ phụ thuộc thời gian ... 15

</div>Trang 6<div class="page_container" data-page="6">

1.2.3.3. Hệ giải phóng nhờ vi sinh vật đại tràng ... 16

1.3.ĐÁNHGIÁINVITROVÀINVIVOCỦATHUỐCGIẢIPHĨNGTẠIĐẠITRÀNG ... 17

1.3.1. Đánh giá giải phóng in vitro ... 17

1.4.3. Phương pháp bào chế pellet ... 29

1.4.4. Thiết bị bào chế pellet bằng kỹ thuật đùn – tạo cầu ... 30

1.4.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến đặc tính của pellet bằng kỹ thuật đùn – tạo cầu .. 30

1.4.6. Kỹ thuật bào chế pellet giải phóng tại đại tràng ... 31

1.4.7. Một số nghiên cứu pellet mesalamin giải phóng tại đại tràng ... 34

2. CHƯƠNG 2: NGUYÊN LIỆU, TRANG THIẾT BỊ, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ... 37

2.1.NGUYÊNLIỆU,TRANGTHIẾTBỊ,NỘIDUNGNGHIÊNCỨU ... 37

2.1.4. Địa điểm nghiên cứu ... 41

2.1.5. Nội dung nghiên cứu ... 41

2.2.PHƯƠNGPHÁPNGHIÊNCỨU ... 41

2.2.1. Phương pháp nghiên cứu tiền cơng thức ... 41

2.2.1.1. Nghiên cứu tính chất dược chất ... 41

</div>Trang 7<div class="page_container" data-page="7">

2.2.1.2. Nghiên cứu tương tác dược chất - tá dược... 43

2.2.2. Phương pháp bào chế ... 43

2.2.2.1. Bào chế pellet nhân mesalamin ... 43

2.2.2.2. Bào chế pellet mesalamin giải phóng tại đại tràng ... 44

2.2.3. Phương pháp thiết kế thí nghiệm và tối ưu hóa cơng thức màng bao pellet giải phóng tại đại tràng ... 45

2.2.4. Phương pháp đánh giá ... 46

2.2.4.1. Thẩm định các phương pháp định lượng mesalamin ... 46

2.2.4.2. Đánh giá nghiên cứu tiền công thức ... 57

2.2.4.3. Đánh giá pellet nhân ... 58

2.2.4.4. Đánh giá pellet bao ... 60

2.2.4.5. Đánh giá viên nang cứng chứa pellet bao ... 62

2.2.5. Phương pháp đánh giá in vivo trên chó ... 63

2.2.5.1. Đánh giá sự dịch chuyển pellet in vivo trên chó bằng phương pháp hình ảnh X-quang ... 63

2.2.5.2. Đánh giá hấp thu in vivo trên chó ... 63

2.2.6. Xử lý số liệu ... 64

2.2.7. Dự đoán hấp thu mesalamin trong đường tiêu hóa chó từ viên nang chứa pellet mesalamin bao bằng phần mềm GastroPlusTM ... 65

3. CHƯƠNG 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ... 66

3.1.KẾTQUẢTHẨMĐỊNHCÁCPHƯƠNGPHÁPĐỊNHLƯỢNGMESALAMIN ... 66

3.1.1. Kết quả thẩm định phương pháp quang phổ tử ngoại UV-VIS ... 66

3.1.2. Kết quả thẩm định phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao ... 69

</div>Trang 8<div class="page_container" data-page="8">

3.1.2.6. Độ chính xác ... 72

3.1.3. Kết quả thẩm định phương pháp định lượng mesalamin trong huyết tương chó bằng phương pháp sắc ký lỏng khối phổ ... 72

3.1.3.1. Độ đặc hiệu – chọn lọc ... 72

3.1.3.2. Đường chuẩn và khoảng tuyến tính ... 73

3.1.3.3. Giới hạn định lượng dưới (LLOQ) ... 74

3.1.3.4. Độ đúng và độ chính xác của phương pháp ... 75

3.1.3.5. Độ đúng và độ chính xác của phương pháp khi pha loãng ... 76

3.1.3.6. Tỷ lệ thu hồi của phương pháp ... 76

3.1.3.7. Nghiên cứu độ ổn định của mẫu phân tích ... 78

3.2.KẾTQUẢNGHIÊNCỨUTIỀNCƠNGTHỨC ... 79

3.2.1. Nghiên cứu tính chất dược chất... 79

3.2.1.1. Kết quả nghiên cứu ổn định của mesalamin trong các điều kiện khác nhau ... 79

3.2.1.2. Kết quả nghiên cứu ổn định của mesalamin trong môi trường có tác nhân oxi và tác nhân chống oxi hóa như dinatri edetat, natri metabisulfit, vitamin C. . 80

3.2.2. Kết quả nghiên cứu tương tác dược chất - tá dược ... 81

3.3.NGHIÊNCỨUXÂYDỰNGCƠNGTHỨCPELLETMESALAMINGIẢIPHĨNGTẠIĐẠITRÀNG ... 82

3.3.1. Xây dựng cơng thức pellet nhân bằng phương pháp đùn - tạo cầu ... 82

3.3.2. Xây dựng cơng thức pellet mesalamin bao giải phóng tại đại tràng ... 83

3.3.2.1. Nghiên cứu màng bao chỉ chứa zein trong pellet bao giải phóng tại đại tràng ... 83

3.3.2.2. Nghiên cứu phối hợp zein với các tá dược kiểm sốt giải phóng khác trong thành phần lớp bao ... 84

3.3.2.3. Nghiên cứu ảnh hưởng của điều kiện thử hịa tan đến khả năng kiểm sốt giải phóng ... 88

3.3.2.4. Nghiên cứu ảnh hưởng của nhiệt độ bao film ... 89

3.3.2.5. Nghiên cứu cải thiện khả năng kiểm sốt giải phóng ở điều kiện 2 của pellet mesalamin bao giải phóng tại đại tràng ... 90

</div>Trang 9<div class="page_container" data-page="9">

PHÓNGTẠIĐẠITRÀNG ... 95

3.4.1. Thiết kế thử nghiệm tối ưu hóa ... 95

3.4.2. Xác định cơng thức màng bao pellet tối ưu ... 99

3.5.NGHIÊNCỨUNÂNGCẤPQUYTRÌNHBÀOCHẾPELLETMESALAMINGIẢIPHĨNGTẠIĐẠITRÀNGỞQUYMƠ2KGPELLETNHÂN/MẺBAO ... 101

3.5.1. Mơ tả quy trình bào chế pellet mesalamin giải phóng tại đại tràng ... 101

3.5.1.1. Cơng thức ... 101

3.5.1.2. Tóm tắt quy trình bào chế... 102

3.5.2. Kiểm sốt quy trình bào chế viên mesalamin giải phóng tại đại tràng ... 104

3.5.2.1. Đánh giá nguy cơ gây mất ổn định trong quy trình bào chế ... 104

3.5.2.2. Lựa chọn các thơng số kiểm sốt ... 106

3.5.2.3. Quá trình lấy mẫu... 107

3.6.2.2. Theo dõi hàm lượng ... 116

3.6.2.3. Theo dõi độ hòa tan ... 117

3.6.2.4. Tuổi thọ dự đoán bằng phương pháp ngoại suy theo phần mềm Minitab 17 ... 119

3.7.SỰDỊCHCHUYỂNPELLETINVIVOTRONGĐƯỜNGTIÊUHÓACHÓBẰNGCHỤPX-QUANG ... 122

</div>Trang 10<div class="page_container" data-page="10">

... 125

4. CHƯƠNG 4. BÀN LUẬN ... 132

4.1.NGHIÊNCỨUCƠNGTHỨCPELLETMESALAMINGIẢIPHĨNGTẠIĐẠITRÀNG ... 132

4.1.1. Nghiên cứu tiền cơng thức ... 132

4.1.2. Nghiên cứu bào chế pellet nhân mesalamin ... 132

4.1.2.1. Phương pháp bào chế pellet nhân ... 132

4.1.2.2. Biện pháp tăng tốc độ hòa tan của mesalamin sau thời gian Tlag ... 133

4.1.3. Nghiên cứu bào chế pellet mesalamin bao giải phóng tại đại tràng ... 134

4.1.3.1. Phương pháp bao pellet mesalamin ... 134

4.1.3.2. Công thức màng bao ... 135

4.1.3.3. Nghiên cứu tối ưu hóa màng bao ... 139

4.2.NÂNGCẤPQUYMÔ ... 140

4.3.TIÊUCHUẨNCƠSỞVÀĐỘỔNĐỊNH ... 142

4.3.1. Tiêu chuẩn cơ sở viên mesalamin giải phóng tại đại tràng ... 142

4.3.2. Độ ổn định pellet mesalamin giải phóng tại đại tràng ... 142

4.4.ĐÁNHGIÁINVITROVÀINVIVO ... 143

4.4.1. Đánh giá độ hòa tan in vitro ... 143

4.4.2. Đánh giá sự dịch chuyển thuốc in vivo trong đường tiêu hóa chó ... 144

4.4.3. Đánh giá sự hấp thu thuốc in vivo trên chó ... 145

NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN ………... 150

KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT ……….… 151 TÀI LIỆU THAM KHẢO

DANH MỤC PHỤ LỤC

PHỤ LỤC 1. MỘT SỐ DỮ LIỆU THẨM ĐỊNH CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐỊNH LƯỢNG MESALAMIN

PHỤ LỤC 2. MỘT SỐ DỮ LIỆU XÂY DỰNG VÀ TỐI ƯU CÔNG THỨC

</div>Trang 11<div class="page_container" data-page="11">

PHỤ LỤC 3. MỘT SỐ DỮ LIỆU VỀ NÂNG CẤP QUY MÔ BÀO CHẾ VÀ DỰ ĐOÁN TUỔI THỌ

PHỤ LỤC 4. DỰ THẢO TIÊU CHUẨN CƠ SỞ PELLET MESALAMIN GIẢI PHÓNG TẠI ĐẠI TRÀNG

PHỤ LỤC 5. MỘT SỐ DỮ LIỆU ĐÁNH GIÁ IN VIVO

</div>Trang 12<div class="page_container" data-page="12">

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

AUC Diện tích dưới đường cong (Area under the curve)

BCS Hệ thống phân loại sinh học bào chế (Biopharmaceutics classification system)

FDA Cơ quan quản lý thực phẩm và dược phẩm (Food Drug Administration)

LC-MS Sắc ký lỏng ghép nối khối phổ (Liquid chromatography – mass spectrometry)

LLOQ Giới hạn định lượng dưới (Lower limit of quantification) LQC Mẫu kiểm chứng khoảng nồng độ thấp (Low quality control)

</div>Trang 13<div class="page_container" data-page="13">

SEM Kính hiển vi điện tử quét (Scanning electron microscope)

Tmax Thời gian đạt nồng độ tối đa

USP Dược điển Mỹ (United States Pharmacopoeia)

</div>Trang 14<div class="page_container" data-page="14">

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1. Một số chế phẩm của mesalamin trên thị trường ... 7

Bảng 1.2. Một số mơ hình thử hịa tan áp dụng cho hệ giải phóng tại đại tràng ... 17

Bảng 1.3. Một số phương pháp định lượng mesalamin trong huyết tương ... 22

Bảng 2.1. Các nguyên liệu và hóa chất sử dụng trong nghiên cứu ... 37

Bảng 2.2. Các thiết bị bào chế ... 39

Bảng 2.3. Các thiết bị và dụng cụ đánh giá ... 40

Bảng 2.4. Thành phần pellet nhân tính cho lượng pellet chứa 500 mg mesalamin . 43Bảng 2.5. Thành phần dịch bao film pellet ... 44

Bảng 2.6. Thành phần dịch bao trong các công thức tối ưu ... 45

Bảng 2.7. Chương trình chạy gradient dung mơi pha động ... 52

Bảng 2.8. Các thông số của detector khối phổ để định lượng mesalamin và diazepam ... 52

Bảng 2.9. Chuẩn bị mẫu kiểm chứng QC ... 53

Bảng 2.10. Điều kiện bảo quản và thời gian kiểm tra độ ổn định ... 62

Bảng 3.1. Kết quả khảo sát tính phù hợp của hệ thống (n=6) ... 67

Bảng 3.2. Kết quả khảo sát độ đúng ... 68

Bảng 3.3. Kết quả khảo sát độ chính xác của phương pháp ... 69

Bảng 3.4. Kết quả khảo sát tính phù hợp của hệ thống ... 70

Bảng 3.5. Kết quả khảo sát độ đúng của phương pháp ... 71

Bảng 3.6. Độ lặp lại và độ chính xác trung gian ... 72

Bảng 3.7. Cách pha dãy chuẩn nồng độ từ 50 – 30000 ng/ml ... 73

Bảng 3.8. Độ đúng của các mẫu chuẩn ... 74

Bảng 3.9. Kết quả xác định giới hạn định lượng dưới (LLOQ) ... 74

Bảng 3.10. Kết quả khảo sát độ đúng, độ lặp lại trong ngày và khác ngày (n=6) ... 75

Bảng 3.11. Cách chuẩn bị mẫu khảo sát độ đúng – độ chính xác khi pha lỗng (AC) ... 76

Bảng 3.12. Kết quả độ đúng, độ chính xác của phương pháp khi pha loãng (n=6) . 76Bảng 3.13. Kết quả khảo sát tỷ lệ thu hồi của MES và IS (n=6) ... 77

Bảng 3.14. Kết quả đánh giá sự ảnh hưởng của nền mẫu (n=6) ... 77

</div>Trang 15<div class="page_container" data-page="15">

Bảng 3.15. Kết quả đánh giá độ nhiễm chéo ... 78

Bảng 3.16. Độ ổn định của MES huyết tương trong các điều kiện khác nhau (n=6) ... 78

Bảng 3.17. Công thức nghiên cứu sự phân hủy mesalamin trong nước, UV, nhiệt độ, pH ... 79

Bảng 3.18. Ảnh hưởng của nước, UV, nhiệt độ, pH tới sự phân hủy mesalamin .... 79

Bảng 3.19. Công thức nghiên cứu sự phân hủy mesalamin trong mơi trường có tác nhân oxi hóa và tác nhân chống oxi hóa ... 80

Bảng 3.20. Kết quả phân tích sự phân hủy dược chất trong các môi trường (n=2) .. 80

Bảng 3.21. Các mẫu nghiên cứu tương tác dược chất, tá dược ... 81

Bảng 3.22. Kết quả nghiên cứu tương tác dược chất-tá dược ... 81

Bảng 3.23. Công thức khảo sát ảnh hưởng của lượng nước đến khả năng tạo cầu của pellet nhân (Tính cho lượng pellet có chứa 500mg mesalamin) ... 82

Bảng 3.24. Công thức dịch bao chỉ chứa zein cho 50 g mẻ pellet nhân mesalamin . 84Bảng 3.25. Công thức dịch bao khảo sát ảnh hưởng của loại tá dược KSGP kết hợp với zein cho 50 g mẻ pellet nhân mesalamin ... 85

Bảng 3.26. Công thức dịch bao cho 50g mẻ pellet nhân mesalamin ... 86

Bảng 3.27. Thành phần pellet nhân có tỷ lệ tá dược khác nhau (Tính cho lượng pellet có chứa 500mg mesalamin) ... 90

Bảng 3.28. Công thức dịch bao kết hợp EC với zein và Eudragit S100 cho 240g pellet nhân mesalamin ... 92

Bảng 3.29. Kết quả khảo sát bề dày màng bao CT16, CT19, CT20 ... 94

Bảng 3.30. Khoảng thiết kế của biến đầu vào ... 95

Bảng 3.31. Yêu cầu của biến đầu ra ... 95

Bảng 3.32. Giá trị T10 và T80 của các cơng thức thí nghiệm ... 96

Bảng 3.33. Phân tích phương sai ANOVA cho T10 ... 97

Bảng 3.34. Phân tích phương sai ANOVA cho T80 ... 97

Bảng 3.35. Phân tích hệ số hồi quy của T10 ... 98

Bảng 3.36. Phân tích hệ số hồi quy của T80 ... 98

</div>