Tiểu luận: Bầu cử trong đời sống chính trị hiện đại

Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (608.63 KB, 15 trang )

Trang 1<div class="page_container" data-page="1">

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT

Giảng viên: TS.Nguyễn Minh Tâm

Sinh viên: Nguyễn Khánh Linh

Mã sinh viên: 19063101

</div>Trang 2<div class="page_container" data-page="2">

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU ... 3

A. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ BẦU CỬ ... 4

II. VAI TRÒ CỦA BẦU CỬ ... 4

1. Bầu cử là nền tảng của chế độ đại diện, tạo ra sự chính danh của nhà nước. 4 2. Bầu cử là hình thức kiểm tra, giám sát chính quyền của nhân dân. ... 5

3. Bầu cử là phương thức quan trọng để giải quyết mâu thuẫn, xung đột xã hội bằng phương pháp hịa bình. ... 6

III. PHƯƠNG PHÁP BẦU CỬ ... 6

1. Phương pháp bầu cử tạo nên chế độ đại nghị ... 6

2. Phương pháp bầu cử tạo nên chính thể tổng thống cộng hịa ... 7

IV. CÁC LOẠI HÌNH BẦU CỬ ... 8

1. Bầu cử hạn chế ... 8

2. Bầu cử phổ thông ... 8

3. Bầu cử đơn danh ... 9

4. Bầu cử liên danh ... 9

</div>Trang 3<div class="page_container" data-page="3">

LỜI MỞ ĐẦU

Lịch sử xã hội lồi người là lịch sử của q trình đấu tranh cho hạnh phúc và tương lai của con người. Từ thuở xa xưa của nền văn minh cổ đại đến đêm trường trung cổ, con người luôn luôn khát vọng vươn tới tự do, bình đẳng và luôn luôn đấu tranh không mệt mỏi cho một xã hội tương lai có nhiều hạnh phúc hơn cho con người. Tất cả những khát vọng và hiện thực cuộc sống tốt đẹp cho con người, vì con người và do con người, đó chính là dân chủ. Dưới góc độ Chính trị học, dân chủ gắn liền với lợi ích của các giai tầng xã hội và là lợi ích trực tiếp của giai cấp thống trị xã hội. Vì vậy một nhà nước dân chủ từ trước đến nay luôn là một nhà nước lý tưởng để thực hiện khát vọng tự do, bình đẳng của nhân loại trên thế giới. Bên cạnh đó còn là khát vọng, mong muốn được làm chủ, được tham gia vào công việc chung của quốc gia. Bởi thế cho nên nhắc đến một nhà nước dân chủ thì khơng thể khơng nhắc đến bầu cử, vì bầu cử được xem như là chìa khóa của dân chủ, là phương thức dân chủ nhất để xác lập chính quyền.

Vì thấy được tính cấp thiết của vấn đề bầu cử hiện nay, tiểu luận “Bầu cử trong đời sống chính trị hiện đại” nghiên cứu một cách tổng quan về bầu cử trong dân chủ và thực tiễn bầu cử trong thời đại hiện nay dưới góc độ Chính trị học.

</div>Trang 4<div class="page_container" data-page="4">

Vì vậy, bầu cử là việc lựa chọn người nắm giữ chức vụ trong bộ mảy nhà

nước được thực hiện bởi người dân thông qua con đường bỏ phiếu tập thể.

II. VAI TRÒ CỦA BẦU CỬ

1. Bầu cử là nền tảng của chế độ đại diện, tạo ra sự chính danh của nhà nước.

Chế độ dân chủ có lịch sử hình thành rất thăng trầm: từ dân chủ trực tiếp chuyển thành dân chủ đại diện với bầu cử là công đoạn đầu tiên của viêc thực hiện quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân.Việc bầu chọn những người đại diện đã được hình thành và phát triển chủ yếu trong thời Trung cổ, khi mà các vua chúa nhận thức được rằng để ban hành pháp luật, tăng cường quan lực và áp đặt thuế khóa thì cần phải có sự đồng ý của giới quý tộc, tăng lữ và một số cơng dân có vị thế đặc biệt ở những thị trấn lớn.1

1 Nguyễn Đăng Dung, Vai trò của bầu cử, Tạp chí Khoa học Đại học Quốc gia Hà Nội: Luật học, tập 34, số 1,

năm 2018, tr.2.

</div>Trang 5<div class="page_container" data-page="5">

5 Trong dân chủ đại diện, nhân dân thực hiện quyền lực nhà nước thuộc về mình bằng cách ủy quyền cho người đại diện do mình bầu ra. Bầu cử chính là một định chế trọng tâm của dân chủ đại diện, một thể chế không thể gọi là dân chủ đại diện nếu khơng có bầu cử. Trong chính thể dân chủ đại diện, nhà nước chỉ có thể được thiết lập và thực thi quyền lực quản lý xã hội khi có sự nhất trí của người dân – chủ thể duy nhất và đích thực của quyền lực nhà nước. Cơ chế để chuyển sự nhất trí đó thành bộ máy nhà nước là tổ chức bầu cử tự do và cơng bằng. Nói cách khác, bầu cử là “phương thức chính thống thay đổi quyền lực nhà nước”.

Chính vì tầm quan trọng của bầu cử nên quy định về chế độ bầu cử luôn được quy định trong Hiến pháp của một quốc gia có thể chế dân chủ đại diện. Việc quy định chế độ bầu cử trong Hiến pháp góp phần tạo nên cơ sở chính danh cho quyền lực nhà nước. Việc thực hiện đúng và đầy đủ các quy định về bầu cử này góp phần tạo nên cơ sở pháp lý cho sự chính danh của nhà nước dân chủ. 2

2. Bầu cử là hình thức kiểm tra, giám sát chính quyền của nhân dân.

Bầu cử có định kỳ là cơng cụ quan trọng để nhân dân giám sát quyền lực nhà nước, chế ngự sự tha hóa, lạm quyền của quyền lực nhà nước. Dân chủ đại diện thực chất là chuyển giao quyền lực từ nhân dân sang nhà nước. Nhưng khi chuyển giao quyền lực từ nhân dân cho nhà nước, không phải người đại diện nào cũng phản ánh đúng ý chí, mong muốn của người dân và không phải bao giờ quyền lực nhà nước cũng được thực hiện trong phạm vi, mức độ mà nhân dân trao cho. Do vậy, quyền lực nhà nước cần phải được kiểm soát và giới hạn nhằm loại trừ một nghịch lý là quyền lực nhà nước của nhân dân nhưng nó lại đe dọa chính nhân dân.

Ngồi việc nhân dân giám sát quyền lực nhà nước thì chính các đảng phái, các lực lượng tranh cử bản thân họ giám sát lẫn nhau, thơng qua bầu cử họ cơng kích những hạn chế, khuyết điểm của nhau. Việc giám sát, kiểm tra chéo lẫn nhau

2 Nguyễn Đăng Dung, Vai trò của bầu cử, Tạp chí Khoa học Đại học Quốc gia Hà Nội: Luật học, tập 34, số 1,

năm 2018, tr.3.

</div>Trang 6<div class="page_container" data-page="6">

6 như vậy là một trong những phương thức tốt nhất để giám sát, chế ngự sự tha hóa, lạm quyền của quyền lực nhà nước.3

3. Bầu cử là phương thức quan trọng để giải quyết mâu thuẫn, xung đột xã hội bằng phương pháp hịa bình.

Với chế độ bầu cử, chức năng đai diện nhân dân được coi là trung tâm, tạo nên vị trí đặc thù của cơ quan đại diện. Đại diện như là sứ mệnh của Nghị viện/ Quốc hội. Nếu chức năng đại diện không được chú trọng, khơng được phát huy, thì các chức năng khác, như lập pháp, giám sát sẽ bị ảnh hưởng. Cơ quan dân cử với tính đại diện đa dạng cho những bộ phận trong xã hội, là những cơ quan nhà nước mang sứ mệnh hồ giải thơng qua bàn luận, đối thoại, thậm chí thỏa hiệp. Quyết định của Quốc hội/ cơ quan đại diện ở địa phương là quyết định của người dân trong cả nước/ nhân dân trong từng địa phương. Đó là biện pháp hịa bình để giải quyết các xung đột xã hội thay các biện pháp bằng vũ trang.4

III. PHƯƠNG PHÁP BẦU CỬ

Trong một quốc gia, chế độ chính trị chỉ thực sự trở thành dân chủ khi người dân thực sự thực hiện được quyền bầu cử và ứng cử của mình bầu ra những người mà họ tín nhiệm trong bộ máy nhà nước. Các cách thức bầu cử khác nhau tạo nên các chế độ chính trị dân chủ khác nhau. Một trong những quyết định quan trọng nhất của môt chế độ dân chủ là phương pháp bầu cử. Có hai cách lựa chọn cơ bản của bầu cử tạo nên hai chính thể nhà nước điển hình hiện nay là chính thể đại nghị (bao gồm cả qn chủ lẫn cộng hịa) và chính thể tổng thống cộng hòa.

1. Phương pháp bầu cử tạo nên chế độ đại nghị

- Nhân dân trực tiếp bầu ra hạ nghị viện, đảng đa số tại hạ nghị viện hay liên minh các đảng cầm quyền thành lập ra một chính phủ do một thủ tướng

</div>Trang 7<div class="page_container" data-page="7">

7 đứng đầu và thủ tướng sẽ đứng ra lựa chọn thành phần chính phủ. Chính phủ phải chịu trách nhiệm trước nghị viện.

- Chế độ đại nghị trước tiên xuất hiện ở Anh, ngày nay được áp dụng ở nhiều nước khác cả ở Châu Âu cho đến nhiều nước ở vùng biển Caribe, ở Canada và Ấn Độ, với những ưu, nhược điểm:

- Nhược điểm:

 Khơng có đảng nào đủ mạnh để thi hành chế độ chính trị lưỡng đảng.

 Liên minh đa đảng sễ tan vỡ và sụp đổ khi có những dấu hiệu của khủng hoảng chính trị.

 Chính phủ có thể bị các đảng phái nhỏ bé hành hạ, đe dọa, đòi hỏi yêu sách.5

2. Phương pháp bầu cử tạo nên chính thể tổng thống cộng hịa

- Nhân dân bằng một cách trực tiếp hoặc có thể gián tiếp bầu ra một vị nguyên thủ quốc gia – người trực tiếp lãnh đạo hành pháp.

- Chính phủ và người đứng đầu chính phủ phải chịu trách nhiệm trực tiếp trước nhân dân, nhân dân trực tiếp hạn chế quyền lực của người đứng đầu quốc gia qua các cuộc đầu phiếu phổ thông.

5 Nguyễn Đăng Dung, Giáo trình Chính trị học, nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà nội, Hà Nội, năm 2020,

tr.272-274.

</div>Trang 8<div class="page_container" data-page="8">

8 - Ưu điểm:

 Đây là cách tổ chức cơ quan hành pháp đơn giản nhất.

 Nâng tính trách nhiệm của hành pháp lên cao nhất.

 Quyền lực nhà nước được cân bằng nhất định với viêc phân quyền cứng rắn, quốc hội, tổng thống đều chịu trách nhiệm trước nhân dân, mỗi ngành đều có thể có được sự ủy thác quyền lực và quyền kiểm soát, cân bằng đối với những ngành khác.

- Nhược điểm:

 Dễ rơi vào tiềm năng của một chính quyền bế tắc.

 Tổng thống cố thể khơng có được nhiều quyền lực.6

IV. CÁC LOẠI HÌNH BẦU CỬ

Những thể thức bầu cử, phần lớn đều giống hau tại khắp mọi quốc gia. Căn cứ vào những tiêu chí khác nhau, người ta chia bầu cửa ra thành các loại hình khác nhau.

Căn cứ vào mức độ tham gia của người dân vào các cuộc bầu cử:

6 Nguyễn Đăng Dung, Giáo trình Chính trị học, nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà nội, Hà Nội, năm 2020,

tr.274-275.

</div>Trang 9<div class="page_container" data-page="9">

Căn cứ vào tiêu chí ứng cử viên ra tranh cử:

1. Bầu cử đơn danh

- Cử tri bỏ phiếu bầu cho một ứng cử viên tùy mình lựa chọn. - Mỗi một hạt bầu cử chỉ được bầu một ghế hay một chức danh.

- Các ứng viên ra tranh cử không liên kết với người khác, chức danh khác.

2. Bầu cử liên danh

- Là những cuộc bầu cử mà những người ra tranh cử liên kết với nhau trong một danh sách.

- Cử tri bỏ phiếu cho người này cũng là buộc phải bỏ phiếu cho người kia nếu họ trong cùng một danh sách.

- Người ra tranh cử bắt buộc phải được bầu hai ghế hoặc hai chức danh trở lên mới có thể liên kết với nhau được.7

Căn cứ vào cách thức tính kết quả trúng cử:

 Bầu cử theo đa số tuyệt đối: người trúng cử phải nhận được 50% + 1 số phiếu thuận.

2. Bầu cử đại diện tỷ lệ

7 Nguyễn Đăng Dung, Giáo trình Chính trị học, nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà nội, Hà Nội, năm 2020,

tr.283-284.

</div>Trang 10<div class="page_container" data-page="10">

10 - Là cuộc bầu cử mà việc xác định kết quả bầu cử bằng phương pháp đại diện

tỉ lệ.

- Cho phép các cử tri đều có đại diện của mình trong cơ quan dân cử.

- Cho phép các đảng phái ra tranh cử, cử tri bỏ phiếu bầu cho các đảng phái chứ không phải từng ứng viên cụ thể.8

V. CÁC NGUYÊN TẮC BẦU CỬ

Ở mỗi một quốc gia dân chủ, quy định về những nguyên tắc bầu cử có thể khác nhau nhưng đa phần chủ yếu dựa trên các ngun tắc: tự do, phổ thơng, bình đẳng, cạnh tranh, định kỳ, cơng khai, liêm chính,..

- Nguyên tắc tự do: mỗi cử tri đều được tự do bầu cử cho những người mình tín nhiệm, tự do ứng cử vào các vị trí trong hệ thống chính trị.

</div>Trang 11<div class="page_container" data-page="11">

11 - Nguyên tắc công khai: bẩu cử, kiểm phiếu, công bố kết quả,…phải diễn ra

một cách công khai đối với tất cả người dân.

- Nguyên tắc liêm chính: các giai đoạn cạnh tranh, kiểm phiếu, công bố kết quả,.. phải được tiến hành một cách ngay thẳng, trung thực, không được gian lận.

Cụ thể hơn, ví dụ như nước Cộng hịa xã hội chủ nghĩa Việt nam ta, Tại Điều 7 của Hiến pháp năm 2013 và Điều 1 của Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân, việc bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân được tiến hành theo các nguyên tắc sau đây: Ngun tắc bầu cử phổ thơng, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín. 4 nguyên tắc bầu cử này sẽ đảm bảo hoạt động bầu cử được diễn ra an tồn, cơng bằng, bình đẳng và minh bạch.

B. BẦU CỬ TỔNG THỐNG MỸ HIỆN NAY.

Tổng thống Hoa Kỳ là nguyên thủ quốc gia và cũng là người đứng đầu chính phủ Hoa Kỳ. Tổng thống Hoa Kỳ do dân, cử tri bầu gián tiếp nhưng thực chất chính là trực tiếp bầu ra. Đây chính là cơ sở cho việc tập trung quyền lực vào tay Tổng thống Mỹ. Cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ được diễn ra theo ba giai đoạn:

- Giai đoạn thứ nhất: giai đoạn đề cử ứng cử viên ra tranh cử.

Đây được xem là giai đoạn tối quan trọng của cuộc vận động bầu cử Tổng thống Mỹ. Giai đoạn này còn được gọi là giai đoạn bầu cử sơ bộ. Nó chính là trận đấu đa phương giữa các ứng cử viên trong Đảng với nhau.

Các cuộc bầu cử sơ bộ thường được tổ chức dưới ba hình thức:

(i) Họp sơ bộ cơng khai, trong đó khơng phân biệt Dân chủ hay Cộng hịa. Theo đó, đảng viên Cộng hịa có thể bầu cho ứng cử viên đảng Dân chủ hoặc ngược lại.

(ii) Họp sơ bộ bán công khai, trong đó các cử tri độc lập có thể bầu cho ứng cử viên đảng Dân chủ hoặc Công hòa.

</div>Trang 12<div class="page_container" data-page="12">

12 (iii) Họp sơ bộ kín chỉ dành cho cử tri đã ghi danh vào đảng mới được tham dự bầu cử.

Bầu cử sơ bộ thường do các bang tổ chức theo thời gian và địa điểm thuận tiện. Cuộc bầu cử sơ bộ được tổ chức vào ngày thứ Ba trong tuần tại nhiều bang nên được gọi là “Super Tuesday”. Trong trường hợp khơng có ứng viên được đa số phiếu cấp bầu cử sơ bộ để được đại diện đảng ra tranh cử tổng thống, Đại hội đảng toàn quốc sẽ bỏ phiếu quyết định.

- Giai đoạn thứ hai: giai đoạn bầu chính thức.

Các ứng cử viên Tổng thống tổ chức vận động tranh cử khắp cả nước để giành được sự ủng hộ của người dân trong cuộc tổng tuyển cử. Ngoài ra, họ còn tham gia các cuộc tranh luận trực tiếp trên truyền hình để cử tri hiểu rõ quan điểm và năng lực của từng ứng cử viên.

Donald Trump (trái) và ứng viên của đảng Dân chủ Joe Biden (phải) tại vòng tranh luận trực tiếp cuối cùng ở thành phố Nashville, bang Tennesse tối 22/10/2020.(Ảnh: AFP/TTXVN)

</div>Trang 13<div class="page_container" data-page="13">

13 Tổng thống Hoa Kỳ không do cử tri trực tiếp bầu ra mà được bầu gián tiếp thông qua các đại cử tri. Cử tri dùng lá phiếu của họ (phiếu phổ thông) để bầu Tổng thống và một số chức danh quan trọng khác. Sau đó, đại cử tri của các bang sẽ bầu cho ứng cử viên được đa số cử tri của bang đó lựa chọn.

Cử tri trực tiếp bầu ra tuyển cử đoàn. Cuộc bầu cử chính thức trên tồn nước Mỹ sẽ diễn ra vào ngày thứ Ba liền sau ngày thứ Hai đầu tiên của tháng 11 năm thứ tư sau cuộc bầu cử lần trước năm nhuận.

Số lượng tuyển cử đoàn bằng tổng số thượng và hạ nghị sĩ là 535 người và 3 đại diện được phân cho Washington D.C. Số lượng tuyển cử đoàn viên của mỗi tiểu bang bằng tổng số thượng và hạ nghị viện của tiểu bang.

Theo thơng lệ thì đảng viên của đảng nào chỉ bỏ phiếu cho người của đảng đó nên sau khi bầu cử tuyển cử đoàn xong chỉ cần cộng tổng số tuyển cử đoàn viên của các bang lại là biết được kết quả ai thắng cử Tổng thống. Ứng cử viên nào có hơn 270 tuyển cử đồn (đại cử tri) là thắng cử.

- Giai đoạn thứ ba: giai đoạn hình thức tuyển cử đồn họp ở các tiểu bang để bầu tổng thống và gửi kết quả lên Thượng Nghị viện.

Trong trường hợp không phân thắng bại, Hạ Nghị viện họp để bầu tổng thống cho 3 ứng cử viên có nhiều phiếu nhất trong cuộc bầu cử đại cử tri.

Với cách thức bầu cử này, nhiều ý kiến cho rằng chưa chắc Tổng thống Mỹ đã là người được đa số cử tri bầu ra, nghĩa là chưa chắc đã là người đại diện cho đa số cử tri ở Mỹ.9

9 Nguyễn Đăng Dung, Giáo trình Chính trị học, nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà nội, Hà Nội, năm 2020,

tr.296-299.

</div>Trang 14<div class="page_container" data-page="14">

LỜI KẾT

Như vậy, qua việc nghiên cứu và phân tích các khía cạnh về mặt lý luận cũng như thực tiễn của bầu cử, chúng ta có thể nhấn mạnh lại rằng bầu cử là một trong những biện pháp cơ bản nhất và phổ biến nhất hiện nay để thể hiện quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân. Qua đó cũng thể hiện trách nhiệm cao của nhà nước, người đứng đầu nhà nước bằng việc chịu trách nhiệm đối với nhân dân. Đồng thời bầu cử cũng là con đường để nhân dân đánh giá, kiểm soát quyền lực, trách nhiệm của nhà nước, thể hiện sự tín nhiệm của nhân dân khi họ bầu ra những người đại diện cho nhà nước. Đây cũng là cơ sở cho việc các cơ quan nhà nước cũng như quan chức do nhân dân bầu ra khơng chỉ đơn thuần có được quyền lực nhà nước mà còn phải chịu trách nhiệm về việc thực thi quyền lực nhà nước được giao trước nhân dân. Chính vì tầm quan trọng lớn của bầu cử đối với một quốc gia dân chủ, chúng ta cần tìm hiểu, nghiên cứu vấn đề này một cách nghiêm túc đồng thời thực hiện đúng và đầy đủ nghĩa vụ bầu cử của một công dân khi đã đủ độ tuổi theo quy định của pháp luật nước ta.

</div>