<span class="text_page_counter">Trang 1</span><div class="page_container" data-page="1">

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT

Họ tên sinh viên Nguyễn Kim Anh

MSV 19061017 BÀI TIỂU LUẬN

Bầu cử trong đời sống chính trị hiện đại

Bài tiểu luận kết thúc mơn học: Chính trị học Giảng viên: PGS. TS. Đỗ Đức Minh

</div><span class="text_page_counter">Trang 2</span><div class="page_container" data-page="2">

4. Vai trò của bầu cử ...5

II. BẦU CỬ TRONG ĐỜI SỐNG CHÍNH TRỊ HIỆN NAY ...6

1. Tình trạng tranh cử khơng cơng bằng giữa các ứng cử viên...6

2. Thiếu thông tin về ứng cử viên dẫn đến việc khó đưa ra lựa chọn sáng suốt của nhân dân...6

3. Một số thách thức đối với bầu cử hiện nay ...7

KẾT LUẬN ...8

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ...9

</div><span class="text_page_counter">Trang 3</span><div class="page_container" data-page="3">

<b> MỞ BÀI </b>

Việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa là một trong những vấn đề quan trọng của Nhà nước ta và bầu cử là yếu tố mấu chốt thể hiện sự dân chủ của một chính quyền; tổ chức tốt cơng tác bầu cử là con đường hiệu quả nhất để tạo nên một Nhà nước của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân.

Có thể thấy tầm quan trọng của quyền bầu cử khi Chủ tịch Hồ Chí Minh quyết định tiến hành cuộc Tổng tuyển cử trên cả nước ngay khi chúng ta mới giành được chính quyền năm 1945 trước bộn bề khó khăn, vất vả và nguy nan trước sự quay trở lại của thực dân Pháp. Bởi chỉ có thơng qua cuộc tổng tuyển cử ấy, Chính phủ nước Việt Nam Dân Chủ Cộng hịa của ta mới được công nhận từ các quốc gia trên thế giới, mới là chính quyền mạnh mẽ và sáng suốt của nhân dân.

Bầu cử là cách thức để người dân thực hiện quyền làm chủ của mình, quyền giám sát lên chính quyền, trao quyền cho những người được bầu để thay họ quản lí đất nước. Vậy nên, chỉ có tổ chức bầu cử một cách hiệu quả nhất, người đắc cử phải có đủ năng lực, đạo đức, uy tín thì mới có thể xây

</div><span class="text_page_counter">Trang 4</span><div class="page_container" data-page="4">

dựng một nhà nước pháp quyền Xã hội chủ nghĩa đúng nghĩa. Đó cũng chính là lý do em chọn đề tài: " Bầu cử trong đời sống chính trị hiện đại ".

<b>NỘI DUNG I. CÁC VẤN ĐỀ CHUNG VỀ BẦU CỬ </b>

<b>1. Khái niệm </b>

<i>1.1. Bầu cử: </i>

Bầu cử là việc lựa chọn người nắm giữ chức vụ trong bộ máy nhà nướcnước được thực hiện bởi nhân dân thông qua con đường bỏ phiếu tập thể.

Khác với bổ nhiệm, chủ thể thực hiện quyền bầu cử chính là nhân dân, chứ khơng phải những người đang nắm giữ chức vụ, quyền lực trong bộ máy nhà nước. Điều đó làm cho Nhà nước ta trở nên dân chủ, bình đẳng hơn, tránh tạo nên sự độc tài, tập trung quyền lực vào tay một người hay một nhóm người nào đó.

Bầu cử là một sự chính đáng, quyền cơ bản của công dân, một quyền tự nhiên mà người dân phải có trong một xã hội dân chủ, cơng bằng, bình đẳng. Quyền bầu cử thường được ghi nhận trong Hiến pháp của các quốc gia hay các điều ước, công ước quốc tế: Điều 25 Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (ICCPR) năm 1966, Điều 27 Hiến pháp nước Cộng Hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam 2013,....

<i>1.2. Chế độ bầu cử: </i>

</div><span class="text_page_counter">Trang 5</span><div class="page_container" data-page="5">

Chế độ bầu cử là cuộc bầu cử với tất cả những nguyên tắc, quy trình, thủ tục, các mối quan hệ được tiến hành theo quy định của chế định bầu cử của một quốc gia.

Chế độ bầu cử bao gồm 4 thành tố cơ bản: phương thức bầu cử( theo chế độ Cộng Hòa Tổng thống, hoặc Cộng Hòa đại nghị); phạm vi, giới hạn của quyền bầu cử và ứng cử của người dân;nguyên tắc bầu cử và các mối quan hệ của các chủ thể liên quan.

<i><b>2. Bầu cử_ Hình thức nhân dân thực hiện quyền lực nhà nước thuộc về mình. </b></i>

Theo James Madison: " Mục tiêu của tất thảy các thể chế chính trị trước tiên là để có được những người lãnh đạo, những người thông tuệ nhất trong nhận thức và phẩm hạnh nhất cho việc theo đuổi mục tiêu chung của xã hội ", bầu cử chính là một quá trình nhân dân đưa ra lựa chọn một hay một nhóm cá nhân nắm giữ chức vụ, quyền hạn - một trong những cơ chế thường thấy ở các nền dân chủ. Vậy nên, những đại biểu do nhân dân bầu ra phải là người có trách nhiệm, có năng lực để chèo lái quốc gia đi lên, không phải chỉ là tượng trưng như những con bù nhìn có danh nhưng khơng có thực lực.

Bầu cử là thủ tục thành lập cơ quan nhà nước hay chức danh nhà nước, được thực hiện bởi sự biểu quyết của cử tri ( đại cử tri hay đại diện cử tri) với điều kiện để bầu cử một chức danh phải có ít nhất từ 2 ứng cử viên trở lên. Nguyên tắc bầu cử tùy thuộc vào pháp luật bầu cử của từng quốc gia, việc thực hiện và tuân thủ quy định đó trong q trình bầu cử quyết định tính hợp pháp của bầu cử. Theo pháp luật bầu cử của Việt Nam, 4 ngun tắc chủ chốt: Phổ thơng, bình đẳng, trực tiếp, bỏ phiếu kín. Điều kiện cần có cũng tùy thuộc vào pháp luật bầu cử của từng nước, tuy nhiên thường thấy không thể thiếu các yếu tố độ tuổi ( đủ trưởng thành), năng lực hành vi, không bị truy cứu trách nhiệm hình sự bởi bản án hay quyết định của Tòa Án. Theo quy định của Luật Bầu cử Đại biểu Quốc Hội và Hội đồng nhân dân 2015, độ tuổi của cử tri là đủ 18 tuổi trở lên tính đến ngày được cơng bố bầu cử ( ví dụ: những cơng dân từ đủ 18 tuổi trở lên có sinh nhật từ 23/05/2021 trở về trước có quyền tham gia bầu cử trong đợt bầu cử diễn ra cuối tháng 5 vừa qua).

Nhà nước dân chủ cần phải được thành lập nên từ nhân dân, phải chịu trách nhiệm trước nhân dân. Khi khơng cịn khả năng chịu trách nhiệm thì nhân dân có quyền thay đổi bằng một nhà nước khác theo ý nguyện của nhân dân.

Nhân dân là chủ thể của quyền lực nhà nước, thực hiện quyền lực nhà nước bằng nhiều phương pháp, trong đó phương pháp người đại diện do nhân dân trực tiếp bầu ra. Người đại diện cho nhân dân thay mặt cho nhân dân thực hiện quyền lực nhà nước trong một nhiệm kỳ nhất định, hết nhiệm kỳ nhân dân thực hiện quyền bầu cử của mình để tìm ra những người đại diện mới chịu trọng trách chèo lái đất nước. Bầu cử là cách cơ bản nhất của người dân để ràng buộc những quan chức nhà nước phải chịu trách nhiệm cho hành động của mình. Thơng qua việc bỏ phiếu người dân thực hiện quyền làm chủ

</div><span class="text_page_counter">Trang 6</span><div class="page_container" data-page="6">

về kiểm tra chính quyền, ứng cử viên nào nhận được đa số sự ủng hộ của cử tri và được nhiều phiếu bầu hơn sẽ trúng cử.

<i><b>3. Các loại hình bầu cử: </b></i>

<i>3.1. Theo mức độ tham gia của người dân vào bầu cử </i>

Bầu cử hạn chế là hình thức chỉ được tổ chức cho những người đạt được những tiêu chuẩn theo quy định của pháp luật bầu cử. Lúc này, bầu cử được xem như đặc quyền đặc lợi của tầng lớp giàu có và địa vị cao trong xã hội, không dành cho dân thường; việc đưa ra những quy định khắt khe khác nhau để hạn chế việc tầng lớp nhân dân lao động tham gia vào bầu cử.

Bầu cử phổ thông ( phổ thông đầu phiếu) là hình thức bầu cử được tổ chức mà mọi người chỉ cần đủ điều kiện về độ tuổi, năng lực hành vi và không bị truy cứu trách nhiệm hình sự đều có thể tham gia. Bầu cử khơng cịn là của riêng tầng lớp q tộc, giàu có nữa mà thuộc về mọi người dân, khơng phân biệt giai cấp - một đặc điểm nổi bật của một xã hội dân chủ, công bằng, văn minh.

<i>3.2. Theo tiêu chí ứng cử viên ra tranh cử </i>

Bầu cử đơn danh: dựa vào lựa chọn của cá nhân cử tri, bỏ phiếu cho một ứng cử viên. Mỗi một hạt bầu cử chỉ được bầu một chức danh và các ứng cử viên đó khơng liên kết với người khác ( thường được sử dụng trong bầu cử nghị sỹ, đại biểu quốc hội, hội đồng nhân dân,...).

Bầu cử liên danh: là hình thức bầu cử mà những người tranh cử liên kết với nhau trong một danh sách, cử tri bỏ phiếu cho một người trong danh sách đó tức là bỏ phiếu cho những người cịn lại. Điển hình như bầu cử Tổng thống Mỹ: khi tham gia bất cử, cử tri sẽ nhận được một danh sách có in tên của các ứng cử viên trong cùng một nhóm hay một đảng phái ( Đảng Cộng hòa và Đảng Dân chủ).

<i>3.3. Theo cách thức tính kết quả trúng cử </i>

Bầu cử theo đa số là phương pháp xác định kết quả trúng cử dựa trên ứng cử viên có nhiều phiếu bầu nhất. Bầu cử theo đa số tương đối là khi người trúng cử là người đạt được phiếu bầu cao nhất không nhất thiết phải quá 50%. Ngược lại, bầu cử theo đa số tuyệt đối là người trúng cử phải nhận được 50% +1 phiếu thuận.

<i><b>4. Vai trò của bầu cử </b></i>

<i>4.1. Bầu cử là nền tảng của chế độ đại diện - tạo ra sự chính danh của nhà nước. </i>

Trong chính thể dân chủ đại diện, nhà nước chỉ có thể được thành lập và thực thi quyền quản lý nhà nước khi có sự nhất trí của người dân - chủ thể duy nhất và đích thực của quyền quản lí nhà nước. Bầu cử cũng được xem như yếu tố then chốt để đánh giá mức độ dân chủ của một Nhà nước, bởi bầu cử không chỉ cho phép người dân trao quyền quản lý nhà nước của mình cho những người đại diện thay mặt mình quản lý đất nước mà cịn có quyền kiểm sốt hoạt động của họ, giúp đánh giá, phế truất những

</div><span class="text_page_counter">Trang 7</span><div class="page_container" data-page="7">

người đại diện cũ khơng cịn xứng đáng với trọng trách của bản thân, tìm ra những người đại diện mới có tài năng và phẩm chất tốt hơn. Với tầm quan trọng của mình bầu cử dành được một vị trí quan trọng trong Hiến pháp - đạo luật tối cao, điều chỉnh các mối quan hệ xã hội khác nhau, vậy nên việc tổ chức bầu cử một cách cơng bằng, cơng khai có hiệu quả góp phần tạo nên sự chính danh của nhà nước dân chủ. Bầu cử không chỉ tạo ra một sự cạnh tranh lành mạnh trong việc thu phục niềm tin của cử tri, tạo ra cơ chế cạnh tranh giữa các Đảng phái, ứng cử viên mà còn tìm ra đường lối chính trị là kết quả lựa chọn của nhân dân, chuyển hóa đúng ý chí của nhân dân.

<i>4.2. Bầu cử - hình thức kiểm tra giám sát chính quyền của người dân </i>

Bầu cử có định kì là cách thức tốt nhất để nhân dân giám sát quyền lực nhà nước, chế ngự sự tha hóa, lạm dụng quyền lực nhà nước. Bầu cử là sự chuyển giao quyền lực từ tay nhân dân sang những người đại diện cho nhà nước và không phải lúc nào họ cũng phản ánh đúng ý chí nguyện vọng của nhân dân và khơng phải bao giờ quyền lực nhà nước cũng được thực hiện trong phạm vi, mức độ mà nhân dân trao cho họ. Do vậy, quyền lực nhà nước cần phải được giới hạn và kiểm soát nhằm loại trừ nghịch lý: Quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân nhưng lại đe dọa chính nhân dân.

<i>4.3. Bầu cử - phương thức quan trọng để giải quyết mâu thuẫn, xung đột bằng phương pháp hịa bình </i>

Với bầu cử cho phép người dân hình thành ra những thiết chế đại diện, tạo ra nền tảng toàn bộ máy của nhà nước dân chủ. Chính tính đại diện nhân dân tạo nên vị trí đặc thù của cơ quan đại diện. Chức năng đại diện cần được coi là trung tâm, quyết định sự tồn tại và phát triển của chế độ dân chủ. Nếu chức năng đại diện không được chú trọng phát huy thì các chức năng khác ( lập pháp, giám sát) sẽ bị ảnh hưởng nhất định bởi khi đó luật pháp khơng phản ánh đúng ý chí nguyện vọng của nhân dân, không thể giúp nhân dân giải quyết nhu cầu của họ. Cơ quan dân cử với tính đại diện có nhiệm vụ hịa giải thơng qua bàn luận, đối thoại hay thỏa hiệp. Quyết định của cơ quan dân cử là quyết định của nhân dân, là biện pháp hịa bình giải quyết tranh chấp, xung đột thay cho việc sử dụng vũ trang.

Bằng việc quyết định ai sẽ nắm chính quyền một cách hịa bình, hợp pháp hóa các quyết định của nhà cầm quyền, những cuộc bầu cử sẽ đem lại những giải pháp cho những vấn đề thiết yếu nhất của bất kì chế độ dân chủ nào với điều kiện chế độ bầu cử đảm bảo được sự tự do, công bằng, được thực hiện theo nguyên tắc phổ thông đầu phiếu ( không được dựa vào tiêu chí giàu có, địa vị xã hội).

<b>II. BẦU CỬ TRONG ĐỜI SỐNG CHÍNH TRỊ HIỆN NAY </b>

<i><b> 1. Tình hình tranh cử không công bằng giữa các ứng cử viên </b></i>

</div><span class="text_page_counter">Trang 8</span><div class="page_container" data-page="8">

Nguyên tắc cơ bản của truyền thông ở bất kỳ quốc gia dân chủ nào là khi đến kì bầu cử đều phải đảm bảo đưa tin công bằng cho các ứng cử viên ( tỉ lệ xuất hiện trên các phương tiện thông tin đại chúng phải công bằng). Nhưng trong các cuộc bầu cử ở nước ta, những người có khả năng trúng cử cao hơn thường được ưu ái xuất hiện ồ ạt trên các phương tiện truyền thơng, cịn những ứng cử viên khác thì gần như mất tích trước truyền thơng. Chính vì vậy dẫn đến việc hạn chế trong nhận thức, trong việc nắm bắt thông tin và năng lực các ứng cử viên của nhân dân. Điều đó ảnh hưởng rất lớn đến sự lựa chọn của các cử tri khi họ sẽ ưu tiên lựa chọn những người họ quen mặt hơn và tạo ra sự bất công đối với những ứng cử viên khác.

<i><b>2. Thiếu thông tin về ứng cử viên dẫn đến việc khó đưa ra lựa chọn sáng suốt của nhân dân </b></i>

Càng gần đến ngày bầu cử thì khẩu hiệu " Sáng suốt lựa chọn, tìm hiểu kỹ để chọn ra đại biểu xứng đáng và phù hợp " càng được vang lên ở khắp nơi. Nhưng chỉ với những dòng tiểu sử ngắn ngủi của ứng cử viên được dán ở phịng bỏ phiếu thì liệu có đủ để người dân đưa ra sự lựa chọn sáng suốt? Tại sao không thực hiện buổi vận động tranh cử để người dân được gặp gỡ, tiếp xúc, nghe họ trình bày những kế hoạch, định hướng trong tương lai nếu họ đắc cử, liệu có đáp ứng được nhu cầu, nguyện vọng của người dân?

Với những thơng tin ít ỏi về các ứng cử viên rất dễ khiến các cử tri lựa chọn một cách qua loa, không chú tâm vào việc bầu cử này. Bởi họ không biết ai là ai, liệu những ứng cử viên đó có đủ năng lực, nhân phẩm? Cử tri rất dễ đưa ra những quyết định dựa trên cảm tính thay vì lý trí như cần thiết. Việc bầu cử ở Việt Nam luôn đạt được con số gần như tuyệt đối các cử tri tham gia bỏ phiếu liệu đã thực sự tốt và có hiệu quả? Lí do xuất hiện tình trạng đó là do ln đặt nặng vấn đề số lượng hơn chất lượng, các cán bộ phường xã đến từng nhà nhắc nhở, thậm chí thúc giục đi bầu cử để cho đủ chỉ tiêu đã đề ra khong hiếm gặp, nhưng cũng chỉ bởi họ sợ bị cấp trên trách phạt. Vậy nên hiện tượng một người đi bỏ phiếu thay cả nhà, cả xóm rất phổ biến mà các đơn vị bầu cử cũng cho qua một cách dễ dàng nhằm mục đích đạt chỉ tiêu nhanh nhất có thể. Điều này vi phạm nghiêm trọng nguyên tắc trực tiếp trong bầu cử được Hiến pháp quy định. Vậy cũng cần phải đặt ra câu hỏi tại sao lại phổ biến hiện tượng bầu hộ, bầu thay như vậy? Liệu có phải lí do cơng việc, ...? Có nên bổ sung nguyên tắc tự do vào các nguyên tắc cơ bản trong bầu cử?

<i><b>3. Một số thách thức đối với bầu cử hiện nay </b></i>

Bầu cử không phải biện pháp vạn năng để giải quyết mọi vấn đề của một xã hội dân chủ. Không thiếu những trường hợp kết quả vận hành của bộ máy nhà nước trở thành chuyên chế, độc tài. Muốn có một bộ máy nhà nước hiệu quả đem lại lợi ích cho nhân dân thì cần gia tăng cơ chế kiểm tra giám sát của nhân dân và người dân cần thực hiện thay đổi nhà nước qua các lần bầu cử.

</div><span class="text_page_counter">Trang 9</span><div class="page_container" data-page="9">

Bầu cử là biện pháp để người dân lựa chọn ra người đại diện mình nắm giữ quyền lực nhà nước, giải quyết các công việc của đất nước. Nhưng một sự thật đặt ra là liệu những người đó có đủ năng lực, phẩm chất đạo đức để lãnh đạo, giải quyết tốt nhiệm vụ của mình hay khơng? Ví dụ, việc bầu cử được thực hiện ở cả hành pháp ( Tổng thống Mỹ..), lập pháp ( bầu cử đại biểu Quốc Hội và Hội đồng nhân dân) nhưng liệu có phù hợp với chức danh thẩm phán - người cần những kinh nghiệm dày dặn, mang tính nghiệp vụ mà những người dân bình thường khơng có điều kiện đánh giá phẩm chất chuyên môn của một ứng cử viên chức danh Thẩm phán.

Trong những chính thể nhà nước nhất định, nghị viện, Quốc Hội là nơi đặc quyền đặc lợi dành riêng cho tầng lớp quý tộc, tăng lữ cao cấp. Những đại biểu do nhân dân bầu ra chưa chắc đã có tiếng nói, có quyền quyết định vấn đề gì trong quá trình ban hành luật pháp, rất khó có thể đảm bảo nguyện vọng của người dân.

Trong việc lập danh sách ứng cử viên ở Việt Nam hiện nay tồn tại một bất cập: ứng cử viên ở đơn vị bầu cử này nhưng chưa từng có thời gian sinh sống, cơng tác nào ở địa phương đó. Vậy làm sao họ có thể hiểu được ý chí nguyện vọng của người dân địa phương. Điều đó đồng nghĩa với việc nhu cầu của người dân càng khó được thực hiện.

<b>KẾT LUẬN </b>

Một xã hội dân chủ vẫn luôn là xu hướng của thời đại và bầu cử chính là bước đầu và cũng là một trong những bước quan trọng nhất trong q trình dân chủ hóa này. Bầu cử là hình thức để người dân thực hiện quyền quản lý nhà nước của mình bằng cách chọn ra người đại diện nắm giữ chức vụ trong bộ máy nhà nước qua con đường bỏ phiếu.

Vai trò của bầu cử là tạo nên sự chính danh của Nhà nước, nền tảng của chế độ đại diện, hình thức giám sát của nhân dân đối với chính quyền. Điều quan trọng nhất của bầu cử là phải công bằng, tự do. Với một chế độ bầu cử công bằng, trung thực người dân sẽ quan tâm nhiều hơn và thực chất hơn tới các hoạt động của cơ quan nhà nước nói riêng và hoạt động chính trị nói chung. Người dân cũng có cơ hội nhận xét ứng cử viên trước khi bầu chọn và không tái bầu chọn những đại biểu bản thân đã hết tín nhiệm. Những đại biểu cần hoạt động có trách nhiệm hơn và những người nắm giữ chức vụ trong bộ máy nhà nước khác chịu sự giám sát của các đại biểu đó cũng cần nghiêm túc hồn thành cơng việc của mình, từ đó trách nhiệm chung của các cơ quan nhà nước được bao đảm hơn. Việt Nam chúng ta cần phải nhận thức rõ vai trò của bầu cử để cải thiện chế độ bầu cử trong tương lai.

Cần phải khắc phục, nâng cao hiệu quả trong công tác tổ chức bầu cử từ truyền thông, báo chí đến tiểu sử và thơng tin về năng lực, phẩm chất đạo

</div><span class="text_page_counter">Trang 10</span><div class="page_container" data-page="10">

đức của các ứng cử viên nhằm tạo nên sự lựa chọn sáng suốt của nhân dân, tránh hiện tượng chọn lựa theo cảm tính.

Bầu cử là một vấn đề quan trọng của mỗi quốc gia, làm tốt công tác bầu cử là bước tiến lớn trong con đường xây dựng nhà nước dân chủ.

<b>DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO </b>

1. Giáo trình Chính trị học, Khoa Luật - Đại học Quốc Gia Hà Nội 2. Luật Bầu cử đại biểu Quốc Hội và Hội đồng nhân dân 2015

3. Vai trò của bầu cử, GS.TS. Nguyễn Đăng Dung, tạp chí Khoa học ĐHQGHN: Khoa Luật, tập 34, số 1( 2018) 1-8

4. ( đã truy cập ngày 2/6/2021)

57211626.amp ( đã truy cập ngày 2/6/2021)

</div>