<span class="text_page_counter">Trang 1</span><div class="page_container" data-page="1">

<b> </b>

<b>TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONGBỘ MÔN VIỆT NAM HỌC</b>

<b>TIỂU LUẬN MƠNVĂN HĨA VIỆT NAM</b>

<b> GIẢNG VIÊN: TRẦN TIẾN KHÔI LỚP: XV34D1</b>

<b> SINH VIÊN THỰC HIỆN: A43965 - Nguyễn Huyền Trang</b>

<b>HÀ NỘI - 2022</b>

</div><span class="text_page_counter">Trang 2</span><div class="page_container" data-page="2">

<b>MỤC LỤC</b>

<b>A. PHẦN MỞ ĐẦU</b>

I. Lý do chọn đề tài II. Phương pháp nghiên cứu III. Phạm vi nghiên cứu IV. Ý nghĩa

<b>B. NỘI DUNG</b>

I. Khái quát chung văn hóa giao tiếp Việt Nam II. So sánh văn hóa giao tiếp Việt Nam và Mỹ III. Sự phát triển trong văn hóa giao tiếp Việt Nam

</div><span class="text_page_counter">Trang 3</span><div class="page_container" data-page="3">

I. Lý do chọn đề tài

Văn hóa là khái niệm mang nội hàm rộng với rất nhiều cách hiểu khác nhau, liên quan đến mọi mặt trong đời sống vật chất lẫn tinh thần của con người. “Văn hóa là tổng thể sống động các hoạt động và sáng tạo trong quá khứ và hiện tại. Qua các thế kỷ, hoạt động sáng tạo ấy đã hình thành nên một hệ thống các giá trị, các truyền thống và thị hiếu - những yếu tố xác định đặc tính riêng của mỗi dân tộc” - Theo UNESCO. Còn với Chủ tịch Hồ Chí Minh, khi nói về văn hóa, Người cho rằng: “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, lồi người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ sinh hoạt hằng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng. Tồn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa”.

Văn hóa được nhận diện qua nhiều hình thức, hình thái khác nhau như: văn hóa xã hội, văn hóa doanh nghiệp, văn hóa sinh thái, văn hóa cá nhân,… Nhưng đặc biệt đáng được để tâm hơn cả thì khơng thể khơng nhắc đến văn hóa giao tiếp. Tại sao nó lại quan trọng đến thế bởi lẽ giao tiếp chính là chìa khóa vàng để liên kết con người với nhau, để tạo nên những giá trị lớn hơn.

Văn hóa giao tiếp là tổng thể của cuộc trị chuyện có văn hóa của mỗi người trong xã hội. Giao tiếp có văn hóa là thái độ thân thiện, chân thành, cởi mở, tôn trọng lẫn nhau, được tạo nên từ hành vi, thái độ, lời nói, cách ứng xử, …Văn hóa giao tiếp của mỗi quốc gia thường được hình thành dựa trên nền tảng lịch sử, phong tục và những giá trị cộng đồng của quốc gia đó từ đó tạo nên nét riêng biệt, độc đáo và cụ thể. Tùy vào mỗi quốc gia khác nhau, văn hóa giao tiếp cũng sẽ có những sự khác nhau nhất định. Theo thực trạng hiện nay, các ứng xử trong giao tiếp dần có tính chất tồn cầu hóa tuy nhiên nét đặc trưng trong cách giao tiếp ở từng quốc gia vẫn là một điều hết sức thú vị và khơi gợi lên trong lòng mỗi chúng ta mong muốn khám phá và tìm hiểu.

II. Phương pháp nghiên cứu

</div><span class="text_page_counter">Trang 4</span><div class="page_container" data-page="4">

Với mục đích làm rõ hơn về văn hóa giao tiếp của Việt Nam, gần như xuyên suốt đề tài tôi sẽ ưu tiên sử dụng phương pháp so sánh – giúp đối chiếu sự việc, hiện tượng một cách rõ ràng và chân thực nhất. Và cụ thể hơn ở đây là tôi sẽ so sánh văn hóa giao tiếp của người Việt Nam mình với người Mỹ. Đặt bàn cân lên giữa một nước phương Đông và một nước phương Tây sẽ càng thêm dễ dàng để so sánh bởi đây rõ ràng là hai nền văn hóa hồn tồn tách biệt nhau.

Bên cạnh đó, phương pháp liệt kê cũng như phương pháp tổng phân hợp đều sẽ được vận dụng một cách triệt để nhằm nêu ra những thông tin cụ thể và xác đáng; khái quát từ xa đến gần, từ chung chung đến cụ thể về văn hóa giao tiếp của hai đất nước này.

III. Phạm vi nghiên cứu

Đối với đề tài “So sánh văn hóa giao tiếp giữa người Việt với người Mỹ”, tôi sẽ tập trung nghiên cứu, phân tích những mặt giống và khác nhau cũng như những điểm trội và mặt hạn chế trong cách giao tiếp của mỗi quốc gia. Từ đó, chúng ta sẽ có một cái nhìn khách quan hơn về văn hóa giữa ta và Tây.

Bài luận chủ yếu nêu ra những nét văn hóa giao tiếp nổi bật nhất mang tính tiêu biểu, đại diện cho cả một nền văn hóa nói chung và sâu xa hơn chính là con người của Việt Nam và Mỹ.

IV. Ý nghĩa

1. Ý nghĩa thực tiễn

Giao tiếp đặc biệt thể hiện rõ nhất về văn hóa của khơng chỉ một cá thể mà cịn là bộ mặt cho cả một tập thể, phản ánh một cách chân thực về văn hóa của cả cộng đồng và xã hội. Chúng ta không thể phủ nhận sự quan trọng của văn hóa giao tiếp trong đời sống con người.

Thực tế cho thấy rằng mỗi nền văn minh riêng sẽ có những nét văn hóa riêng, trong đó có văn hóa giao tiếp. Là người Việt Nam, chúng ta cũng cần phải biết và hiểu

</div><span class="text_page_counter">Trang 5</span><div class="page_container" data-page="5">

cho tường tận về văn hóa giao tiếp của đất nước mình cũng như tìm hiểu và học hỏi từ văn hóa của nước khác để ngày càng hội nhập và phát triển.

Việc so sánh văn hóa giao tiếp của ta với Mỹ cũng là một cách để tiếp cận dễ dàng hơn với nền văn minh của nước bạn. Văn hóa giao tiếp sẽ cho thấy tính cách cũng như lối sống của một người, qua đó chúng ta sẽ biết bản thân nên ứng xử như nào cho phù hợp hơn để tránh những hiểu lầm khơng đáng có.

2. Ý nghĩa lý luận

Văn hóa giao tiếp khơng phải là một đề tài quá rộng lớn và trừu tượng nhưng lại có sức ảnh hưởng lớn đến xã hội. Biết mình, biết ta là việc mà chúng ta nên làm khi tìm hiểu về văn hóa giao tiếp.

So sánh không phải để nâng ai lên hay hạ bệ ai xuống mà là để chúng ta cùng xem những mặt khác nhau giữa Việt Nam và Mỹ cũng như những cái hay, cái đẹp có thể học hỏi và áp dụng trong thực tế sao cho vẫn phù hợp với thuần phong mỹ tục của dân tộc ta.

<b>B. NỘI DUNG</b>

</div><span class="text_page_counter">Trang 6</span><div class="page_container" data-page="6">

I. Khái quát chung văn hóa giao tiếp Việt Nam

Trải qua hơn nghìn năm văn hiến thì khơng có một ai hay bất kỳ một tổ chức nào phủ nhận được tính đa dạng và phong phú trong văn hóa giao tiếp của người Việt Nam. Giao tiếp là một trong những hình thái biểu hiện của văn hóa cá nhân và văn hóa cộng đồng rõ nét nhất bởi lẽ con người chính là tổng hịa các mối quan hệ xã hội. Qua đó thể hiện được bản chất của con người.

Sở dĩ người Việt luôn coi trọng và đề cao giao tiếp là bởi giao tiếp tạo nên các mối quan hệ, giao tiếp củng cố tình thân. Đặc biệt, năng lực giao tiếp được người Việt Nam xem là tiêu chuẩn hàng đầu để đánh giá con người. Cha ông ta ngày xưa có câu: “Vàng thì thử lửa, thử than; chng kêu thử tiếng, người ngoan thử lời” quả thực không sai.

Một phần do ảnh hưởng của nền nông nghiệp lúa nước, người Việt ta sống dựa vào nhau mà đặc điểm trọng tình nghĩa và tính cộng đồng ghi dấu trong văn hóa giao tiếp. Xét về cách thức giao tiếp, người Việt Nam ưa sự tế nhị, ý tứ và trọng sự hòa thuận. Điều này khá đúng với những gì chúng ta đã được dạy: “Một sự nhịn bằng chín sự lành” hay “Chồng giận thì vợ bớt lời”. Đối với đối tượng giao tiếp, người Việt mình ưa tìm hiểu, quan sát và đánh giá. Người Việt thích tìm hiểu về những thông tin cá nhân như: tuổi tác, nơi ở, cơng việc, hơn nhân, gia đình. Tuy nhiên, bên cạnh đó, người Việt mình cũng có những lúc rụt rè khi ở ngồi cộng đồng, nơi có nhiều người lạ. Có một đặc điểm rất thú vị trong văn hóa giao tiếp của người Việt Nam mà khó nơi nào có thể có được chính là hệ thống nghi thức lời nói rất phong phú và thể hiện sự tôn trọng đối với người khác. Hệ thống xưng hơ có tính thân mật hóa, tính xã hội hóa, cộng đồng hóa rất cao. Lối giao tiếp của người Việt Nam cũng “vòng vo Tam quốc”, không đi thẳng trực tiếp vào vấn đề. Bên cạnh đó, người Việt minh rất trọng danh dự. Vì thế nên trong văn hóa ứng xử, ta thường thể

</div><span class="text_page_counter">Trang 7</span><div class="page_container" data-page="7">

hiện tính sĩ diện qua lời nói bởi nó tạo ra tiếng tăm, và có khi sẽ gây tên cả tai tiếng.

Hầu hết các đặc trưng trong giao tiếp chuẩn mực của người Việt Nam là dựa vào nền văn hóa nơng nghiệp trồng lúa nước và truyền thống sống có tình có nghĩa, có trên có dưới được truyền lại từ bao đời nay. Để hình thành nên văn hóa giao tiếp là khơng hề dễ dàng. Khơng phải tự nhiên mà văn hóa giao tiếp của ta có những nét đặc trưng, khơng thể trộn lẫn hay thất lạc. Tất cả đó đều là tinh hoa, là tinh túy được đúc kết lại qua hàng trăm thế kỷ.

II. So sánh văn hóa giao tiếp Việt Nam và Mỹ 1. Khái quát văn hóa giao tiếp Mỹ

Mỹ là đất nước có sự đa dạng về chủng tộc cũng như văn hóa. Tuy nhiên, người Mỹ vẫn có những nét đặc trưng riêng mà chỉ cần nhìn vào đó ta sẽ biết ngay họ chính là người dân đến từ xứ sở cờ hoa. Một trong những minh chứng rõ ràng nhất cho điều này chính là văn hóa giao tiếp của người Mỹ.

Được biết đến là một nước phương Tây với văn hóa hiện đại, phóng khống; tuy nhiên giống như bất cứ một nền văn hóa nào trên thế giới, văn hóa giao tiếp Mỹ cũng tồn tại những chuẩn mực nhất định và quy tắc riêng nhằm đảm bảo lịch sự và tôn trọng lẫn nhau. Tưởng chừng như với lối sống mở, người Mỹ sẽ thoải mái hơn khi giao tiếp nhưng ở họ lại cũng có khá nhiều những quy tắc ngầm mà khơng phỉa ai cũng biết.

2. So sánh văn hóa giao tiếp Việt Nam và Mỹ

Do vị trí địa lý cũng như nền văn minh từ trước tới nay mà văn hóa giao tiếp giữa Việt Nam và Mỹ cũng có rất nhiều sự khác nhau, gần như khơng có điểm tương đồng. Là một quốc gia thuộc phương Đơng, Việt Nam cịn truyền thống, quy củ và khép kín hơn so với Mỹ - một quốc gia thuộc phương Tây.

</div><span class="text_page_counter">Trang 8</span><div class="page_container" data-page="8">

Dù là ở nền văn hóa nào, lối sống ra làm sao thì trong giao tiếp, chúng ta ln phải biết lịch sự và thể hiện sự văn minh của bản thân. Lời nói thể hiện cốt cách con người nên chúng ta càng cần phải cẩn trọng. Ở Mỹ hay Việt Nam, văn hóa giao tiếp đều là những chuẩn mực lịch thiệp tối thiểu đối với cả người nói lẫn người nghe.

a. Chào hỏi khi gặp gỡ

Người Mỹ rất phóng khống và thân thiện. Vì thế khi gặp ai đó, họ thường có thói quen bắt tay, ôm hôn hay cọ má, kể cả đối phương là nam hay nữ và ở bất kỳ độ tuổi nào. Tuy nhiên hành động này là hình thức chào hỏi dành cho những người thân thiết, vốn dã quyen biết từ trước đó. Họ ít khi đụng chạm vào nhau. Chủ yếu người Mỹ vẫn sẽ bắt tay và chào hỏi để thể hiện sự lịch sự và văn minh.

Đối với Việt Nam, chúng ta luôn chú trọng giao tiếp trong những lần gặp gỡ. Người Việt có câu: “Lời chào cao hơn mâm cỗ” đã thể hiện phần nào văn hóa chào hỏi. Tuy nhiên chúng ta vẫn cịn coi trọng thứ bậc giao tiếp trong xã hội nên cách chào hỏi cũng trở nên phúc tạp hơn.

Người Mỹ rất thoáng trong việc bắt đầu các mối quan hệ mới. Họ cởi mở và hòa đồng rất dễ để kết bạn. Trong khi đó tại Việt Nam, chúng ta vẫn cịn có sự ngại ngùng và bối rối hơn.

b. Hệ thống nghi thức lời nói

Trong khi ở Mỹ chỉ sử dùng các đại từ xưng hô và một số đại từ chỉ người như: Mr, Mrs hay Miss, .. để dùng trong giao tiếp; thì ở Việt Nam, hệ thống xưng hơ của ta rất đa dạng và phong phú, lấn át cả những đại từ nhân xưng. Hệ thống xưng hộ này có 3 đặc điểm lớn.

Thứ nhất có tính chất thân mật hóa, coi mọi người trong cộng đồng như bà con họ hàng trong gia đình. Thứ hai, có tính chất cộng đồng hóa cao - trong hệ thống này khơng có những từ xưng hơ chung mà phụ thuộc vào tuổi tác, địa vị xã hội, thời

</div><span class="text_page_counter">Trang 9</span><div class="page_container" data-page="9">

gian, không gian giao tiếp cụ thể. Cùng là hai người, cách xưng hô có khi thể hiện được hai quan hệ khác nhau: chú - con, ông - con, bác - em, …Lối gọi nhau bằng tên con, tên cháu hay tên chồng; bằng thứ tự sinh. Thứ ba, thể hiện tính tơn ti kỹ cưỡng. Người Việt Nam xưng hô theo nguyên tắc xưng khiêm hô tôn. Cùng một cặp giao tiếp nhưng có khi cả hai cùng xưng là em cùng gọi nhau là anh, là chị. Việc tôn trọng, đề cao nhau dẫn đến việc kiêng gọi tên riêng đối với người hơn tuổi, hơn bậc. Chẳng hạn như ngày xưa chỉ gọi tên riêng khi chửi nhau; đặt tên con không được trùng của những người bề trên trong gia đình, họ tộc.

c. Văn hóa ứng xử nơi cơng cộng

Người Việt mình có thói quen thích sự náo nghiệt, đơng vui nên thường rất tự nhiên và thoải mái trong việc ứng xử công cộng. Đôi khi việc đi quá giới hạn lại trở nên vô tâm với mọi người xưng quanh. Điều này chúng ta thấy rất rõ khi tới các nhà hàng, cà phê hay là phố đi bộ, siêu thị, …Đặc biệt, khi cần gọi nhân viên phục vụ, vẫn còn rất nhiều người Việt Nam có những cư xử khơng đúng mực như: ht sáo, kêu to, vẫy tay liên tục để ra hiệu. Hình ảnh này rất khơng văn minh và có lẽ chúng ta có thể học tập từ nước Mỹ.

Người Mỹ rất ghét việc gây ồn ào ở những nơi công cộng. Ngay cả những nơi như nhà hàng hay quán ăn, họ vẫn luôn tuân thủ quy tắc “ăn nhẹ nói khẽ”. Khi cần gọi người bồi bàn, họ thường thể hiện sự tinh tế và lịch sự của mình bằng cách sử dụng những cử chỉ hoặc ánh mắt để tránh làm phiền những người xung quanh.

d. Cách thể hiện cảm xúc, tình cảm

Nói theo tục ngữ của người Việt Nam thì người Mỹ thể hiện cảm xúc theo kiểu “ruột để ngoài da”. Dù vui hay buồn họ đều thể hiện qua gương mặt và câu nói một cách rõ ràng. Theo đó ta có thể thấy người Mỹ thể hiện cảm xúc một cách thoải mái và tự nhiên. Trái lại, người Việt thường che đậy những cảm xúc tiêu cực. Ngồi mặt vẫn cười nói vui vẻ nhưng bên trong sâu thẳm lại là nước mắt của biển rộng. Và cho dù nếu thực sự vui, họ cũng chỉ bộc lộ ra rất ít, khơng trọn vẹn.

</div><span class="text_page_counter">Trang 10</span><div class="page_container" data-page="10">

Chúng ta không thực sự tự nhiên khi nói về cảm nghĩ cũng như xúc cảm của bản thân.

Ngồi ra, ngươi Việt cũng cịn hạn chế bày tỏ lời yêu thương với những người thân yêu. Có vẻ như do quy chuẩn, định kiến của xã hội mà ít khi chúng ta được thấy những hình ảnh bố mẹ gần gũi với con cái bằng những cử chỉ thân mật như nói những lời yêu hay ôm hôn. Đặc biệt là khi con cái đã trưởng thành, điều này càng hiếm thấy. Và một điều khó thấy ở Việt Nam nhưng lại phổ biến ở Mỹ là việc thể hiện tình cảm nơi cơng cộng. Khơng khó để bắt gặp những hình ảnh thân mật giữa những người Mỹ khi ra ngồi đường. Cịn ở Việt Nam, nếu hành động ấy thực sự xảy ra sẽ phải chịu những ánh mắt dè bỉu và những lời nói khơng hay từ người ngồi.

Khơng những thế, trong giao tiếp hàng ngày, việc nói lời xin lỗi và cảm ơn trong mọi trường hợp cho dù là điều nhỏ nhặt nhất là điều thường thấy trong xã hội Mỹ. Ở Mỹ, quan niệm xin lỗi và hành vi để tiến tới hòa giải moojy cách ui vẻ là hành vi can đảm. Điều này khá khác biệt với đa số người Việt thường xem việc phải xin lỗi là hành động gây tự ái cho bản thân. Mặt khác, văn hóa người Việt Nam mang đậm nét bí ẩn của Á Đơng thường ít bộc lộ cảm xúc ra bên ngoài khi giap tiếp nên khá kiệm lời khi nói đến 2 từ “Cảm ơn”.

e. Cách thể hiện ý kiến cá nhân

Người Mỹ ln coi trọng sự thẳng thắn và chính trực. Họ tin rằng những người rụt rè và dài dịng khi giao tiếp là những người khơng đáng tin. Chính vì thế, trong giao tiếp, nhất là khi bàn bạc, trao đổi hay nhận xét về một vấn đề nào đó, người Mỹ ln đi thẳng vào vấn đề. Đồng thời, họ thường không quan tâm quá trình mà chỉ chú ý đến kết quả.

Điều này gần như hoàn toàn khác với người Việt Nam. Chúng ta đề cao sự khéo léo, mềm mỏng và cẩn trọng trong giao tiếp. Gần như chúng ta không dám đưa ra quan điểm riêng của bản thân, nếu có thì ln nói nửa vời mang tính dè chừng đối

</div><span class="text_page_counter">Trang 11</span><div class="page_container" data-page="11">

phương, đặc biệt là khi đối diện với người có cấp bậc hơn mình. Cịn trong việc giải quyết vấn đề, người Việt xem trong quá trình và chấp nhận sự thỏa hiệp, tránh xa các xung đột không nên có.

f. Cử chỉ hình thể trong giao tiếp

Bên cạnh lời nói, người Mỹ cũng có những quy tắc ngầm và các thói quen đặc trưng về cử chỉ hình thể. Khi nói chuyện, họ thường nhìn thẳng vào người đói diện và khơng tiếp xúc q gần. Ngồi ra, khi nói chuyện, người Mỹ có thể gác chân nọ lên chân kia hay ngả người ra phía sau một cách rất tự nhiên. Đối với họ, việc sử dụng cử chỉ, điệu bộ ở những mức độ khác nhau trong giao tiếp cũng thể hiện một phần việc họ muốn nhấn mạnh điều mình muốn nói. Một vài cử chỉ hình thể phổ biến như: lắc đầu, gật đầu, rướn lông mày, nhún vai, …

Ngược lại, do truyền thống tôn trọng, lễ phép và khiêm tốn của người Việt, những cử chỉ, hành động như thế là điều không nên làm trong văn hóa ứng xử.

g. Tính đúng giờ

Người Mỹ rất quan trọng sự đúng giờ trong mọi hoàn cảnh, từ các cuộc gặp gỡ bạn bè bình thường đến các cuộc hẹn, họp hành vì đối với họ, thời gian là thứ vô cùng giá trị. Họ coi trọng việc sắp xếp trình tự cơng việc theo đúng thời gian quy định để đạt được hiệu quả tối đa trong cơng việc.

Người Việt chúng mình lại thường có thói quen đi trễ, “cao su”. Một phần nguyên do có thể xuất phát từ sự chủ quan, chũng ta hầu hết đều có suy nghĩ rằng: Những người khác cũng sẽ đi muộn nên mình khơng cần thiết phải có mặt quá đúng giờ.

h. Văn hóa tiền “tip”

Ở Mỹ, khi bạn đến ăn ở bất cứ nhà hàng, cà phê nào cũng đều phải để lại tiền “tip” như một cách thể hiện sự tôn trọng đối với người phục vụ cũng như cho thấy mức độ hài lòng về dịch vụ và đồ ăn, nước uống. Thông thường, khách hàng sẽ bo

</div>