<span class="text_page_counter">Trang 1</span><div class="page_container" data-page="1">

<b>Ơ NHIỄM MƠI TRƯỜNG</b>

<b>Mơi trường là gì?</b>

Mơi trường là các yếu tố tự nhiên và yếu tố vật chất nhân tạo quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con người, có ảnh hưởng tới đời sống sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và thiên nhiên.

<b>Ơ nhiễm mơi trường?</b>

Ơ nhiễm môi trường là hiện tượng môi trường bị thay đổi vì tính chất Sinh – Lý – Hóa. Gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe con người, động – thực vật. Ơ nhiễm mơi trường là một trong những thách thức hàng đầu mà thế giới phải đối mặt hiện nay. Nó bắt đầu từ khi cách mạng cơng nghiệp diễn ra, tích tụ từng ngày và gây ra những tổn hại nặng nề đến thiên nhiên cũng như đời sống con người.

<b>Các loại ô nhiễm mơi trường</b>

<b>1. Tình trạng chung về ơ nhiễm trên thế giới</b>

Ơ nhiễm mơi trường đã ln là một vấn nạn mà con người phải đối mặt cả nghìn năm nay, khi tỉ lệ ô nhiễm tỉ lệ thuận với sự bùng nổ dân số và

</div><span class="text_page_counter">Trang 2</span><div class="page_container" data-page="2">

sự phát triển của xã hội loại người trên nhiều khía cạnh như khoa học, canh tác nông nghiệp, khai thác tài nguyên thiên nhiên,…

Theo một nghiên cứu công bố trên The Lancet Planetary Health vào đầu tháng 5/2022, ô nhiễm khơng khí, nước và đất là ngun nhân gây ra cái chết của nhiều người hơn là các bệnh như sida, ho gà và sốt rét, khủng bố và chiến tranh, đặc biệt là ở những nước đang phát triển. Khoảng 9 triệu người chết mỗi năm vì ơ nhiễm trên toàn thế giới, tức là cứ 6 ca tử vong thì có một ca liên quan đến ơ nhiễm môi trường, tương đương với

<i>16 % số ca tử vong tồn cầu. Ơ nhiễm được xem là “mối đe dọa hiệnhữu đối với sức khoẻ con người và hành tinh”. Số người chết vì ơ nhiễm</i>

cao gấp 3 lần so với bệnh si đa, lao, sốt rét, ma tuý, chiến tranh và khủng bố. Ấn Độ và Trung Quốc dẫn đầu thế giới về số ca tử vong do ô nhiễm, lần lượt là gần 2,4 triệu và gần 2,2 triệu ca tử vong mỗi năm.

Các con số trên được đưa ra dựa trên phân tích của khoảng 7000 nhà nghiên cứu về môi trường, qua số liệu của Chương trình Nghiên cứu Quốc tế về Dịch bệnh và viện nghiên cứu Institute for Health Metrics and Evaluation (Mỹ), được thực hiện bởi Uỷ ban ô nhiễm và sức khoẻ của tạp chí y khoa The Lancet.

Biểu hiện của ô nhiễm môi trường được thể hiện qua rất nhiều khía cạnh, trong đó nổi bật có thể nhắc đến ô nhiễm không khí, ô nhiễm nước hay ô nhiễm đất.

Khơng khí có thể nói là một trong những mặt bị ô nhiễm nghiêm trọng nhất. Theo một báo cáo mới đây của IQAir, một đơn vị chuyên theo dõi chất lượng khơng khí tồn cầu, cho thấy mức độ ơ nhiễm khơng khí

</div><span class="text_page_counter">Trang 3</span><div class="page_container" data-page="3">

trung bình hàng năm ở các quốc gia đã vượt quá hướng dẫn về chất lượng khơng khí của Tổ chức Y tế Thế giới.

<b>Theo thông tin từ Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đến tháng 9/2021 thì ơ</b>

nhiễm mơi trường đã làm chết 7 triệu người trên thế giới vào mỗi năm, tập trung chủ yếu ở Trung Quốc và Ấn Độ. Tuy nhiên, hai quốc gia này vẫn xếp sau Mexico và Nepal về mức độ ơ nhiễm khơng khí. Chỉ số hạt bụi mịn PM 2,5 - chất ô nhiễm nhỏ nhất nhưng cũng là chất nguy hiểm nhất trong khơng khí ở các nước thuộc khu vực châu Á, Trung Đông và Châu phi đã đến ngưỡng trên mức 35Ug/m3 khí. Hiện tại 90% dân số tồn cầu sống trong mơi trường khơng khí khơng lành mạnh.

(Các quốc gia & khu vực ô nhiễm nhất thế giới, theo dữ liệu lịch sử 2018-2021 của IQAir)

Thậm chí các báo cáo cũng cho thấy, rừng mưa nhiệt đới Amazon- từng đóng vai trị là lực lượng bảo vệ chính của thế giới chống lại cuộc khủng hoảng khí hậu, hiện đã thải ra nhiều khí carbon dioxide (CO2) hơn. Chính việc chặt phá rừng bừa bãi và cháy rừng đã đe dọa hệ sinh thái

</div><span class="text_page_counter">Trang 4</span><div class="page_container" data-page="4">

q giá này, gây ơ nhiễm khơng khí và biến đổi khí hậu. Việc ơ nhiễm khơng khí nặng nề trên thế giới cũng gây ra rất nhiều hậu quả nặng nề, với việc là nguyên nhân chính của hiệu ứng nhà kính, mưa axit hay đặc biệt là thủng tầng ozone, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống con người.

(Lỗ thủng ôzôn mới được phát hiện ở châu Nam Cực bởi giáo sư Qing-Bin Lu từ Đại học Waterloo - Canada )

Ngành công nghệ, nông nghiệp càng phát triển kéo theo loạt hệ lụy đi kèm. Ơ nhiễm mơi trường nước là một trong nhóm những hệ lụy đó. Châu Á hiện tại có mức độ ơ nhiễm mơi trường cao nhất thế giới. Tình trạng chất độc trong nước ở châu Á cao gấp 3 lần những khu vực khác trên thế giới.

Thống kê của United Nations Environment Programme (UNEP) chỉ ra có tới 60% nguồn nước trên các dịng sơng của 3 châu lục Á, Phi, Âu bị

</div><span class="text_page_counter">Trang 5</span><div class="page_container" data-page="5">

ô nhiễm. Theo Unicef, 5 quốc gia có nguồn nước ô nhiễm nặng nhất: Indonesia, Thái Lan, Philippines, Trung Quốc và Việt Nam. Tại Bangladesh gần 1,2 triệu dân phải sử dụng nguồn nước ô nhiễm khi chỉ có 15% là nước sạch đạt chuẩn. Ở Ireland, có khoảng 30% các con sơng bị ơ nhiễm trong khi tần suất sử dụng chúng ngày càng cao.

(Con sông Dương Tử thuộc An Khánh, tỉnh An Huy, nơi một nhà máy sản xuất giấy gần đó vẫn hàng ngày xả nước thải xuống.)

(Con sông Yamuna ở Ấn Độ bị ơ nhiễm đến mức nước sơng hình thành những bọt biển dày, trắng xóa.)

</div><span class="text_page_counter">Trang 6</span><div class="page_container" data-page="6">

Đáng nói hơn, những con số trên chỉ thống kê đối với lượng nước bề mặt. Đồng nghĩa với việc mức độ ô nhiễm của các nguồn nước ngầm trở nên nan giải bao giờ hết. Một thống kê đáng chú ý khác của UNEP: "Có tới 60% các nguồn nước sông thuốc châu Á, châu Phi, châu Âu đang bị ô nhiễm nặng nề".

(Hình ảnh cậu bé đang phải uống nước từ một con sông ô nhiễm chứa đầy rác thải được chụp lại tại tỉnh Vân Nam, Trung Quốc) Ngoài ra, hiện tượng tràn dầu cũng khiến nguồn nước biển bị ảnh hưởng nặng nề. Từ các kết quả nghiên cứu cho thấy, hàng năm trên thế giới có khoảng 3,5 triệu tấn dầu từ tất cả các nguồn đã bị đổ xuống biển. Trong đó 400.000 tấn là do tai nạn trên biển. 700.000 tấn do thao tác từ các tàu chở dầu. 300.000 tấn do đổ tháo nước dằn có lẫn dầu và 50.000 tấn do thao tác đưa tàu lên đà sửa chữa.

</div><span class="text_page_counter">Trang 7</span><div class="page_container" data-page="7">

(Sự cố tràn dầu ở Mauritius năm 2020. Mauritius đã ban bố tình trạng khẩn cấp sau khi tàu MV Wakashio mắc cạn gần bờ làm tràn hàng tấn

Đất là kho dự trữ carbon hoạt động lớn nhất, sau đại dương, do đó, nó rất quan trọng trong việc chống lại cuộc khủng hoảng khí hậu. Tuy vậy, các báo cáo của Liên Hợp Quốc cho biết ô nhiễm công nghiệp, khai thác mỏ, canh tác và quản lý chất thải kém đang “đầu độc” đất. Theo báo cáo, kể từ năm 2000, sản lượng hóa chất cơng nghiệp trên tồn cầu mỗi năm đã tăng gấp đôi lên 2,3 tỷ tấn và dự kiến sẽ tăng gần gấp đơi vào năm 2030, có nghĩa là ô nhiễm đất dự kiến sẽ tiếp tục gia tăng. Bà Inger Andersen, người đứng đầu Chương trình Môi trường của Liên Hợp Quốc (UHEP) cho biết: “Ơ nhiễm đất có thể khơng nhìn thấy bằng mắt thường nhưng nó ảnh hưởng đến thực phẩm chúng ta ăn, nước chúng ta uống và khơng khí chúng ta thở. Ơ nhiễm khơng có biên giới - chất gây ô nhiễm di chuyển qua đất, không khí và nước”.

</div><span class="text_page_counter">Trang 8</span><div class="page_container" data-page="8">

(Thuốc diệt cỏ Glyphosate được phun tại một cánh đồng ngô ở Tây Bắc nước Pháp)

Một số ví dụ điển hình cho việc ơ nhiễm đất đang ngày càng leo thang, có thể kể đến vụ vỡ đập chất thải vào năm 2019 tại bang Minas Gerais, Brazil khiến hơn 60 triệu mét khối bùn đất chứa các chất thải độc hại từ sau quá trình khai thác quặng sắt bị tràn ra ngoài làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến cả một vùng đất lớn.

</div><span class="text_page_counter">Trang 9</span><div class="page_container" data-page="9">

(Hình ảnh cả vùng Minas Gerais bị chìm trong bùn đất chứa nhiều chất

</div><span class="text_page_counter">Trang 10</span><div class="page_container" data-page="10">

(Các xe cẩu chuyên dụng xúc rác thải bị ơ nhiễm phóng xạ tại thị trấn Namie)

Trong khi đó, tại Trung Quốc, 1/5 diện tích đất nơng nghiệp ở Trung Quốc đang bị ô nhiễm do công nghiệp hóa tràn lan. Theo một khảo sát được các nhà chức trách Trung Quốc đưa ra, 16,1% tổng diện tích đất đã bị ơ nhiễm.

(Một vùng đất nông nghiệp bị ô nhiễm bởi nước thải công nghiệp chảy ra từ thành phố Thái Nguyên, Sơn Tây, Trung Quốc).

<b>2. Ơ nhiễm mơi trường tại Việt Nam</b>

Sau hơn 35 năm thực hiện công cuộc đổi mới, Việt Nam đã đạt được những thành tựu to lớn trên mọi lĩnh vực, tạo nhiều dấu ấn nổi bật. Tuy nhiên, quá trình phát triển kinh tế - xã hội đã bộc lộ những bất cập và tạo áp lực lớn đối với mơi trường sinh thái. Tình trạng ơ nhiễm môi trường tiếp tục diễn biến phức tạp, chất lượng mơi trường nhiều nơi suy giảm mạnh, khơng cịn khả năng tiếp nhận chất thải, đặc biệt ở các khu vực tập trung nhiều hoạt động công nghiệp; đa dạng sinh học và chất lượng rừng

</div><span class="text_page_counter">Trang 13</span><div class="page_container" data-page="13">

(Ơ nhiễm ở điểm cuối sơng Tơ Lịch giao với sơng Nhuệ) Ơ nhiễm tại các khu cơng nghiệp, cụm công nghiệp và làng nghề ở mức đáng lo ngại. Chất thải rắn đang là vấn đề nóng, mang tính cấp bách cần được ưu tiên đầu tư giải quyết. Hiện nay, với hàng chục triệu tấn rác thải sinh hoạt, chất thải rắn công nghiệp, hàng trăm nghìn tấn chất thải nguy hại, rác thải nhựa phát sinh mỗi năm, trong khi đó, hầu hết chất thải rắn chưa được phân loại tại nguồn. Phần lớn chất thải rắn được xử lý theo hình thức chơn lấp, nhiều bãi chơn lấp khơng hợp vệ sinh gây phát tán mùi ra các khu dân cư, gây bức xúc trong nhân dân.

</div><span class="text_page_counter">Trang 14</span><div class="page_container" data-page="14">

(Một điểm tập kết rác thải sinh hoạt tại Hà Nội)

Các hệ sinh thái tự nhiên tiếp tục bị chia cắt, thu hẹp về diện tích và xuống cấp về chất lượng; dẫn đến mất cân bằng sinh thái, giảm chức năng phòng hộ, mất nguồn cung cấp nước ngầm, mất nơi sinh cư và sinh sản của các loài sinh vật. Số loài và số cá thể các loài hoang dã bị giảm mạnh. Nhiều loài bị săn bắt, khai thác, buôn bán trái phép dẫn đến nguy cơ bị tuyệt chủng cao.

(Bán đảo Sơn Trà – nơi có nhiều loại quý hiếm được ghi trong Sách Đỏ đã bị "băm nát" vì nhiều dự án triển khai chưa đúng quy định)

</div><span class="text_page_counter">Trang 15</span><div class="page_container" data-page="15">

Có thể thấy rõ rằng, với việc quy mô nền kinh tế và dân số nước ta ngày càng tăng nhưng công tác quản lý khai thác tài nguyên thiên nhiên còn nhiều hạn chế, kết hợp với việc môi trường sinh thái nước ta chịu tác động mạnh của biến đổi khí hậu tồn cầu, thực trạng ơ nhiễm mơi trường tại Việt Nam vẫn là một thách thức lớn đối với Đảng và Nhân dân ta.

II. <b>NGUYÊN NHÂN Ô NHIỄM MƠI TRƯỜNG</b>

Tình trạng ơ nhiễm mơi trường đã trở thành vấn đề toàn cầu đáng báo động gây ảnh hưởng đến mọi mặt của đời sống xã hội. Vậy ngun nhân nằm ở đâu để có thể tìm ra giải pháp hiệu quả nhất?

1. Nguyên nhân từ con người

Do hoạt động sinh hoạt tạo ra một lượng rác thải khổng lồ, đặc biệt là bộ phận lớn rác thải chưa được xử lí đúng cách.

Hoạt động sinh hoạt của con người bao gồm những điều cơ bản như: ăn, mặc, ở, đi lại… Tất cả các hoạt động này đều tạo ra rác thải (khí thải từ phương tiện đi lại, nhựa, nilon, vật liệu xây dựng cần bỏ đi,...), chưa kể dân số thế giới không ngừng tăng lên đi kèm với số lượng rác thải ra cũng lớn hơn, đã gây sức ép cho môi trường hơn bao giờ hết.

</div><span class="text_page_counter">Trang 16</span><div class="page_container" data-page="16">

Việc xử lí rác thải, tái chế cũng cịn hạn chế khi kiến thức thiết yếu như phân loại rác, tái sử dụng, tái chế đều chưa được phổ biến trong cộng đồng. Minh chứng là trong năm 2021, thế giới thải ra 353 triệu tấn rác thải nhựa nhưng lượng rác được tái chế chỉ đạt 9%. (Số liệu của OECD)

Do hoạt động sản xuất nơng nghiệp và cơng nghiệp.

Chất thải nơng nghiệp góp phần không nhỏ trong việc gây ra ô nhiễm môi trường: Với nhu cầu tiêu dùng ngày càng tăng cao, ngành nông nghiệp ngày càng được nâng cấp và mở rộng khơng ngừng để phục vụ nhu cầu đó. Tuy nhiên, một sự phát triển tràn lan và thiếu sự quản lí gây nên nhiều hậu quả nghiêm trọng. Những người làm nơng nghiệp trong q trình chăn ni, canh tác. Đã vơ tình thải ra mơi trường những chất thải nông nghiệp nguy hại như phân bón, hóa chất, mà khơng thơng qua bất cứ quy trình xử lí nào. Việc làm này đã gây ra những hệ lụy nghiêm trọng không chỉ đối với hệ sinh thái mà còn đối với sức khoẻ con người.

</div><span class="text_page_counter">Trang 17</span><div class="page_container" data-page="17">

Chất thải công nghiệp gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng:

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa từ lâu đã trở thành xu hướng phát triển chung của mỗi quốc gia. Cùng với tốc độ phát triển chóng mặt là hậu quả của việc phát triển không định hướng, thiếu bền vững, gây sức ép lên môi trường. Lượng chất thải từ các hoạt động này là vơ cùng lớn, thành phần có sự khác biệt với mỗi ngành nghề sản xuất kinh doanh. Tuy nhiên đều gây đe dọa trực tiếp đến môi trường. Chỉ riêng ở nước ta, theo Bộ Tài nguyên và Môi trường, hàng năm, chất thải rắn công nghiệp phát sinh khoảng 25 triệu tấn, trong đó chất thải rắn từ các khu cơng nghiệp phát sinh khoảng 8,1 triệu tấn/năm; từ hoạt động khai thác khoáng sản khoảng 3 triệu tấn/năm.

Do ý thức bảo vệ mơi trường của con người cịn hạn chế.

Mỗi cá nhân là một tế bào của xã hội, vậy nên để có thể tạo nên một cộng đồng văn minh, môi trường sống lành mạnh, tươi đẹp cần ý thức tự giác từ tất cả mọi người. Tuy nhiên, việc đạt nhận thức chung tương đối khó khăn và là cả một quá trình lâu dài, nan giải.

Thậm chí tại những quốc gia rất phát triển như Trung Quốc, Mỹ,... Tình trạng chung về mơi trường cũng như ý thức người dân cũng không quá khả quan. Tiêu biểu như Mỹ là quốc gia đóng góp lượng rác thải nhựa lớn nhất thế giới, mỗi công dân Mỹ vứt bỏ khoảng 130kg rác thải nhựa mỗi năm.

</div><span class="text_page_counter">Trang 18</span><div class="page_container" data-page="18">

Nhìn chung, có nhiều lí do vì sao ý thức bảo vệ mơi trường của con người cịn thấp và khó cải thiện:

+ Tâm lí chủ quan: cho rằng hành động nhỏ của một cá thể không thể ảnh hưởng lớn đến các vấn đề chung, cho rằng một lần xả rác không thể gây ô nhiễm môi trường. Một cộng đồng những người có tâm lí như vậy là mối đe dọa to lớn đến mơi trường.

+ Tâm lí đám đơng: sống trong cộng đồng tập thể có những người thường xuyên thực hiện hành vi phá hoại mơi trường, dần dần làm theo như một thói quen, khơng muốn khác người.

VD: Trong một tập chương trình “Bạn muốn hẹn hò?”, chàng trai đưa ra yêu cầu muốn lấy một người vợ biết phân loại rác thải và nhận về nhiều chỉ trích là “qi gở”, “kì lạ” -> Khơng chỉ tại Việt Nam mà cịn nhiều nước khác, kiến thức về môi trường của nhiều người cịn hạn hẹp, khơng có chính kiến riêng, chỉ trích số ít, khiến những người có kiến thức lại trở thành người “quái gở”.

+ Sự ích kỷ, cá nhân: chỉ quan tâm tới sự tiện lợi trước mắt cho bản thân mình hay lợi ích của cá nhân ( những người sử dụng quá nhiều túi nilon và từ chối giảm

</div><span class="text_page_counter">Trang 19</span><div class="page_container" data-page="19">

thiểu vì khơng muốn mất cơng vệ sinh túi để tái sử dụng, các doanh nghiệp tiếp tục xả thải bừa bãi vì lợi ích kinh tế…)

+ Chưa được giáo dục đúng cách, chưa nhận thức được hậu quả hành động của mình.

Chính vì khơng nhận thức được hậu quả nên khơng có động lực để biết bảo vệ và quan tâm đến môi trường sống.

Do chế tài về bảo vệ mơi trường cịn lỏng lẻo, chưa thích đáng.

Mặc dù bảo vệ môi trường đang là vấn đề cấp bách và ngày càng được quan tâm bởi thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng, tuy nhiên, các chế tài về môi trường ở một bộ phận không nhỏ các quốc gia bao gồm cả nước ta cịn lỏng lẻo, chưa thích đáng.

Trong khi tại một số nước phát triển như Singapore, “kỉ luật thép” về môi trường đã được áp dụng, các vấn đề về môi trường được đặt lên hàng đầu với hình phạt nặng nề đối với việc xả rác bừa bãi. Người xả rác bừa bãi lần đầu tiên sẽ bị phạt tối đa là 1.000 đôla Singapore, tái phạm thì mức phạt sẽ tăng lên 2.000 - 5.000 đơla và phải lao động cơng ích.

Đường phố khơng bóng rác thải tại Singapore.

</div><span class="text_page_counter">Trang 20</span><div class="page_container" data-page="20">

Tại Việt Nam, theo Nghị định số 45/2022/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ mơi trường; có hiệu lực thi hành từ ngày 25/8/2022, hành vi xả rác bừa bãi chỉ bị phạt từ khoảng 150.000 - 2.000.000 đồng, vẫn là một con số không quá đáng kể. Không chỉ vậy, việc rà soát, xử phạt những người vi phạm luật vẫn chưa chặt chẽ, những hành vi xả thải rác bừa bãi còn diễn ra ở khắp nơi.

Hành vi xả rác ra lòng đường tại VN bị phạt tù 1 - 2 triệu đồng.

</div>