<span class="text_page_counter">Trang 1</span><div class="page_container" data-page="1">

Trường Đại học Kinh tế Quốc dân Khoa Luật

BÀI TẬP LỚN

Môn: Triết học Mác-Lê nin

Đề: Phân tích mối quan hệ giữa vật chất và ý thức. Liên hệ với lối sống của sinh viên Việt Nam hiện nay. Họ và tên sinh viên: Trần Văn Chí Nguyên

Mã sinh viên: 11224843 Lớp học phần: 13

Hà Nội, 2022

</div><span class="text_page_counter">Trang 3</span><div class="page_container" data-page="3">

Phần mở đầu

Thế giới xung quanh ta có vơ số sự vật và hiện tượng phong phú, bí ẩn mà đến con người chúng ta cũng chưa thể khám phá hết. Nhưng dù cho chúng ta có mãi mãi khơng khám phá ra được đi chăng nữa thì cũng đều quy về lĩnh vực: vật chất và ý thức. Có rất nhiều quan điểm triết học xoay quanh mối quan hệ giữa vật chất và ý thức, duy chỉ có quan điểm triết học Mác – Lênin mới có khả năng giải thích đúng và đầy đủ nhất mối quan hệ giữa chúng rằng Vật chất là cái có trước, ý thức là cái có sau. Vật chất quyết định sự ra đời của ý thức, đồng thời ý thức tác động trở lại vật chất.

Thực tiễn Đảng và nhà nước ta đã vận dụng rất tốt mối quan hệ giữa vật chất và ý thức để chính thức thực hiện đổi mới vào đại hội VI năm 1986 và đã thành công giành được nhiều thắng lợi cho nền kinh tế nước nhà. Vậy với đời sống sinh viên chúng ta có thể vận dụng phương pháp luận này như thế nào?

Để làm rõ hơn và trả lời câu hỏi trên, em đã lựa chọn

<b>đề tài cho bài tập lớn này là: “Phân tích mối quan hệ </b>

<b>giữa vật chất và ý thức. Liên hệ với lối sống của sinh viên Việt Nam hiện nay”.</b>

</div><span class="text_page_counter">Trang 4</span><div class="page_container" data-page="4">

I. Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức 1. Khái niệm vật chất

Vật chất theo định nghĩa của Lê-nin như sau: “Vật chất được hiểu là một phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại khách quan được đem lại cho con người trong cảm giác, được cảm giác của chúng ta chép lại, chụp lại, phản ánh và không lệ thuộc vào cảm giác”. Vật chất ở đây được Lênin định nghĩa không bằng phương pháp qua loại thơng thường mà dùng chính thứ đối lập với nó “cảm giác”- chính là ngưỡng cửa bước vào ý thức- để đưa ra một khái niệm đảm bảo tính chung nhất của vật chất. 2. Khái niệm ý thức

Qua khái niệm của vật chất thì ta cũng có thể mường tượng ra ý thức là gì rồi nhưng ở đây ta vẫn nên biết khái niệm của nó. Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin thì ý thức là sự phản ánh một cách năng động, sáng tạo thế giới khách quan vào trong bộ óc con người, là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan.

Tuy nhiên, không phải cứ thế giới khách quan tác động vào bộ não con người thì tự nhiên trở thành ý thức. Mặt khác, ý thức là sự phản ánh năng động, sáng tạo thế giới, do nhu cầu cải tạo giới tính tự nhiên của con người quyết định và được thực hiện thông qua hoạt động lao động. Do đó, ý thức … là cái vật chất được đem chuyển vào trong đầu óc con người và được cải biến đi ở trong đó”.

</div><span class="text_page_counter">Trang 5</span><div class="page_container" data-page="5">

Tính sáng tạo của ý thức được biểu hiện rất phong phú. Trên cơ sở những gì đã có, ý thức có thể tạo ra những hiểu biết mới về sự vật, có thể hình dung ra những gì khơng có trong thực tế. Ý thức có thể dự đốn, đốn trước được tương lai, có thể tạo ra những ảo tưởng, hoang đường, những lý thuyết khoa học và lý thuyết rất trừu tượng và có tính khái qt cao.

Tuy nhiên, tính sáng tạo ra ý thức là sự sáng tạo ra sự phản ánh, vì ý thức bao giờ cũng chỉ là sự phản ánh tồn tại.

Ý thức là sản phẩm lịch sử của quá trình phát triển xã hội nên mang bản chất xã hội.

3. Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức 3.1. Giải thích

Sau khi đã hiểu rõ về vật chất và ý thức thì ta đến với mối quan hệ giữa hai đối tượng này, liệu nó có liên quan chặt chẽ đến nhau không? Cái nào sẽ quyết định cái nào? Để trả lời cho câu hỏi này thì ta sẽ đi ngay vào vấn đề.

<b>Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức là mối quan hệ biện </b>

<b>chứng. Để hiểu rõ hơn về mối quan hệ này thì trước hết </b>

cần hiểu biện chứng là gì. Biện chứng là một phương pháp luận, đây là phương pháp tồn tại ở cả nền triệt học phương Đông và phương Tây thời cổ đại. Theo nghiên cứu, biện chứng được hiểu như sau: Biện chứng là một phạm trù dùng để chỉ mối quan hệ, tương tác, chuyển hóa, và vận động phát triển theo các quy luật của các sự vật hiện tượng quá trình trong tự nhiên xã hội và tư duy. Mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức là mối

</div><span class="text_page_counter">Trang 6</span><div class="page_container" data-page="6">

quan hệ mà trong đó vật chất có trước cịn ý thức có sau, vật chất là nguồn gốc của ý thức quyết định ý thức,ý thức tác động trở lại vật chất thông qua hoạt động thực tiễn của con người.

3.2. Tác động qua lại giữa vật chất và ý thức  Vật chất quyết định ý thức

Ý thức là sản phẩm của một dạng vật chất có tổ chức cao, là sự phản ánh của thế giới vật chất, là hình ảnh mang tính chủ quan của thế giới vật chất. Vì vậy, nội dung của ý thức do vật chất quyết định. Nên vật chất không chỉ quyết định nội dung mà cịn quyết định hình thức biểu hiện cũng như mọi sự biến đổi của ý thức.

Các yếu tố cấu thành nguồn gốc tự nhiên, nguồn gốc xã hội của ý thức là bản thân thế giới khách quan hoặc các dạng tồn tại của vật chất đều khẳng định vật chất là nguồn gốc của ý thức.

VD: Ở những miền xa xôi của tổ quốc, ở đó nơi cơ sở hạ tầng, điều kiện kinh tế còn yếu kém, lạc hậu dẫn đến việc dạy học ở đấy không đạt được hiệu quả cao hay cịn nói là khá thấp. Hậu quả là những con em vùng sâu vùng xa khơng có đủ kiến thức để vươn lên và trở nên tụt hậu so với những nơi đồng bằng có điều kiện tốt hơn. Nếu như cơ sở vật chất được cải thiện thì trình độ các con em sẽ tốt hơn rất nhiều.

</div><span class="text_page_counter">Trang 7</span><div class="page_container" data-page="7">

 Ý thức tác động lại vật chất thông qua các hoạt động thực tiễn

Đối với vật chất, ý thức có thể phản ứng lại vật chất thơng qua hoạt động thực tế của con người. Vì ý thức là ý thức của con người nên nói đến chức năng của ý thức là nói đến chức năng của con người. Bản thân ý thức không trực tiếp làm thay đổi bất cứ điều gì trong hiện thực khách quan.

Mọi hoạt động của con người đều được thực hiện dưới sự hướng dẫn của ý thức nên chức năng của ý thức không phải là trực tiếp sáng tạo, cải tạo thế giới vật chất mà là giúp con người có những nhận thức về hiện thực khách quan, trên cơ sở đó con người xác định mục tiêu, xác định phương hướng , xây dựng kế hoạch, lựa chọn phương pháp, biện pháp, công cụ, phương tiện... để đạt được mục tiêu của mình.

VD: Hiểu tính chất vật lí của thép là nóng chảy ở nhiệt độ trên 1000 nên con người ℃ nên con người tạo ra các nhà máy gang thép để sản xuất với

</div><span class="text_page_counter">Trang 8</span><div class="page_container" data-page="8">

VD: Nhà đầu tư chứng khoán F0 mới bước chân vào thị trường chưa có nhận thức đúng đắn về việc vào ra thị trường dẫn đến thua lỗ.

3.3. Ý nghĩa phương pháp luận

Sau khi tìm hiểu về mối quan hệ vật chất và ý thức ta rút ra được rằng: mọi hoạt động đều phải xuất phát từ hiện thực khách quan. Trong hoạt động nhận thức và thực tiễn, con người phải tôn trọng khách quan, đồng thời phải phát huy tính năng động chủ quan của mình. Mọi hoạt động phải xuất phát từ thực tế khách quan, lấy thực tế khách quan làm căn cứ cho mọi hoạt động nhận thức và thực tiễn của mình.

Bên cạnh đó, con người cũng phải phát huy tính năng động, tích cực của ý thức.Để xã hội ngày càng phát triển thì phải phát huy tối đa vai trị tích cực của ý thức, vai trị tích cực của nhân tố con người, nhận thức đúng quy luật khách quan.

II. Liên hệ

1. Liên hệ thực tiễn( của nhà nước ta)

Trong kinh tế và chính trị: Vận dụng của Đảng Cộng sản Việt Nam vào sự nghiệp đổi mới – Từ lý luận của chủ nghĩa Mác – Lê nin, kinh nghiệm những thành công và thất bại trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng Cộng sản Việt Nam đã rút ra bài học kinh nghiệm quan trọng đó là “Mọi đường lối, chủ trương của Đảng phải xuất phát từ thực tế, tôn trọng quy luật khách quan”.

</div><span class="text_page_counter">Trang 9</span><div class="page_container" data-page="9">

Trong việc xây dựng nền kinh tế mới: Hiện nay, người dân hiểu và tiếp thu những nghiên cứu, đúc kết từ phân tích của nhà khoa học, nhà triết học vào thực tiễn cuộc sống. Sau đó áp dụng mối quan hệ giữa vật chất và ý thức. Nó là cơ sở để con người phản ứng với thực tại vật chất thơng qua những nhận thức cụ thể. Có những thứ tồn tại trong thực tế cuộc sống cần phải có sự cải tạo của con người mới có ích cho nhiều việc.

Từ sự hiện diện của vật chất trên thế giới này, con người nhận thức đúng, thậm chí thay đổi và tác động trở lại một cách sáng tạo. Làm cho vật chất đó sinh ra các vật thể, đồ vật, sinh vật, thực vật, …. đa dạng hơn hoặc nếu chủ thể coi đó là vật có hại thì sẽ tìm cách kìm hãm sự phát triển của nó và loại bỏ nó khỏi thế giới loài người.

Đất nước ta đang bước vào thời kỳ đẩy mạnh cơng

nghiệp hóa, hiện đại hóa, Đảng ta chủ trương: “huy động ngày càng cao mọi nguồn lực cả trong và ngoài nước, đặc biệt là nguồn lực của dân và công cuộc phát triển đất nước”, muốn vậy phải “nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng phát huy sức mạnh toàn dân tộc, đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi mới, sớm đưa nước ta ra khỏi tình trạng kém phát triển, thực hiện “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”. 2. Liên hệ với đời sống sinh viên hiện nay

Từ mối quan hệ giữa vật chất và ý thức mà ta đã tìm hiểu ta hồn tồn có thể áp dụng và đạt hiệu quả vào đời sống sinh viên hiện nay qua đó rút ra được những bài học kinh nghiệm quý báu đối với quá trình học tập và kể cả làm việc trong tương lai.

</div><span class="text_page_counter">Trang 10</span><div class="page_container" data-page="10">

Trước hết sinh viên phải lấy coi trọng thực tế khách quan trong suốt quá trình hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn, lấy thực tế khách quan làm căn cứ cho mọi hoạt động của mình.

Bên cạnh đó, cần phải phát huy tính năng động của chủ quan, tức là phát huy vai trị tích cực của ý thức, vai trị tích cực của nhân tố con người và hạn chế mặt tiêu cực của ý thức. Ví dụ như thực tế khách quan là trời giá rét và mình nghỉ một buổi thì vẫn được đi thi chẳng hạn, nếu dựa trên thực tế khách quan ấy thì mình hồn tồn có thể đưa ra quyết định nghỉ học nhưng mình phát huy tính tích cực của ý thức để dậy đi học mặc cho thực tế khách quan là thế.

Như vậy, để học tập thật tốt tại môi trường đại học đối với sinh viên, mà không chỉ đối với việc học mà cịn là mọi khía cạnh cuộc sống của sinh viên, cần phải trang bị những cái tri thức cần thiết và xác định đúng đắn mục tiêu, phương hướng hoạt động và tổ chức thực hiện. Cùng với một ý chí mạnh mẽ và sự nỗ lực miệt mài không ngừng nghỉ, khơng biết mệt mỏi thì sẽ đạt được tất cả những mục tiêu đề ra. Chỉ trong mặt nhận thức luận vật chất và ý thức mới có những mặt đối lập tuyệt đối, bên ngoài lĩnh vực đó thì sự phân biệt chỉ là tương đối. Bởi lẽ đó, việc kết hợp hai điều này sẽ giúp chúng ta đưa ra những chính sách đúng đắn hơn. Một chính sách có thể sử dụng là thực hiện giáo dục chính trị tư tưởng gắn với đề cao vật chất như: Đạt danh hiệu thi đua, phấn đấu vì học bổng, khen thưởng,…

</div><span class="text_page_counter">Trang 11</span><div class="page_container" data-page="11">

Tài liệu tham khảo

Luật sư Nguyễn Minh Hải (2022), “Tìm hiểu mối quan hệ giữa vật chất và ý thức(Có ví dụ)”,Tìm hiểu mối quan hệ giữa vật chất và ý thức (Có ví dụ)

(luathungson.vn)

</div>