Luận văn thạc sĩ Luật học: Chế định miễn trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015

Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (9.64 MB, 114 trang )

Trang 1<div class="page_container" data-page="1">

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUAT HANOI

NGUYEN VIỆT TIEN

CHE ĐỊNH MIỄN TRÁCH NHIEM HÌNH SỰ THEO QUY ĐỊNH CUA BỘ LUAT HÌNH SỰ NĂM 2015

LUẬN VĂN THẠC SỈ LUẬT HỌC

(Định hướng nghiên cứu)

</div>Trang 2<div class="page_container" data-page="2">

NGUYEN VIỆT TIEN

CHE ĐỊNH MIEN TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ

THEO QUY ĐỊNH CUA BỘ LUAT HÌNH SỰ NĂM 2015 LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Chuyên ngành: Luật hành neva tổ tung hình sựMã số. 8380104

Người hướng dẫn khoa học: PGŠ'T8 Cao Thị Oanh.

</div>Trang 3<div class="page_container" data-page="3">

LỜI CAM DOAN

Tôi xin cam đoan luân văn nay 1a cơng trình nghiên cửu khoa học của

riêng tơi. Các số liêu, vi du sử dung trong Luân văn chưa được cơng bồ trong bất kỳ cơng trình nao khác. Thơng tin trong Luan văn đầm bao tính trung thực, có nguồn gốc rõ rang, được trích dẫn theo đúng quy định.

Tơi xin chịu trách nhiệm vẻ tính chỉnh sác và trung thực của Luận văn.Tac giả Luận Văn.

Nguyễn Viet Tiến

</div>Trang 4<div class="page_container" data-page="4">

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VAN DE CHUNG VE MIỄN TRÁCH NHIEM

HINH SỰ. 7 1.1. Khái niêm, đặc điểm, ý nghĩa của miễn trách nhiệm hình sự. 7 1.2. Phân biệt chế định miễn trách nhiệm hình sự với một số quy định khác

liên quan. 4

1.3. Khải quát lịch sử phát triển các quy định về miễn trách nhiệm hình sự.

trong luật hình sự Việt Nam từ sau Cách mang tháng Tam năm 1945 đến thời

điểm hiện tại 31

1.4. Quy định về miễn trách nhiệm hình sư trong Bộ luật Hình sự của một số

nước trên thé giới 30

TIỂU KET CHƯƠNG 1 3 CHƯƠNG 2: MIỄN TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ THEO QUY ĐỊNH CUA BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 2015 38

3.1. Miễn trách nhiệm hình sự theo quy định của phan chung Bộ luật hình sự

năm 2015 38

2.2. Miễn trách nhiệm hình sự theo quy định của phin các tơi phạm Bộ luật

Hình sự năm 2015 59

TIỂU KET CHƯƠNG 2 o7 CHUONG 3: THỰC TIEN ÁP DỤNG PHÁP LUAT VÀ MỘT S6 BE XUẤT NÂNG CAO HIEU QUA ÁP DỤNG PHAP LUAT VE MIỄN

TRACH NHIỆM HÌNH S| 8 3.1. Thực tiễn áp dụng pháp luật hình su về miễn trách nhiệm hình sự... 68 3.2. Những hạn ché, vướng mắc cịn tổn tại trong q trình áp dụng miễn

‘rach nhiêm hình sự và các nguyên nhân cơ ban B3.3, Để xuất một số giải pháp nhằm nêng cao hiệu qua áp dụng pháp luật về

</div>Trang 5<div class="page_container" data-page="5">

MỞBÀU 1, Tính cấp thiết của dé tài

Miễn trách nhiệm hình sự là một chế đính quan trọng trong pháp luật ‘hinh sự Việt Nam, thể hiện chính sách nhân đạo của Dang va Nhà nước ta đổi với người phạm tội và hành vi nguy hiểm do họ thực hiện, bằng việc không. ‘bude họ phải chiu hậu quả pháp ly bat lợi vì đã thực hiện hành vi nguy hiểm. cho zã hội bi coi là tơi phạm Miễn trách nhiệm hình sự cũng có sự liên quan đến chế định trách nhiệm hình su. Bởi nêu giải quyết tốt vấn để trách nhiệm hình sự và áp dụng đúng chế định miễn trách nhiệm hình sự sé tao cơ sở cho các cơ quan có thẩm quyền đầu tranh phòng, chống tội phạm hiệu qua cling như bảo vệ lợi ích cia Nhà nước, quyển và lợi ich hợp pháp của tổ chức và

công dân.

Chế định mién trách nhiệm hình sự từng được gọi với nhiều tên khác nhau như: “vá miễn”, “tha miễn trách nhiệm hình sự”, “mién tơ”, "tha bơng. bị cáo”, “mién nghị cho bị cáo”... và chỉ khi Bộ luật Hình sự năm 1985 ra đời thì chế định mới chính thức được ghi nhên với tên gọi là miễn trách nhiệm

hình sự. Bộ luật Hình sự năm 1999 tiếp tục ghi nhận ché định này nhưng đã

8 sung đáng kể so với quy định trước đó. Tuy nhiên, chế định. miễn trách nhiệm hình sự vẫn cịn nhiều thiểu sót như việc chưa quy định khái

có sự sữa đổi

siệm pháp lý về miễn trách nhiệm hình sự hay hậu quả pháp lý của việc miễn. trách nhiệm hình sự như thé néo vẫn chưa được đào sâu trong Độ luật Hình sự hoặc các trường hợp được miễn trách nhiệm hình sự được quy định tại nhiều

điều luật 6 Phần chung và Phân riêng cũng chưa thực sự phù hop. Van dé này

‘van đang hiện hữu tại Bộ luật Hình su năm 2015 dẫn đến việc áp dụng gặp nhiêu khó khăn, vướng mắc. Ngồi ra bản thân chế định nảy chưa phát huy được hết vai tro trong thực tiễn bởi vẫn còn tồn tại những hạn chế như việc nhằm lẫn quy định miễn trách nhiệm hình sự với các quy định khác, trình tự.

</div>Trang 6<div class="page_container" data-page="6">

thủ tục áp dụng miễn trách nhiệm hình sự chưa được quy định cụ thé cho nên. trong quá trình áp dung vẫn con xảy ra sai sót.

Chính vì những van dé cịn tổn tại như vậy cho niên tơi quyết định lựa chon dé tai: “Chế định miễn trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật

“Mình sự năm 2015 làm đề tà luận văn thạc s luật học với mong muôn.nghiên cửu sâu vẻ mit lý luận trên cơ sở đó phân tích các quy định của pháp

luật và đánh gia sự áp dụng trên thực tiễn để tim ra những tổn tại, vướng mắc và bat cập từ dé đưa ra những giải pháp giúp hoàn thiện chế định miễn trách

nhiệm hình sự cũng như góp phẩn nâng cao hiệu quả cơng tác đâu tranh

phịng, chồng tội phạm trên thực tiễn.

2. Tình hình nghiên cứu

* Dưới góc đơ sách chun khảo, giáo trình trong nước, có các cơng

trình sau đây: Tác gia Lê Văn Cảm: Chế định miễn trách nhiệm hình sự trong

Tuật hình sự Việt Narn (trong sách: Nhà nước và pháp luật Việt Nam trước

thềm thé ký XXD), Nab Công an nhân dân, Hà Nội, 2002; Tác giả Lê Văn. Cảm, Mục III ~ Chế định miễn trách nhiệm hình sự, chương 8, trong Sach chuyên khảo Sau đại học: Những vấn dé cơ bản trong khoa học iuật hình sự. (han chung), Nab. Đại học Quốc gia Hà Nội, 2005), Tac giả Trịnh Tiền Việt,

chương 3, trong sich: Tội pham và trách nhiễm hình sự, Neb. Chính trí Quốcgia, Hà Nội, 2013, Tác giả Trinh Tiến Việt, chương 1 mục 4, trong sáchTrách nhiệm hình sự và hùnh phạt (Giáo trành Sea đại hoc), Nab. Đại họcQuốc gia Ha Nội, 2021, Tác giả Trương Quang Vinh, chương XII, trong giáotrình: Luật Hinh ste (Phần cimmg), Trường dai học Luật Hà Nội, Nub. Công,an nhân dân, Tác giã Trinh Quốc Toản Chương 5, trong sách: Binh luận khoa

học Bộ luật. Hình sự năm 2015 được sửa đối bỗ sung 2017 (Phần chung),

Neb. Từ pháp, 2017,

</div>Trang 7<div class="page_container" data-page="7">

* Dưới góc độ bai viết trên các tap chí trong nước, có các cơng trình sau

đây: Tác giã Trnh Tiến Việt, Mién Trách nhiệm hình sự theo Bộ luật hình sie năm 2015 và những vẫn đề đặt ra trong quá trình áp dụng, Tạp chí Luật học, 07/2016; Tac giả Lê Nam, Ban về trường hợp miễn trách nhiệm hình sự theo

BG luật Hình sự Việt Nam, Tap chí Dân chủ và Pháp luật, 9/2016; Hai tác giả

Hoang Minh Đức và Lê Quang Thắng, Ban về các căn cứ mi

hinh sự trong Bộ luật Hình sự năm 2015 (Sữa đỗi, bd sung năm 2017), Tap chí Nghề luật, 02/2018, Tác giã Nguyễn Thị Thùy Dung và tác giả Nguyễn Trần Minh Công, Miễn rách nhiễm hình sự theo khoản 3 Điển 29 Bộ luật

trách nhiệm

Hình sự 2015 từ góc độ Ti pháp phục lỗi, Tap chi khoa hoc pháp lý,

04/2019; Tác giả Lê Đình Nghia, Bàn về chế amh miễn trách nhiệm hình sie ny dinh tại Điêu 29 Bộ luật Hình sự năm 2015, Tap chỉ Khoa học Pháp lý,

Kế từ thời điểm Bộ luật Hình sự năm 2015 có hiệu lực thì các cơng trình. nghiên cứu về chế định miễn trách nhiệm hình sự chủ u ở góc đơ tap chỉ

khoa học trong nước, chưa có nhiễu các cơng trình nghiên cứu vẻ chế định

nay đưới góc độ luân văn thạc . Mơt số cơng trình nghiên cứu tiêu biểu có thể ké đến như.

~ Nỗi bật nhất lả luận văn của Tác giả Trịnh Tiền Việt với để tài “Chế: dink miễn trách nhiệm hình sự trong luật hình sự Việt Nam", Luân văn Thạc

i, Dai học Quốc gia Ha Nội, 2004. Luận văn đã khải quát được lich str chế

định miễn trách nhiệm hình sự, xây dựng được khái niệm miễn trách nhiệm.

hình sự, phân tích chế định nảy theo quy định pháp luật. Tuy nhiên luận văn.

đã lỗi thời bởi tác giã viết khi Bộ luật Hình sự năm 1999 van cịn hiệu lực do. ‘vay nó đã không phủ hợp với thời điểm hiện tại.

- Luận văn của tác giả Đỗ Tiền Khoa với dé tải “Miễn trách nhiệm hinh se từ thực tiễn thành phd Hà Nội”, Luận văn Thạc si, Hoc viện Khoa học xã

</div>Trang 8<div class="page_container" data-page="8">

hội, 2 0. Luận văn đã nêu lên được những van đẻ lý luận về miễn trách. nhiệm hình sự đồng thời cịn sơ sánh chế định nay với một số quy định pháp

lut khác liên quan. Tuy nhiên luận văn.

như việc phân tích mién trách nhiêm hình sự đổi với pháp nhân thương mai phạm tơi tai chương hai trong khi chế định nay tính đến thời điểm hiện tại chỉ được áp dung đối với người phạm tội. Từ đó cho thay tác giả

sự nghiên cửu kỹ cảng về chế định mién trách hình sự.

- Luân văn của tác giã Hoàng Thi Phương Trang với để tai “Cñế đinh mẫn tr

Đại học Luật Hà Nội, 2019. Luận văn đã có những điểm sáng khi là một trong nghiên cứu sớm về chế định miễn trách nhiệm hình su theo quy định tại Bộ luật Hình sự năm 2015, luận văn cũng đi sâu vào tinh hình thực tiến của các co quan tiền hành tổ tụng khi áp dụng chế định miễn trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015. Tuy nhiên luận văn vẫn còn tồn tại in con một số điểm trừ có thể kế đến.

fn chưa thực

‘a nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự năm 2015”, Luận văn Thạc si,

một số han ché như phạm vi nghiên cứu chưa rổ rang về thời gian và không

gian, hay những vụ an được sử dụng dé minh hoa đã xây ra đã lâu, có những. vụ án sảy ra từ năm 1900 tức đã cách thời điểm 21 năm do vay chưa có tính thời sw. Chính vi điều nay việc nghiền cứu thêm về chế định nay gop phan bé

sung cũng như có một góc nhìn khác về chế định nay là hoàn toàn cân thiết3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn.

Luận văn được nghiên cứu với muc đích nhằm phân tích, lém rõ những,

vấn dé lý luận liên quan đến chế định miễn trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự năm 2015 va việc áp dụng quy định này trong thực tiễn để từ đó đưa

1a những giãi pháp hoàn thiện pháp luất cũng như nâng cao hiệu quả áp dung

trên thực tiến.

</div>Trang 9<div class="page_container" data-page="9">

"Với mục đích nghiên cửu được để ra như vậy, tắc giả sẽ tập trung giảiquyết những nhiệm vụ nghiên cửu chế định miễn trách nhiệm hình sự tronguất hình sự Việt Nam như sau.

‘Tht nhất, tập trung nghiên cứu những quy định pháp luật về miễn trách. nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự năm 2015 và thực tiễn áp dụng quy định nay. Tir đó chỉ ra những bat cập cịn tén tai trong q trình áp dụng chế định

n trách nhiệm hình sự trên thực tiết

Thứ hai, để ra những giải pháp nhằm hoàn thiện chế định miễn trách

nhiệm hình sw trong Bộ luật hình sự năm 2015.

4. Đối trong và phạm vi nghiên cứu.

Đồi tượng nghiên cứu của luận văn là những vẫn để lý luân, những quy.

định vé miễn trách nhiệm hình s trong Bộ luật Hình sự năm 2015 và thực tiễn áp dung chế định miễn trách nhiệm hình su.

Pham vi nghiên cửu trong pham vi thời gian: luận văn nghiên cứu dữ:

liệu thống kê về miễn trách nhiệm hình sự từ năm 2017 đến năm 2021. Trong.

phạm vi không gian: luận văn nghiên cứu miễn trách nhiệm hình sự trên diaban cả nước.

5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Vé cơ sử lý luên: Luân văn dựa trên quan điểm của chủ ngiĩa Mác —

Lénin, tu tưởng Hồ Chi Minh vẻ nhà nước va pháp luật, đường lối, chính sách.

của Đăng và Nhà nước ta trong đâu tranh phịng, chồng tơi pham, giáo duc cảitạo người phạm tôi

‘Vé phương pháp nghiên cứu: Luận văn sử dụng các phương pháp nghiền.cửu như. phương pháp phân tích — tổng hop, phương pháp so sánh, phương.pháp liệt kê, phương pháp lịch sử, phương pháp logic, phương pháp thơng kế

số liệu,... Ngồi ra, việc nghiên cứu luận văn còn dua vào thực tiễn xét xử

</div>Trang 10<div class="page_container" data-page="10">

cũng như số liệu của Viện kiểm sat, Tòa án trong giai đoan 05 năm (2017 —

6. Ý nghĩa khoa học và thực

Ÿ nghĩa khoa học: luận văn đã góp phan làm rõ khái mệm, đặc điểm, ý nghĩa của mign trách nhiêm hình sự, nơi dung, đối tượng, diéu kiện

của luận van

áp dung, so sánh với các Bộ luật của một số nước khác để làm nỗi bật lên sự. 'khác biệt, lam rõ những điểm mới của miễn trách nhiệm hình sự trong Bộ luật

hiện hành so với những quy định cũ. Ngồi ra cịn đưa ra các để xuất nhằm."hoàn thiện phép luật

Ÿ nghia thực tiễn: luận văn có thé được sử dung làm tai liệu tham khảo

cho các sinh viên, học viên cao học, nghiền cửu sinh, cán bộ giang day.

nhằm đưa ra những giải pháp tốt nhất, gop phan nâng cao chất lượng pháp luật hình sự nói chung, các quy định vé miễn trách nhiệm hình sự nói riêng.

T. Kết cầu của luận văn.

Ngoài phin Mỡ đâu, Két luận, Danh mục tai liệu tham kho, luận vănao gồm ba chương với kết cầu như sau:

Chương 1: Một số vẫn dé chung vé miễn trách nhiệm hình sự

Chương 2: Miễn trách nhiệm hình sự theo quy định tại Bộ luật Hình sự

năm 2015

Chương 3: Thực tiễn áp dung pháp luật va một sô dé xuất nâng cao hiệu. quả áp dung pháp luật về miễn trách nhỉ ệm hình sự

</div>Trang 11<div class="page_container" data-page="11">

CHƯƠNG 1: MOT SỐ VAN BE CHUNG VE MIỄN TRÁCH

NHIEM HÌNH SỰ

111. Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa của miễn trách nhiệm hình sự.

LLL hái niệm mién trách nhiệm hình sie

Một trong những chế định quan trong trong luật hình sự Việt Nam đó lả

chế định miễn trách nhiệm hình sự, chế định nay có quan hệ mất thiết gắn liễn

với chế định trách nhiệm hình sự. Dựa trên định ngiãa vé trách nhiệm hình sự

thì các nha lâm luật đã đưa ra khái niệm miễn trách nhiệm hình sự, Vì vậy,

việc di sâu vào xem xét định nghĩa của trách nhiệm hình sự sẽ tao tién để cho

việc tìm hiểu khái niệm cũng như bản chất pháp lý của mién trách nhiém hình.

sự Cho nên, việc nghiên cứu khải niệm, bản chat pháp lý của chế đính trách:nhiệm hình su trước sẽ góp phân nâng cao nhân thức, tạo cơ sở vững chắc vẻ

nuiễn trách nhiệm hình su.

‘Trach nhiệm hình sự từ trước đến nay vẫn còn nhiều ý kiến, quan điểm.

khác nhau.

‘Theo hai tác giả Nguyễn Ngọc Hòa và Lê Thị Sơn thi:

Trách nhiệm hình sự là trách nhiệm của người phạm tội phải chịu.những hậu quả pháp lý bat lợi về hành vi pham tơi của mình.

Trách nhiệm hình sự là một dang của trách nhiệm pháp lý bao gồm.nga vụ phải chịu sự tác động của hoạt động truy cứu trách nhiệm hình.

sự, chíu bi kết tội, chịu biện pháp cưỡng chế của trách nhiệm hình sự

(hình phat, biện pháp tư pháp) va chiu mang án tích"

Tác giả Pham Manh Hủng có quan niệm:

Trách nhiệm hình sự là một dang trách nhiệm pháp lý, là hêu quảpháp lý bất lợi mà người phạm tội phải génh chịu trước Nha nước doviệc người đó thực hiện tội pham va lả kết qua cũa việc áp dụng các quy."NgyỄn Ngoc Ha và Li Thị Sm (99), an giã tích tuật ngữ hit học ph hột hịn t0, Nhh.

Cơng Nain din, Bà Nội 136

</div>Trang 12<div class="page_container" data-page="12">

pham pháp luật hình sự, được thể hiện ở ban an kết tội của Tòa án co hiệu lực pháp luật và một số biển pháp cưỡng chế hình sự khác do luật

‘hinh sự quy định”

Tác gia Lê Thị Thu Hiển đã định nghĩa trách nhiệm hình sư như sau:

“Trách nhiêm hành sự là hâu qua pháp If của việc thee hiện hành vi nguy

hiém cho xã hội được quy dinh trong Bộ Iuật Hình sự và được thé hiện bằng. việc áp dung biện pháp cưỡng ché của Nhà nước đo iuật hình sự quy định đốt

với người phạm tơi “Ã

Khi Bộ luật Hình sự năm 2015 có hiệu lực pháp luật đã ghi nhận trách.

nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại thì tác giả Trịnh Tiền Việt đã đưa ra quan điểm như sau:

Trách nhiệm hình sự la hau quả pháp lý của việc thực hiện hảnh vitôi pham bởi cá nhân (một cách độc lập) hoặc bởi cả nhân (trong sự liên

đới với pháp nhân) và được thể hiện bằng việc áp dụng một hoặc nhiều

tiện pháp cưỡng chế hình sư do pháp luật hình sự quy đính đổi với chủ

thể của trách nhiêm hình sự - cá nhân (trong trường hợp đâu) hoặc cả

nhân vả pháp nhân (trong trường hợp sau)"

Các quan điểm nêu trên đêu đã thể hiện được bản chất, đặc điểm và ý

nghĩa của chế đính trách nhiệm hình sự Tuy nhiên tơi đồng tinh với quan

điểm của tác giá Trinh Tiên Viet hon khi đã thể hiện được tính thời sự khi đã đề cập đền việc pháp nhân thương mai cũng phải chịu trách nhiệm hình sự khí

pham tơi. Khái niệm nay hoản toan phù hợp với quy định của Bộ luật Hình sự

năm 2015 khi đã có một chương riêng quy định trách nhiêm hình sự đối với chủ thé la pháp nhân thương mại phạm tội.

Aman ing G00), ĐỂ an hott dự De dh. PN bản Trật

ssithec, Đụ học Quác ga Hà Nà, E1.

yah Thin Vật (chà ban) C031), Trách nhiệm Tô sự và lờ"học Que gà Ha Nội, Hà Nội 4

nh ple (ido tinh sat đã Woe), Nà, Đại

</div>Trang 13<div class="page_container" data-page="13">

Tổng kết các quan điểm nêu trên cũng như căn cir vào quy định của pháp. uất hiện hành, theo tơi khái niêm trách nhiệm hình sự có thé định ngiấa như dt lợi đối với cá nhân hoặc bởi

sau: Trách nhiệm hình sự là hậu qud pháp i

pháp nhân thương mat kh tìực hiên hành vi nguy hiém cho xã hội và được thé hiện bằng một hoặc nhiễu biên pháp cưỡng chỗ của Nhà nước do pháp iật hình sự guy định đố với cá nhân phạm tơi và pháp nhân thương mai

‘pha tơi. Theo đó, trảch nhiém hình sự là hậu quả pháp lý bất lợi cho người

thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội, trách nhiệm hình sự là dang trách

nhiệm pháp lý nghiêm khắc nhất được áp dụng khi có sự viée phạm tội xảy ra.Trach nhiệm hình sự chi được thực hiện trong pham vi bản án kết tôi của Toa

án đã có hiệu lực pháp luật bằng cách áp dung một hoặc nhiều biến pháp

cưỡng chế của Nhà nước do pháp luật hình sự quy định đổi với người phamtơi

Như vậy, trảch nhiệm hình sự chỉ được đất ra đối với người thực hiện

hành vi nguy hiểm cho xã hội mà Bộ luật Hình sự quy định là tội pham. Tuy

nhiên trên thực tế trong một sé trường hợp nhất định người phạm tơi khơngphải chịu trách nhiệm hình sự do hanh vi minh thực hiên bối pháp luật hình sự

đã dé ra một sô điều kiên mã khi đáp ứng đũ yêu cầu họ sẽ được miễn trách nhiệm hình sự. Có thể thay miễn trách nhiệm hình sự lả một trong những nội dung thể hiện chính sách khoan hông, nhên đạo của Đăng va Nha nước ta đổi

với người phạm tơi, qua đó động viên, khuyến khích người phạm tôi lập công

chuộc tôi, đâm bao được yêu cầu giáo dục người pham tôi để họ tré thảnh

người có ích cho xã hội. Cũng tương tự như trách nhiệm hình sự, đưới góc độ

"khoa học luật hình sự, khai niệm miễn trách nhiệm hình sự vẫn tổn tại nhiều. quan điểm khác nhau, cu thể như sau:

</div>Trang 14<div class="page_container" data-page="14">

‘Tac giả thứ nhất cho rằng: “Miễn trách nhiệm hình sự là khơng bude phat

ch trách nhiệm hình sự về hành vi pham tôi đã thực hiện “”

‘Theo tác giả Lê Thi Thu Hiển “Miễn trách nhiệm hình sự là không buộc

một người phải chin hậu quả pháp If đo việc finwc hiên hành vi nguy hiểm cho

xã hội bt luật hình sự cẩm mà vẫn đảm bão được u cầu đẫm tranh phịng, chồng tơi phạm, ciing nlue công tác giáo dục, cải tao người phạm tội "5,

Tác giả Hoang Thi Phương Trang khi nghiên cửu về miễn trách nhiệm. tình sự đã có quan điểm như sau: “Miễn trách nhiệm hình sự là một chế định nhân đạo của pháp luật hình sue Việt Navn và được thé hiện bằng văn bẩn với nôi chung hập bd hậu quả pháp lý cũa việc thực hiện hành vi nghp: hiễm cho xã hội bị luật hình sự cẩm đổi với người bi cot là có lỗi trong việc thực hiện “hành vi đó, do các cơ quan tư pháp hình sự có thẩm quyển ty thuộc vào giat đoạn tổ tung hình sự tương ứng áp dung ki có Ady đủ căn cứ pháp lý và những điều lện luật định “7;

Theo tác gia Hoang Minh Đức: “Miễn trách nhiệm hình sự là ché đinh: thé hiện rỡ chính sách hình sự Rhoan hơng. nhân đạo của Đảng và Nhà nước trong việc xử i 61 với người phạm tôi, bằng việc không buộc người phạm tôi phải gánh chịu hậu quả pháp ifs bắt lợi vì đã thực hiện hành vi nguy hiém cho

xã hội bị coi là tơi phạm '®:

Quan điểm: cũa Tae giã Trịnh Tiễn Viet về niễt trích nhiệm tình sự như sau. “MIỄn trách nhiễm hình sự là trường hop khơng buộc một người đáp ting các điều kiện đo Indt định phat gánh chin hậu quả pháp ij bắt lợi do việc.

ˆ Ngyễn Ngọc Hoi và Li Thị Sen (999), Từ abn giã Đức thưt ngữ it lọc phẩn hột nh), Ne

Công en Nhân din, Hà Nội 78

Le Tủ Tre Hiện 2008), dh i giữa nách nhiều in se và viẾn rách nhiều lò, Tuân văn Thục

sfLuithoc,Daihoc Quic gà Hà NGi g 35

“Hoang Trì Haượng Treg C019), Chi dv min mde adn Hind Heo Bộ luke Hinh ni 2015, Tuần

ăn Tac i Luậthoc, Đụ hạc Tuệ Hì Nội 7

"ling Mạnh Đức COIS), “Bin về các ch cử mn xích nhiệm hàn sự vọng Bộ bật Hh sein 2015

(gần đi bố spg mm 2017)”, Tap chi Nghề t (09.3

</div>Trang 15<div class="page_container" data-page="15">

đã thực liện hành vi phạm tôi, mà vẫn dam bảo u cầu đẫm tranh phịng.

ngừa và chẳng tơi phạm, cũng như công tác giáo duc, cải tao người đỏ “”

‘Voi các quan điểm về miễn trách nhiệm hình sự nêu trên tơi đồng tình. với quan điểm của các tác giả Tĩnh Tiền Việt, Hoàng Minh Đức, Hoàng Thị Phương Trang khi đã sây dựng khải niêm miễn trách nhiệm hình sự một các logic, tồn điện. Thể hiện được day đủ ban chất của chế định miễn trách. nhiệm hình sự bên cạnh đó cịn nêu lên được những đặc điểm cơ bản của chế

định nay.

Trên cơ sở tổng kết một số khái niệm của các tác giả nghiên cứu miễn trách nhiệm hình sự nêu trên thi theo tơi khái niệm vẻ miễn trách nhiệm hình. su được định nghĩa như sau: “Miễn trách nhiệm hình sự là việc cơ quam hoặc người có thẩm quyền tiễn hành tổ tung không buộc người thực hién tôi phạm phải chịu hậu qué pháp ij: bat lợi mà vẫn đáp ng được u câu đấu tranh phịng chồng tơiphạm cũng niueviée cải tạo, giáo dục người phạm tội

11.2. Đặc diém của miễn trách nhiệm hành sự.

Từ việc nghiên cứu khái niệm miễn trách nhiệm hình sự, có thể thấy miễn trách nhiệm hình sự có những đặc điểm sau:

‘Tine nhất, người phạm tội đã thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội ma ‘hanh vi nay đã câu thành tội phạm. Do đó, da được miễn trách nhiệm hình sự, khơng phải chịu hậu quả pháp lý bat lợi nhưng Nha nước vẫn thể hiện sự lên. án đơi với những người nay bằng việc họ có thé vẫn phải chịu một hoặc nhiều 'tiện pháp cưỡng chế khác khơng thuộc ngảnh luật hình sự (như tổ tụng hình.

su, dân sự, hành chính, kỹ luật,..)

Thứ hai, mién trách nhiệm hình sự khơng những thể hiện được chính sách khoan hông, tinh than nhân đạo của Nhà nước mã cịn thể hiện được ngun tắc cả thể hóa trách nhiệm hình sư. Thực hiến chế định nay ”zhơ»g

ink pet (Gio bùn sau dat hoe), Nhà, Đại"học Quấc gi Ha NGI, HUNG 98

</div>Trang 16<div class="page_container" data-page="16">

những han chỗ việc áp dung chỗ tài hình sự mà cịn cỏ tác dung động viên, kimyễn khích người phạm tơi cỏ đơng lực và quyết tâm he giác phẩm đắn, tích cue học tập, lao động chấp hành nghiêm chinh pháp luật, lập cơng chuộc tơi

đỗ được hướng chính sách nhân đao của Nhà nước "19

‘Tint ba, miễn trách nhiệm hình sự chỉ được áp dung với người có hành vi

thưa mãnhiệu cầu thành tội phạm trong phin các tôi pham của Bộ luật

Hình sự, nhưng ho đủ điều kiện theo luật định để được nuấn trách nhiệm hình. sự Về đặc điểm nay tác giả Lê Thi Sơn đã cho rằng.

Trách nhiệm hình sự là trách nhiệm pháp lý đặt ra đổi với người

phạm tội thì miễn trách nhiệm hình sự, miễn hậu qua pháp lý của việc. phạm tội cũng chỉ có thể đất ra đổi với người phạm tội. Khơng thể áp dụng miễn trách nhiệm hình sự đối với người khơng có hảnh vi théa mãn

đầu hiệu pháp lý của một cẩu thành tội phạm được quy định trong luật

Sinh sự. Ú

Thứ te, thẩm quyên ap dung miễn trách nhiệm hình sự thì tủy từng giai đoạn tổ tụng sẽ do cơ quan có thẩm quyên tiền hảnh tô tụng khác nhau áp. dung. Theo quy định của Bộ luật Tổ tụng hình sự năm 2015 thi thẩm quyển miễn trách nhiệm hình su trong giai đoạn điều tra sẽ do Cơ quan diéu tra với sn ph thuẫn da Viên kiện sắt; Trang giai đoạn truy tễ Vie ide sắt xẽ là cơ quan có thẩm quyền áp dụng miễn trách nhiệm hình sự. Đơi với giai đoạn. xét xử khi có căn cứ bị cáo được miễn trách nhiệm hình su thì thẩm quyền ap

dụng sẽ thuộc về Téa án

1.1.3. Ý nghĩa của chế định miễn trách nhiệm hình si

'Với truyền thơng nhân đạo của dân tộc Việt Nam, Đăng va Nhà nước tađã có những chính sách nhân dao đổi với người phạm tội vẻ xử lý hình sự

Nin Ngoc Hot giả bên G017), Bh lận Rhoa hoe ộ hột Hho nin 205 ae sa đã bỗ ng

“017 Phanchaig) eb. Tp, NBs, 146

"Ld Trị Sơn (1907), "hit thôn hành ara miễn tich nhện: hàn ay”, Tạp chỉ Ladt ho, 5) 19.

</div>Trang 17<div class="page_container" data-page="17">

được thể hiện rõ nhất thông qua chế định miễn trách nhiệm hình su. Thơng qua đó tạo điều kiện, khuyến khích người phạm tơi lập cơng chude tơi, chứng,

tư khả năng giáo duc, tự ngun cải tạo, nhanh chóng hịa nhập với cộng đẳng

trở thành người có ích cho xã hội. Từ đó có thé thấy xét trên từng phương điện chế định miễn trách nhiệm hình sự có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với. pháp luật hinh sự Việt Nam, cụ thể

Thứ nhất, trên phương điển chỉnh tn - xã hội, Bộ luật Hình sư quy định. những trường hợp miễn trách nhiệm hình sự giúp cho các cơ quan, người có thấm quyển tiên hành tơ tục xác định đúng đắn trường hợp nao hảnh vi của người phạm tội khơng cịn nguy hiểm cho xã hội nữa hoặc người phạm tội tuy

đã gây ra hậu quả nhưng không cần thiết phải áp dụng trách nhiệm hình sự mã

van dap ứng được nhu cẩu đầu tranh, phịng chống tơi pham. Từ đó cho thay

việc áp dụng chế định này cũng chính là một trong những hình thức sã hội

‘hoa giáo đục để toan thể nhân dan, tổ chức xã hội và gia đình của người phạm.

tơi tham gia vào việc cãi tạo, giáo đục giúp đỡ ho trở thành người có ích choxã hội

Thứ hat, trên phương diện tính nhân đạo và bao vệ quyển con ngườitrong lĩnh vực tư pháp hình sự. Chính sách nhân đạo ln lả một phan của Bộ

luật Hình sự, được thể hiện rõ nét thông qua chế định miễn trách nhiệm hình. sự Có thể nói chế định nay là một biện pháp hữu hiệu để Nha nước thực hiện

chính sách phân hóa trách nhiệm hình sự cũng như việc thực hiện phương

châm trong đường lồi xét xử, cân phải “nghiém trị kết hop với khoan hông”, "trừng trị kết hợp với giáo duc, thuyễt piuc cải tạo ”. Trong trường hợp người pham tơi được miễn trách nhiệm hình sự, tức họ đã được hưởng chính sách.

nhân đạo của Đăng va Nhả nước ta, giúp họ có cơ hội lâm lại cuộc đời, có ichcho sã hội.

</div>Trang 18<div class="page_container" data-page="18">

‘Tht ba, trên phương diện kỹ thuật lập pháp, miễn trảch nhiệm hình sự

quy định tại Bộ luật Hinh sơ năm 2015 đã được các nha lâm luật thể hiện một cách day đủ, toàn diện, phủ hợp với thực tiễn đầu tranh phỏng, chồng tội phạm ở nước ta diéu đó đã tao nên tiến dé quan trong để xây dựng và hồn. thiên một số chế đính khác như trách nhiệm hình sự, hình phạt, miễn hình.

phạt... Từ đó cho thấy sự tiến bộ vẻ kỹ thuật lập pháp hình sự của nước ta

hiện nay gop phan nâng cao hiệu qua cơng tác dau tranh phịng, chồng tơi

‘Theo Điều 2 Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định: “Chi người nảo phưmmột tôi đã được BS luật Hình sự quy dinh mới phải chịu trách nhiệm hình

sw’. Từ diéu luật nay có thể hiểu, cơ sở của trách nhiệm hình sự là hành vi nguy hiểm cho xã hội của một người (có day đủ năng lực trách nhiệm hình sự, đạt đủ đơ tuỗi chiu trách nhiệm hình sv) phải théa mén các dẫu hiệu của cầu thảnh tội pham cụ thể được quy định trong Bộ luật Hình sự. Tir đó có thể hiểu

loại trừ trách nhiệm hình sự lã trường hợp một người thực hiện hành vi gâythiệt hại cho xã hội, nhưng theo quy định tại Bộ luật Hình sự thi họ khơngphải chiu trách nhiệm hình sự do họ khơng thỏa mén một trong những điều

kiện phải chịu trách nhiệm hình sw hay đáp ứng những quy định dẫn đến được.

loại trữ trách nhiệm hình sự

"Từ khái niệm về chế định loại trừ trách nhiềm hình sự nêu trên có thể so sánh sự khác nhau với miễn trách nhiệm hình sự như sau:

'Về hành vi đã thực hiện: hành vi của người được miễn trách nhiệm hình.

sự thực hiện đã cầu thành tội phạm, đã thöa man day di các yêu tổ cầu thành

</div>Trang 19<div class="page_container" data-page="19">

tội pham, hành vi của họ được cho la nguy hiểm cho x4 hội. Con đổi với

người người được loại trữ trách nhiệm hình sự có tính chất nhẹ hơn khi han

vi của người nay đã khơng thưa mãn ít nhất một hay nhiều yêu tổ cầu thảnh.

tôi pham hoặc hanh vi của họ đã đủ yếu tô cẫu thảnh tội phạm nhưng theo quy.định của pháp luật thi hanh vi đó được coi là khơng có tơi, khơng được coi latơi pham do vay họ khơng phải chịu trách nhiệm hình sự

"Về đổi tượng áp dụng: như đã phân tích bên trên bản chất hảnh vi của

người được miễn trách nhiệm hình sự đã vi phạm pháp luật do vậy trong giai đoạn khi tơ, điều tra, truy tơ hoặc sét xử thì tùy từng giai đoạn néu xác định

người phạm tội đáp ứng được đẩy đủ điều kiện theo luật định thì cơ quan điều

tra, Viện kiểm sát hoặc Tòa án sẽ áp dụng miễn trách nhiệm hình sự cho ho,

do đó tùy từng giai đoạn tổ tụng thì đổi tương được áp dụng sẽ là bị can hoặc

‘bi cáo. Còn đối với loại trừ trách nhiệm hình sự thi người khơng pham tôi sẽ

1à đổi tương được áp dung. Như phân tích thi người khơng phạm tội ở đây có

thể là người mắc bệnh vé tâm thắn, mắc bệnh khác lam mat khả năng nhận. thực hoặc khả năng điều khiển hành vi, có thể là người co

nhận thức và năng lực trách nhiệm hình vi nhưng do sự kiện bat ngỡ, phịngvệ chính đáng, tinh thé cấp thiết hoặc gây thiết hai trong khi bất giữ người

phạm tôi dẫn đến hanh vi của họ không được coi là tội pham,

'Về hậu quả pháp lý: người được miễn trách nhiệm hình sự sẽ khơng bị

y đũ năng lực

coi lả có án tích nhưng người nảy van có thể phải chịu một số biện pháp.

cưỡng chế của một số ngành luật khác như. Tổ tụng hình sự, hành chính ~ kỹuật, dân su... Đơi với người được loại trừ trách nhiệm hình thi đo ho Không,pham tội dẫn đến không phải chịu trách nhiệm hình sự trên cơ sở chung,ngỗi ra trong trường hợp phịng vệ chính đáng, tinh thể cấp thiết mà ngườiđó thực hiện hành vi nhằm bão về quyên, lợi ich hợp của người khác hay lợi

</div>Trang 20<div class="page_container" data-page="20">

ích của Nha nước, của cơ quan, tổ chức thi cịn được Nha nước va sã hộiđơng viên khen thưởng

'Về mục dich ap dung: đối với miễn trách nhiệm hình su thì việc áp dụng. hình phạt cách ly ho ra khôi xã hội là không cần thiết nhưng vẫn dam bảo được yêu cầu đâu tranh phòng và chống tội phạm, giáo dục, cải tạo người pham tôi. Đối với loại trừ trách nhiệm hình sự thì việc áp dụng nhằm xác định.

giữa tôi phạm và không phải tôi phạm, thưc hiến hành vi nào thi phat chịu.trảch nhiệm hình sự và thực hiện hảnh vi nào được loại trữ trách nhiệm hình.sự Đơng thời bao dim được nguyên tắc xử lý đúng người, đúng tội, đúng

'pháp luật, không để bỏ lọt tội phạm.

12.2. Phân biệt chế định miễn trách nhiệm hành sự với ché dinh n

"hình phạt

"Miễn hình phat theo Điều 59 Bộ luật Hình sư quy định: "Người phạm tơi có thé được miễn hình phạt nễu thuộc trường hop quy dinh tại khoản 1 và khoản 2 Điều 54 của Bộ lật này mà đẳng được khoan hỗng đặc biệt nhưng chua đến mức được mién trách nhiệm hình sự”. Có thé thay các nhà lâm luật chưa ghi nhận định nghĩa pháp ly của miễn hình phạt

Trong khoa hoc luật hình sự thì quan điểm của tác giả Trên Thi Quỳnh đ thé hiên đây đủ và rõ rang nhất về khái niệm miễn hình phạt, theo đó

Miễn hình phat là một biện pháp tha miễn trách nhiệm hình sự va

"hình phat trong luật hình sự Việt Nam, phẫn ánh chính sách phân hóa và

nguyên tắc nhân đạo, thể hiện ở việc Tòa án khơng buộc người, pháp

nhân thương mại phạm tội phải chíu hình phạt vé tơi phạm ma họ đãthực hiện bằng bản án kết tội đã có hiệu lực pháp luật khi đáp tmg các

điều kiện nhật định”

“trận Ta Qrộnh G01), “Miến hàn phạt ong Bộ hit HN sen 2015, sha đỗ bỗ sang 2017 vì mátvind địch”, Tp 2ý Tod rnin din, (09), 38

</div>Trang 21<div class="page_container" data-page="21">

Tác giả Trịnh Tiến Việt cũng có quan điểm về mién hình phạt như sau: “Miễn hình phạt là trường hop Tịa dn không buộc người, pháp nhân thương. mại phạm tội phải chịu biện pháp cưỡng chế hình sự nghiêm khắc nhất ia hinh phạt về tội phạm mà những chủ thé này aa thực hiện bằng bản án aa có “hiệu lực pháp iuật kit thôa mãn các điều kiện nhất định “3.

Tir những khải niêm của chế định miễn hình phạt nêu trên có 1 với chế định miễn trách nhiệm hình sự như sau:

'Về chủ thể có thẩm quyền áp dung: đối với miễn trách nhiệm hình su thi sẽ do Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát; Tòa án cụ thé theo Bộ luật Tổ tụng tình sự năm 2015 thi Cơ quan điêu tra với sự phê chuẩn của Viện kiểm sát sẽ: ap đụng mién trách nhiệm hình sự theo điểm a khoản 1 Điều 230, Viện kiểm. sát sẽ áp dụng chế định nay theo khoản 1 Điều 248 và Điều 285, còn Tòa an sẽ áp dụng theo quy định tại khoăn 2 Điều 328 và điểm a khoản 1 Điều 357. Đối với miễn hình phạt thi chi Téa án mới được phép áp dung theo khoản 2 Điều 328 va điểm a khoản 1 Điều 357 Bộ luật Tổ tung hình sự.

so sánh.

'Về giai đoạn áp dụng. do mién trách nhiệm hình sự được cả Cơ quan. điều tra, Viên kiểm sát vả Toa án áp dung cho niên giai đoạn áp dung của chế định này sẽ ỡ cả giai đoạn điều tra, truy tổ và sét xử: Còn đổi với miễn hình phạt thi chỉ được áp dụng tại giai đoạn xét xữ bai chỉ có Tịa án mới có thẩm. quyền áp dung.

Vệ đôi tượng áp dung miễn trách nhiệm hình sự sé áp dung cho cả bị can, bi cáo và chi ap dụng đổi với người phạm tội. Miễn hình phạt sẽ được áp

dụng đối với cả người pham tôi theo Điều 59 và pháp nhân thương mại phạm

tơi theo Điểu 88 Bộ luật Hình sự năm 2015. Ngồi ra do miễn hình phạt chỉ

được áp dụng trong giai đoạn xét xử cho nên người bi kết án va pháp nhânthương mại bị kết án sé là đối tương áp dụng của chế định này,

tên) 20310), Tre nan sự và loNipiyf (Giáo rink sau đi lọc), Nb. Đạt"học Qube gà Ha Nội, Hà Nà 243

</div>Trang 22<div class="page_container" data-page="22">

trách nhiệm hình sự.Bộ luật Hình sự năm 2015 mới chỉ quy định mi

đổi với người pham tội ma không quy định đối với pháp nhân thương mai

phạm tôi, tuy nhiên lại quy định miễn hình phạt đối với pháp nhân thương mai phạm tôi theo Điều 88 Bộ luật nay. Theo tôi xét vẻ mặt lý luân thi chế định. miễn trách nhiệm hình sự vẫn có thé áp dụng đối với pháp nhân thương mai phạm tôi bởi đây là chế định thể hiện chính sách nhân dao của Đảng và Nha nước. Ngoài ra, miễn trách nhiệm hình sự vả mién hình phat cũng có sự liên. quan đến nhau khi ma mién hình phạt ... chưa đến mức miễn trách nhiệm. tình sự (theo Điều 59.) Do đó để phù hợp với thực tiễn cũng như phân hoa hơn nữa các hình thức của trách nhiệm hình sự thì việc quy đính miẫn trách

nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mai pham tội là cén thiết

‘Vé hậu quả pháp lý: theo quy định pháp luật hiện hảnh thi người được.

miễn trách nhiệm hình sự không phai chiu bat kỹ hậu quả pháp lý bat lợi nào, khơng được coi lã có án tích. Đơi với người được miễn hình phạt thi họ chỉ

khơng phải bị ap dung hình phat, cũng được coi là khơng có an tích tuy nhiên

trên thực tiễn xét xử người được miễn hình phạt vẫn có thé bi áp dụng biện.

pháp từ pháp khác được quy định từ Điểu 46 dén Điễn 49 Bộ luật Hình sựnăm 2015.

12.3. Phân biệt chế định miễn trách nhiệm hinh sự với quy định về

dai xá, đặc xá

‘Mién trách nhiệm hình sự, đại xá, đặc xá déu lả những quy định thể hiện.

chính sách khoan hông, nhân đạo của Nha nước đối với người pham tơi, đơng.

viên, khuyến khích họ có động lực va quyét tém tự giác phan đâu, tích cực

học tập, lao đồng, chap hành nghiêm chỉnh pháp luật, lập công chuộc tội.

Đại xá là “Một biên pháp khoan hồng, nhân dao của Nhà nước do Quắc hội quyết định nhân dip những sự Kiện lich sử quan trong của đắt nước đốt

</div>Trang 23<div class="page_container" data-page="23">

với những người phạm những tội nhất định “1®. Hay “Đại xá là sự khoan hơng. của Nhà nước nhằm tha tơi hồn tồn cho một số loại tôi pham nhất định với các người phạm tội, áp dung nhân sự kiện quan trong trong đời sống chính trị

của đắt nước “

Đặc sả theo khoản 1 Điều 3 Luật Đặc xa năm 2018 là “sự khoan hồng. đặc biệt của Nhà nước do Chủ tịch nước quyết đình tha tù trước thơi ham cho người bị két án phạt tù cô thời hạn, th chang thân nhân sự kién trong đại, ngày lễ lớn đắt nước hoặc trong trường hop đặc biệt

Dưa trên những định nghĩa néu trên thì có thé so sánh giữa mién trách.

nhiệm hình sự với đại xá và đặc sả như sau:

'Về căn cứ pháp lý: mién trách nhiệm hình sự được quy định Điều 29 Bộ

luật Hình sự năm 2015, Đại sả hiện nay chưa có văn bản pháp luật nào quy

định cu thể, cịn Đặc sá đã được quy đính tại khoản 1 Điễu 3 Luật Đặc sả

năm 2018

'Về bản chất pháp lý: miễn trách nhiệm hình sự sẽ được áp dụng khi

người phạm tôi đáp ứng một số điều kiện nhất định khi đó thì khơng cần thiết

phải áp dụng trách nhiệm hình sự ma vấn dim bao được u cầu đầu tranh. phịng chồng tơi pham Đối với đại xá nếu “sgười phan tôi đang bị điều tra truy 16 hoặc xét xử thì được miễn trách nhiệm hình sự trong trường hop người phạm tơi sau khi bi tuyên hình phat hay biện pháp cưỡng chế về hinh sự khác mà được Đại xá thi họ được miễn chấp hành hình phạt hoặc biên pháp cưỡng chỗ về hình sự dy. trong trường hợp người phạm tội dang phat chấp hành hình phạt mà được Đại xá thi sẽ duoc miễn chấp hành hình phat cịn iat chua chấp hành và néu aa chấp hành xong hình phạt hay quyết đinh:

"gain Ngoc Hỏi (hả bên) Q01), Bồn hiện Roa học Bổ tật Bice nin 2015 đợc sửa đã bỗ ung."yêu 2017 (Pee clog) Ne. T nho, Ha Nội t1.

‘Teh Tên Vật (hề in) (2021), Zhch wnd hành vc pha (Giáo rình sen học) Ni. Đại

"học Quắc gà Ha Nội, Hà NG 105,

</div>Trang 24<div class="page_container" data-page="24">

của Tòa án, thi ho sẽ được xóa dn tích “15. Khi người phạm tội được Đặc xã thì “ho sẽ được miễn tồn bộ hoặc một phân hình phạt hoặc giảm nhẹ hình phat, ké cả mién trách nhiệm hình sự hoặc xóa cm tích đối với một hoặc một' số người nhất Äinh hoặc một số đông người dang chấp hành hình phat, trong trường hợp họ lập được cơng lớn hoặc đã quả già yêu hoặc mắc bênh hiém nghào “1

Về thẩm quyển áp dung: miễn trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Tổ tụng. tình sự sẽ do Cơ quan điều tra áp dung theo điểm a khoản 1 Điều 230, Viện. kiểm sốt áp dụng theo khoản 1 Điểu 248, Điều 285 va Tòa án áp dung theo khoản 2 Điểu 328, điểm a khoản 1 Điễu 357. Đổi với Dai xa theo khoăn 11 Điều 70 Hiến pháp thi Quốc hội sé có thẩm quyển quyết định Đặc xá theo khoản 3 Diéu 8 Hiển pháp năm 2013 thì Chủ tịch nước sẽ có thẩm quyền.

quyết định

'Về đơi tượng áp dung: miễn trách nhiệm hình sự sẽ được áp dung cho cả tị can, bi cáo tùy từng giai đoạn tô tung cụ thể. Đại xá sẽ áp đụng đối với

người phạm tôi ở mọi giai đoạn tir điều tra, truy tổ, xét xử và cả giai đoạn thihành án. Còn Đặc xá do chỉ áp dung đổi với người pham tội bi kết án tù cóthời hạn hoặc tù chung thân nên chỉ áp dụng đổi với người pham tôi trong giaiđoạn thi hanh án.

'Về hậu quả pháp lý: do người được miễn trách nhiệm hình sự khơng phải

chiu trách nhiệm hình sự cho nên họ khơng có án tích. Đổi với người đượcĐại xá thì được coi là khơng có tơi va đồng thời trong lý lich tư pháp cũng

khơng có án tích. Người được Đặc xa sẽ được miễn chấp hành hình phạt cơn. lại tuy nhiên khơng được xóa ngay và vẫn cịn tiến án trong lý lịch tư pháp,

© BT Vật bia) QOD, niệu lò sả nh ph (Giáo nh xen lọ), Nha Đạtọc de ga B Nộp iN. 105

=—- bn) C030), rh tn sew pa (Gowns đi ee), Nb. Đạt

ọc Qe ga Bt Non Nà ơ 108

</div>Trang 25<div class="page_container" data-page="25">

13. Khái quát lịch sử phát triển các quy định về miễn trách nhiệm.

hinh sự trong luật hình sự Việt Nam từ sau Cách mạng tháng Tám năm.

1945 đến thời điểm hiện tại

13.1. Giai đoạn sau cách mang tháng Tám đến trước pháp dién hoá Tin thứ nhất — Bộ luật Hình sự năm 1985

Vào thời điểm trước khi Bộ luật Hình sự năm 1985 có hiệu lực thì chế định miễn trách nhiệm hình sự vẫn chưa được ghi nhận là một chế định độc lập trong pháp luật hình sự tuy nhiên trong thực tiến sét zử và tại một số văn.

bản có hiệu lực pháp luật thời kỹ đó đã trực tiếp hoặc gián tiếp ghỉ nhân.

những trường hợp được miễn trách nhiệm hình sự. Theo đó, miễn trách nhiệm. hình sự đã được thừa nhân, áp dụng với nhiễu tên gọi khác nhau: “the muỗn trách nhiệm hình sự”, “miễn tơ”, “tha bỗng bi cáo”... Một số văn ban pháp

uật ở để cập đến chế định nay như

Điều 1 mục | Sắc lênh số 52/SL của Chủ tịch Chính phủ lêm thời vẻviệc zá tội các phim nhân ngày 20/10/1945. Theo sắc lệnh này người phạm.

những tội sau déu được hoản toàn xa miễn:

"Tội phạm vao luật lệ hội hop, tôi phạm vào luật lệ báo chí, tội phạm củathợ thuyén bi phat do luật lao đông, Tôi pham trong khi định công

Điều 2 Sắc lệnh sổ 223/SL ngay 27/11/1946 của Chủ tích Chính phủ.

'Việt Nam dan chủ cơng hịa trừng trị các tội nhận hỏi 16, đưa hồi lộ, biển thủ. công quỹ quy dink: “Người pham tôi đưa hối 16 cho một công chức mà tej cáo giác cho nhà chức trách việc hỗi lô ấp và chứng minh rằng đưa hi lộ bt

công chute cưỡng bách ước hứa hey là đẳng cách trả nguy thủ người Ấp được

miễn hét cả tội. Trong trường hop này tang vật nỗi lộ được hoàn tra’

Tại Điêu 20 Pháp lệnh trừng trí các tơi pham phản cách mạng ngày

30/10/1967 của Ủy ban thường vụ Quốc hội quy đính vé những trường hợp giảm nhẹ hình phạt hoặc miễn phạt như sau:

</div>Trang 26<div class="page_container" data-page="26">

“L Có âm rman pha tôi, nhung đã tự nguyện không thuec hiện tôi pham,2. Tôi phạm chuea bi phát giác mà thành thật te thí, khai rố những âm

amen và hành động của minh và đẳng bon;

đây đi âm rman của bọn cằm đâu phẩm cách mang:

J không thi hành đây dit hoặc khuyên bảo đẳng bọn không th hành

4 C6 những hành động làm giảm bởi tác hại cũa tội pham

5. Phạm tôi vi bi áp buộc, lea phinh và việc làn chuea gây thiệt hại lớn

6 Bị bắt, trước kht bị xét xứ tô ra thành thật hỗi cải, lập công chuộc

Bản tổng kết va hướng dan số 320 — HS? ngay 11/05/1967 của Toa án. nhân dân tối cao về đường lỗi sét xử tôi hiếp dâm vả một số tội khác về mat tình đục có nêu. “Kh tập trang nhiễu tình tt gtdon nhe, hoặc kin cơ những tinh tiết giảm nhẹ đặc biệt có thé xứ dưới mức tối thiểu nói trên đây, có thể

cho hưởng án treo hoặc tha niễn hình phat

Tit các văn bản pháp luật nêu trên có thể thay những trường hợp người pham tơi có thé được miễn trách nhiệm hình sự gồm:

- Có quyết định đại xa,

- Tự nguyện nữa chừng chấm dứt việc phạm tơi,

- Trước khí sự việc bị phát giác đã thành thật tự thú, khai rổ âm mưu,hành đồng của mình va đồng bon,

- Người phạm tội đã có những hành đơng ngăn chăn hoặc làm giảm bớt

tác hại của hanh vi nguy hiểm cho xã hội;

- Người phạm tội trước khi bị xét xử đã t6 ra thành thất hối cải lập công

chuộc tội hoặc tự nguyện bơi thường hoặc sữa chữa thiệt hai mình gây ra,- Pham tội vi bi ép buộc, lửa phinh và việc lam chưa gây thiệt hai lớn.

'Vào thời điểm nay trước khi Bộ luật Hình sự năm 1985 ra đời thi miễn. trách nhiệm hình sự vẫn chưa được thống nhất tên gọi giữa các văn bản pháp

</div>Trang 27<div class="page_container" data-page="27">

luật. So sánh với quy định tại Bộ luật Hình sự hiện hành cho thấy có những

điều kiện được giữ nguyên từ thời điểm ma các Pháp lệnh trừng phạt vấn cịn hiệu lực như có quyết đính đại zá hay tự nguyên nữa chừng chấm đút việc phạm tội còn những điều kiện còn lại đã bi loại bỗ hoặc được sửa đổi bổ sung. sao cho phù hợp với thực tiễn dau tranh phòng ngừa tội phạm ở thời điểm.

hiện tại

13.2. Giai đoạn từ khi ban hành Bộ luật Hình sự năm 1985

_pháp dién hod lầm thứ hai ~ Bộ luật Hình sự năm 1999

Năm 1985 là năm đánh dâu sự ra đời Bộ luật Hình sự đầu tiên của nước

ta, là nén móng ban dau cho các quy định của Bộ luật Hình sự sau nảy. Miễn. trảch nhiệm hình sự chính thức được ghỉ nhân tai thời điểm nay và được quy

định tai phan chung và phan các tôi phạm tương tự như ở Bộ luật Hình sự

năm 1999 và Bộ luật Hình sự năm 2015, Cụ thể những trường hop sau:

Miễn trách nhiệm hình sự do tự ý nữa chimg chấm dứt việc pham tơi (Điêu 16), miễn trách nhiệm hình sự do chuyển biển của tình hình ma hành vi phạm tội khơng cịn nguy hiểm cho xã hội nữa (Khoản 1 Điều 48); mién trách.

nhiệm hình su do sự ăn nn héi cdi của người pham tội (khoản 1 Điều 48),

miễn trách nhiệm hình sự cho người chưa thành niên phạm tơi (khoản 3 Biéu 59), miễn trách nhiệm hình sự cho người pham tôi gián điệp (khoăn 3 Điều 74); miẫn trách nhiêm hình sự cho người phạm tơi khơng tô giác tôi phạm (khoăn 2 Điều 247), miễn trách nhiêm hình sự cho người pham tội đưa hồi 16

(khoăn 4 Điền 227)

Sau khi áp dụng Bộ luật Hình sự năm 1985 thì ngảy 05/01/1986 Hội

đẳng Thẩm phản Tồ án nhân dân tôi cao đã ban hảnh Nghị Quyết số 02-HĐTP-TANDTC/QĐ ngày 05/01/1986 hướng dẫn áp dụng một số quy định của Bộ luật Hình sự. Theo đó, tại phan 8 hướng dẫn vẻ mién trách nhiệm hình.

sử gồm những nội dung chính sau

</div>Trang 28<div class="page_container" data-page="28">

~ Miễn trách nhiễm hình sự khác với trường hop khơng cơ trách nhiệm

hành sue

~ Người được miễn trách nhiệm hình sue thi đương nhiên không bị cot là

người cam án,

- Trong giai doan điều tra, truy tổ thi Viên kiém sát nhân dan có quyền miễn trách nhiệm hình sự. Trong giai đoạn xét xứ thi việc miễn trách nhiệm hinh sự do Toà án quyết dinh.

~ Khi mẫn trách nhiệm hình sư thì trong phần nhấn đinh của bản án

_phải nói 76 là bị cáo đã phạm tơi gi nhương được miẫn trách nhiễm hình sự vài phải nói rỡ Ip do. Trong phần quyết định của bản án thì chỉ cẩn nói là mẫn

trách nhiệm hình sục Khi đã mién trách nhiệm hinh sự thủ Tịa án khơng được quyét ãmh bắt cứ loại hình phạt nào, nhưmg vẫn có thé quyết dinh việc bội thường cho người bị hại và giải quyết các tang vật

Đôi với quy định vé tự ý nữa chimg chấm dứt việc phạm tội theo Điều.16 Bộ luật Hình sự năm 1086, các nha làm luật mới chỉ quy đính việc áp dung

miễn trách nhiệm hình sự đổi với người đồng pham la người thực hành ma chưa có hướng dẫn vẻ việc tự ý nửa chừng cham đứt việc phạm tội trong trường hợp có những người dong phạm cịn lại la người tổ chức, người xii

giuc, người giúp sức. Do vay má ngày 19/04/1989, Hội đồng Thẩm phán Toa

án nhân dân tôi cao đã ban hảnh Nghị Quyết số 01-HĐTP/NQ hướng dan bỏ sung việc áp dụng một số quy định của Bộ luật Hình sự năm 1985, đã hưởng

dẫn cụ thé van dé này như sau:

“Đỗ được miễn trách nhiệm hình sự theo Điễu 16 Bộ luật Hình sự về tơi đinh phạm, người wit gue, người 16 chức, người giúp sức phải có những "ảnh động tích cực nhằm ngăn chăn việc thực hiện tôi phạm

Dé được miễn trách nhiệm hình sự theo Điêu 16 Bộ luật Hình sự. người ait gine, người tổ chức phải thuyết piục, Rimyên báo, đe doa đỗ người thực

</div>Trang 29<div class="page_container" data-page="29">

ành Không thực hiện tôi phạm hoặc phait báo cho cơ quam Nhà nước có thẩm

quyển. báo cho người sỡ là nan nhân biết về tội phạm đang được chuẩn bi

thực hiện đỗ cơ quan Nhà nước hoặc người sẽ là nạn nhân cỏ biện pháp ngănchăm tôi phạm

Dé được miễn trách nhiệm hình sự theo Diéu 16 Bộ luật Hình sự, người ghúp sức phải chẩm đứt việc tạo nhitng điều kiện tinh thần, vật chất cho việc thực hiện tội pham (niue Không cưng cấp phương tiên, công cu phạm tôi không chỉ diém dẫn đường cho kẽ thực hành...) Nếu sự giúp sức của người giúp sức dang được những người đông phạm Riác sử ding đễ thuc hién tơi

phon, thi người giúp sức cling phải có những hành động tích cực nửne đã nêu

ở trên đối với người xúi gine, người tổ chức đề ngăn chặn việc thực hiện tôi

Người wit gine, người tổ chức, người giúp sức được miễn trách nhiệm

theo Điều 16 Bộ luật Hình sự trong trường hop ho ngăn chăn được việc thực

iện tội phạm, liêu quả cũa tội pham không xâp ra. Niueng néu những việc ho

“đã làm không ngăn chăn được việc thực hiện tôi pham, Tiến quả của tội phạm

vẫn xây ra. thi họ có thé vẫn phải chiu trách nhiệm hình sục Ho chỉ có the được miễn trách nhiệm hình sự theo khoản 1 Điều 48 Bộ luật Hình su nếu

rước khi hành vi pham tôi bi phát giác mmà họ đã tự thi, Kha rổ sự việc gop

phan có hiện quả vào việc phát hiện và điều tra tôi phạm, cổ gắng hạn chế đến mức thắp nhất hậm quả của tội phạm!

Co thé thay Bộ luật Hình sự năm 1985 va các quyết định, nghị quyết của. Toa án nhân dân tôi cao đã ghi nhận miễn trách nhiệm hình sự là một chế

định độc lập. Khác với quy đính trước đây thì Bộ luật Hình sự năm 1985 đã

quy định một cách cụ thể các trường hợp được miễn trách nhiệm hình sự trong phan chung va phan các tội pham cụ thé ma không chỉ thừa nhận qua thực tiễn sét xử và các văn bản pháp lý đơn 1é như trước nữa.

</div>Trang 30<div class="page_container" data-page="30">

13.3. Giai đoạn từ khả ban hành Bộ luật Hình sự năm 1999 đến trước

bi ban hành Bộ luật Hình sự năm 2015

Sau 14 năm áp dụng Bộ luật Hình sự năm 1985 thì vào 21/12/1999 nướcta đã banhành Bộ luật Hình sự năm 1999. Theo đó Bộ luật này đã mỡ rộng

‘hon các quy định về miễn trách nhiệm hình sự trong đó có Điều 25 quy định. miễn trách nhiệm hình sự có tính chất áp dụng chung cho mọi tội pham như sau

“1. Người phạm tội được mién trách nhiệm hình sự nễu kit tiễn heh điều tra, truy tô hoặc xét xứ do chuyén biến của tinh hình mà hành vi phạm Tơi hoặc người pham tôi Khong côn nguy hiểm cho xã hội nit

2. Trong trường hop trước iit lành vi phạm tội bị phát giác, người

‘phon tội đã tự thú, khai rõ sự việc, góp phần có hiệu quả vào việc phát hiện và điều tra tôi phạm, cố gắng hạn chế đến mức thấp nhất hận quả của tôt phạm thi cũng có thé duoc mién trách nhiệm hình sự

3. Người phạm tội được miễn trách nhiệm hình sự kit có quyết mh dat

Co thé thay ngoài việc ké thừa hai trường hợp miễn trách nhiệm hình sự

theo quy định tại khoản 1 Diéu 48 B6 luật Hình sự năm 1985 thì Điều luật

mới nảy còn bd sung trường hợp miễn trách nhiệm hình sự khi có quyết định. đại xa, Ngồi ra Bộ luật Hình sự năm 1999 đã quy định cụ thể hơntrường nào miễn trách nhiệm hình sự có tính chất bắt buộc, trường hop nao miễn trách. nhiệm hình sự có tinh chất tùy nghĩ. Cụ thể:

Những trường hợp mién trách nhiệm hình sự có tính chất bat buộc gồm: Miễn trách nhiệm hình sự do tự ý nữa chimg chấm dứt việc pham tôi (Điều 19), Miễn trách nhiệm hình sự do chuyển biển của tỉnh hình (khoản 1 Điều 25), Miễn trách nhiệm hình sự do quyết định đại xá (khoản 3 Điều 25) và miẫn trách nhiệm hình sự do phạm tội gián điệp (khoản 6 Điều 289).

</div>Trang 31<div class="page_container" data-page="31">

Những trường hợp mién trách nhiệm hình sự có tính chất tùy nghỉ gồm: Miễn trách nhiệm hình sự do sự ăn nin hổi cải của người pham tôi (khoản 2 Điển 25), miễn trách nhiêm hình sự cho người chưa thảnh niền. phạm tội (khoản 2 Điều 69), miễn trách nhiệm hình sự do phạm tội đưa hôi 16 (khoản 6 Điều 289); miễn trách nhiệm hình sự do phạm tơi làm mơi giới hỗi 16 (khoản 6 Điều 290); miễn trách nhiém hình sự do pham tội khơng tơ giác

tơi pham (Khodn 3 Điều 314)

Khi người phạm tội đáp ứng những điểu kiên theo luật định mà thuộc trường hợp được mién (bắt buộc), thì các chủ thể có thẩm quyền tiền hanh tổ tụng bit buộc phải miễn trách nhiệm hình sự cho người phạm tơi. Cịn đổi với trường hợp người phạm tội có day đủ điều kiện theo luật định để có thé được miễn trách nhiệm hình sự thì cơ quan, người có thẩm quyền tiên hành tổ tụng.

sé áp dung tuy nghĩ trên cơ sỡ đánh gia vu án một cách toàn diện, đây đủ như:người pham tơi có nhân thân tốt, nhiều tình tiết giảm nhẹ như thực sự ăn năn.

hối cdi, thành khẩn khai bao, đã khắc phục một phẩn hoặc toàn bộ hậu qua) thủ cơ quan tién hành tô tung quyết định miễn trách nhiệm hình sự cho họ

Ngược lại néu người phạm tội có nhân than khơng tốt, thường xun vi phạm.‘rat tự hành chính, bản thân ho khơng thay ăn nãn hồi cãi thi khơng nên cho

họ hưởng chính sách miễn trách nhiệm hình sự. dựa trên những cơ sở đó ma cơ quan, người có thẩm quyên sẽ quyết định việc mién trách nhiệm hình sự cho người phạm tội hoặc người đó vẫn phải chiu trách nhiệm hình sự:

Miễn trách nhiệm hình sự trong B6 luật Hình sự năm 1999 đã có sự cải

tiến so với các Bộ luật Hình sự trước đó khí quy định cụ thể trường hợp néoáp dung tùy nghĩ, trường hop nào bắt buộc áp dung. Trên cơ sở đó đã giúp

cho cơ quan có thẩm qun dé đảng hơn trong q trình giải quyết vụ án.

</div>Trang 32<div class="page_container" data-page="32">

13.4, Giai đoạn từ khi ban hành Bộ luật Hình sự 2015 cho đến nay Bộ luật Hình sự năm 1999 đã thể hiện được nhiều điểm tích cực trong cơng tác đầu tranh phòng, chúng tội pham, bão vệ va thúc day sự phát triển. của đất nước. Tuy nhiên với sự phát triển của thời đại cơng nghệ 4.0 cũng như tình hình tội phạm diễn biến ngày cảng phức tap đã cho thay B ơ luật Hình sự. nm 1999 khơng còn phù hop khi biểu hiện những bat cập han chế trước điển. tiển tinh hình va đồi héi của đất nước. Vi vậy ma Bộ luật Hình sự năm 2015 ra đời đã sửa đổi, bỏ sung nhiều quy định mới phủ hợp với thực tiễn đầu tranh. phòng, chồng tội phạm dong thời đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế

Miẫn tréch nhiêm hình sự trong Bộ luất Hình sự năm 2015 cũng có sw thay đổi, bd sung so với Bộ luật Hình sự năm 1999, cụ thé:

Khoản 1 Điều 29 quy định người pham tội được miễn trảch nhiệm hình.

su khi có một trong các căn cử sau: khi tiền hành điểu tra, truy tổ hoặc xét xử,

do có sư thay đổi chính sách, pháp Int làm cho hành vi pham tơi khơng cịn. nguy hiểm cho xã hội nữa hoặc khi có quyết định đại xá. Khi đáp ứng được một trong hai căn cứ trên thi cơ quan có thẩm quyển tiên hanh tổ tụng buộc. 'phải mién trách nhiệm hình sự cho người phạm tội.

Kho&n 2 Điều 29 quy định ba căn cứ ma người pham tôi nêu dap ứng.

được một trong các căn cứ đó thi sé có thé được miễn trách nhiệm hình sự: thứ nhất khi tiến hành điều tra, truy tổ, xét xử do chuyển biển của tỉnh hình. mà người phạm tơi khơng cịn nguy hiểm cho xã hội nữa, thứ hai khi tiền ‘hanh diéu tra, truy tổ, xét xử, người phạm tội mắc bệnh hiểm nghèo dẫn đền. khơng cịn khả năng gây nguy hiểm cho 24 hội nữa, va cudi cing trước khi

hành vi phạm tôi bi phát giác, người phạm tôi tự thú, khai rổ sự việc, gốp

phân có hiệu quả vao việc phát hiện và điều tra tội phạm, cổ gắng han ché dén

mức thấp nhất hậu quả của tội pham và lập cơng lớn hoặc có cơng hiển đặcbiết, được Nha nước và x4 hội thừa nhân Người pham tơi khi có một trong

</div>Trang 33<div class="page_container" data-page="33">

các căn cử nêu trên thi tuy theo diễn biển, tình hinh vụ án cơ quan thấm quyển. tiến hảnh tổ tụng sẽ danh giá một cách khách quan, toản diện để có thé ap dung miễn trách nhiệm hình sự cho người phạm tơi.

Khoản 3 Diéu 20 cũng quy định về trường hợp người phạm tội có thể được miẫn trách nhiêm hình sự khi: người thực hiện tội pham nghiêm trong

do vô ý hoặc tội pham ít nghiêm trong gây thiệt hại vé tinh mang, sức khöe,

danh dự, nhân phẩm hoặc tải sản của người khác, đã tự nguyên sửa chữa, bồi

thường thiệt hai hoặc khắc phục hau qua và được người bi hai hoặc người dai

điên hợp pháp của người bi hai tự nguyên hòa giải và đề nghĩ miễn trách nhiệm hình sự, thì có thể được miễn trách nhiệm hình sự.

Tại phin các tội pham Bộ luật Hình sự năm 2015 vẫn giữ nguyên những quy định các trường hợp miễn trách nhiệm hình sự đơng thời bd sung thêm. một trường hợp miễn trách nhiệm hình sự đổi với tôi phạm trông cây thuốc

phiện, cây coca, cây cân sa hoặc các loại cây khác có chứa chất ma túy theokhoản 4 Điểu 247

“1. Người nào trông cấp thuốc phiện, cây côca, cấp cần sa hoặc các ioat cây khác có chứa chất ma túy do Chính phủ quy định thuộc một trong các trường hợp sau đây, thi bt phạt tt từ 06 tháng đến 03 năm:

a) Đã được giáo duc 02 lan và đã được tao điều kiện én dinh cuộc sống: b) Đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị két án về

Tơi này, chưa được Xơa án tích ma cơn vi pham,

4 Người nào pham tôi thude khodn 1 Điều này, niueng đã te nguyên phá bỏ, giao nộp cho cơ quan chức năng có thẩm quyên trước khi thu hoạch, thi 66 thé được miễn trách nhiệm hinh sự”

</div>Trang 34<div class="page_container" data-page="34">

14. Quy định về miễn trách nhiệm hình sự trong Bộ luật Hình sự

của một số nước trên thé giới.

Không chỉ riêng Việt Nam ma các nước trên thé giới trong pháp luật hinh sự của họ déu có những quy đính vé miễn hoặc giảm trách nhiêm hình sự

cho người phạm tơi cũng như việc hướng tới các hình phạt có tinh chất khoanhồng, nhân đạo cho họ nêu đáp ứng đây di những điều kiện theo luật địnhnhằm phân hoá tội phạm vả người pham tội. Qua nghiên cửu chỉ ra có ba

nhóm chính sau

~ Nhóm các nước chỉ quy định về miễn hình phạt, miễn giảm hình phat hoặc miễn trừ hình phạt trong Bộ luật Hình sự. Ví dụ: Cơng hịa Liên bang

Đức, Cơng hịa Pháp, Cơng hịa Nhân dan Trung Hoa, Nhật Ban,

~ Nhóm các nước quy định miễn hình phạt, miễn giãm hình phạt, mién trừ hình phạt va mién trách nhiệm hình sự trong Bộ luật Hình sự. Ví du: Việt

Nam, Liên bang Nga, Cơng hịa Latvia,

- Nhóm thứ ba tương tự như nhóm thứ hai tuy nhiên quy định về miễn

{rach nhiêm hình sự của ho lại khác với nước Việt Nam ta. Ví dụ: Cơng hịa

Dân chủ nhân dan Lao, Tây Ban Nha, Vương quốc Thuy Điển,

'Việc nghiên cứu các quy định về miễn trách nhiệm hình sự của một số nước trên thé giới để réi so sánh với quy định tại Bộ luật Hình sự Việt Nam. vê miễn trách nhỉ êm hình sự góp phân hồn thiện chế định nay.

14.1. Bộ lật Hình sự Liên bang Nga

Miễn trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự Liên bang Nga sửa đổi gin đây nhất năm 2010 được quy định tại chương 11 gồm ba điều luất tương 'ứng với ba trường hop được miễn trách nhiệm hình sự, cụ thé:

~ Miễn trách nhiệm hình sự do thực sự ăn nén hối cãi (Điều 75)

1. Người lần đâu phạm tơi ít nghiêm trong có thé được mién trách.

nhiệm hình sự nếu sau khi thực hiện hành vi pham tội đã tự thú, tích cực.

</div>Trang 35<div class="page_container" data-page="35">

giúp đỡ việc khám pha va diéu tra tội phạm, bôi thường thiết hại đã gây

ra hoặc bằng cách nào đó làm giảm thiểu thiệt hại của tội phạm va do ‘hanh wi thực sư ăn nn hồi cai, hoặc đã khơng cịn nguy hiểm cho xã hội

2. Người thực hiện loại tội phạm sẽ được mẫn trách nhiệm hình sự chi trong các trường hợp được quy định cụ thé tại các điều luật tương, ‘mg ở Phan riêng Bộ luật nay”,

- Miễn trách nhiệm hình sự do đã hoa giải với người bi hại (Điểu 76)

sự niễu người phạm tơi đã tiễn hàmh hồ giải với người bi hại và đã đền bit ñược miễn trách nhiệm hình

ẩm pham tơi it nghiêm trong có

thiệt hat cho người bị hai “`.

~ Miễn trách nhiệm hình sự do đã hết thời hiệu (Điển 78)

1. Người phạm tôi được miễn trách nhiệm hình sự, nếu kể từ ngay

pham tơi đã qua các thời gian sau đây.

a) Hai năm sau khí phạm tơi ít nghiêm trong,5) Sau năm sau khi phạm tơi nghiém trong,

đ) Mười lãm năm sau khí pham tội đặc biệt nghiêm trong,

2. Thời hiệu được tinh từ ngày thực hiện tôi pham đến thời điểm.

ban án của Toa án có hiệu lực pháp luật. Trong trường hợp thực hiện tộipham mới thi các thời hiệu đổi với từng tơi phạm được tính riêng

3. Thời hiệu tạm đừng nêu người pham tôi trén tránh điều tra hoặc.xét xữ. Trong trường hợp thực hiện tôi pham mới thi các thời hiệu đổi-véi từng tội phạm được tính riêng,

" Tường ăn học Luật Hà Mộ in), Bổ tae Hin s ifn bang Ne QOL), Nib. Công nhận đn

`" ưng ẩm học Luật Hi Nội (ic), đổ lade Bồn sự Lin Dong Nga Q01), No. Công an hân din,

trl08

</div>Trang 36<div class="page_container" data-page="36">

4. Van để co áp dung thời hiệu hay không đổi với người phạm tơi

có hình phạt tử hình hoặc tù chung thân do Toa án quyết định. Nêu Toa

an thay rằng khơng thể miễn trách nhiệm hình sự cho người phạm tơi vi

hết théi hiểu, thì cũng khơng áp dụng hình phạt tử hình hoặc tủ chung,thân đối với họ

5. Đối với những người phạm tơi chồng hồ bình va nhân loại được.

quy định tại các Điểu 353, 356, 357 và 358 Bộ luật này, thi không áp

dụng thời hiệu”,

Ngồi những quy định nêu trên thì mién trách nhiệm hình sự cịn quy.

định thêm hai trường nữa là do đại xả (Điều 85) và cho người chưa thành niên

(Điễu 90). Điều 84 quy định người phạm tội có thể được miẫn trách nhiệm.

hình sự khi có văn bản đại xa. Khác với quy định của nước ta thi đại xa trong

Bộ luật Hình sự Liên bang Nga mang tính chất tùy nghi tức có thể được ap dụng tuỷ thuộc vào cơ quan có thẩm qun, cịn đối với Bộ luật Hình sự nước ta thì khi có quyết định đại sả thi người phạm tội được (tinh chất bất buộc) mién trách nhiệm hình sự theo điểm b khoản 1 Điều 29, Miễn trách nhiệm. hình sự đổi với người chưa thành nién pham tôi theo Biéu 90 quy định “Áp chong biện pháp giáo đục bắt buộc ” cho thay điều kiên áp dụng đỗi với người phạm tội lần dau tội ít nghiêm trọng hoặc tơi nghiêm trọng có thé được miễn. trách nhiệm hình sự néu thy có thé cải tao họ bằng các phương pháp giáo duc bat buộc va cịn phải có nhiều tình tiết giảm nhe trách nhiệm hình sự nữa

Nhu vậy, Điều luật nảy quy định tương đổi giéng với pháp luật hình sự Viet

Nam nhưng đối tượng áp dung thi có chút khác biệt ở chỗ nên người phạm tơi từ đủ 14 đến đưới 16 tuổi phạm tôi rất nghiêm trọng (trừ những tội pham. được liệt kê trong điều luật) thì vẫn có thể được miễn trách nhiệm hình sự theo điểm b khoăn 2 Điều 01 Bộ luật Hình sự năm 2015. Ngồi ra theo Điều

“Thường ăn học Luật Hi Một (in), Bổ hứt Zônh s Bốn Bang Ne QOL), Ni, Công an hận đán,

uD

</div>Trang 37<div class="page_container" data-page="37">

luật nay nêu người đông phạm la người dưới 18 tuổi có vai trị khơng đáng kể trong vụ án, tức người phạm tôi từ đủ 14 tuổi đến đưới 18 tuổi co thể được miễn trách nhiệm hình sư về tắt cả các tội phạm nếu họ chỉ có vai trị “&hơng. đáng kế ” trong vụ án.

"Trong phan các tội phạm, miễn trách nhiệm hình sự cịn được quy định &

nhiêu điều luật như:

Tội buôn người (Điều 127-1); tội khủng bd (Điều 205), tội giúp đỡ hoạt

đông khủng bổ (Điều 205-1); tội bắt giữ con tin (Điều 206); tôi thành lập hoặc.

tham gia tổ chức vũ trang trái pháp luật (Điều 208); tôi mua, chuyển giao, tiêu. thụ, tang trữ, vận chuyển hoặc mang theo trai phép vũ khí, các bé phân chỉnh. của vũ khi, đạn được, chất nỗ và thiết bị gây nỗ (Điều 222), tội đưa hồi lô.

(Điều 201), tôi đưa ra lời khai gian dồi, kết luân giám đính sai của giém định.viên, của chuyên gia hoặc ban dich sai (Điều 307).

Co thể thay, ở phan chung miễn trách nhiệm hình sự của hai nước quy

định có sự tương đồng. Tuy nhiên Bộ luật Hình sự Liên bang Nga đã quy định

thêm hai trường hợp miễn trách nhiệm hình sự khác nước ta la: Do người

pham tội đã hoà giải với người bị hại (Điểu 76) và do đã hết thời hiện truy

cửu trách nhiệm hình sự (Điễu 78). Về trường hợp hết thời hiệu truy cứu trach nhiệm hình sự, Bộ luật Hình sự năm 2015 (Điều 29) cịn chưa quy định cu thé

vẻ hậu quả pháp lý ma họ phải gảnh chịu như nao sau khi được hưởng thời

hiệu thi pháp luật hình sự nước Nga đã quy định đây là trường hợp miễn trách: nhiệm hình sự Ngồi ra một điểm khác biệt nữa là nêu một người tư ý nữa

chững chấm đút việc pham tôi thi theo Bộ luật Hình sự Việt Nam người này

được miễn trách nhiệm hình sự vẻ tơi định phạm, cịn đổi với Bộ luật Hình sự

Liên bang Nga thi người nay khơng phải chíu trách nhiệm hình sự theo khoản.2 Điệu 32

</div>Trang 38<div class="page_container" data-page="38">

phan các tội phạm, Bộ luật Hình sự Liên bang Nga quy định tương đổi nhiều trường hợp được miễn trách nhiệm hình sự đối với một số tội phạm cụ: thể trong đó có duy nhất một trường hop giống với quy định của nước ta đó lả tơi đưa hối 16. Nhin chung, các quy đính tai phẩn này thì các nhà lam luật Liên bang Nga yêu câu để được nuấn trách nhiệm hình sự cần có một số điều

kiện nhất định như. người pham tơi phai có những hảnh đơng chứng tư sự

thành khẩn, ăn nan hồi cải, lap thời ngăn chăn không để cho tội phạm xây.

xa... Đẳng thời hành vi của họ không được câu thành tội phạm khác, nêu hành.vi của họ đã thực hiện cầu thành một tội pham khác thi sẽ chiu trách nhiém

hình sự vẻ tơi họ đã thực hiên. Ngoài ra, các quy định về miẫn trách nhiém hình sự đổi với các tội pham cụ thể trong Bộ luật Hình sư Liên bang Nga đa

phân mang tính chất bắt buộc, cịn đổi với Bộ Luật Hình sự nước ta chỉ có

duy nhất tội gián điệp (Điểu 110) mang tinh chất bất buộc cịn lại các tơi tại

các Điều 247, 364, 365, 390 déu mang tinh chất tùy nghĩ.14.2. Bộ luật Hình sự Tay Ban Nha

Bên cạnh Bộ luật Hình sự Liên bang Nga thi Bộ luật Hình sư Tây Ban.Nha năm 1995 (theo bai viết cia tác giả Lê Văn Cam trên tạp chí nghiên cứu.

Chau Âu” cũng đã dành hẳn một chương quy định về miễn trách nhiệm hình. su. Tuy nhiên, da tên chương la như vậy nhưng những trường hợp miễn trách. nhiệm hình sự đó lai mang bản chất pháp lý là các trường hợp loại trừ có thé

hiểu là khơng phải chịu trách nhiệm hình sự, cụ thé: ~ Người chưa đến 18 tuổi,

- Người trong thời gian thực hiện tội pham vì bị đầu độc bằng rượumạnh, chất độc, chất ma t hoặc chất hướng thân khác mà khơng có ý định.

phạm tội hoặc khơng nhìn thấy trước hoặc khơng buộc phải nhìn thay trước.

khả năng là mình sẽ pham tội, cũng như do ảnh hưỡng của các chất nảy đãˆ Là Vin Cin G009), Bộ hông pip ith sự Tây Ban Nha, Zap chí nghiên củ Chấn đã, 9), 51 52

</div>Trang 39<div class="page_container" data-page="39">

căn trở sự nhận thức được của người đó tính chất trái pháp luật của hành vi

hoặc cân trở sư nhận thức được của người đó tính chất trải pháp luật của hanvi hoặc căn trỡ sự diéu khiển hành vi được thực hiện,

~ Người trong thời gian thực hiện hành vi phạm tội vi bị rồi loạn nao đó. vẻ tâm thân ma khơng thể nhận thức được tinh chất trái pháp luật của hành vi do minh thực hiện hoặc không thể điều khiển được hảnh vi của mình,

~ Người bị rỗi loan về tâm thân lâm mắt năng lực nhân thức hoạt động

của mình từ lúc sinh ra hoặc từ lúc cịn thơ âu,

~ Người đã hành đơng trong phịng vệ chính đáng,~ Người đã hành đơng trong tình thể cấp thiết,

~ Người đã hanh động để thực hiện trách nhiệm, quyển hợp pháp, cũng.

như các nghĩa vụ theo chức vụ hoặc nghề nghiệp của mình,~ Người đã hành đơng trong tình trạng khiếp sợ mẽnh liệt

Nhìn chung, các trường hợp miễn trách nhiệm hình sự theo pháp luật hình sự Tây Ban Nha có bản chất pháp lý khác với những trường hợp miễn trách nhiệm hình sự theo pháp luật hình sự Việt Nam. Theo quan điểm của

các nhà làm luật Việt Nam thi các quy định nêu trên thuộc vào các trường hợpđược loại trừ trách nhiệm hình sự tương ty với các điều luật trong Bộ luậtHinh sự nước ta như: sự kiên bất ngờ, tỉnh trang khơng có năng lực trách

nhiệm hình sự, phịng vệ chính đáng, tinh thể cấp thiết... Các điều luật nay

déu được quy định tại chương 4 những trường hợp loại trừ trách nhiệm hình

14.3. Bộ luật Hình sự Cộng hịa Dân chủ nhân dain Lio

‘Mig trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự nước Cộng hòa Dân chủ.nhân dân Lao năm 1999 cũng được quy đính tai một chương riêng với cáctrường hợp sau:

</div>Trang 40<div class="page_container" data-page="40">

- Người chưa đủ 15 tuổi tại thời điểm thực hiện hành vi phạm tội thì

khơng phải chiu trách nhiệm hình sự (Điều 17) nhưng Toà án phai áp dụngbiển pháp giáo dục, cải tạo theo quy định tại Điều 48,

- Người bị mắt tri, không nhận thức được hậu quả của hành vi do minhgây ra thì khơng phải chịu trách nhiêm hình sự nhưng Toa án phải buộc ho

chữa bệnh theo quy đính của Bộ luật Hình sự (Điền 18),

- Người thực hiện hành vi phạm tôi trong trang thai bị phụ thuộc, bị đedoa, uy hiếp thi không phải chịu trách nhiệm hình sư. Trong trường hợp tộipham nghiêm trọng thi sự đe doa, uy hiếp chi la tỉnh tiết giảm nhẹ tráchnhiệm hình sự (Điển 19),

- Người thực hiện hanh vi phạm tội trong trường hợp phịng vệ chỉnhđáng, thi khơng bi coi là phạm tội và không phải chịu trách nhiêm hình sự(Điều 20),

- Người thực hiện hành vi phạm tội trong trường hợp tình thé cấp thiếtthủ khơng bi coi 1a pham tôi và không phải chịu trách nhiêm hình sự (Điển3)

Co thé thây nuẫn trách nhiệm hình sự được quy định trong Bộ luật Hình.

sư nước Cơng hỏa Dân chủ nhân dân Lao cũng tương tư với Bộ luật Hình sựnước Tây Ban Nha về ban chất pháp lý đó là các trường hợp loại trừ tráchnhiệm hình sự néu đổi chiêu sang quy định của Bộ luật Hình sự nước ta. Bởi

bản chất những quy định nêu trên là những trường hợp không phạm tôi sẽ khác với việc một người đã pham tôi nhưng do thoả mẫn những điều kiện luật định nên được miễn trách nhiệm hình sự.

</div>