TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA
KHOA MÔI TRƯỜNG VÀ TÀI NGUYÊN

TIỂU LUẬN CÁ NHÂN
MƠN HỌC: BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

ĐỀ TÀI: TÁC ĐỘNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ĐẾN
VĂN HỐ TRUYỀN THỐNG VÀ DI SẢN VĂN HOÁ

LỊCH SỬ CỦA CÁC DÂN TỘC

LỚP: L01
HỌC KỲ 222, NĂM HỌC 2022-2023

GVGD: PGS. TS. VÕ LÊ PHÚ
TS. VÕ THANH HẰNG

SVTH: GIANG THỊ MỘNG NHƯ - MSSV: 2011773

TP. HỒ CHÍ MINH, THÁNG 3 NĂM 2023

MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU............................................................................................................... 1
PHẦN NỘI DUNG............................................................................................................2
CHƯƠNG 1. GIỚI THIỆU CHUNG............................................................................. 2

1.1. Biến đổi khí hậu................................................................................................. 2
1.1.1. Định nghĩa về biến đổi khí hậu.................................................................... 2
1.1.2. Nguyên nhân dẫn đến biến đổi khí hậu........................................................2
1.1.3. Một số tác động của biến đổi khí hậu.......................................................... 3

1.2. Văn hoá truyền thống và di sản văn hoá lịch sử của các dân tộc...................6
1.2.1. Định nghĩa.................................................................................................... 6
1.2.2. Những giá trị văn hoá truyền thống và di sản văn hoá lịch sử của

các dân tộc mang lại...........................................................................................................7
CHƯƠNG 2. TÁC ĐỘNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ĐẾN VĂN HỐ
TRUYỀN THỐNG VÀ DI SẢN VĂN HOÁ LỊCH SỬ CỦA CÁC DÂN TỘC
VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP............................................................................................. 8

2.1. Tác động của biến đổi khí hậu đến văn hoá truyền thống và di sản
văn hoá lịch sử của các dân tộc........................................................................................8

2.1.1. Biến đổi khí hậu làm mất mác các di sản văn hóa...................................... 8
2.1.2. Biến đổi khí hậu cịn ảnh hưởng đến phong tục tạp qn văn hóa
truyền thống của các dân tộc........................................................................................... 10
2.1.3. Biến đổi khí hậu ảnh hưởng đến sức khoẻ tinh thần................................. 15
2.2. Một số giải pháp về tác động của biến đổi khí hậu đến văn hố truyền
thống và di sản văn hoá lịch sử của các dân tộc........................................................... 16
PHẦN. KẾT LUẬN........................................................................................................ 19
TÀI LIỆU THAM KHẢO............................................................................................. 21

PHẦN MỞ ĐẦU
Trong thời đại hiện đại, biến đổi khí hậu là một vấn đề nhức nhối đang được
quan tâm trên toàn thế giới. Các nhà khoa học đã cảnh báo về tình trạng biến đổi
khí hậu từ lâu và chỉ ra rằng sự thay đổi về khí hậu đang diễn ra nhanh hơn so với
dự báo của họ. Hiện nay, các hiện tượng thời tiết cực đoan như lũ lụt, hạn hán,
cơn bão tàn phá, và sự nóng lên tồn cầu đang gây ra những tác động nghiêm
trọng đến hệ sinh thái và cuộc sống của con người trên toàn cầu.
Các tác động của biến đổi khí hậu khơng chỉ ảnh hưởng đến mơi trường và
con người mà cịn tác động đến các giá trị văn hóa và truyền thống của các dân

tộc. Các vấn đề như thủy triều dâng, xói mịn bờ biển, và tàn phá mơi trường
đang gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho các di sản văn hóa và lịch sử trên
tồn thế giới. Bên cạnh đó, các cộng đồng dân tộc đang phải đối mặt với sự mất
mát của giá trị văn hóa và truyền thống của họ do tác động của biến đổi khí hậu.
Mà văn hóa và truyền thống của các dân tộc chính là những giá trị, tín ngưỡng,
tập quán, phong tục và lịch sử của một dân tộc. Đây là những yếu tố quan trọng
xác định đặc trưng của một dân tộc và đóng vai trị quan trọng trong việc giữ gìn
và phát triển những nét đặc trưng của một cộng đồng trong suốt thời gian dài,
chúng giúp định hình bản sắc và tinh thần của từng cộng đồng. Tuy nhiên, các tác
động của biến đổi khí hậu đang dẫn đến những thay đổi mơi trường và thất thốt
tài ngun, làm suy giảm và phá vỡ những giá trị văn hóa và truyền thống của
các dân tộc. Chính vì thế, vấn đề về tác động của biến đổi đến đến văn hóa và
truyền thống của các dân tộc là điều cần thiết, đáng được quan tâm chú trọng.
Chính vì vậy, việc nghiên cứu về tác động của biến đổi khí hậu đến văn hóa
và truyền thống của các dân tộc là rất cần thiết để hiểu rõ hơn về những thách
thức và cơ hội trong bối cảnh biến đổi khí hậu và đưa ra các giải pháp bảo vệ sự
đa dạng văn hóa và di sản lịch sử của các dân tộc trên thế giới. Và trong bài tiểu
luận này, sẽ chỉ ra rõ những tác động cũng như đưa ra giải pháp về vấn đề biến
đổi đến đến văn hóa truyền thống và di sản văn hoá lịch sử của các dân tộc.

1

PHẦN NỘI DUNG
CHƯƠNG 1. GIỚI THIỆU CHUNG
1.1. Biến đổi khí hậu
1.1.1. Định nghĩa về biến đổi khí hậu
Biến đổi khí hậu là sự thay đổi của hệ thống khí hậu gồm khí quyển, thủy
quyển, sinh quyển, thạch quyển, băng quyển hiện tại và trong tương lai bởi các
nguyên nhân tự nhiên và nhân tạo trong một giai đoạn nhất định tính bằng thập
kỷ hay hàng triệu năm. Sự biển đổi có thể là thay đổi thời tiết bình quân hay thay

đổi sự phân bố các sự kiện thời tiết quanh một mức trung bình. Sự biến đổi khí
hậu có thể giới hạn trong một vùng nhất định hay có thể xuất hiện trên tồn Địa
Cầu. Trong những năm gần đây, đặc biệt trong ngữ cảnh chính sách mơi trường,
biến đổi khí hậu thường đề cập tới sự thay đổi khí hậu hiện nay, được gọi chung
bằng hiện tượng nóng lên tồn cầu. Ngun nhân chính làm biến đổi khí hậu Trái
Đất là do sự gia tăng các hoạt động tạo ra các chất thải khí nhà kính, các hoạt
động khai thác quá mức các bể hấp thụ và bể chứa khí nhà kính như sinh khối,
rừng, các hệ sinh thái biển, ven bờ và đất liền khác.
1.1.2. Nguyên nhân dẫn đến biến đổi khí hậu
Có 2 ngun nhân chính dẫn đến biến đổi khí hậu gồm nguyên nhân chủ
quan và nguyên nhân khách quan.
Một là, nguyên nhân khách quan dẫn đến biến đổi khí hậu là do tự nhiên như
sự tái phân bố nhiệt trong đại dương, quỹ đạo trái đất thay đổi, quá trình kiến tạo
núi, thềm lục địa có sự biến đổi, có sự lưu chuyển trong hệ thống khí quyển...
Hai là, nguyên nhân chủ quan là do con người có sự tác động dẫn tới biến
đổi khí hậu. Và đây cũng là nguyên nhân chính gây nên những hiện tượng của
biến đổi khí hậu. Q trình đốt cháy nhiên liệu hóa thạch tạo ra điện và nhiệt đã
đồng thời tạo ra lượng khí thải rất lớn trên tồn cầu.
Trong đó, phần lớn điện được tạo ra từ đốt than, đốt dầu hoặc khí đốt rồi
cũng tạo ra lượng cacbon dioxit và nitơ oxit. Sự phát triển công nghiệp giúp phát
triển kinh tế cũng kéo theo đó là lượng chất thải cơng nghiệp, khí thải ra môi

2

trường lớn. Điều này đã dẫn tới hiệu ứng nhà kính, khiến cho Trái Đất ngày một
nóng lên.

Cùng với đó, nạn chặt phá rừng nhiều khiến cho việc hấp thụ cacbon dioxit
của cây xanh cũng hạn chế. Tài nguyên thiên nhiên bị con người khai thác cạn
kiệt dẫn đến thay đổi hệ sinh thái, khiến cho một số lồi động, thực vật có nguy

cơ tuyệt chủng cao.
1.1.3. Một số tác động của biến đổi khí hậu

Một là, Mực nước biển dâng.
Nước biển dâng cao là do nhiệt độ trên trái đất ngày càng tăng. Nhiệt độ tăng
khiến các tảng băng tan nhanh hơn, làm mực nước biển và đại dương trên toàn
thế giới tăng theo.
Nằm ở giữa Australia và quần đảo Hawaii (Mỹ) trên Thái Bình Dương, phần
lớn lãnh thổ Tuvalu (gồm 9 đảo san hơ vịng) cách mực nước biển chưa tới 0,9 m.
Nơi cao nhất của nước này chỉ cách mực nước biển 4,5 m. Vì thế mà Tuvalu đang
đối mặt với nguy cơ bị nước biển nhấn chìm do tình trạng ấm lên tồn cầu.1
Hai là, Băng tan.
Chúng ta dễ dàng nhận thấy diện tích của các dịng sơng băng trên tồn thế
giới đang dần bị thu hẹp lại. Vùng lãnh nguyên (vùng đất cao nơi cây cối không
thể sinh trưởng và phát triển) từng bị lớp băng vĩnh cửu bao phủ, nay dưới tác
động của nhiệt độ cao, lớp băng đã tan chảy và sự sống của các loài thực vật trên
vùng đất này cũng đã xuất hiện.
Một tảng băng trơ trọi trên đỉnh Klimanjaro tại Tanzania. 80% diện tích băng
trên đỉnh Kilimanjaro đã biến mất trong 50 năm qua. Ông Batilda Buran, Bộ
trưởng Môi trường Tanzania, phát biểu: "Tác động của biến đổi khí hậu đối với
Tanzania đang diễn ra với tốc độ khủng khiếp chưa từng có trong lịch sử"2.
Ba là, Bão và lũ lụt.

1 Minh Long (17/12/2009), Những người bị ảnh hưởng nhất vì trái đất nóng lên. Truy cập ngày 01/04/2023 từ
/>2 Thanh Thủy (9/2022), Sự biến đổi của khí hậu tồn cầu gây ra hậu quả gì ở đới lạnh. Truy cập ngày 01/04/2023 từ
/>
3

Số liệu thống kê cho thấy, chỉ trong vòng 30 năm gần đây, những cơn bão
mạnh cấp 4 và cấp 5 đã tăng lên gấp đôi.1


Những vùng nước ấm đã làm tăng sức mạnh cho các cơn bão. Chính mức
nhiệt cao trên đại dương và trong khí quyển, đẩy tốc độ cơn bão đạt mức kinh
hoàng. Việt Nam mất hàng trăm sinh mạng và hàng triệu USD mỗi năm do thiên
tai lũ lụt, hậu quả của biến đổi khí hậu.

Bốn là, Hạn hán.
Khi một số nơi trên thế giới đang phải hứng chịu cảnh ngập lụt do mực nước
biển dâng và bão lũ, thì ở nhiều nơi khác, hạn hán lại đang hoành hành.
Các chuyên gia ước tính tình trạng hạn hán sẽ tăng ít nhất 66% do khí hậu
ngày càng ấm hơn. Hạn hán xảy ra thường xuyên sẽ thu hẹp nguồn cung cấp
nước, làm giảm chất lượng các sản phẩm nông nghiệp, khiến nguồn cung ứng
lương thực toàn cầu trở nên bấp bênh.
Hiện nay Ấn Độ, Pakistan và vùng cận Sahara thuộc châu Phi đang phải
hứng chịu các đợt hạn hán nghiêm trọng. Giới khoa học dự báo lượng mưa tại
các khu vực trên sẽ tiếp tục giảm trong những thập kỷ tới. Hội đồng liên chính
phủ về biến đổi khí hậu tại châu Phi cho rằng, tới năm 2020, sẽ có 75 – 250 triệu
dân châu Phi khơng có nước sử dụng, và sản lượng nơng nghiệp của châu lục này
cũng sẽ giảm 50%.2
Năm là, Dịch bệnh.
Nhiệt độ ngày càng tăng kết hợp với lũ lụt và hạn hán đang trở thành mối đe
dọa với sức khỏe dân số tồn cầu. Bởi đây là mơi trường sống lý tưởng cho các
loài muỗi, những loài ký sinh, chuột và nhiều sinh vật mang bệnh khác phát triển
mạnh.

1 (24/3/2019), Những tác động nghiêm trọng nhất từ biến đổi khí hậu trên Thế giới. Truy cập ngày 01/04/2023 từ
/>gioi/ctmb/78652/386853
2 Minh Long (17/12/2009), Những người bị ảnh hưởng nhất vì trái đất nóng lên. Truy cập ngày 01/04/2023 từ
/>
4


Sáu là, Thiệt hại kinh tế.
Bão lụt cùng với những tổn thất trong ngành nông nghiệp đã gây thiệt hại
hàng tỷ USD. Bên cạnh đó, các chính phủ cũng cần một lượng tiền lớn để xử lý
và kiểm soát sự lây lan dịch bệnh.
Năm 2005, cơn bão lịch sử đã đổ bộ vào Louisiana, khiến mức thu nhập của
người dân nơi đây giảm 15% trong những tháng sau cơn bão, và thiệt hại về tài
sản ước tính khoảng 135 tỷ USD.1
Trong khi người dân phải đối phó với giá lương thực và nhiên liệu tăng cao,
thì các chính phủ cũng đang phải chịu sụt giảm doanh thu từ ngành du lịch, giảm
lợi nhuận công nghiệp. Ngược lại, nhu cầu năng lượng, lương thực, nước sạch,
chi phí cho hoạt động dọn dẹp sau thảm họa lại luôn tăng cao, kèm theo những
bất ổn vùng biên giới.
Theo dự đốn của Viện nghiên cứu Mơi trường và phát triển tồn cầu tại Đại
học Tufts, Mỹ, chi phí cho cuộc chiến chống biến đổi khí hậu tới năm 2100 sẽ đạt
20 ngàn tỷ USD.
Bảy là, Giảm đa dạng sinh học
Nhiệt độ gia tăng đã đẩy nhiều loài sinh vật tới bờ vực suy giảm số lượng
hoặc tuyệt chủng. Nếu mức nhiệt độ trung bình tăng từ 1,1ºC – 6,4ºC, 30% lồi
động thực vật hiện nay sẽ có nguy cơ tuyệt chủng vào năm 2050.2
Nguyên nhân dẫn tới sự tuyệt chủng là do môi trường sống của các loài động
thực vật ngày càng bị thu hẹp, hiện tượng sa mạc hóa, phá rừng và nước trên các
đại dương ngày càng ấm hơn, trong khi đó, nhiều lồi khơng thể thích ứng kịp
thời với những biến đổi trên.
Con người cũng không thể thốt khỏi những tác động của biến đổi khí hậu.
Sa mạc hóa và mực nước biển tăng đe dọa trực tiếp môi trường sống của con

1 Minh Long (17/12/2009), Những người bị ảnh hưởng nhất vì trái đất nóng lên. Truy cập ngày 01/04/2023 từ
/>2 Minh Long (17/12/2009), Những người bị ảnh hưởng nhất vì trái đất nóng lên. Truy cập ngày 01/04/2023 từ
/>

5

người. Khi thực vật và động vật giảm dần số lượng, nguồn cung cấp thực phẩm,
nhiên liệu và cả thu nhập của con người cũng sẽ giảm theo.

Tám là, Tác động của biến đổi khí hậu đến với văn hoá truyền thống và di
sản văn hoá lịch sử của các dân tộc.

Biến đổi khí hậu có tác động đến văn hoá truyền thống và di sản văn hoá lịch
sử của các dân tộc bao gồm mất mát di sản văn hố, ảnh hưởng đến nghệ thuật và
văn hóa truyền thống, thay đổi phong tục tập quán và ảnh hưởng đến sức khỏe
tinh thần.
1.2. Văn hoá truyền thống và di sản văn hoá lịch sử của các dân tộc
1.2.1. Định nghĩa

Văn hoá truyền thống của một dân tộc bao gồm các giá trị, tín ngưỡng,
phong tục tập quán và truyền thống được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Đây là một phần không thể thiếu của danh tính và bản sắc của một dân tộc, và
thường được biểu hiện qua các hoạt động văn hóa như nghệ thuật, âm nhạc, trang
phục, ẩm thực và lễ hội.

“Di sản là một nguồn sống và nguồn cảm hứng không thể thay thế, nó là tài
sản kế thừa của nhân loại từ quá khứ, sống với chúng ta trong hiện tại và sẽ
truyền lại cho các thế hệ tương lai”. 1Di sản văn hố lịch sử của các dân tộc bao
gồm các cơng trình kiến trúc, tài liệu lịch sử, trang phục truyền thống, truyền
thuyết, cổ vật, vật dụng, tài liệu văn học, di tích lịch sử, cảnh quan tự nhiên và
các biểu tượng văn hoá khác. Đây là những di sản được thừa kế từ quá khứ và
được bảo tồn và truyền lại cho thế hệ sau nhằm tôn vinh và giữ gìn bản sắc văn
hố của một dân tộc.


Văn hoá truyền thống và di sản văn hoá lịch sử của các dân tộc là những
phần quan trọng khơng thể thiếu của đời sống và danh tính của một dân tộc, và
đóng vai trị quan trọng trong việc giữ gìn và phát triển văn hố đa dạng của thế
giới.

1 PGS.TS.KTS Phạm Thúy Loan – Viện KTQG, Bộ Xây dựng & TS.KTS Nguyễn Phương Nga – Đại Học KHXH và Nhân
văn TPHCM (21/11/2016), Di sản đô thị và biến đổi khí hậu. Truy cập ngày 01/04/2023 từ
/>
6

1.2.2. Những giá trị văn hoá truyền thống và di sản văn hoá lịch sử của các
dân tộc mang lại

Giá trị văn hóa truyền thống và di sản văn hoá lịch sử của các dân tộc mang
lại nhiều giá trị quan trọng và độc đáo như:

Một là, Giữ gìn bản sắc văn hoá của một dân tộc.
Giá trị này giúp cho mỗi dân tộc có thể tơn vinh và giữ gìn bản sắc văn hố
của mình, từ đó tạo nên sự đa dạng và phong phú cho thế giới văn hóa.
Hai là, Góp phần xây dựng danh tiếng cho một dân tộc.
Văn hoá truyền thống và di sản văn hoá lịch sử của một dân tộc có thể là
nguồn cảm hứng cho nghệ thuật, kiến trúc, thiết kế và thương mại của một quốc
gia, góp phần xây dựng danh tiếng cho đất nước và dân tộc đó.
Ba là, Giữ gìn truyền thống và lịch sử của một dân tộc: Di sản văn hóa lịch
sử của một dân tộc có thể là các cơng trình kiến trúc, tài liệu lịch sử, cổ vật và
trang phục truyền thống. Những thứ này giúp duy trì và kể lại câu chuyện về quá
khứ, giữ gìn truyền thống và lịch sử của một dân tộc.
Bốn là, Đem lại những trải nghiệm văn hóa độc đáo: Văn hố truyền thống
và di sản văn hố lịch sử của các dân tộc có thể mang lại cho du khách những trải
nghiệm văn hóa độc đáo và thú vị, từ đó tạo nên một nguồn thu nhập cho nhiều

quốc gia và địa phương trên toàn thế giới.
Năm là, Truyền cảm hứng cho thế hệ sau.
Văn hoá truyền thống và di sản văn hoá lịch sử của một dân tộc có thể truyền
cảm hứng cho thế hệ sau trong việc khai thác, tìm hiểu và phát triển các giá trị
văn hóa mới.

7

CHƯƠNG 2. TÁC ĐỘNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ĐẾN VĂN HỐ
TRUYỀN THỐNG VÀ DI SẢN VĂN HOÁ LỊCH SỬ CỦA CÁC DÂN TỘC

VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP
2.1. Tác động của biến đổi khí hậu đến văn hố truyền thống và di sản văn
hố lịch sử của các dân tộc
2.1.1. Biến đổi khí hậu làm mất mác các di sản văn hóa

Biến đổi khí hậu là một trong những nguyên nhân chính gây ra mất mát di
sản văn hóa của các dân tộc. Việc thay đổi khí hậu ảnh hưởng trực tiếp đến môi
trường sống và sinh thái hệ, dẫn đến sự suy thoái và hủy hoại các di sản văn hóa
lịch sử, các cơng trình kiến trúc cổ đại, các di tích lịch sử và các bảo vật văn hoá.

Một trong những hậu quả nghiêm trọng nhất của biến đổi khí hậu là tăng
nhiệt độ toàn cầu. Nhiệt độ cao làm cho các vật liệu kiến trúc, đá, bê tông, sắt,
gỗ... bị xói mịn, giảm độ bền và độ chịu lực, gây ra sự suy thối các cơng trình
kiến trúc cổ đại. Ngồi ra, nhiệt độ cao cịn gây ra sự khơ hanh, mất nước và gây
hại cho các loài cây trồng và cây trang trí. Điều này có thể dẫn đến sự suy giảm
của các khu vườn cổ, các công viên và các khuôn viên đô thị.

Hạn hán là một tác nhân gây ra mất mát di sản văn hóa lịch sử khác. Những
năm gần đây, tình trạng hạn hán đã trở nên phổ biến trên tồn cầu và đặc biệt là ở

những vùng đất khơ cằn. Hạn hán làm giảm nguồn nước cho các di tích lịch sử,
các khu rừng và các động vật quý hiếm, gây ra thiếu hụt nguồn tài nguyên và làm
giảm số lượng du khách đến tham quan, ảnh hưởng đến kinh tế địa phương.

Ngoài ra, biến đổi khí hậu cũng gây ra sự suy thối và hủy hoại các di sản
văn hóa lịch sử, các bảo vật văn hoá và các khu vực cảnh quan. Hệ sinh thái đang
bị tác động mạnh bởi các thay đổi khí hậu và sự tàn phá các khu vực đóng vai trị
quan trọng trong lịch sử và văn hố của con người. Việc giảm thiểu tác động xấu
của biến đổi khí hậu đối với mơi trường và thiên nhiên và các di sản văn hoá là
một nhiệm vụ cấp bách của chúng ta trong thời đại hiện nay.

Một trong những di sản văn hóa quan trọng bị ảnh hưởng bởi biến đổi khí
hậu là các di tích lịch sử và các cơng trình kiến trúc cổ đại. Những cơng trình

8

kiến trúc này đã được xây dựng từ rất lâu đời và được xem là biểu tượng của văn
hóa và lịch sử của các dân tộc. Tuy nhiên, các công trình kiến trúc này có thể bị
phá hủy hoặc mất đi hồn tồn nếu khơng được bảo vệ và bảo dưỡng thường
xuyên. Biến đổi khí hậu làm tăng tốc quá trình phá hủy và làm giảm độ bền của
các cơng trình kiến trúc cổ đại.

Các khu vực cảnh quan, bao gồm các công viên, khu vườn cổ, địa điểm du
lịch và các khu vực địa lý quan trọng khác cũng bị ảnh hưởng bởi biến đổi khí
hậu. Tình trạng khơ hạn, hạn hán và mưa lớn gây ra sự suy thoái của cảnh quan
và làm giảm giá trị của các khu vực du lịch.

Một số những di sản di sản văn hóa trên thế giới đã bị ảnh hưởng bởi biến
đổi khí hậu.


Một là, Vương cung thánh đường St. Mark, Venice, Italy.
Đây là một trong những di sản văn hóa nổi tiếng nhất của Italia và được xem
là một trong những cơng trình kiến trúc đẹp nhất thế giới. Tuy nhiên, Venice đang
chịu tác động của biến đổi khí hậu, với việc nước biển đang dâng cao dần. Nước
biển lên cao cũng đang làm cho các khu vực venice bị ngập lụt và ảnh hưởng đến
cấu trúc của những tòa nhà trong đó.1
Hai là, Tượng đài moai, Rapa Nui, Chile.
Đây là một di sản văn hóa của dân tộc Rapa Nui nổi tiếng với những tượng
đài khổng lồ được đặt trên đảo phía đơng nam Thái Bình Dương. Tuy nhiên, biến
đổi khí hậu đang gây ra sự xói mịn nghiêm trọng của đất đai trên đảo, làm giảm
đáng kể khả năng bảo vệ và duy trì các tượng đài moai.2
Ba là, Kinh thành Huế, Việt Nam.
Kinh thành Huế là một di sản văn hóa của Việt Nam, là nơi từng là trung
tâm của triều đại nhà Nguyễn. Tuy nhiên, biến đổi khí hậu đã gây ra sự tàn phá

1 Hồi Anh (28/9/2022), Kế hoạch để Venice khơng chìm. Truy cập ngày 01/04/2023 từ />venice-khong-chim-post1359867.html
2 Trung Kiên (09/10/2022), Cháy lớn ở Đảo Phục sinh của Chile, nhiều bức tượng đá lịch sử bị hư hỏng. Truy cập ngày
02/04/2023 từ />post217147.html

9

nghiêm trọng cho kiến trúc của kinh thành, đặc biệt là những cơng trình bằng đá
và gạch.

Bên cạnh Kinh thành Huế, tại Việt Nam, Vịnh Hạ Long, Phố cổ Hội An, Khu
thánh địa Mỹ Sơn, vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng, Trung tâm Hoàng thành
Thăng Long (2010)… cũng đều bị ảnh hưởng nghiêm trọng.1

Các di sản văn hóa có mối liên hệ hết sức mật thiết với khí hậu. Cảnh quan
xung quanh các di sản văn hóa đã bị thay đổi do điều kiện phát triển xã hội của

môi trường, nhiều khi đã bị thay thế bởi các cảnh quan đơ thị do q trình đơ thị
hóa diễn ra nhanh chóng. Những điều này kết hợp với những tác động do biến
đổi khí hậu cũng sẽ làm gia tăng mức độ phá hủy các di sản văn hóa.

Đó chỉ là một trong những dẫn chứng về các di sản bị ảnh hưởng do biến đổi
khí hậu. Và các ví dụ trên chỉ ra rằng biến đổi khí hậu có thể ảnh hưởng đến
nhiều di sản văn hóa trên thế giới. Việc bảo vệ các di sản này là rất quan trọng,
không chỉ để bảo vệ các giá trị văn hóa và lịch sử của các dân tộc, mà cịn để bảo
vệ mơi trường tự nhiên và tương lai của thế giới.
2.1.2. Biến đổi khí hậu cịn ảnh hưởng đến phong tục tạp qn và văn hoá
truyền thống của các dân tộc

Biến đổi khí hậu là một vấn đề nghiêm trọng đang diễn ra trên tồn cầu, và
nó có ảnh hưởng đến nhiều khía cạnh của cuộc sống của con người. Từ những
thay đổi về môi trường sống cho đến sự phát triển kinh tế và văn hóa, biến đổi
khí hậu có thể thay đổi hồn tồn những phong tục tạp quán của một vùng đất
hoặc quốc gia.

Một trong những cách mà biến đổi khí hậu có thể ảnh hưởng đến phong tục
tạp qn là thông qua sự thay đổi về môi trường sống. Ví dụ, nếu một vùng đất
trở nên khơ hạn do hạn hán, người dân có thể phải thay đổi cách sống và phương
thức trồng trọt của họ để đối phó với tình trạng khơ hạn. Những thay đổi này có

1 Thanh Như (04/09/2012), Biến đổi khí hậu tác động tới di sản, di tích: Khó lường. Truy cập ngày 02/04/2023 từ
/>
10

thể dẫn đến sự thay đổi trong phong tục tạp quán của người dân, ví dụ như thay
đổi thực đơn và các nghi lễ tôn giáo liên quan đến trồng trọt và mùa vụ.


Ngoài ra, biến đổi khí hậu cũng có thể ảnh hưởng đến các hoạt động du lịch
và văn hóa của một khu vực. Nếu một vùng đất trở nên quá nóng bức để tham gia
các hoạt động ngồi trời, người ta có thể tìm kiếm các hoạt động giải trí trong
nhà hơn. Điều này có thể dẫn đến sự thay đổi trong phong tục và thói quen giải
trí của người dân địa phương và cả du khách.

Tuy nhiên, biến đổi khí hậu khơng chỉ ảnh hưởng đến phong tục tạp qn
của một khu vực mà cịn có thể thay đổi cả cách sống của con người. Ví dụ, tại
các thành phố bị ảnh hưởng bởi biến đổi khí hậu, các đợt nóng và khơ hạn có thể
dẫn đến sự tăng lên của các bệnh tật liên quan đến nóng bức, gây ra nguy cơ cho
sức khỏe con người. Điều này có thể dẫn đến sự thay đổi trong phong tục và thói
quen của người dân trong việc giữ gìn sức khỏe.

Ngồi ra, biến đổi khí hậu cũng có thể ảnh hưởng đến các nghề nghiệp và
hoạt động kinh tế của một khu vực. Ví dụ, nếu biến đổi khí hậu làm thay đổi mơi
trường sống của các lồi động vật hoặc cây trồng, điều này có thể gây ra sự suy
giảm của các ngành công nghiệp liên quan đến động vật hoặc trồng trọt. Điều này
có thể dẫn đến sự thay đổi trong phong tục và thói quen của người dân địa
phương trong việc chọn lựa nghề nghiệp hoặc các hoạt động kinh tế phù hợp với
môi trường mới.

Các sự thay đổi về phong tục tạp quán liên quan đến biến đổi khí hậu cũng
có thể dẫn đến sự thay đổi về nhận thức và cách suy nghĩ của con người. Khi một
khu vực trải qua những sự thay đổi mơi trường lớn, người dân có thể phải đối mặt
với các vấn đề mới như tình trạng thiếu nước hay sự tăng lên của các bệnh tật.
Điều này có thể dẫn đến sự chấp nhận và thích nghi với các thay đổi mới, và đôi
khi cả sự chống đối hoặc tranh luận giữa các cộng đồng về cách thức đối phó với
những sự thay đổi này.

Tổng quan, biến đổi khí hậu có thể làm thay đổi phong tục tạp quán của một

khu vực hoặc quốc gia thông qua nhiều cách khác nhau. Từ sự thay đổi về môi

11

trường sống cho đến các hoạt động du lịch, kinh tế và văn hóa, các sự thay đổi
này có thể dẫn đến sự thay đổi nhận thức và cách suy nghĩ của con người về thế
giới và sự sống. Việc hiểu và đối phó với các thay đổi này sẽ đóng vai trị quan
trọng trong việc giữ gìn và phát triển phong tục tạp quán và nền văn hóa của các
cộng đồng trong tương lai.

Ở các vùng đất trồng lúa ở Đông Nam Á, sự biến đổi khí hậu và tác động
của El Nino đã dẫn đến sự suy giảm năng suất lúa trong nhiều năm gần đây. Điều
này đã ảnh hưởng đến các phong tục liên quan đến sản xuất và tiêu thụ lúa, chẳng
hạn như các nghi lễ liên quan đến việc trồng và thu hoạch lúa, hoặc các phong
tục liên quan đến việc ăn cơm.

Ngoài ra, sự biến đổi khí hậu cũng có thể ảnh hưởng đến các nghi lễ và
phong tục liên quan đến văn hóa và tôn giáo của một cộng đồng. Chẳng hạn, các
lễ hội trong vùng nhiệt đới có thể bị ảnh hưởng bởi sự tăng nhiệt độ và tình trạng
khơ hạn, khiến cho người dân không thể thực hiện các hoạt động ngoài trời như
trước đây.

Ngoài các ví dụ trên về sản xuất nơng nghiệp, biến đổi khí hậu cũng có thể
ảnh hưởng đến các phong tục và nghi lễ liên quan đến thủy sản, đánh bắt và chăn
ni động vật. Ví dụ, các nghi lễ của các cộng đồng ven biển có thể thay đổi khi
tình trạng biển và năng suất đánh bắt thay đổi. Các phong tục và nghi lễ liên quan
đến chăn nuôi cũng có thể thay đổi khi điều kiện thời tiết và tình trạng cỏ cây
thay đổi, gây ra sự thay đổi về thức ăn và các phương pháp chăm sóc động vật.

Không chỉ ảnh hưởng đến các nghi lễ và phong tục liên quan đến sản xuất

nơng nghiệp và chăn ni, biến đổi khí hậu cũng có thể ảnh hưởng đến các phong
tục liên quan đến văn hóa và tơn giáo của một cộng đồng. Chẳng hạn, các lễ hội
trong vùng nhiệt đới có thể bị ảnh hưởng bởi sự tăng nhiệt độ và tình trạng khô
hạn, khiến cho người dân không thể thực hiện các hoạt động ngoài trời như trước
đây. Sự thay đổi trong điều kiện mơi trường cũng có thể ảnh hưởng đến các nghi
lễ và phong tục liên quan đến việc đi thăm các địa điểm tơn giáo hay các ngơi
đền, đình, chùa…

12

Có nhiều ví dụ cụ thể về biến đổi khí hậu có thể làm thay đổi phong tục tạp
quán của một khu vực hoặc quốc gia.

Thứ nhất, Thay đổi phong tục do sự khô hạn tại vùng Sahara.
Sự khô hạn tại vùng Sahara, khu vực bao gồm các nước châu Phi như Maroc,
Algeria, Tunisia, Niger và Mali, đã tác động đến phong tục và nghi lễ của các dân
tộc sống tại đây. Đây là một trong những khu vực bị ảnh hưởng nặng nề nhất bởi
biến đổi khí hậu, với tình trạng khơ hạn, thiếu nước và sa mạc hóa ngày càng gia
tăng.
Các dân tộc sống tại Sahara đã phải thích nghi với tình hình khơ hạn và thiếu
nước, và điều này đã ảnh hưởng đến cách sống, ăn uống và sinh hoạt của họ. Các
phong tục truyền thống liên quan đến việc sử dụng nguồn nước, trồng cây và
chăn ni đã phải thay đổi. Ví dụ, ở Maroc, người ta đã phải chuyển sang sử
dụng các loại cây cối khác thay vì trồng lúa mì và một số loại cây khác. Điều này
đã ảnh hưởng đến việc sản xuất nông nghiệp và cách ăn uống của người dân.1
Ngoài ra, các nghi lễ và lễ hội truyền thống của các dân tộc sống tại Sahara
cũng đã phải thay đổi để thích nghi với tình hình khơ hạn và thiếu nước. Ví dụ,
các lễ hội và nghi lễ truyền thống của người Tuareg, một trong những dân tộc
sống tại Sahara, đã phải thay đổi để phù hợp với tình hình khơ hạn và thiếu nước.
Thay vì tổ chức các lễ hội lớn, người Tuareg đã phải tập trung vào các nghi lễ tôn

giáo nhỏ hơn và giữ vững các phong tục và nghi lễ truyền thống của mình trong
điều kiện khắc nghiệt của sa mạc.
Thứ hai, Thay đổi phong tục do sự nóng lên của Biển Định Hải.
Sự nóng lên của Biển Định Hải là một ví dụ khác về cách biến đổi khí hậu
có thể thay đổi phong tục và nghi lễ của một cộng đồng. Biển Định Hải, một
trong những vùng biển quan trọng nhất của Trung Quốc, đang trải qua sự tăng
nhiệt độ và nồng độ muối cao hơn, làm thay đổi sinh thái của khu vực và ảnh
hưởng đến cuộc sống của người dân đang sống tại đây.

1 An Nhiên (07/12/2022), Cuộc chiến nguồn nước của nông dân Morocco. Truy cập ngày 03/04/2023 từ
/>
13

Các phong tục và nghi lễ của người dân sống tại Biển Định Hải phụ thuộc rất
nhiều vào nguồn tài nguyên biển, bao gồm các lồi hải sản và rong biển. Tuy
nhiên, sự nóng lên của Biển Định Hải đã ảnh hưởng đến sinh sản và phân bố của
các loài hải sản và rong biển, làm thay đổi sự giàu có của nguồn tài nguyên biển
và cách thức khai thác của người dân.

Ví dụ, người dân sống tại các làng ven biển ở khu vực Biển Định Hải trước
đây đã có truyền thống đánh bắt cá và thu hoạch rong biển trong mùa đơng để sử
dụng trong các món ăn truyền thống và trong ngành công nghiệp sản xuất. Tuy
nhiên, do sự tăng nhiệt độ và nồng độ muối cao hơn, các loài hải sản và rong biển
đã phải thay đổi về sinh sản và phân bố, làm giảm khả năng đánh bắt và thu
hoạch của người dân.

Các nghi lễ và lễ hội truyền thống của người dân sống tại Biển Định Hải
cũng bị ảnh hưởng bởi sự thay đổi của nguồn tài nguyên biển. Ví dụ, lễ hội Trùng
Thập Tự, một lễ hội quan trọng của người dân Hải Nam, được tổ chức vào mùa
đông và bao gồm việc đánh bắt và thu hoạch rong biển. Tuy nhiên, do sự thay đổi

của nguồn tài nguyên biển, lễ hội Trùng Thập Tự đã phải thay đổi để phù hợp với
tình hình mới.

Thứ ba, Thay đổi phong tục do sự tăng lên của mực nước biển tại Venice.
Sự tăng lên của mực nước biển là một tác nhân chính gây ra biến đổi khí hậu
và ảnh hưởng đến các phong tục và nghi lễ của người dân sống tại các vùng bị
ảnh hưởng. Một ví dụ điển hình là tại Venice - một thành phố nổi tiếng của Italy
được xem là một trong những địa danh du lịch hấp dẫn nhất thế giới.
Sự tăng lên của mực nước biển là kết quả của sự nóng lên tồn cầu và đóng
góp của hoạt động con người, làm cho các thành phố ven biển như Venice trở nên
bị đe dọa bởi nguy cơ ngập lụt và sự xâm nhập của nước biển. Sự tăng lên của
mực nước biển đã thay đổi phong tục và nghi lễ của người dân tại Venice, ảnh
hưởng đến cách sống và kinh doanh của họ.
Người dân Venice đã phải thích nghi với sự thay đổi của mơi trường sống.
Nhiều cơng trình cầu đường, kênh rạch đã được xây dựng để chống ngập lụt và

14

đảm bảo an toàn cho người dân. Các phương tiện đi lại cũng đã được sửa chữa để
phù hợp với tình hình mới. Ngồi ra, người dân cũng đã phải thay đổi cách sống
của mình bằng cách thích nghi với môi trường khắc nghiệt hơn. Chẳng hạn, họ
phải di chuyển hàng hóa bằng thuyền thay vì xe tải, và đồng thời, tạo ra các khu
vực đậu thuyền thay vì các bãi đỗ xe.

Sự tăng lên của mực nước biển đã ảnh hưởng đến các lễ hội truyền thống của
người dân Venice. Ví dụ, lễ hội Carnevale của Venice, một lễ hội nổi tiếng được
tổ chức vào mùa đông, đã phải thay đổi cách tổ chức của mình để phù hợp với
tình hình ngập lụt.1 Để đối phó với sự tăng lên của mực nước biển, các nhà tổ
chức đã di chuyển một số hoạt động từ các khu vực trung tâm thành phố sang các
khu vực cao hơn, nơi an toàn hơn cho người tham gia.


Tóm lại, biến đổi khí hậu có thể thay đổi hồn tồn phong tục tạp quán của
một cộng đồng, từ cách ăn uống, sử dụng nguồn nước đến các nghi lễ truyền
thống và tôn giáo. Việc thích nghi và thay đổi phong tục để đối phó với biến đổi
khí hậu sẽ là một thách thức lớn đối với các cộng đồng trong tương lai.
2.1.3. Biến đổi khí hậu ảnh hưởng đến sức khoẻ tinh thần

Biến đổi khí hậu khơng chỉ ảnh hưởng đến môi trường và sức khỏe thể chất
của con người, mà cịn có ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần của họ.

Một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng sự biến đổi khí hậu có thể gây ra tác động
tiêu cực đến tâm trạng, tâm lý và sức khỏe tinh thần của con người. Chẳng hạn,
sự nóng lên tồn cầu và tình trạng khơ hạn có thể gây ra căng thẳng, lo lắng và
trầm cảm ở một số người. Nghiên cứu được công bố trên tạp chí Nature Climate
Change năm 2015 đã cho thấy rằng những người sống trong các khu vực bị ảnh
hưởng bởi biến đổi khí hậu, chẳng hạn như nơi có nhiều hiện tượng thiên nhiên
khắc nghiệt hoặc tăng nhiệt độ cao, có khả năng cao hơn để trải qua các vấn đề
tâm lý như lo âu và trầm cảm. Nghiên cứu khác được cơng bố trên tạp chí The
Lancet Planetary Health năm 2019 cho thấy rằng sự gia tăng của nhiệt độ và các

1 Hương Chi (3/2/2015), Lễ hội hóa trang Venice diễn ra giữa biển nước. Truy cập ngày 04/04/2023 từ
/>
15

thay đổi khí hậu khác đang có tác động tiêu cực đến sức khỏe tinh thần của người
dân tại các nước phát triển. Theo nghiên cứu này, những người sống trong các
khu vực bị ảnh hưởng bởi biến đổi khí hậu có nguy cơ cao hơn để phát triển các
vấn đề tâm lý như lo âu, trầm cảm và căng thẳng. Nghiên cứu của Tổ chức Y tế
Thế giới (WHO) cũng đã chỉ ra rằng các tác động của biến đổi khí hậu đang có
ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần của con người. Theo WHO, các tác động này

bao gồm tăng sự lo lắng và stress, suy giảm tinh thần, tăng nguy cơ tự sát và các
vấn đề về sức khỏe tinh thần khác.

Trong một số trường hợp, biến đổi khí hậu có thể gây ra các tình trạng stress
và lo âu, đặc biệt là ở những người sống ở những khu vực bị ảnh hưởng nghiêm
trọng bởi biến đổi khí hậu, chẳng hạn như bị lụt, hạn hán hoặc cháy rừng. Những
sự kiện như vậy có thể khiến người ta cảm thấy khơng an tồn, mất niềm tin vào
tương lai, và có thể dẫn đến các vấn đề về tâm lý.

Ngồi ra, biến đổi khí hậu cũng có thể gây ra tình trạng mất ngủ và giảm sự
tập trung, đặc biệt là khi nhiệt độ cao gây khó chịu và không thể chịu đựng được
trong thời gian dài.

Trong những khu vực bị ảnh hưởng nặng nề bởi biến đổi khí hậu, những
nghệ thuật và hoạt động liên quan đến sức khỏe tinh thần cũng đã xuất hiện như
một cách để giảm bớt tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu. Chẳng hạn, yoga,
thiền và các hoạt động giảm stress khác có thể giúp con người giảm bớt căng
thẳng và lo âu. Ngoài ra, các chương trình giáo dục và tư vấn có thể giúp những
người sống ở những khu vực bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi biến đổi khí hậu
nâng cao nhận thức và kiến thức về tình trạng hiện tại và cách thích nghi với nó.

2.2. Một số giải pháp về tác động của biến đổi khí hậu đến văn hố truyền
thống và di sản văn hoá lịch sử của các dân tộc

Để giải quyết các vấn đề tác động của biến đổi khí hậu đến văn hoá truyền
thống và di sản văn hoá lịch sử của các dân tộc, cần có một số giải pháp:

Một là, Nghiên cứu và giáo dục về di sản văn hoá lịch sử và tác động của
biến đổi khí hậu.


16

Các chính phủ cần tăng cường đầu tư và thúc đẩy các chương trình nghiên
cứu và giáo dục về di sản văn hoá lịch sử của các dân tộc. Các chương trình này
cần phải bao gồm các thông tin về tác động của biến đổi khí hậu để tăng cường
nhận thức và giúp cộng đồng địa phương đưa ra các quyết định thông minh về
bảo tồn và phát triển di sản văn hoá lịch sử của mình.

Hai là, Tăng cường bảo vệ di sản văn hoá lịch sử.
Để ngăn chặn sự suy thoái và mất mát của di sản văn hố lịch sử, các chính
phủ cần tăng cường bảo vệ các khu vực và di tích văn hố truyền thống của các
dân tộc. Điều này có thể đạt được thơng qua việc phát triển các chính sách bảo
tồn và phát triển bền vững, đảm bảo rằng các di sản được bảo vệ và duy trì trong
tình trạng tốt nhất có thể.

Ba là, Phát triển các kỹ thuật bảo tồn mới.
Các nhà khoa học và các chuyên gia bảo tồn cần phải tìm ra các kỹ thuật bảo
tồn mới và hiệu quả hơn để bảo vệ di sản văn hoá lịch sử của các dân tộc. Ví dụ,
các kỹ thuật này có thể bao gồm việc sử dụng các vật liệu chịu được thời tiết, kỹ
thuật khắc phục hư hỏng và tái tạo các cơng trình kiến trúc bằng các công nghệ
tiên tiến.
Bốn là, Tăng cường hợp tác quốc tế.
Biến đổi khí hậu là vấn đề tồn cầu và cần phải được giải quyết thơng qua sự
hợp tác quốc tế. Các chính phủ cần tăng cường hợp tác với các tổ chức và chính
phủ khác trên thế giới để đưa ra các giải pháp hiệu quả nhất đối với tác động của
biến đổi khí hậu đến văn hoá truyền thống và di sản văn hoá lịch sử của các dân
tộc. Việc tạo ra các kênh thông tin và chia sẻ kinh nghiệm giữa các quốc gia và
vùng lãnh thổ cũng là một yếu tố quan trọng trong việc tăng cường hợp tác quốc
tế.
Ngồi ra, các chương trình đào tạo và giáo dục về văn hoá và di sản cũng

cần được đẩy mạnh, nhằm tăng cường nhận thức và sự hiểu biết của công chúng

17

về tầm quan trọng của việc bảo vệ và phát huy giá trị của các di sản văn hoá lịch
sử.

Trên thực tế, nhiều tổ chức và cộng đồng đang thực hiện các hoạt động nhằm
bảo vệ và phát huy giá trị của di sản văn hố lịch sử trong bối cảnh biến đổi khí
hậu. Ví dụ, UNESCO đã khởi động Chương trình Di sản Văn hố và Biến đổi
Khí hậu nhằm đưa ra các giải pháp và chia sẻ kinh nghiệm giữa các quốc gia và
vùng lãnh thổ. Trong cộng đồng, nhiều dự án như việc xây dựng nhà chống lũ và
bảo vệ di tích lịch sử đã được triển khai với sự đóng góp của cộng đồng địa
phương và các tổ chức phi chính phủ.

Tóm lại, biến đổi khí hậu đang ảnh hưởng đến văn hoá truyền thống và di
sản văn hoá lịch sử của các dân tộc trên toàn thế giới. Việc bảo vệ và phục hồi
các di sản này là cần thiết và có ý nghĩa quan trọng trong việc duy trì và phát
triển văn hóa và sự đa dạng văn hoá trên thế giới. Để đạt được điều này, các
chính phủ, tổ chức quốc tế và cộng đồng cần tăng cường hợp tác, đưa ra các giải
pháp và triển khai các hoạt động cụ thể nhằm bảo vệ và phát huy giá trị của di
sản văn hố lịch sử trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

18